Adhikarana adhyAyopakramaH (1) · Śloka 1
અસ્માદનન્તરં બસ્તિવ્યાપત્સિદ્ધિર્વ્યાખ્યાયતે||૧||
View original
अस्मादनन्तरं बस्तिव्यापत्सिद्धिर्व्याख्यायते||१||
🔊 Audio coming soon
5. vastivyāpatsiddhiradhyāyaḥ
Adhikarana bastivyApatsiddhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
અથાતો બસ્તિવ્યાપત્સિદ્ધિં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ| (ગદ્યસૂત્રે)|૨|
View original
अथातो बस्तिव्यापत्सिद्धिं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhavyApadaH, ayogavyApadaH, vibandhAkhyA vyApattatsiddhiSca (1-6) · Śloka 6
અસ્નિગ્ધસ્વિન્નદેહસ્ય ગુરુકોષ્ઠસ્ય યોજિતઃ| શીતોઽલ્પસ્નેહલવણદ્રવ્યમાત્રો ઘનોઽપિ વા||૧|| બસ્તિઃ સઙ્ક્ષોભ્ય તં દોષં દુર્બલત્વાદનિર્હરન્| કરોત્યયોગં તેન સ્યાદ્વાતમૂત્રશકૃદગ્રહઃ||૨|| નાભિબસ્તિરુજા દાહો હૃલ્લેપઃ શ્વયથુર્ગુદે| કણ્ડૂર્ગણ્ડાનિ વૈવર્ણ્યમરતિર્વહ્નિમાર્દવમ્||૩|| ક્વાથદ્વયં પ્રાગ્વિહિતં મધ્યદોષેઽતિસારિણિ| ઉષ્ણસ્ય તસ્માદેકસ્ય તત્ર પાનં પ્રશસ્યતે||૪|| ફલવર્ત્યસ્તથા સ્વેદાઃ કાલં જ્ઞાત્વા વિરેચનમ્| બિલ્વમૂલત્રિવૃદ્દારુયવકોલકુલત્થવાન્||૫|| સુરાદિમૂત્રવાન્ બસ્તિઃ સપ્રાક્પેષ્યસ્તમાનયેત્| |૬|
View original
अस्निग्धस्विन्नदेहस्य गुरुकोष्ठस्य योजितः| शीतोऽल्पस्नेहलवणद्रव्यमात्रो घनोऽपि वा||१|| बस्तिः सङ्क्षोभ्य तं दोषं दुर्बलत्वादनिर्हरन्| करोत्ययोगं तेन स्याद्वातमूत्रशकृदग्रहः||२|| नाभिबस्तिरुजा दाहो हृल्लेपः श्वयथुर्गुदे| कण्डूर्गण्डानि वैवर्ण्यमरतिर्वह्निमार्दवम्||३|| क्वाथद्वयं प्राग्विहितं मध्यदोषेऽतिसारिणि| उष्णस्य तस्मादेकस्य तत्र पानं प्रशस्यते||४|| फलवर्त्यस्तथा स्वेदाः कालं ज्ञात्वा विरेचनम्| बिल्वमूलत्रिवृद्दारुयवकोलकुलत्थवान्||५|| सुरादिमूत्रवान् बस्तिः सप्राक्पेष्यस्तमानयेत्| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AdhmAnAkhyA vyApattatsiddhiSca (6-10) · Śloka 10
| યુક્તોઽલ્પવીર્યો દોષાઢ્યે રૂક્ષે ક્રૂરાશયેઽથવા||૬|| બસ્તિર્દોષાવૃતો રૂદ્ધમાર્ગો રુન્ધ્યાત્સમીરણમ્| સ વિમાર્ગોઽનિલઃ કુર્યાદાધ્માનં મર્મપીડનમ્||૭|| વિદાહં ગુદકોષ્ઠસ્ય મુષ્કવઙ્ક્ષણવેદનામ્| રુણદ્ધિ હૃદયં શૂલૈરિતશ્ચેતશ્ચ ધાવતિ||૮|| સ્વભ્યક્તસ્વિન્નગાત્રસ્ય તત્ર વર્તિં પ્રયોજયેત્| બિલ્વાદિશ્ચ નિરૂહઃ સ્યાત્પીલુસર્ષપમૂત્રવાન્||૯|| સરલામરદારુભ્યાં સાધિતં ચાનુવાસનમ્| |૧૦|
View original
| युक्तोऽल्पवीर्यो दोषाढ्ये रूक्षे क्रूराशयेऽथवा||६|| बस्तिर्दोषावृतो रूद्धमार्गो रुन्ध्यात्समीरणम्| स विमार्गोऽनिलः कुर्यादाध्मानं मर्मपीडनम्||७|| विदाहं गुदकोष्ठस्य मुष्कवङ्क्षणवेदनाम्| रुणद्धि हृदयं शूलैरितश्चेतश्च धावति||८|| स्वभ्यक्तस्विन्नगात्रस्य तत्र वर्तिं प्रयोजयेत्| बिल्वादिश्च निरूहः स्यात्पीलुसर्षपमूत्रवान्||९|| सरलामरदारुभ्यां साधितं चानुवासनम्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UrdhvamArUtAkhyA vyApattatsiddhiSca (10-21) · Śloka 21
| કુર્વતો વેગસંરોધં પીડિતો વાઽતિમાત્રયા||૧૦|| અસ્નિગ્ધલવણોષ્ણો વા બસ્તિરલ્પોઽલ્પભેષજઃ| મૃદુર્વા મારુતેનોર્ધ્વં વિક્ષિપ્તો મુખનાસિકાત્||૧૧|| નિરેતિ મૂર્ચ્છાહૃલ્લાસતૃડ્દાહાદીન્ પ્રવર્તયન્| મૂર્ચ્છાવિકારં દૃષ્ટ્વાઽસ્ય સિઞ્ચેચ્છીતામ્બુના મુખમ્||૧૨|| વ્યેજદાક્લમનાશાચ્ચ પ્રાણાયામં ચ કારયેત્| પૃષ્ઠપાર્શ્વોદરં મૃજ્યાત્ કરૈરુષ્ણૈરધોમુખમ્||૧૩|| કેશેષૂત્ક્ષિપ્ય ધુન્વીત ભીષયેદ્વ્યાલદંષ્ટ્રિભિઃ| શસ્ત્રોલ્કારાજપુરુષૈર્બસ્તિરેતિ તથા હ્યધઃ||૧૪|| પાણિવસ્ત્રૈર્ગલાપીડં કુર્યાન્ન મ્રિયતે તથા| પ્રાણોદાનનિરોધાદ્ધિ સુપ્રસિદ્ધતરાયનઃ||૧૫|| અપાનઃ પવનો બસ્તિં તમાશ્વેવાપકર્ષતિ| કુષ્ઠક્રમુકકલ્કં ચ પાયેતામ્લસંયુતમ્||૧૬|| ઓષ્ણ્યાત્તૈક્ષ્ણ્યાત્સરત્વાચ્ચ બસ્તિં સોઽસ્યાનુલોમયેત્ ગોમૂત્રેણ ત્રિવૃત્પથ્યાકલ્કં વાઽધોનુલોમનમ્||૧૭|| પક્વાશયસ્થિતે સ્વિન્ને નિરૂહો દાશમૂલિકઃ| યવકોલકુલત્થૈશ્ચ વિધેયો મૂત્રસાધિતૈઃ||૧૮|| બસ્તિર્ગોમૂત્રસિદ્ધૈર્વા સામૃતાવંશપલ્લવૈઃ| પૂતીકરઞ્જત્વક્પત્રશઠીદેવાહ્વરોહિષૈઃ||૧૯|| સતૈલગુડસિન્ધૂત્થો વિરેકૌષધકલ્કવાન્| બિલ્વાદિપઞ્ચમૂલેન સિદ્ધો બસ્તિરુરઃસ્થિતે||૨૦|| શિરઃસ્થે નાવનં ધૂમઃ પ્રચ્છાદ્યં સર્ષપૈઃ શિરઃ| |૨૧|
View original
| कुर्वतो वेगसंरोधं पीडितो वाऽतिमात्रया||१०|| अस्निग्धलवणोष्णो वा बस्तिरल्पोऽल्पभेषजः| मृदुर्वा मारुतेनोर्ध्वं विक्षिप्तो मुखनासिकात्||११|| निरेति मूर्च्छाहृल्लासतृड्दाहादीन् प्रवर्तयन्| मूर्च्छाविकारं दृष्ट्वाऽस्य सिञ्चेच्छीताम्बुना मुखम्||१२|| व्येजदाक्लमनाशाच्च प्राणायामं च कारयेत्| पृष्ठपार्श्वोदरं मृज्यात् करैरुष्णैरधोमुखम्||१३|| केशेषूत्क्षिप्य धुन्वीत भीषयेद्व्यालदंष्ट्रिभिः| शस्त्रोल्काराजपुरुषैर्बस्तिरेति तथा ह्यधः||१४|| पाणिवस्त्रैर्गलापीडं कुर्यान्न म्रियते तथा| प्राणोदाननिरोधाद्धि सुप्रसिद्धतरायनः||१५|| अपानः पवनो बस्तिं तमाश्वेवापकर्षति| कुष्ठक्रमुककल्कं च पायेताम्लसंयुतम्||१६|| ओष्ण्यात्तैक्ष्ण्यात्सरत्वाच्च बस्तिं सोऽस्यानुलोमयेत् गोमूत्रेण त्रिवृत्पथ्याकल्कं वाऽधोनुलोमनम्||१७|| पक्वाशयस्थिते स्विन्ने निरूहो दाशमूलिकः| यवकोलकुलत्थैश्च विधेयो मूत्रसाधितैः||१८|| बस्तिर्गोमूत्रसिद्धैर्वा सामृतावंशपल्लवैः| पूतीकरञ्जत्वक्पत्रशठीदेवाह्वरोहिषैः||१९|| सतैलगुडसिन्धूत्थो विरेकौषधकल्कवान्| बिल्वादिपञ्चमूलेन सिद्धो बस्तिरुरःस्थिते||२०|| शिरःस्थे नावनं धूमः प्रच्छाद्यं सर्षपैः शिरः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atiyogavyApadaH (21-23) · Śloka 23
| બસ્તિરત્યુષ્ણતીક્ષ્ણામ્લઘનોઽતિસ્વેદિતસ્ય વા||૨૧|| અલ્પે દોષે મૃદૌ કોષ્ઠે પ્રયુક્તો વા પુનઃપુનઃ| અતિયોગત્વમાપન્નો ભવેત્કુક્ષિરુજાકરઃ||૨૨|| વિરેચનાતિયોગેન સ તુલ્યાકૃતિસાધનઃ| |૨૩|
View original
| बस्तिरत्युष्णतीक्ष्णाम्लघनोऽतिस्वेदितस्य वा||२१|| अल्पे दोषे मृदौ कोष्ठे प्रयुक्तो वा पुनःपुनः| अतियोगत्वमापन्नो भवेत्कुक्षिरुजाकरः||२२|| विरेचनातियोगेन स तुल्याकृतिसाधनः| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukShishUlAkhyA vyApattatsiddhiSca sravAkhyA vyApattatsiddhiSca (23-28) · Śloka 28
| બસ્તિઃ ક્ષારામ્લતીક્ષ્ણોષ્ણલવણઃ પૈત્તિકસ્ય વા||૨૩|| ગુદં દહન્ લિખન્ ક્ષિણ્વન્ કરોત્યસ્ય પરિસ્રવમ્| સ વિદગ્ધં સ્રવત્યસ્રં વર્ણૈઃ પિત્તં ચ ભૂરિભિઃ||૨૪|| બહુશશ્ચાતિવેગેન મોહં ગચ્છતિ સોઽસકૃત્| રક્તપિત્તાતિસારઘ્ની ક્રિયા તત્ર પ્રશસ્યતે||૨૫|| દાહાદિષુ ત્રિવૃત્કલ્કં મૃદ્વીકાવારિણા પિબેત્| તદ્ધિ પિત્તશકૃદ્વાતાન્ હૃત્વા દાહાદિકાન્ જયેત્||૨૬|| વિશુદ્ધશ્ચ પિબેચ્છીતાં યવાગૂં શર્કરાયુતામ્| યુઞ્યાદ્વાઽતિવિરિક્તસ્ય ક્ષીણવિટ્કસ્ય ભોજનમ્||૨૭|| માષયૂષેણ કુલ્માષાન્ પાનં દધ્યથવા સુરામ્| સિદ્ધિર્વસ્ત્યાપદામેવં|૨૮|
View original
| बस्तिः क्षाराम्लतीक्ष्णोष्णलवणः पैत्तिकस्य वा||२३|| गुदं दहन् लिखन् क्षिण्वन् करोत्यस्य परिस्रवम्| स विदग्धं स्रवत्यस्रं वर्णैः पित्तं च भूरिभिः||२४|| बहुशश्चातिवेगेन मोहं गच्छति सोऽसकृत्| रक्तपित्तातिसारघ्नी क्रिया तत्र प्रशस्यते||२५|| दाहादिषु त्रिवृत्कल्कं मृद्वीकावारिणा पिबेत्| तद्धि पित्तशकृद्वातान् हृत्वा दाहादिकान् जयेत्||२६|| विशुद्धश्च पिबेच्छीतां यवागूं शर्करायुताम्| युञ्याद्वाऽतिविरिक्तस्य क्षीणविट्कस्य भोजनम्||२७|| माषयूषेण कुल्माषान् पानं दध्यथवा सुराम्| सिद्धिर्वस्त्यापदामेवं|२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanavyApadaH (28) · Śloka 28
| સ્નેહબસ્તેસ્તુ વક્ષ્યતે||૨૮||
View original
| स्नेहबस्तेस्तु वक्ष्यते||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra pa~jcavyApadAM kAraNam (29-30) · Śloka 30
શીતોઽલ્પો વાઽધિકે વાતે પિત્તેઽત્યુષ્ણઃ કફે મૃદુઃ| અતિભુક્તે ગુરુર્વર્ચઃસઞ્ચયેઽલ્પબલસ્તથા||૨૯|| દત્તસ્તૈરાવૃતઃ સ્નેહો નાયાત્યભિભવાદપિ| |૩૦|
View original
शीतोऽल्पो वाऽधिके वाते पित्तेऽत्युष्णः कफे मृदुः| अतिभुक्ते गुरुर्वर्चःसञ्चयेऽल्पबलस्तथा||२९|| दत्तस्तैरावृतः स्नेहो नायात्यभिभवादपि| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAvRutasya lakShaNaM cikitsitaM ca (30-33) · Śloka 33
| સ્તમ્ભોરુસદનાધ્માનજ્વરશૂલાઙ્ગમર્દનૈઃ||૩૦|| પાર્શ્વરુગ્વેષ્ટનૈર્વિદ્યાદ્વાયુના સ્નેહમાવૃતમ્| સ્નિગ્ધામ્લલવણોષ્ણૈસ્તં રાસ્નાપીતદ્રુતૈલિકૈઃ||૩૧|| સૌવીરકસુરાકોલકુલત્થયવસાધિતૈઃ| નિરૂહૈર્નિર્હરેત્સમ્યક્ સમૂત્રૈઃ પાઞ્ચમૂલિકૈઃ||૩૨|| તાભ્યામેવ ચ તૈલાભ્યાં સાયં ભુક્તેઽનુવાસયેત્| |૩૩|
View original
| स्तम्भोरुसदनाध्मानज्वरशूलाङ्गमर्दनैः||३०|| पार्श्वरुग्वेष्टनैर्विद्याद्वायुना स्नेहमावृतम्| स्निग्धाम्ललवणोष्णैस्तं रास्नापीतद्रुतैलिकैः||३१|| सौवीरकसुराकोलकुलत्थयवसाधितैः| निरूहैर्निर्हरेत्सम्यक् समूत्रैः पाञ्चमूलिकैः||३२|| ताभ्यामेव च तैलाभ्यां सायं भुक्तेऽनुवासयेत्| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAvRutasya lakShaNaM cikitsitaM ca (33-34) · Śloka 34
| તૃડ્દાહરાગસમ્મોહવૈવર્ણ્યતમકજ્વરૈઃ||૩૩|| વિદ્યાત્પિત્તાવૃતં સ્વાદુતિક્તૈસ્તં બસ્તિભિર્હરેત્| |૩૪|
View original
| तृड्दाहरागसम्मोहवैवर्ण्यतमकज्वरैः||३३|| विद्यात्पित्तावृतं स्वादुतिक्तैस्तं बस्तिभिर्हरेत्| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPAvRutasya lakShaNaM cikitsitaM ca (34-36) · Śloka 36
| તન્દ્રાશીતજ્વરાલસ્યપ્રસેકારુચિગૌરવૈઃ||૩૪|| સમ્મૂર્ચ્છાગ્લાનિભિર્વિદ્યાચ્છ્લેષ્મણા સ્નેહમાવૃતમ્| કષાયતિક્તકટુકૈઃ સુરામૂત્રોપસાધિતૈઃ||૩૫|| ફલતૈલયુતૈઃ સામ્લૈર્બસ્તિભિસ્તં વિનિર્હરેત્| |૩૬|
View original
| तन्द्राशीतज्वरालस्यप्रसेकारुचिगौरवैः||३४|| सम्मूर्च्छाग्लानिभिर्विद्याच्छ्लेष्मणा स्नेहमावृतम्| कषायतिक्तकटुकैः सुरामूत्रोपसाधितैः||३५|| फलतैलयुतैः साम्लैर्बस्तिभिस्तं विनिर्हरेत्| |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atyashanAvRutasya lakShaNaM cikitsitaM ca (36-38) · Śloka 38
| છર્દિમૂર્ચ્છારુચિગ્લાનિશૂલનિદ્રાઙ્ગમર્દનૈઃ||૩૬|| આમલિઙ્ગૈઃ સદાહૈસ્તં વિદ્યાદત્યશનાવૃતમ્| કટૂનાં લવણાનાં ચ ક્વાથૈશ્ચૂર્ણૈશ્ચ પાચનમ્||૩૭|| મૃદુર્વિરેકઃ સર્વં ચ તત્રામવિહિતં હિતમ્| |૩૮|
View original
| छर्दिमूर्च्छारुचिग्लानिशूलनिद्राङ्गमर्दनैः||३६|| आमलिङ्गैः सदाहैस्तं विद्यादत्यशनावृतम्| कटूनां लवणानां च क्वाथैश्चूर्णैश्च पाचनम्||३७|| मृदुर्विरेकः सर्वं च तत्रामविहितं हितम्| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viDAvRutasya lakShaNaM cikitsitaM ca (38-40) · Śloka 40
| વિણ્મૂત્રાનિલસઙ્ગાર્તિગુરુત્વાધ્માનહૃદ્ગ્રહૈઃ||૩૮|| સ્નેહં વિડાવૃતં જ્ઞાત્વા સ્નેહસ્વેદૈઃ સવર્તિભિઃ| શ્યામાબિલ્વાદિસિદ્ધૈશ્ચ નિરુહૈઃ સાનુવાસનૈઃ||૩૯|| નિર્હરેદ્વિધિના સમ્યગુદાવર્તહરેણ ચ| |૪૦|
View original
| विण्मूत्रानिलसङ्गार्तिगुरुत्वाध्मानहृद्ग्रहैः||३८|| स्नेहं विडावृतं ज्ञात्वा स्नेहस्वेदैः सवर्तिभिः| श्यामाबिल्वादिसिद्धैश्च निरुहैः सानुवासनैः||३९|| निर्हरेद्विधिना सम्यगुदावर्तहरेण च| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aBuktAdidattasya lakShaNaM cikitsitaM ca (40-43) · Śloka 43
| અભુક્તે શૂનપાયૌ વા પેયામાત્રાશિતસ્ય વા||૪૦|| ગુદે પ્રણિહિતઃ સ્નેહો વેગાદ્ધાવત્યનાવૃતઃ| ઊર્ધ્વં કાયં તતઃ કણ્ઠાદૂર્ધ્વેભ્યઃ ખેભ્ય એત્યપિ||૪૧|| મૂત્રશ્યામાત્રિવૃત્સિદ્ધો યવકોલકુલત્થવાન્| તત્સિદ્ધતૈલો દેયઃ સ્યાન્નિરૂહઃ સાનુવાસનઃ||૪૨|| કણ્ઠાદાગચ્છતઃ સ્તમ્ભકણ્ઠગ્રહવિરેચનૈઃ| છર્દિઘ્નીભિઃ ક્રિયાભિશ્ચ તસ્ય કુર્યાન્નિબર્હણમ્||૪૩||
View original
| अभुक्ते शूनपायौ वा पेयामात्राशितस्य वा||४०|| गुदे प्रणिहितः स्नेहो वेगाद्धावत्यनावृतः| ऊर्ध्वं कायं ततः कण्ठादूर्ध्वेभ्यः खेभ्य एत्यपि||४१|| मूत्रश्यामात्रिवृत्सिद्धो यवकोलकुलत्थवान्| तत्सिद्धतैलो देयः स्यान्निरूहः सानुवासनः||४२|| कण्ठादागच्छतः स्तम्भकण्ठग्रहविरेचनैः| छर्दिघ्नीभिः क्रियाभिश्च तस्य कुर्यान्निबर्हणम्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Amadattasya lakShaNaM cikitsitaM ca (44-45) · Śloka 45
નાપક્વં પ્રણયેત્સ્નેહં ગુદં સ હ્યુપલિમ્પતિ| તતઃ કુર્યાત્સરુઙ્મોહકણ્ડૂશોફાન્, ક્રિયાઽત્ર ચ||૪૪|| તીક્ષ્ણો બસ્તિસ્તથા તૈલમર્કપત્રરસે શૃતમ્| |૪૫|
View original
नापक्वं प्रणयेत्स्नेहं गुदं स ह्युपलिम्पति| ततः कुर्यात्सरुङ्मोहकण्डूशोफान्, क्रियाऽत्र च||४४|| तीक्ष्णो बस्तिस्तथा तैलमर्कपत्ररसे शृतम्| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana savAtapraNayanasya lakShaNaM cikitsitaM ca (45-46) · Śloka 46
| અનુચ્છ્વાસ્ય તુ બદ્ધે વા દત્તે નિઃશેષ એવ વા||૪૫|| પ્રવિશ્ય ક્ષુભિતો વાયુઃ શૂલતોદકરો ભવેત્| તત્રાભ્યઙ્ગો ગુદે સ્વેદો વાતઘ્નાન્યશનાનિ ચ||૪૬||
View original
| अनुच्छ्वास्य तु बद्धे वा दत्ते निःशेष एव वा||४५|| प्रविश्य क्षुभितो वायुः शूलतोदकरो भवेत्| तत्राभ्यङ्गो गुदे स्वेदो वातघ्नान्यशनानि च||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atidrutotkShiptayoH lakShaNaM cikitsitaM ca (47-48) · Śloka 48
દ્રુતં પ્રણીતે નિષ્કૃષ્ટે સહસોત્ક્ષિપ્ત એવ વા| સ્યાત્ કટીગુદજઙ્ઘોરુબસ્તિસ્તમ્ભાર્તિભેદનમ્||૪૭|| ભોજનં તત્ર વાતઘ્નં સ્વેદાભ્યઙ્ગાઃ સબસ્તયઃ| |૪૮|
View original
द्रुतं प्रणीते निष्कृष्टे सहसोत्क्षिप्त एव वा| स्यात् कटीगुदजङ्घोरुबस्तिस्तम्भार्तिभेदनम्||४७|| भोजनं तत्र वातघ्नं स्वेदाभ्यङ्गाः सबस्तयः| |४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ulluptasya lakShaNaM cikitsitaM ca (48-49) · Śloka 49
| પીડ્યમાનેઽન્તરા મુક્તે ગુદે પ્રતિહતોઽનિલઃ||૪૮|| ઉરઃશિરોરુજં સાદમૂર્વોશ્ચ જનયેદ્બલી| બસ્તિઃ સ્યાત્તત્ર બિલ્વાદિફલશ્યામાદિમૂત્રવાન્||૪૯||
View original
| पीड्यमानेऽन्तरा मुक्ते गुदे प्रतिहतोऽनिलः||४८|| उरःशिरोरुजं सादमूर्वोश्च जनयेद्बली| बस्तिः स्यात्तत्र बिल्वादिफलश्यामादिमूत्रवान्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ativegasya lakShaNaM cikitsitaM ca (50) · Śloka 50
અતિપ્રપીડિતઃ કોષ્ઠે તિષ્ઠત્યાયાતિ વા ગલમ્| તત્ર બસ્તિર્વિરેકશ્ચ ગલપીડાદિ કર્મ ચ||૫૦||
View original
अतिप्रपीडितः कोष्ठे तिष्ठत्यायाति वा गलम्| तत्र बस्तिर्विरेकश्च गलपीडादि कर्म च||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanAdishuddhasya visheShato~apacAraniShedhaH (51-52) · Śloka 52
વમનાદ્યૈર્વિશુદ્ધં ચ ક્ષામદેહબલાનલમ્| યથાઽણ્ડં તરુણં પૂર્ણં તૈલપાત્રં યથા તથા||૫૧|| ભિષક્ પ્રયત્નતો રક્ષેત્સર્વસ્માદપચારતઃ| |૫૨|
View original
वमनाद्यैर्विशुद्धं च क्षामदेहबलानलम्| यथाऽण्डं तरुणं पूर्णं तैलपात्रं यथा तथा||५१|| भिषक् प्रयत्नतो रक्षेत्सर्वस्मादपचारतः| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddhasyopacAraH (5) · Śloka 5
| દદ્યાન્મધુરહૃદ્યાનિ તતોઽમ્લલવણૌ રસૌ||૫૨|| સ્વાદુતિક્તૌ તતો ભૂયઃ કષાયકટુકૌ તતઃ| અન્યોન્યપ્રત્યનીકાનાં રસાનાં સ્નિગ્ધરૂક્ષયોઃ||૫૩|| વ્યત્યાસાદુપયોગેન ક્રમાત્તં પ્રકૃતિં નયેત્| સર્વંસહઃ સ્થિરબલો વિજ્ઞેયઃ પ્રકૃતિં ગતઃ||૫૪|| ઇતિ શ્રીવૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસૂનુશ્રીમદ્વાગ્ભટવિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદયસંહિતાયાં પઞ્ચમે કલ્પસિદ્ધિસ્થાને બસ્તિવ્યાપત્સિદ્ધિર્નામ પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ||૫||
View original
| दद्यान्मधुरहृद्यानि ततोऽम्ललवणौ रसौ||५२|| स्वादुतिक्तौ ततो भूयः कषायकटुकौ ततः| अन्योन्यप्रत्यनीकानां रसानां स्निग्धरूक्षयोः||५३|| व्यत्यासादुपयोगेन क्रमात्तं प्रकृतिं नयेत्| सर्वंसहः स्थिरबलो विज्ञेयः प्रकृतिं गतः||५४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां पञ्चमे कल्पसिद्धिस्थाने बस्तिव्यापत्सिद्धिर्नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon