Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః ప్రమేహనిదానం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातः प्रमेहनिदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
6. pramēhanidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
దివాస్వప్నావ్యాయామాలస్యప్రసక్తం శీతస్నిగ్ధమధురమేద్యద్రవాన్నపానసేవినం పురుషం జానియాత్ ప్రమేహీ భవిష్యతీతి ||3||
View original
दिवास्वप्नाव्यायामालस्यप्रसक्तं शीतस्निग्धमधुरमेद्यद्रवान्नपानसेविनं पुरुषं जानियात् प्रमेही भविष्यतीति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
తస్య చైవంప్రవృత్తస్యాపరిపక్వా ఏవ వాతపిత్తశ్లేష్మాణో యదా మేదసా సహైకత్వముపేత్య మూత్రవాహిస్రోతాంస్యనుసృత్యాధో గత్వా బస్తేర్ముఖమాశ్రిత్య నిర్భిద్యంతే తదా ప్రమేహాంజనయంతి ||4||
View original
तस्य चैवम्प्रवृत्तस्यापरिपक्वा एव वातपित्तश्लेष्माणो यदा मेदसा सहैकत्वमुपेत्य मूत्रवाहिस्रोतांस्यनुसृत्याधो गत्वा बस्तेर्मुखमाश्रित्य निर्भिद्यन्ते तदा प्रमेहाञ्जनयन्ति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
తేషాం తు పూర్వరూపాణి- హస్తపాదతలదాహః స్నిగ్ధపిచ్ఛిలగురుతా గాత్రాణాం మధురశుక్లమూత్రతా తంద్రా సాదః పిపాసా దుర్గంధశ్చ శ్వాసస్తాలుగలజిహ్వాదంతేషు మలోత్పత్తిర్జటిలీభావః కేశానాం వృద్ధిశ్చ నఖానాం ||5||
View original
तेषां तु पूर्वरूपाणि- हस्तपादतलदाहः स्निग्धपिच्छिलगुरुता गात्राणां मधुरशुक्लमूत्रता तन्द्रा सादः पिपासा दुर्गन्धश्च श्वासस्तालुगलजिह्वादन्तेषु मलोत्पत्तिर्जटिलीभावः केशानां वृद्धिश्च नखानाम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
తత్రావిలప్రభూతమూత్రలక్షణాః సర్వ ఏవ ప్రమేహా భవంతి ||6||
View original
तत्राविलप्रभूतमूत्रलक्षणाः सर्व एव प्रमेहा भवन्ति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
సర్వ ఏవ సర్వదోషసముత్థాః సహ పిడకాభిః ||7||
View original
सर्व एव सर्वदोषसमुत्थाः सह पिडकाभिः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
తత్ర, కఫాదుదకేక్షువాలికాసురాసికతాశనైర్లవణపిష్టసాంద్రశుక్రఫేనమేహా దశ సాధ్యాః, దోషదూష్యాణాం సమక్రియత్వాత్; పిత్తాన్నీలహరిద్రామ్లక్షారమంజిష్ఠాశోణితమేహాః షడ్ యాప్యాః, దోషదూష్యాణాం విషమక్తియత్వాత్; వాతాత్ సర్పిర్వసాక్షౌద్రహస్తిమేహాశ్చత్వారోఽసాధ్యతమాః, మహాత్యయికత్వాత్ ||8||
View original
तत्र, कफादुदकेक्षुवालिकासुरासिकताशनैर्लवणपिष्टसान्द्रशुक्रफेनमेहा दश साध्याः, दोषदूष्याणां समक्रियत्वात्; पित्तान्नीलहरिद्राम्लक्षारमञ्जिष्ठाशोणितमेहाः षड् याप्याः, दोषदूष्याणां विषमक्तियत्वात्; वातात् सर्पिर्वसाक्षौद्रहस्तिमेहाश्चत्वारोऽसाध्यतमाः, महात्ययिकत्वात् ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
తత్ర వాతపిత్తమేదోభిరన్వితః శ్లేష్మా శ్లేష్మప్రమేహాంజనయతి, వాతకఫశోణితమేదోభిరన్వితం పిత్తం పిత్తప్రమేహాన్, కఫపిత్తవసామజ్జమేదోభిరన్వితో వాయుర్వాతప్రమేహాన్ ||9||
View original
तत्र वातपित्तमेदोभिरन्वितः श्लेष्मा श्लेष्मप्रमेहाञ्जनयति, वातकफशोणितमेदोभिरन्वितं पित्तं पित्तप्रमेहान्, कफपित्तवसामज्जमेदोभिरन्वितो वायुर्वातप्रमेहान् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
తత్ర, శ్వేతమవేదనముదకసదృశముదకమేహీ మేహతి; ఇక్షురసతుల్యమిక్షువాలికామేహీ; సురాతుల్యం సురామేహీ; సరుజం సికతానువిద్ధం సికతామేహీ; శనైః సకఫం మృత్స్నం శనైర్మేహీ; విశదం లవణతుల్యం లవణమేహీ; హృష్టరోమా పిష్టరసతుల్యం పిష్టమేహీ; ఆవిలం సాంద్రం సాంద్రమేహీ; శుక్రతుల్యం శుక్రమేహీ; స్తోకం స్తోకం సఫేనమచ్ఛం ఫేనమేహీ మేహతి ||10||
View original
तत्र, श्वेतमवेदनमुदकसदृशमुदकमेही मेहति; इक्षुरसतुल्यमिक्षुवालिकामेही; सुरातुल्यं सुरामेही; सरुजं सिकतानुविद्धं सिकतामेही; शनैः सकफं मृत्स्नं शनैर्मेही; विशदं लवणतुल्यं लवणमेही; हृष्टरोमा पिष्टरसतुल्यं पिष्टमेही; आविलं सान्द्रं सान्द्रमेही; शुक्रतुल्यं शुक्रमेही; स्तोकं स्तोकं सफेनमच्छं फेनमेही मेहति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
అత ఊర్ధ్వం పిత్తనిమిత్తాన్ వక్ష్యామః- సఫేనమచ్ఛం నీలం నీలమేహీ మేహతి; సదాహం హరిద్రాభం హరిద్రామేహీ; అమ్లరసగంధమమ్లమేహీ; స్రుతక్షారప్రతిమం క్షారమేహీ; మంజిష్ఠోదకప్రకాశం మంజిష్ఠామేహీ; శోణితప్రకాశం శోణితమేహీ మేహతి ||11||
View original
अत ऊर्ध्वं पित्तनिमित्तान् वक्ष्यामः- सफेनमच्छं नीलं नीलमेही मेहति; सदाहं हरिद्राभं हरिद्रामेही; अम्लरसगन्धमम्लमेही; स्रुतक्षारप्रतिमं क्षारमेही; मञ्जिष्ठोदकप्रकाशं मञ्जिष्ठामेही; शोणितप्रकाशं शोणितमेही मेहति ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
అత ఊర్ధ్వం వాతనిమిత్తాన్ వక్ష్యామః- సర్పిఃప్రకాశం సర్పిర్మేహీ మేహతి; వసాప్రకాశం వసామేహీ; క్షౌద్రరసవర్ణం క్షౌద్రమేహీ; మత్తమాతంగవదనుప్రబంధం హస్తిమేహీ మేహతి ||12||
View original
अत ऊर्ध्वं वातनिमित्तान् वक्ष्यामः- सर्पिःप्रकाशं सर्पिर्मेही मेहति; वसाप्रकाशं वसामेही; क्षौद्ररसवर्णं क्षौद्रमेही; मत्तमातङ्गवदनुप्रबन्धं हस्तिमेही मेहति ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
మక్షికోపసర్పణమాలస్యం మాంసోపచయః ప్రతిశ్యాయః శైథిల్యారోచకావిపాకాః కఫప్రసేకచ్ఛర్దినిద్రాకాసశ్వాసాశ్చేతి శ్లేష్మజానాముపద్రవాః; వృషణయోరవదరణం బస్తిభేదో మేఢ్రతోదో హృది శూలమమ్లీకాజ్వరాతీసారారోచకా వమథుః పరిధూపనం దాహో మూర్చ్ఛా పిపాసా నిద్రానాశః పాండురోగః పీతవిణ్మూత్రనేత్రత్వం చేతి పైత్తికానాం; హృద్గ్రహో లౌల్యమనిద్రా స్తంభః కంపః శూలం బద్ధపురీషత్వం చేతి వాతజానాం | ఏవమేతే వింశతి ప్రమేహాః సోపద్రవా వ్యాఖ్యాతాః ||13||
View original
मक्षिकोपसर्पणमालस्यं मांसोपचयः प्रतिश्यायः शैथिल्यारोचकाविपाकाः कफप्रसेकच्छर्दिनिद्राकासश्वासाश्चेति श्लेष्मजानामुपद्रवाः; वृषणयोरवदरणं बस्तिभेदो मेढ्रतोदो हृदि शूलमम्लीकाज्वरातीसारारोचका वमथुः परिधूपनं दाहो मूर्च्छा पिपासा निद्रानाशः पाण्डुरोगः पीतविण्मूत्रनेत्रत्वं चेति पैत्तिकानां; हृद्ग्रहो लौल्यमनिद्रा स्तम्भः कम्पः शूलं बद्धपुरीषत्वं चेति वातजानाम् | एवमेते विंशति प्रमेहाः सोपद्रवा व्याख्याताः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
తత్ర వసామేదోభ్యామభిపన్నశరీరస్య త్రిభిర్దోషైశ్చానుగతధాతోః ప్రమేహిణో దశ పిడకా జాయంతే | తద్యథా- శరావికా, సర్షపికా, కచ్ఛపికా, జాలినీ, వినతా, పుత్రిణీ, మసూరికా, అలజీ, విదారికా, విద్రధికా చేతి ||14||
View original
तत्र वसामेदोभ्यामभिपन्नशरीरस्य त्रिभिर्दोषैश्चानुगतधातोः प्रमेहिणो दश पिडका जायन्ते | तद्यथा- शराविका, सर्षपिका, कच्छपिका, जालिनी, विनता, पुत्रिणी, मसूरिका, अलजी, विदारिका, विद्रधिका चेति ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15-19) · Śloka 19
శరావమాత్రా తద్రూపా నిమ్నమధ్యా శరావికా | గౌరసర్షపసంస్థానా తత్ప్రమాణా చ సార్షపీ ||15|| సదాహా కూర్మసంస్థానా జ్ఞేయా కచ్ఛపికా బుధైః | జాలినీ తీవ్రదాహా తు మాంసజాలసమావృతా ||16|| మహతీ పిడకా నీలా పిడకా వినతా స్మృతా | మహత్యల్పాచితా జ్ఞేయా పిడకా సా తు పుత్రిణీ ||17|| మసూరసమసంస్థానా జ్ఞేయా సా తు మసూరికా | రక్తా సితా స్ఫోటవతీ దారుణా త్వలజీ భవేత్ ||18|| విదారీకందవద్వృత్తా కఠినా చ విదారికా | విద్రధేర్లక్షణైర్యుక్తా జ్ఞేయా విద్రధికా బుధైః ||19||
View original
शरावमात्रा तद्रूपा निम्नमध्या शराविका | गौरसर्षपसंस्थाना तत्प्रमाणा च सार्षपी ||१५|| सदाहा कूर्मसंस्थाना ज्ञेया कच्छपिका बुधैः | जालिनी तीव्रदाहा तु मांसजालसमावृता ||१६|| महती पिडका नीला पिडका विनता स्मृता | महत्यल्पाचिता ज्ञेया पिडका सा तु पुत्रिणी ||१७|| मसूरसमसंस्थाना ज्ञेया सा तु मसूरिका | रक्ता सिता स्फोटवती दारुणा त्वलजी भवेत् ||१८|| विदारीकन्दवद्वृत्ता कठिना च विदारिका | विद्रधेर्लक्षणैर्युक्ता ज्ञेया विद्रधिका बुधैः ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (20) · Śloka 20
యే యన్మయాః స్మృతా మేహాస్తేషామేతాస్తు తత్కృతాః |20|
View original
ये यन्मयाः स्मृता मेहास्तेषामेतास्तु तत्कृताः |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (20) · Śloka 20
గుదే హృది శిరస్యంసే పృష్ఠే మర్మణి చోత్థితాః | సోపద్రవా దుర్బలాగ్నేః పిడకాః పరివర్జయేత్ ||20||
View original
गुदे हृदि शिरस्यंसे पृष्ठे मर्मणि चोत्थिताः | सोपद्रवा दुर्बलाग्नेः पिडकाः परिवर्जयेत् ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (21) · Śloka 21
కృత్స్నం శరీరం నిష్పీడ్య మేదోమజ్జవసాయుతః | అధః ప్రక్రమతే వాయుస్తేనాసాధ్యాస్తు వాతజాః ||21||
View original
कृत्स्नं शरीरं निष्पीड्य मेदोमज्जवसायुतः | अधः प्रक्रमते वायुस्तेनासाध्यास्तु वातजाः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (22) · Śloka 22
ప్రమేహపూర్వరూపాణామాకృతిర్యత్ర దృశ్యతే | కించిచ్చాప్యధికం మూత్రం తం ప్రమేహిణమాదిశేత్ ||22||
View original
प्रमेहपूर्वरूपाणामाकृतिर्यत्र दृश्यते | किञ्चिच्चाप्यधिकं मूत्रं तं प्रमेहिणमादिशेत् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (23) · Śloka 23
కృత్స్నాన్యర్ధాని వా యస్మిన్ పూర్వరూపాణి మానవే | ప్రవృత్తమూత్రమత్యర్థం తం ప్రమేహిణమాదిరోత్ ||23||
View original
कृत्स्नान्यर्धानि वा यस्मिन् पूर्वरूपाणि मानवे | प्रवृत्तमूत्रमत्यर्थं तं प्रमेहिणमादिरोत् ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (24) · Śloka 24
పిడకాపీడితం గాఢముపసృష్టముపద్రవైః | మధుమేహినమాచష్టే స చాసాధ్యః ప్రకీర్తితః ||24||
View original
पिडकापीडितं गाढमुपसृष्टमुपद्रवैः | मधुमेहिनमाचष्टे स चासाध्यः प्रकीर्तितः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (25) · Śloka 25
స చాపి గమనాత్ స్థానం స్థానాదాసనమిచ్ఛతి | ఆసనాదృణుతే శయ్యాం శయనాత్ స్వప్నమిచ్ఛతి ||25||
View original
स चापि गमनात् स्थानं स्थानादासनमिच्छति | आसनादृणुते शय्यां शयनात् स्वप्नमिच्छति ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (26) · Śloka 26
యథా హి వర్ణానాం పంచానాముత్కర్షాపకర్షకృతేన సంయోగవిశేషేణ శబలబభ్రుకపిలకపోతమేచకాదీనాం వర్ణానామనేకేషాముత్పత్తిర్భవతి, ఏవమేవ దోషధాతుమలాహారవిశేషేణోత్కర్షాపకర్షకృతేన సంయోగవిశేషేణ ప్రమేహాణాం నానాకరణం భవతి ||26||
View original
यथा हि वर्णानां पञ्चानामुत्कर्षापकर्षकृतेन संयोगविशेषेण शबलबभ्रुकपिलकपोतमेचकादीनां वर्णानामनेकेषामुत्पत्तिर्भवति, एवमेव दोषधातुमलाहारविशेषेणोत्कर्षापकर्षकृतेन संयोगविशेषेण प्रमेहाणां नानाकरणं भवति ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (27) · Śloka 27
భవతి చాత్ర- సర్వ ఏవ ప్రమేహాస్తు కాలేనాప్రతికుర్వతః | మధుమేహత్వమాయాంతి తదాఽసాధ్యా భవంతి హి ||27||
View original
भवति चात्र- सर्व एव प्रमेहास्तु कालेनाप्रतिकुर्वतः | मधुमेहत्वमायान्ति तदाऽसाध्या भवन्ति हि ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం నిదానస్థానే ప్రమేహనిదానం నామ షష్ఠోఽధ్యాయః ||6||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने प्रमेहनिदानं नाम षष्ठोऽध्यायः ||६||
🔊 Audio coming soon