Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో భగందరాణాం నిదానం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातो भगन्दराणां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
4. bhagandaranidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
వాతపిత్తశ్లేష్మసన్నిపాతాగంతునిమిత్తాః శతపోనకోష్ట్రగ్రీవపరిస్రావిశంబూకావర్తోన్మార్గిణో యథాసంఖ్యం పంచ భగందరా భవంతి | తే తు భగగుదబస్తిప్రదేశదారణాచ్చ ‘భగందరా’ ఇత్యుచ్యంతే | అభిన్నాః పిడకాః, భిన్నాస్తు భగందరాః ||3||
View original
वातपित्तश्लेष्मसन्निपातागन्तुनिमित्ताः शतपोनकोष्ट्रग्रीवपरिस्राविशम्बूकावर्तोन्मार्गिणो यथासङ्ख्यं पञ्च भगन्दरा भवन्ति | ते तु भगगुदबस्तिप्रदेशदारणाच्च ‘भगन्दरा’ इत्युच्यन्ते | अभिन्नाः पिडकाः, भिन्नास्तु भगन्दराः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
తేషాం తు పూర్వరూపాణి- కటీకపాలవేదనా కండూర్దాహః శోఫశ్చ గుదస్య భవతి ||4||
View original
तेषां तु पूर्वरूपाणि- कटीकपालवेदना कण्डूर्दाहः शोफश्च गुदस्य भवति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
తత్రాపథ్యసేవినాం వాయుః ప్రకుపితః సన్నివృత్తః స్థిరీభూతో గుదమభితోఽంగులే ద్వ్యంగులే వా మాంసశోణితే ప్రదూష్యారుణవర్ణాం పిడకాం జనయతి, సాఽస్య తోదాదీన్ వేదనావిశేషాంజనయతి, అప్రతిక్రియమాణా చ పాకముపైతి, మూత్రాశయాభ్యాసగతత్వాచ్చ వ్రణః ప్రక్లిన్నః శతపోనకవదణుముఖైశ్ఛిద్రైరాపూర్యతే, తాని చ ఛిద్రాణ్యజస్రమచ్ఛం ఫేనానువిద్ధమధికమాస్రావం స్రవంతి , వ్రణశ్చ తాడ్యతే భిద్యతే ఛిద్యతే సూచీభిరివ నిస్తుద్యతే, గుదం చావదీర్యతే, ఉపేక్షితే చ వాతమూత్రపురీషరేతసామప్యాగమశ్చ తైరేవ ఛిద్రైర్భవతి; తం భగందరం శతపోనకమిత్యావక్షతే ||5||
View original
तत्रापथ्यसेविनां वायुः प्रकुपितः सन्निवृत्तः स्थिरीभूतो गुदमभितोऽङ्गुले द्व्यङ्गुले वा मांसशोणिते प्रदूष्यारुणवर्णां पिडकां जनयति, साऽस्य तोदादीन् वेदनाविशेषाञ्जनयति, अप्रतिक्रियमाणा च पाकमुपैति, मूत्राशयाभ्यासगतत्वाच्च व्रणः प्रक्लिन्नः शतपोनकवदणुमुखैश्छिद्रैरापूर्यते, तानि च छिद्राण्यजस्रमच्छं फेनानुविद्धमधिकमास्रावं स्रवन्ति , व्रणश्च ताड्यते भिद्यते छिद्यते सूचीभिरिव निस्तुद्यते, गुदं चावदीर्यते, उपेक्षिते च वातमूत्रपुरीषरेतसामप्यागमश्च तैरेव छिद्रैर्भवति; तं भगन्दरं शतपोनकमित्यावक्षते ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
పిత్తం తు ప్రకుపితమనిలేనాధః ప్రేరితం పూర్వవదవస్థితం రక్తాం తన్వీముచ్ఛ్రితాముష్ట్రగ్రీవాకారాం పిడకాం జనయతి; సాఽస్య చోషాదీన్ వేదనావిశేషాంజనయతి; అప్రతిక్రియమాణా చ పాకముపైతి; వ్రణశ్చాగ్నిక్షారాభ్యామివ దహ్యతే, దుర్గంధముష్ణమాస్రావం స్రవతి, ఉపేక్షితశ్చ వాతమూత్రపురీషరేతాంసి విసృజతి; తం భగందరముష్ట్రగ్రీవమిత్యాచక్షతే ||6||
View original
पित्तं तु प्रकुपितमनिलेनाधः प्रेरितं पूर्ववदवस्थितं रक्तां तन्वीमुच्छ्रितामुष्ट्रग्रीवाकारां पिडकां जनयति; साऽस्य चोषादीन् वेदनाविशेषाञ्जनयति; अप्रतिक्रियमाणा च पाकमुपैति; व्रणश्चाग्निक्षाराभ्यामिव दह्यते, दुर्गन्धमुष्णमास्रावं स्रवति, उपेक्षितश्च वातमूत्रपुरीषरेतांसि विसृजति; तं भगन्दरमुष्ट्रग्रीवमित्याचक्षते ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
శ్లేష్మా తు ప్రకుపితః సమీరణేనాధః ప్రేరితః పూర్వవదవస్థితః శుక్లావభాసాం స్థిరాం కండూమతీం పిడకాం జనయతి, సాఽస్య కండ్వాదీన్ వేదనావిశేషాంజనయతి, అప్రతిక్రియమాణాం చ పాకముపైతి, వ్రణశ్చ కఠినః సంరంభీ కండూప్రాయః పిచ్ఛిలమజస్రమాస్రావం స్రవతి, ఉపేక్షితశ్చ వాతమూత్రపురీషరేతాంసి విసృజతి; తం భగందరం పరిస్రావిణమిత్యాచక్షతే ||7||
View original
श्लेष्मा तु प्रकुपितः समीरणेनाधः प्रेरितः पूर्ववदवस्थितः शुक्लावभासां स्थिरां कण्डूमतीं पिडकां जनयति, साऽस्य कण्ड्वादीन् वेदनाविशेषाञ्जनयति, अप्रतिक्रियमाणां च पाकमुपैति, व्रणश्च कठिनः संरम्भी कण्डूप्रायः पिच्छिलमजस्रमास्रावं स्रवति, उपेक्षितश्च वातमूत्रपुरीषरेतांसि विसृजति; तं भगन्दरं परिस्राविणमित्याचक्षते ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
వాయుః ప్రకుపితః ప్రకుపితౌ పిత్తశ్లేష్మాణౌ పరిగృహ్యాధో గత్వా పూర్వవదవస్థితః పాదాంగుష్ఠాగ్రప్రమాణాం సర్వలింగాం పిడకాం జనయతి, సాఽస్య తోదదాహకండ్వాదీన్ వేదనావిశేషాంజనయతి, అప్రతిక్రియమాణా చ పాకముపైతి, వ్రణశ్చ నానావిధవర్ణమాస్రావం స్రవతి, పూర్ణనదీశంబూకావర్తవచ్చాత్ర సముత్తిష్ఠంతి వేదనావిశేషాః; తం భగందరం శంబూకావర్తమిత్యాచక్షతే ||8||
View original
वायुः प्रकुपितः प्रकुपितौ पित्तश्लेष्माणौ परिगृह्याधो गत्वा पूर्ववदवस्थितः पादाङ्गुष्ठाग्रप्रमाणां सर्वलिङ्गां पिडकां जनयति, साऽस्य तोददाहकण्ड्वादीन् वेदनाविशेषाञ्जनयति, अप्रतिक्रियमाणा च पाकमुपैति, व्रणश्च नानाविधवर्णमास्रावं स्रवति, पूर्णनदीशम्बूकावर्तवच्चात्र समुत्तिष्ठन्ति वेदनाविशेषाः; तं भगन्दरं शम्बूकावर्तमित्याचक्षते ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
మూఢేన మాంసలుబ్ధేన యదస్థిశల్యమన్నేన సహాభ్యవహృతం యదాఽవగాఢపురీషోన్మిశ్రమపానేనాధఃప్రేరితమసమ్యగాగతం గుదమపక్షిణోతి తదా క్షతనిమిత్తః కోథ ఉపజాయతే, తస్మింశ్చ క్షతే పూయరుధిరావకీర్ణమాంసకోథే భూమావివ జలప్రక్లిన్నాయాం క్రిమయః సంజాయంతే, తే భక్షయంతో గుదమనేకధా పార్శ్వతో దారయంతి, తస్య తైర్మార్గైః కృమికృతైర్వాతమూత్రపురీషరేతాంస్యభినిఃసరంతి; తం భగందరమున్మార్గిణమిత్యాచక్షతే ||9||
View original
मूढेन मांसलुब्धेन यदस्थिशल्यमन्नेन सहाभ्यवहृतं यदाऽवगाढपुरीषोन्मिश्रमपानेनाधःप्रेरितमसम्यगागतं गुदमपक्षिणोति तदा क्षतनिमित्तः कोथ उपजायते, तस्मिंश्च क्षते पूयरुधिरावकीर्णमांसकोथे भूमाविव जलप्रक्लिन्नायां क्रिमयः सञ्जायन्ते, ते भक्षयन्तो गुदमनेकधा पार्श्वतो दारयन्ति, तस्य तैर्मार्गैः कृमिकृतैर्वातमूत्रपुरीषरेतांस्यभिनिःसरन्ति; तं भगन्दरमुन्मार्गिणमित्याचक्षते ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10-11) · Śloka 11
భవంతి చాత్ర- ఉత్పద్యతేఽల్పరుక్ శోఫాత్ క్షిప్రం చాప్యుపశామ్యతి | పాయ్వంతదేశే పిడకా సా జ్ఞేయాఽన్యా భగందరాత్ ||10|| పాయోః స్యాద్ ద్వ్యంగులే దేశే గూఢమూలా సరుగ్జ్వరా | భాగందరీతి విజ్ఞేయా పిడకాఽతో విపర్యయాత్ ||11||
View original
भवन्ति चात्र- उत्पद्यतेऽल्परुक् शोफात् क्षिप्रं चाप्युपशाम्यति | पाय्वन्तदेशे पिडका सा ज्ञेयाऽन्या भगन्दरात् ||१०|| पायोः स्याद् द्व्यङ्गुले देशे गूढमूला सरुग्ज्वरा | भागन्दरीति विज्ञेया पिडकाऽतो विपर्ययात् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
యానయానాన్మలోత్సర్గాత్ కండూరుగ్దాహశోఫవాన్ | పాయుర్భవేద్రుజః కట్యాం పూర్వరూపం భగందరే ||12||
View original
यानयानान्मलोत्सर्गात् कण्डूरुग्दाहशोफवान् | पायुर्भवेद्रुजः कट्यां पूर्वरूपं भगन्दरे ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ఘోరాః సాధయితుం దుఃఖాః సర్వ ఏవ భగందరాః | తేష్వసాధ్యస్త్రిదోషోత్థః క్షతజశ్చ భగందరః ||13||
View original
घोराः साधयितुं दुःखाः सर्व एव भगन्दराः | तेष्वसाध्यस्त्रिदोषोत्थः क्षतजश्च भगन्दरः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం నిదానస్థానే భగందరనిదానం నామ చతుర్థోఽధ్యాయః ||4||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने भगन्दरनिदानं नाम चतुर्थोऽध्यायः ||४||
🔊 Audio coming soon