Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

6. pramēhanidānam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதஃ ப்ரமேஹநிதாநஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

View original

अथातः प्रमेहनिदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

திவாஸ்வப்நாவ்யாயாமாலஸ்யப்ரஸக்தஂ ஶீதஸ்நிக்தமதுரமேத்யத்ரவாந்நபாநஸேவிநஂ புருஷஂ ஜாநியாத் ப்ரமேஹீ பவிஷ்யதீதி ||௩||

View original

दिवास्वप्नाव्यायामालस्यप्रसक्तं शीतस्निग्धमधुरमेद्यद्रवान्नपानसेविनं पुरुषं जानियात् प्रमेही भविष्यतीति ||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

தஸ்ய சைவம்ப்ரவத்தஸ்யாபரிபக்வா ஏவ வாதபித்தஶ்லேஷ்மாணோ யதா மேதஸா ஸஹைகத்வமுபேத்ய மூத்ரவாஹிஸ்ரோதாஂஸ்யநுஸத்யாதோ கத்வா பஸ்தேர்முகமாஶ்ரித்ய நிர்பித்யந்தே ததா ப்ரமேஹாஞ்ஜநயந்தி ||௪||

View original

तस्य चैवम्प्रवृत्तस्यापरिपक्वा एव वातपित्तश्लेष्माणो यदा मेदसा सहैकत्वमुपेत्य मूत्रवाहिस्रोतांस्यनुसृत्याधो गत्वा बस्तेर्मुखमाश्रित्य निर्भिद्यन्ते तदा प्रमेहाञ्जनयन्ति ||४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

தேஷாஂ து பூர்வரூபாணி- ஹஸ்தபாததலதாஹஃ ஸ்நிக்தபிச்சிலகுருதா காத்ராணாஂ மதுரஶுக்லமூத்ரதா தந்த்ரா ஸாதஃ பிபாஸா துர்கந்தஶ்ச ஶ்வாஸஸ்தாலுகலஜிஹ்வாதந்தேஷு மலோத்பத்திர்ஜடிலீபாவஃ கேஶாநாஂ வத்திஶ்ச நகாநாம் ||௫||

View original

तेषां तु पूर्वरूपाणि- हस्तपादतलदाहः स्निग्धपिच्छिलगुरुता गात्राणां मधुरशुक्लमूत्रता तन्द्रा सादः पिपासा दुर्गन्धश्च श्वासस्तालुगलजिह्वादन्तेषु मलोत्पत्तिर्जटिलीभावः केशानां वृद्धिश्च नखानाम् ||५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

தத்ராவிலப்ரபூதமூத்ரலக்ஷணாஃ ஸர்வ ஏவ ப்ரமேஹா பவந்தி ||௬||

View original

तत्राविलप्रभूतमूत्रलक्षणाः सर्व एव प्रमेहा भवन्ति ||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

ஸர்வ ஏவ ஸர்வதோஷஸமுத்தாஃ ஸஹ பிடகாபிஃ ||௭||

View original

सर्व एव सर्वदोषसमुत्थाः सह पिडकाभिः ||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

தத்ர, கபாதுதகேக்ஷுவாலிகாஸுராஸிகதாஶநைர்லவணபிஷ்டஸாந்த்ரஶுக்ரபேநமேஹா தஶ ஸாத்யாஃ, தோஷதூஷ்யாணாஂ ஸமக்ரியத்வாத்; பித்தாந்நீலஹரித்ராம்லக்ஷாரமஞ்ஜிஷ்டாஶோணிதமேஹாஃ ஷட் யாப்யாஃ, தோஷதூஷ்யாணாஂ விஷமக்தியத்வாத்; வாதாத் ஸர்பிர்வஸாக்ஷௌத்ரஹஸ்திமேஹாஶ்சத்வாரோऽஸாத்யதமாஃ, மஹாத்யயிகத்வாத் ||௮||

View original

तत्र, कफादुदकेक्षुवालिकासुरासिकताशनैर्लवणपिष्टसान्द्रशुक्रफेनमेहा दश साध्याः, दोषदूष्याणां समक्रियत्वात्; पित्तान्नीलहरिद्राम्लक्षारमञ्जिष्ठाशोणितमेहाः षड् याप्याः, दोषदूष्याणां विषमक्तियत्वात्; वातात् सर्पिर्वसाक्षौद्रहस्तिमेहाश्चत्वारोऽसाध्यतमाः, महात्ययिकत्वात् ||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

தத்ர வாதபித்தமேதோபிரந்விதஃ ஶ்லேஷ்மா ஶ்லேஷ்மப்ரமேஹாஞ்ஜநயதி, வாதகபஶோணிதமேதோபிரந்விதஂ பித்தஂ பித்தப்ரமேஹாந், கபபித்தவஸாமஜ்ஜமேதோபிரந்விதோ வாயுர்வாதப்ரமேஹாந் ||௯||

View original

तत्र वातपित्तमेदोभिरन्वितः श्लेष्मा श्लेष्मप्रमेहाञ्जनयति, वातकफशोणितमेदोभिरन्वितं पित्तं पित्तप्रमेहान्, कफपित्तवसामज्जमेदोभिरन्वितो वायुर्वातप्रमेहान् ||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

தத்ர, ஶ்வேதமவேதநமுதகஸதஶமுதகமேஹீ மேஹதி; இக்ஷுரஸதுல்யமிக்ஷுவாலிகாமேஹீ; ஸுராதுல்யஂ ஸுராமேஹீ; ஸருஜஂ ஸிகதாநுவித்தஂ ஸிகதாமேஹீ; ஶநைஃ ஸகபஂ மத்ஸ்நஂ ஶநைர்மேஹீ; விஶதஂ லவணதுல்யஂ லவணமேஹீ; ஹஷ்டரோமா பிஷ்டரஸதுல்யஂ பிஷ்டமேஹீ; ஆவிலஂ ஸாந்த்ரஂ ஸாந்த்ரமேஹீ; ஶுக்ரதுல்யஂ ஶுக்ரமேஹீ; ஸ்தோகஂ ஸ்தோகஂ ஸபேநமச்சஂ பேநமேஹீ மேஹதி ||௧௦||

View original

तत्र, श्वेतमवेदनमुदकसदृशमुदकमेही मेहति; इक्षुरसतुल्यमिक्षुवालिकामेही; सुरातुल्यं सुरामेही; सरुजं सिकतानुविद्धं सिकतामेही; शनैः सकफं मृत्स्नं शनैर्मेही; विशदं लवणतुल्यं लवणमेही; हृष्टरोमा पिष्टरसतुल्यं पिष्टमेही; आविलं सान्द्रं सान्द्रमेही; शुक्रतुल्यं शुक्रमेही; स्तोकं स्तोकं सफेनमच्छं फेनमेही मेहति ||१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (11) · Śloka 11

அத ஊர்த்வஂ பித்தநிமித்தாந் வக்ஷ்யாமஃ- ஸபேநமச்சஂ நீலஂ நீலமேஹீ மேஹதி; ஸதாஹஂ ஹரித்ராபஂ ஹரித்ராமேஹீ; அம்லரஸகந்தமம்லமேஹீ; ஸ்ருதக்ஷாரப்ரதிமஂ க்ஷாரமேஹீ; மஞ்ஜிஷ்டோதகப்ரகாஶஂ மஞ்ஜிஷ்டாமேஹீ; ஶோணிதப்ரகாஶஂ ஶோணிதமேஹீ மேஹதி ||௧௧||

View original

अत ऊर्ध्वं पित्तनिमित्तान् वक्ष्यामः- सफेनमच्छं नीलं नीलमेही मेहति; सदाहं हरिद्राभं हरिद्रामेही; अम्लरसगन्धमम्लमेही; स्रुतक्षारप्रतिमं क्षारमेही; मञ्जिष्ठोदकप्रकाशं मञ्जिष्ठामेही; शोणितप्रकाशं शोणितमेही मेहति ||११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (12) · Śloka 12

அத ஊர்த்வஂ வாதநிமித்தாந் வக்ஷ்யாமஃ- ஸர்பிஃப்ரகாஶஂ ஸர்பிர்மேஹீ மேஹதி; வஸாப்ரகாஶஂ வஸாமேஹீ; க்ஷௌத்ரரஸவர்ணஂ க்ஷௌத்ரமேஹீ; மத்தமாதங்கவதநுப்ரபந்தஂ ஹஸ்திமேஹீ மேஹதி ||௧௨||

View original

अत ऊर्ध्वं वातनिमित्तान् वक्ष्यामः- सर्पिःप्रकाशं सर्पिर्मेही मेहति; वसाप्रकाशं वसामेही; क्षौद्ररसवर्णं क्षौद्रमेही; मत्तमातङ्गवदनुप्रबन्धं हस्तिमेही मेहति ||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (13) · Śloka 13

மக்ஷிகோபஸர்பணமாலஸ்யஂ மாஂஸோபசயஃ ப்ரதிஶ்யாயஃ ஶைதில்யாரோசகாவிபாகாஃ கபப்ரஸேகச்சர்திநித்ராகாஸஶ்வாஸாஶ்சேதி ஶ்லேஷ்மஜாநாமுபத்ரவாஃ; வஷணயோரவதரணஂ பஸ்திபேதோ மேட்ரதோதோ ஹதி ஶூலமம்லீகாஜ்வராதீஸாராரோசகா வமதுஃ பரிதூபநஂ தாஹோ மூர்ச்சா பிபாஸா நித்ராநாஶஃ பாண்டுரோகஃ பீதவிண்மூத்ரநேத்ரத்வஂ சேதி பைத்திகாநாஂ; ஹத்க்ரஹோ லௌல்யமநித்ரா ஸ்தம்பஃ கம்பஃ ஶூலஂ பத்தபுரீஷத்வஂ சேதி வாதஜாநாம் | ஏவமேதே விஂஶதி ப்ரமேஹாஃ ஸோபத்ரவா வ்யாக்யாதாஃ ||௧௩||

View original

मक्षिकोपसर्पणमालस्यं मांसोपचयः प्रतिश्यायः शैथिल्यारोचकाविपाकाः कफप्रसेकच्छर्दिनिद्राकासश्वासाश्चेति श्लेष्मजानामुपद्रवाः; वृषणयोरवदरणं बस्तिभेदो मेढ्रतोदो हृदि शूलमम्लीकाज्वरातीसारारोचका वमथुः परिधूपनं दाहो मूर्च्छा पिपासा निद्रानाशः पाण्डुरोगः पीतविण्मूत्रनेत्रत्वं चेति पैत्तिकानां; हृद्ग्रहो लौल्यमनिद्रा स्तम्भः कम्पः शूलं बद्धपुरीषत्वं चेति वातजानाम् | एवमेते विंशति प्रमेहाः सोपद्रवा व्याख्याताः ||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (14) · Śloka 14

தத்ர வஸாமேதோப்யாமபிபந்நஶரீரஸ்ய த்ரிபிர்தோஷைஶ்சாநுகததாதோஃ ப்ரமேஹிணோ தஶ பிடகா ஜாயந்தே | தத்யதா- ஶராவிகா, ஸர்ஷபிகா, கச்சபிகா, ஜாலிநீ, விநதா, புத்ரிணீ, மஸூரிகா, அலஜீ, விதாரிகா, வித்ரதிகா சேதி ||௧௪||

View original

तत्र वसामेदोभ्यामभिपन्नशरीरस्य त्रिभिर्दोषैश्चानुगतधातोः प्रमेहिणो दश पिडका जायन्ते | तद्यथा- शराविका, सर्षपिका, कच्छपिका, जालिनी, विनता, पुत्रिणी, मसूरिका, अलजी, विदारिका, विद्रधिका चेति ||१४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (15-19) · Śloka 19

ஶராவமாத்ரா தத்ரூபா நிம்நமத்யா ஶராவிகா | கௌரஸர்ஷபஸஂஸ்தாநா தத்ப்ரமாணா ச ஸார்ஷபீ ||௧௫|| ஸதாஹா கூர்மஸஂஸ்தாநா ஜ்ஞேயா கச்சபிகா புதைஃ | ஜாலிநீ தீவ்ரதாஹா து மாஂஸஜாலஸமாவதா ||௧௬|| மஹதீ பிடகா நீலா பிடகா விநதா ஸ்மதா | மஹத்யல்பாசிதா ஜ்ஞேயா பிடகா ஸா து புத்ரிணீ ||௧௭|| மஸூரஸமஸஂஸ்தாநா ஜ்ஞேயா ஸா து மஸூரிகா | ரக்தா ஸிதா ஸ்போடவதீ தாருணா த்வலஜீ பவேத் ||௧௮|| விதாரீகந்தவத்வத்தா கடிநா ச விதாரிகா | வித்ரதேர்லக்ஷணைர்யுக்தா ஜ்ஞேயா வித்ரதிகா புதைஃ ||௧௯||

View original

शरावमात्रा तद्रूपा निम्नमध्या शराविका | गौरसर्षपसंस्थाना तत्प्रमाणा च सार्षपी ||१५|| सदाहा कूर्मसंस्थाना ज्ञेया कच्छपिका बुधैः | जालिनी तीव्रदाहा तु मांसजालसमावृता ||१६|| महती पिडका नीला पिडका विनता स्मृता | महत्यल्पाचिता ज्ञेया पिडका सा तु पुत्रिणी ||१७|| मसूरसमसंस्थाना ज्ञेया सा तु मसूरिका | रक्ता सिता स्फोटवती दारुणा त्वलजी भवेत् ||१८|| विदारीकन्दवद्वृत्ता कठिना च विदारिका | विद्रधेर्लक्षणैर्युक्ता ज्ञेया विद्रधिका बुधैः ||१९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (20) · Śloka 20

யே யந்மயாஃ ஸ்மதா மேஹாஸ்தேஷாமேதாஸ்து தத்கதாஃ |௨௦|

View original

ये यन्मयाः स्मृता मेहास्तेषामेतास्तु तत्कृताः |२०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (20) · Śloka 20

குதே ஹதி ஶிரஸ்யஂஸே பஷ்டே மர்மணி சோத்திதாஃ | ஸோபத்ரவா துர்பலாக்நேஃ பிடகாஃ பரிவர்ஜயேத் ||௨௦||

View original

गुदे हृदि शिरस्यंसे पृष्ठे मर्मणि चोत्थिताः | सोपद्रवा दुर्बलाग्नेः पिडकाः परिवर्जयेत् ||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (21) · Śloka 21

கத்ஸ்நஂ ஶரீரஂ நிஷ்பீட்ய மேதோமஜ்ஜவஸாயுதஃ | அதஃ ப்ரக்ரமதே வாயுஸ்தேநாஸாத்யாஸ்து வாதஜாஃ ||௨௧||

View original

कृत्स्नं शरीरं निष्पीड्य मेदोमज्जवसायुतः | अधः प्रक्रमते वायुस्तेनासाध्यास्तु वातजाः ||२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (22) · Śloka 22

ப்ரமேஹபூர்வரூபாணாமாகதிர்யத்ர தஶ்யதே | கிஞ்சிச்சாப்யதிகஂ மூத்ரஂ தஂ ப்ரமேஹிணமாதிஶேத் ||௨௨||

View original

प्रमेहपूर्वरूपाणामाकृतिर्यत्र दृश्यते | किञ्चिच्चाप्यधिकं मूत्रं तं प्रमेहिणमादिशेत् ||२२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 19 (23) · Śloka 23

கத்ஸ்நாந்யர்தாநி வா யஸ்மிந் பூர்வரூபாணி மாநவே | ப்ரவத்தமூத்ரமத்யர்தஂ தஂ ப்ரமேஹிணமாதிரோத் ||௨௩||

View original

कृत्स्नान्यर्धानि वा यस्मिन् पूर्वरूपाणि मानवे | प्रवृत्तमूत्रमत्यर्थं तं प्रमेहिणमादिरोत् ||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 20 (24) · Śloka 24

பிடகாபீடிதஂ காடமுபஸஷ்டமுபத்ரவைஃ | மதுமேஹிநமாசஷ்டே ஸ சாஸாத்யஃ ப்ரகீர்திதஃ ||௨௪||

View original

पिडकापीडितं गाढमुपसृष्टमुपद्रवैः | मधुमेहिनमाचष्टे स चासाध्यः प्रकीर्तितः ||२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 21 (25) · Śloka 25

ஸ சாபி கமநாத் ஸ்தாநஂ ஸ்தாநாதாஸநமிச்சதி | ஆஸநாதணுதே ஶய்யாஂ ஶயநாத் ஸ்வப்நமிச்சதி ||௨௫||

View original

स चापि गमनात् स्थानं स्थानादासनमिच्छति | आसनादृणुते शय्यां शयनात् स्वप्नमिच्छति ||२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 22 (26) · Śloka 26

யதா ஹி வர்ணாநாஂ பஞ்சாநாமுத்கர்ஷாபகர்ஷகதேந ஸஂயோகவிஶேஷேண ஶபலபப்ருகபிலகபோதமேசகாதீநாஂ வர்ணாநாமநேகேஷாமுத்பத்திர்பவதி, ஏவமேவ தோஷதாதுமலாஹாரவிஶேஷேணோத்கர்ஷாபகர்ஷகதேந ஸஂயோகவிஶேஷேண ப்ரமேஹாணாஂ நாநாகரணஂ பவதி ||௨௬||

View original

यथा हि वर्णानां पञ्चानामुत्कर्षापकर्षकृतेन संयोगविशेषेण शबलबभ्रुकपिलकपोतमेचकादीनां वर्णानामनेकेषामुत्पत्तिर्भवति, एवमेव दोषधातुमलाहारविशेषेणोत्कर्षापकर्षकृतेन संयोगविशेषेण प्रमेहाणां नानाकरणं भवति ||२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 23 (27) · Śloka 27

பவதி சாத்ர- ஸர்வ ஏவ ப்ரமேஹாஸ்து காலேநாப்ரதிகுர்வதஃ | மதுமேஹத்வமாயாந்தி ததாऽஸாத்யா பவந்தி ஹி ||௨௭||

View original

भवति चात्र- सर्व एव प्रमेहास्तु कालेनाप्रतिकुर्वतः | मधुमेहत्वमायान्ति तदाऽसाध्या भवन्ति हि ||२७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 6

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ நிதாநஸ்தாநே ப்ரமேஹநிதாநஂ நாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ ||௬||

View original

इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने प्रमेहनिदानं नाम षष्ठोऽध्यायः ||६||

🔊 Audio coming soon

6. pramēhanidānam — Sushruta Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi