Adhikarana adhyAyopakramaH (1) · Śloka 1
ਅਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਬਸ੍ਤਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਤੇ||੧||
View original
अस्मादनन्तरं बस्तिव्यापत्सिद्धिर्व्याख्यायते||१||
🔊 Audio coming soon
5. vastivyāpatsiddhiradhyāyaḥ
Adhikarana bastivyApatsiddhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਬਸ੍ਤਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ)|੨|
View original
अथातो बस्तिव्यापत्सिद्धिं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhavyApadaH, ayogavyApadaH, vibandhAkhyA vyApattatsiddhiSca (1-6) · Śloka 6
ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਦੇਹਸ੍ਯ ਗੁਰੁਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਯੋਜਿਤਃ| ਸ਼ੀਤੋਲ੍ਪਸ੍ਨੇਹਲਵਣਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਤ੍ਰੋ ਘਨੋਪਿ ਵਾ||੧|| ਬਸ੍ਤਿਃ ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭ੍ਯ ਤਂ ਦੋਸਂ ਦੁਰ੍ਬਲਤ੍ਵਾਦਨਿਰ੍ਹਰਨ੍| ਕਰੋਤ੍ਯਯੋਗਂ ਤੇਨ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਦਗ੍ਰਹਃ||੨|| ਨਾਭਿਬਸ੍ਤਿਰੁਜਾ ਦਾਹੋ ਹਲ੍ਲੇਪਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਗੁਦੇ| ਕਣ੍ਡੂਰ੍ਗਣ੍ਡਾਨਿ ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਮਰਤਿਰ੍ਵਹ੍ਨਿਮਾਰ੍ਦਵਮ੍||੩|| ਕ੍ਵਾਥਦ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਿਹਿਤਂ ਮਧ੍ਯਦੋਸੇਤਿਸਾਰਿਣਿ| ਉਸ੍ਣਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਦੇਕਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਪਾਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੪|| ਫਲਵਰ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਵੇਦਾਃ ਕਾਲਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਬਿਲ੍ਵਮੂਲਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦਾਰੁਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਵਾਨ੍||੫|| ਸੁਰਾਦਿਮੂਤ੍ਰਵਾਨ੍ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸਪ੍ਰਾਕ੍ਪੇਸ੍ਯਸ੍ਤਮਾਨਯੇਤ੍| |੬|
View original
अस्निग्धस्विन्नदेहस्य गुरुकोष्ठस्य योजितः| शीतोऽल्पस्नेहलवणद्रव्यमात्रो घनोऽपि वा||१|| बस्तिः सङ्क्षोभ्य तं दोषं दुर्बलत्वादनिर्हरन्| करोत्ययोगं तेन स्याद्वातमूत्रशकृदग्रहः||२|| नाभिबस्तिरुजा दाहो हृल्लेपः श्वयथुर्गुदे| कण्डूर्गण्डानि वैवर्ण्यमरतिर्वह्निमार्दवम्||३|| क्वाथद्वयं प्राग्विहितं मध्यदोषेऽतिसारिणि| उष्णस्य तस्मादेकस्य तत्र पानं प्रशस्यते||४|| फलवर्त्यस्तथा स्वेदाः कालं ज्ञात्वा विरेचनम्| बिल्वमूलत्रिवृद्दारुयवकोलकुलत्थवान्||५|| सुरादिमूत्रवान् बस्तिः सप्राक्पेष्यस्तमानयेत्| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AdhmAnAkhyA vyApattatsiddhiSca (6-10) · Śloka 10
| ਯੁਕ੍ਤੋਲ੍ਪਵੀਰ੍ਯੋ ਦੋਸਾਢ੍ਯੇ ਰੂਕ੍ਸੇ ਕ੍ਰੂਰਾਸ਼ਯੇਥਵਾ||੬|| ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦੋਸਾਵਤੋ ਰੂਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗੋ ਰੁਨ੍ਧ੍ਯਾਤ੍ਸਮੀਰਣਮ੍| ਸ ਵਿਮਾਰ੍ਗੋਨਿਲਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਧ੍ਮਾਨਂ ਮਰ੍ਮਪੀਡਨਮ੍||੭|| ਵਿਦਾਹਂ ਗੁਦਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਮੁਸ੍ਕਵਙ੍ਕ੍ਸਣਵੇਦਨਾਮ੍| ਰੁਣਦ੍ਧਿ ਹਦਯਂ ਸ਼ੂਲੈਰਿਤਸ਼੍ਚੇਤਸ਼੍ਚ ਧਾਵਤਿ||੮|| ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਿਨ੍ਨਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਵਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਸ਼੍ਚ ਨਿਰੂਹਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪੀਲੁਸਰ੍ਸਪਮੂਤ੍ਰਵਾਨ੍||੯|| ਸਰਲਾਮਰਦਾਰੁਭ੍ਯਾਂ ਸਾਧਿਤਂ ਚਾਨੁਵਾਸਨਮ੍| |੧੦|
View original
| युक्तोऽल्पवीर्यो दोषाढ्ये रूक्षे क्रूराशयेऽथवा||६|| बस्तिर्दोषावृतो रूद्धमार्गो रुन्ध्यात्समीरणम्| स विमार्गोऽनिलः कुर्यादाध्मानं मर्मपीडनम्||७|| विदाहं गुदकोष्ठस्य मुष्कवङ्क्षणवेदनाम्| रुणद्धि हृदयं शूलैरितश्चेतश्च धावति||८|| स्वभ्यक्तस्विन्नगात्रस्य तत्र वर्तिं प्रयोजयेत्| बिल्वादिश्च निरूहः स्यात्पीलुसर्षपमूत्रवान्||९|| सरलामरदारुभ्यां साधितं चानुवासनम्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UrdhvamArUtAkhyA vyApattatsiddhiSca (10-21) · Śloka 21
| ਕੁਰ੍ਵਤੋ ਵੇਗਸਂਰੋਧਂ ਪੀਡਿਤੋ ਵਾਤਿਮਾਤ੍ਰਯਾ||੧੦|| ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਵਣੋਸ੍ਣੋ ਵਾ ਬਸ੍ਤਿਰਲ੍ਪੋਲ੍ਪਭੇਸਜਃ| ਮਦੁਰ੍ਵਾ ਮਾਰੁਤੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤੋ ਮੁਖਨਾਸਿਕਾਤ੍||੧੧|| ਨਿਰੇਤਿ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਹਲ੍ਲਾਸਤਡ੍ਦਾਹਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਨ੍| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਵਿਕਾਰਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾਸ੍ਯ ਸਿਞ੍ਚੇਚ੍ਛੀਤਾਮ੍ਬੁਨਾ ਮੁਖਮ੍||੧੨|| ਵ੍ਯੇਜਦਾਕ੍ਲਮਨਾਸ਼ਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਂ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍| ਪਸ੍ਠਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਦਰਂ ਮਜ੍ਯਾਤ੍ ਕਰੈਰੁਸ੍ਣੈਰਧੋਮੁਖਮ੍||੧੩|| ਕੇਸ਼ੇਸੂਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਧੁਨ੍ਵੀਤ ਭੀਸਯੇਦ੍ਵ੍ਯਾਲਦਂਸ੍ਟ੍ਰਿਭਿਃ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੋਲ੍ਕਾਰਾਜਪੁਰੁਸੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਰੇਤਿ ਤਥਾ ਹ੍ਯਧਃ||੧੪|| ਪਾਣਿਵਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਗਲਾਪੀਡਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਤਥਾ| ਪ੍ਰਾਣੋਦਾਨਨਿਰੋਧਾਦ੍ਧਿ ਸੁਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਤਰਾਯਨਃ||੧੫|| ਅਪਾਨਃ ਪਵਨੋ ਬਸ੍ਤਿਂ ਤਮਾਸ਼੍ਵੇਵਾਪਕਰ੍ਸਤਿ| ਕੁਸ੍ਠਕ੍ਰਮੁਕਕਲ੍ਕਂ ਚ ਪਾਯੇਤਾਮ੍ਲਸਂਯੁਤਮ੍||੧੬|| ਓਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ਸਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਬਸ੍ਤਿਂ ਸੋਸ੍ਯਾਨੁਲੋਮਯੇਤ੍ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਪਥ੍ਯਾਕਲ੍ਕਂ ਵਾਧੋਨੁਲੋਮਨਮ੍||੧੭|| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥਿਤੇ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨੇ ਨਿਰੂਹੋ ਦਾਸ਼ਮੂਲਿਕਃ| ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਵਿਧੇਯੋ ਮੂਤ੍ਰਸਾਧਿਤੈਃ||੧੮|| ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਗੋਮੂਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਵਾ ਸਾਮਤਾਵਂਸ਼ਪਲ੍ਲਵੈਃ| ਪੂਤੀਕਰਞ੍ਜਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਸ਼ਠੀਦੇਵਾਹ੍ਵਰੋਹਿਸੈਃ||੧੯|| ਸਤੈਲਗੁਡਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥੋ ਵਿਰੇਕੌਸਧਕਲ੍ਕਵਾਨ੍| ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਸਿਦ੍ਧੋ ਬਸ੍ਤਿਰੁਰਃਸ੍ਥਿਤੇ||੨੦|| ਸ਼ਿਰਃਸ੍ਥੇ ਨਾਵਨਂ ਧੂਮਃ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦ੍ਯਂ ਸਰ੍ਸਪੈਃ ਸ਼ਿਰਃ| |੨੧|
View original
| कुर्वतो वेगसंरोधं पीडितो वाऽतिमात्रया||१०|| अस्निग्धलवणोष्णो वा बस्तिरल्पोऽल्पभेषजः| मृदुर्वा मारुतेनोर्ध्वं विक्षिप्तो मुखनासिकात्||११|| निरेति मूर्च्छाहृल्लासतृड्दाहादीन् प्रवर्तयन्| मूर्च्छाविकारं दृष्ट्वाऽस्य सिञ्चेच्छीताम्बुना मुखम्||१२|| व्येजदाक्लमनाशाच्च प्राणायामं च कारयेत्| पृष्ठपार्श्वोदरं मृज्यात् करैरुष्णैरधोमुखम्||१३|| केशेषूत्क्षिप्य धुन्वीत भीषयेद्व्यालदंष्ट्रिभिः| शस्त्रोल्काराजपुरुषैर्बस्तिरेति तथा ह्यधः||१४|| पाणिवस्त्रैर्गलापीडं कुर्यान्न म्रियते तथा| प्राणोदाननिरोधाद्धि सुप्रसिद्धतरायनः||१५|| अपानः पवनो बस्तिं तमाश्वेवापकर्षति| कुष्ठक्रमुककल्कं च पायेताम्लसंयुतम्||१६|| ओष्ण्यात्तैक्ष्ण्यात्सरत्वाच्च बस्तिं सोऽस्यानुलोमयेत् गोमूत्रेण त्रिवृत्पथ्याकल्कं वाऽधोनुलोमनम्||१७|| पक्वाशयस्थिते स्विन्ने निरूहो दाशमूलिकः| यवकोलकुलत्थैश्च विधेयो मूत्रसाधितैः||१८|| बस्तिर्गोमूत्रसिद्धैर्वा सामृतावंशपल्लवैः| पूतीकरञ्जत्वक्पत्रशठीदेवाह्वरोहिषैः||१९|| सतैलगुडसिन्धूत्थो विरेकौषधकल्कवान्| बिल्वादिपञ्चमूलेन सिद्धो बस्तिरुरःस्थिते||२०|| शिरःस्थे नावनं धूमः प्रच्छाद्यं सर्षपैः शिरः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atiyogavyApadaH (21-23) · Śloka 23
| ਬਸ੍ਤਿਰਤ੍ਯੁਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਮ੍ਲਘਨੋਤਿਸ੍ਵੇਦਿਤਸ੍ਯ ਵਾ||੨੧|| ਅਲ੍ਪੇ ਦੋਸੇ ਮਦੌ ਕੋਸ੍ਠੇ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾ ਪੁਨਃਪੁਨਃ| ਅਤਿਯੋਗਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨੋ ਭਵੇਤ੍ਕੁਕ੍ਸਿਰੁਜਾਕਰਃ||੨੨|| ਵਿਰੇਚਨਾਤਿਯੋਗੇਨ ਸ ਤੁਲ੍ਯਾਕਤਿਸਾਧਨਃ| |੨੩|
View original
| बस्तिरत्युष्णतीक्ष्णाम्लघनोऽतिस्वेदितस्य वा||२१|| अल्पे दोषे मृदौ कोष्ठे प्रयुक्तो वा पुनःपुनः| अतियोगत्वमापन्नो भवेत्कुक्षिरुजाकरः||२२|| विरेचनातियोगेन स तुल्याकृतिसाधनः| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukShishUlAkhyA vyApattatsiddhiSca sravAkhyA vyApattatsiddhiSca (23-28) · Śloka 28
| ਬਸ੍ਤਿਃ ਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਲਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਲਵਣਃ ਪੈਤ੍ਤਿਕਸ੍ਯ ਵਾ||੨੩|| ਗੁਦਂ ਦਹਨ੍ ਲਿਖਨ੍ ਕ੍ਸਿਣ੍ਵਨ੍ ਕਰੋਤ੍ਯਸ੍ਯ ਪਰਿਸ੍ਰਵਮ੍| ਸ ਵਿਦਗ੍ਧਂ ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਸ੍ਰਂ ਵਰ੍ਣੈਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਭੂਰਿਭਿਃ||੨੪|| ਬਹੁਸ਼ਸ਼੍ਚਾਤਿਵੇਗੇਨ ਮੋਹਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਸੋਸਕਤ੍| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਘ੍ਨੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੨੫|| ਦਾਹਾਦਿਸੁ ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕਲ੍ਕਂ ਮਦ੍ਵੀਕਾਵਾਰਿਣਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਦ੍ਧਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਕਦ੍ਵਾਤਾਨ੍ ਹਤ੍ਵਾ ਦਾਹਾਦਿਕਾਨ੍ ਜਯੇਤ੍||੨੬|| ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਪਿਬੇਚ੍ਛੀਤਾਂ ਯਵਾਗੂਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੁਤਾਮ੍| ਯੁਞ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਿਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਣਵਿਟ੍ਕਸ੍ਯ ਭੋਜਨਮ੍||੨੭|| ਮਾਸਯੂਸੇਣ ਕੁਲ੍ਮਾਸਾਨ੍ ਪਾਨਂ ਦਧ੍ਯਥਵਾ ਸੁਰਾਮ੍| ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਾਪਦਾਮੇਵਂ|੨੮|
View original
| बस्तिः क्षाराम्लतीक्ष्णोष्णलवणः पैत्तिकस्य वा||२३|| गुदं दहन् लिखन् क्षिण्वन् करोत्यस्य परिस्रवम्| स विदग्धं स्रवत्यस्रं वर्णैः पित्तं च भूरिभिः||२४|| बहुशश्चातिवेगेन मोहं गच्छति सोऽसकृत्| रक्तपित्तातिसारघ्नी क्रिया तत्र प्रशस्यते||२५|| दाहादिषु त्रिवृत्कल्कं मृद्वीकावारिणा पिबेत्| तद्धि पित्तशकृद्वातान् हृत्वा दाहादिकान् जयेत्||२६|| विशुद्धश्च पिबेच्छीतां यवागूं शर्करायुताम्| युञ्याद्वाऽतिविरिक्तस्य क्षीणविट्कस्य भोजनम्||२७|| माषयूषेण कुल्माषान् पानं दध्यथवा सुराम्| सिद्धिर्वस्त्यापदामेवं|२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanavyApadaH (28) · Śloka 28
| ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤੇਸ੍ਤੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੨੮||
View original
| स्नेहबस्तेस्तु वक्ष्यते||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra pa~jcavyApadAM kAraNam (29-30) · Śloka 30
ਸ਼ੀਤੋਲ੍ਪੋ ਵਾਧਿਕੇ ਵਾਤੇ ਪਿਤ੍ਤੇਤ੍ਯੁਸ੍ਣਃ ਕਫੇ ਮਦੁਃ| ਅਤਿਭੁਕ੍ਤੇ ਗੁਰੁਰ੍ਵਰ੍ਚਃਸਞ੍ਚਯੇਲ੍ਪਬਲਸ੍ਤਥਾ||੨੯|| ਦਤ੍ਤਸ੍ਤੈਰਾਵਤਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਨਾਯਾਤ੍ਯਭਿਭਵਾਦਪਿ| |੩੦|
View original
शीतोऽल्पो वाऽधिके वाते पित्तेऽत्युष्णः कफे मृदुः| अतिभुक्ते गुरुर्वर्चःसञ्चयेऽल्पबलस्तथा||२९|| दत्तस्तैरावृतः स्नेहो नायात्यभिभवादपि| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAvRutasya lakShaNaM cikitsitaM ca (30-33) · Śloka 33
| ਸ੍ਤਮ੍ਭੋਰੁਸਦਨਾਧ੍ਮਾਨਜ੍ਵਰਸ਼ੂਲਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਨੈਃ||੩੦|| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਗ੍ਵੇਸ੍ਟਨੈਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾਯੁਨਾ ਸ੍ਨੇਹਮਾਵਤਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣੋਸ੍ਣੈਸ੍ਤਂ ਰਾਸ੍ਨਾਪੀਤਦ੍ਰੁਤੈਲਿਕੈਃ||੩੧|| ਸੌਵੀਰਕਸੁਰਾਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਯਵਸਾਧਿਤੈਃ| ਨਿਰੂਹੈਰ੍ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸਮੂਤ੍ਰੈਃ ਪਾਞ੍ਚਮੂਲਿਕੈਃ||੩੨|| ਤਾਭ੍ਯਾਮੇਵ ਚ ਤੈਲਾਭ੍ਯਾਂ ਸਾਯਂ ਭੁਕ੍ਤੇਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| |੩੩|
View original
| स्तम्भोरुसदनाध्मानज्वरशूलाङ्गमर्दनैः||३०|| पार्श्वरुग्वेष्टनैर्विद्याद्वायुना स्नेहमावृतम्| स्निग्धाम्ललवणोष्णैस्तं रास्नापीतद्रुतैलिकैः||३१|| सौवीरकसुराकोलकुलत्थयवसाधितैः| निरूहैर्निर्हरेत्सम्यक् समूत्रैः पाञ्चमूलिकैः||३२|| ताभ्यामेव च तैलाभ्यां सायं भुक्तेऽनुवासयेत्| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAvRutasya lakShaNaM cikitsitaM ca (33-34) · Śloka 34
| ਤਡ੍ਦਾਹਰਾਗਸਮ੍ਮੋਹਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਤਮਕਜ੍ਵਰੈਃ||੩੩|| ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਾਵਤਂ ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤੈਸ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤਿਭਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| |੩੪|
View original
| तृड्दाहरागसम्मोहवैवर्ण्यतमकज्वरैः||३३|| विद्यात्पित्तावृतं स्वादुतिक्तैस्तं बस्तिभिर्हरेत्| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPAvRutasya lakShaNaM cikitsitaM ca (34-36) · Śloka 36
| ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਾਲਸ੍ਯਪ੍ਰਸੇਕਾਰੁਚਿਗੌਰਵੈਃ||੩੪|| ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਗ੍ਲਾਨਿਭਿਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਸ੍ਨੇਹਮਾਵਤਮ੍| ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕੈਃ ਸੁਰਾਮੂਤ੍ਰੋਪਸਾਧਿਤੈਃ||੩੫|| ਫਲਤੈਲਯੁਤੈਃ ਸਾਮ੍ਲੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਭਿਸ੍ਤਂ ਵਿਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| |੩੬|
View original
| तन्द्राशीतज्वरालस्यप्रसेकारुचिगौरवैः||३४|| सम्मूर्च्छाग्लानिभिर्विद्याच्छ्लेष्मणा स्नेहमावृतम्| कषायतिक्तकटुकैः सुरामूत्रोपसाधितैः||३५|| फलतैलयुतैः साम्लैर्बस्तिभिस्तं विनिर्हरेत्| |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atyashanAvRutasya lakShaNaM cikitsitaM ca (36-38) · Śloka 38
| ਛਰ੍ਦਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਰੁਚਿਗ੍ਲਾਨਿਸ਼ੂਲਨਿਦ੍ਰਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਨੈਃ||੩੬|| ਆਮਲਿਙ੍ਗੈਃ ਸਦਾਹੈਸ੍ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਤ੍ਯਸ਼ਨਾਵਤਮ੍| ਕਟੂਨਾਂ ਲਵਣਾਨਾਂ ਚ ਕ੍ਵਾਥੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੈਸ਼੍ਚ ਪਾਚਨਮ੍||੩੭|| ਮਦੁਰ੍ਵਿਰੇਕਃ ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਤਤ੍ਰਾਮਵਿਹਿਤਂ ਹਿਤਮ੍| |੩੮|
View original
| छर्दिमूर्च्छारुचिग्लानिशूलनिद्राङ्गमर्दनैः||३६|| आमलिङ्गैः सदाहैस्तं विद्यादत्यशनावृतम्| कटूनां लवणानां च क्वाथैश्चूर्णैश्च पाचनम्||३७|| मृदुर्विरेकः सर्वं च तत्रामविहितं हितम्| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viDAvRutasya lakShaNaM cikitsitaM ca (38-40) · Śloka 40
| ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਨਿਲਸਙ੍ਗਾਰ੍ਤਿਗੁਰੁਤ੍ਵਾਧ੍ਮਾਨਹਦ੍ਗ੍ਰਹੈਃ||੩੮|| ਸ੍ਨੇਹਂ ਵਿਡਾਵਤਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੈਃ ਸਵਰ੍ਤਿਭਿਃ| ਸ਼੍ਯਾਮਾਬਿਲ੍ਵਾਦਿਸਿਦ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਨਿਰੁਹੈਃ ਸਾਨੁਵਾਸਨੈਃ||੩੯|| ਨਿਰ੍ਹਰੇਦ੍ਵਿਧਿਨਾ ਸਮ੍ਯਗੁਦਾਵਰ੍ਤਹਰੇਣ ਚ| |੪੦|
View original
| विण्मूत्रानिलसङ्गार्तिगुरुत्वाध्मानहृद्ग्रहैः||३८|| स्नेहं विडावृतं ज्ञात्वा स्नेहस्वेदैः सवर्तिभिः| श्यामाबिल्वादिसिद्धैश्च निरुहैः सानुवासनैः||३९|| निर्हरेद्विधिना सम्यगुदावर्तहरेण च| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aBuktAdidattasya lakShaNaM cikitsitaM ca (40-43) · Śloka 43
| ਅਭੁਕ੍ਤੇ ਸ਼ੂਨਪਾਯੌ ਵਾ ਪੇਯਾਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਿਤਸ੍ਯ ਵਾ||੪੦|| ਗੁਦੇ ਪ੍ਰਣਿਹਿਤਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਵੇਗਾਦ੍ਧਾਵਤ੍ਯਨਾਵਤਃ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕਾਯਂ ਤਤਃ ਕਣ੍ਠਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵੇਭ੍ਯਃ ਖੇਭ੍ਯ ਏਤ੍ਯਪਿ||੪੧|| ਮੂਤ੍ਰਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਤ੍ਸਿਦ੍ਧੋ ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਵਾਨ੍| ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਤੈਲੋ ਦੇਯਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰੂਹਃ ਸਾਨੁਵਾਸਨਃ||੪੨|| ਕਣ੍ਠਾਦਾਗਚ੍ਛਤਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਕਣ੍ਠਗ੍ਰਹਵਿਰੇਚਨੈਃ| ਛਰ੍ਦਿਘ੍ਨੀਭਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍||੪੩||
View original
| अभुक्ते शूनपायौ वा पेयामात्राशितस्य वा||४०|| गुदे प्रणिहितः स्नेहो वेगाद्धावत्यनावृतः| ऊर्ध्वं कायं ततः कण्ठादूर्ध्वेभ्यः खेभ्य एत्यपि||४१|| मूत्रश्यामात्रिवृत्सिद्धो यवकोलकुलत्थवान्| तत्सिद्धतैलो देयः स्यान्निरूहः सानुवासनः||४२|| कण्ठादागच्छतः स्तम्भकण्ठग्रहविरेचनैः| छर्दिघ्नीभिः क्रियाभिश्च तस्य कुर्यान्निबर्हणम्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Amadattasya lakShaNaM cikitsitaM ca (44-45) · Śloka 45
ਨਾਪਕ੍ਵਂ ਪ੍ਰਣਯੇਤ੍ਸ੍ਨੇਹਂ ਗੁਦਂ ਸ ਹ੍ਯੁਪਲਿਮ੍ਪਤਿ| ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਰੁਙ੍ਮੋਹਕਣ੍ਡੂਸ਼ੋਫਾਨ੍, ਕ੍ਰਿਯਾਤ੍ਰ ਚ||੪੪|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾ ਤੈਲਮਰ੍ਕਪਤ੍ਰਰਸੇ ਸ਼ਤਮ੍| |੪੫|
View original
नापक्वं प्रणयेत्स्नेहं गुदं स ह्युपलिम्पति| ततः कुर्यात्सरुङ्मोहकण्डूशोफान्, क्रियाऽत्र च||४४|| तीक्ष्णो बस्तिस्तथा तैलमर्कपत्ररसे शृतम्| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana savAtapraNayanasya lakShaNaM cikitsitaM ca (45-46) · Śloka 46
| ਅਨੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸ੍ਯ ਤੁ ਬਦ੍ਧੇ ਵਾ ਦਤ੍ਤੇ ਨਿਃਸ਼ੇਸ ਏਵ ਵਾ||੪੫|| ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਕ੍ਸੁਭਿਤੋ ਵਾਯੁਃ ਸ਼ੂਲਤੋਦਕਰੋ ਭਵੇਤ੍| ਤਤ੍ਰਾਭ੍ਯਙ੍ਗੋ ਗੁਦੇ ਸ੍ਵੇਦੋ ਵਾਤਘ੍ਨਾਨ੍ਯਸ਼ਨਾਨਿ ਚ||੪੬||
View original
| अनुच्छ्वास्य तु बद्धे वा दत्ते निःशेष एव वा||४५|| प्रविश्य क्षुभितो वायुः शूलतोदकरो भवेत्| तत्राभ्यङ्गो गुदे स्वेदो वातघ्नान्यशनानि च||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atidrutotkShiptayoH lakShaNaM cikitsitaM ca (47-48) · Śloka 48
ਦ੍ਰੁਤਂ ਪ੍ਰਣੀਤੇ ਨਿਸ੍ਕਸ੍ਟੇ ਸਹਸੋਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤ ਏਵ ਵਾ| ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਟੀਗੁਦਜਙ੍ਘੋਰੁਬਸ੍ਤਿਸ੍ਤਮ੍ਭਾਰ੍ਤਿਭੇਦਨਮ੍||੪੭|| ਭੋਜਨਂ ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਃ ਸਬਸ੍ਤਯਃ| |੪੮|
View original
द्रुतं प्रणीते निष्कृष्टे सहसोत्क्षिप्त एव वा| स्यात् कटीगुदजङ्घोरुबस्तिस्तम्भार्तिभेदनम्||४७|| भोजनं तत्र वातघ्नं स्वेदाभ्यङ्गाः सबस्तयः| |४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ulluptasya lakShaNaM cikitsitaM ca (48-49) · Śloka 49
| ਪੀਡ੍ਯਮਾਨੇਨ੍ਤਰਾ ਮੁਕ੍ਤੇ ਗੁਦੇ ਪ੍ਰਤਿਹਤੋਨਿਲਃ||੪੮|| ਉਰਃਸ਼ਿਰੋਰੁਜਂ ਸਾਦਮੂਰ੍ਵੋਸ਼੍ਚ ਜਨਯੇਦ੍ਬਲੀ| ਬਸ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਫਲਸ਼੍ਯਾਮਾਦਿਮੂਤ੍ਰਵਾਨ੍||੪੯||
View original
| पीड्यमानेऽन्तरा मुक्ते गुदे प्रतिहतोऽनिलः||४८|| उरःशिरोरुजं सादमूर्वोश्च जनयेद्बली| बस्तिः स्यात्तत्र बिल्वादिफलश्यामादिमूत्रवान्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ativegasya lakShaNaM cikitsitaM ca (50) · Śloka 50
ਅਤਿਪ੍ਰਪੀਡਿਤਃ ਕੋਸ੍ਠੇ ਤਿਸ੍ਠਤ੍ਯਾਯਾਤਿ ਵਾ ਗਲਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਿਰੇਕਸ਼੍ਚ ਗਲਪੀਡਾਦਿ ਕਰ੍ਮ ਚ||੫੦||
View original
अतिप्रपीडितः कोष्ठे तिष्ठत्यायाति वा गलम्| तत्र बस्तिर्विरेकश्च गलपीडादि कर्म च||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanAdishuddhasya visheShato~apacAraniShedhaH (51-52) · Śloka 52
ਵਮਨਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਚ ਕ੍ਸਾਮਦੇਹਬਲਾਨਲਮ੍| ਯਥਾਣ੍ਡਂ ਤਰੁਣਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਤੈਲਪਾਤ੍ਰਂ ਯਥਾ ਤਥਾ||੫੧|| ਭਿਸਕ੍ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤੋ ਰਕ੍ਸੇਤ੍ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦਪਚਾਰਤਃ| |੫੨|
View original
वमनाद्यैर्विशुद्धं च क्षामदेहबलानलम्| यथाऽण्डं तरुणं पूर्णं तैलपात्रं यथा तथा||५१|| भिषक् प्रयत्नतो रक्षेत्सर्वस्मादपचारतः| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddhasyopacAraH (5) · Śloka 5
| ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮਧੁਰਹਦ੍ਯਾਨਿ ਤਤੋਮ੍ਲਲਵਣੌ ਰਸੌ||੫੨|| ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤੌ ਤਤੋ ਭੂਯਃ ਕਸਾਯਕਟੁਕੌ ਤਤਃ| ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਾਨਾਂ ਰਸਾਨਾਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਯੋਃ||੫੩|| ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਦੁਪਯੋਗੇਨ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਨਯੇਤ੍| ਸਰ੍ਵਂਸਹਃ ਸ੍ਥਿਰਬਲੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਗਤਃ||੫੪|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਬਸ੍ਤਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੫||
View original
| दद्यान्मधुरहृद्यानि ततोऽम्ललवणौ रसौ||५२|| स्वादुतिक्तौ ततो भूयः कषायकटुकौ ततः| अन्योन्यप्रत्यनीकानां रसानां स्निग्धरूक्षयोः||५३|| व्यत्यासादुपयोगेन क्रमात्तं प्रकृतिं नयेत्| सर्वंसहः स्थिरबलो विज्ञेयः प्रकृतिं गतः||५४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां पञ्चमे कल्पसिद्धिस्थाने बस्तिव्यापत्सिद्धिर्नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon