Adhikarana kShudrarogapratiShedhAdhyAyaH ----- ajagallikAyAmapakvAyAM jalaukobhirvisrAvaH (2-1) · Śloka 1
অথৈষাং চিকিত্সিতং বিবক্ষুরাহ অথাতঃ ক্ষুদ্ররোগপ্রতিষেধং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে)|২| বিস্রাবযেজ্জলৌকাভিরপক্বামজগল্লিকাম্| |১|
अथैषां चिकित्सितं विवक्षुराह अथातः क्षुद्ररोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)|२| विस्रावयेज्जलौकाभिरपक्वामजगल्लिकाम्| |१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavaprakhyAyAM svedo dArvAdibhiH pralepashca (1-2) · Śloka 2
| স্বেদযিত্বা যবপ্রখ্যাং বিলযায প্রলেপযেত্||১|| দারুকুষ্ঠমনোহ্বালৈর্| |২|
| स्वेदयित्वा यवप्रख्यां विलयाय प्रलेपयेत्||१|| दारुकुष्ठमनोह्वालैर्| |२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alajIkacchapIpanasikApAShANagardabheShu eSha vidhiH, jagallikeShveteShu pakveShu vraNavat vidhiH (2) · Śloka 2
ইত্যাপাষাণগর্দভাত্| বিধিস্তাংশ্চাচরেত্পক্বান্ ব্রণবত্সাজগল্লিকান্||২||
इत्यापाषाणगर्दभात्| विधिस्तांश्चाचरेत्पक्वान् व्रणवत्साजगल्लिकान्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhadUShike rodhrAdipralepaH, nArikelashuktipralepaH, ashAntau vamanaM nasyaM ca, ashAntau lalATe sirAvyadhaH (3-4) · Śloka 4
রোধ্রকুস্তুম্বরুবচাঃ প্রলেপো মুখদূষিকে| বটপল্লবযুক্তা বা নারিকেলোত্থশুক্তযঃ||৩|| অশান্তৌ বমনং নস্যং ললাটে চ সিরাব্যধঃ| |৪|
रोध्रकुस्तुम्बरुवचाः प्रलेपो मुखदूषिके| वटपल्लवयुक्ता वा नारिकेलोत्थशुक्तयः||३|| अशान्तौ वमनं नस्यं ललाटे च सिराव्यधः| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana padmakaNTake vamanaM nimbaghRutapAnaM, nimbAdilepashca (4-5) · Śloka 5
| নিম্বাম্বুবান্তো নিম্বাম্বুসাধিতং পদ্মকণ্টকে||৪|| পিবেত্ক্ষৌদ্রান্বিতং সর্পির্নিম্বারগ্বধলেপনম্| |৫|
| निम्बाम्बुवान्तो निम्बाम्बुसाधितं पद्मकण्टके||४|| पिबेत्क्षौद्रान्वितं सर्पिर्निम्बारग्वधलेपनम्| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vivRutAmasUrikAvisphoTaviddhAgardabhIkakShAgandhanAmArAjikAjAlagardabherivellikAsu pittavIsarpavat, agnirohiNyAM pratyAkhyAya pittavIsarpavat (5) · Śloka 5
বিবৃতাদীংস্তু জালান্তাংশ্চিকিত্সেত্সেরিবেল্লিকান্| পিত্তবীসর্পবত্তদ্বত্ প্রত্যাখ্যাযাগ্নিরোহিণীম্||৫||
विवृतादींस्तु जालान्तांश्चिकित्सेत्सेरिवेल्लिकान्| पित्तवीसर्पवत्तद्वत् प्रत्याख्यायाग्निरोहिणीम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jAlagardabhe la~gghanAdi sadAkuryAt (6) · Śloka 6
বিলঙ্ঘনং রক্তবিমোক্ষণং চ বিরূক্ষণং কাযবিশোধনং চ| ধাত্রীপ্রযোগান্ শিশিরপ্রদেহান্ কুর্যাত্সদা জালকগর্দভস্য||৬||
विलङ्घनं रक्तविमोक्षणं च विरूक्षणं कायविशोधनं च| धात्रीप्रयोगान् शिशिरप्रदेहान् कुर्यात्सदा जालकगर्दभस्य||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidArikAyAM rakte hRute shleShmagranthivat (7) · Śloka 7
বিদারিকাং হৃতে রক্তে শ্লেষ্মগ্রন্থিবদাচরেত্| |৭|
विदारिकां हृते रक्ते श्लेष्मग्रन्थिवदाचरेत्| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharkarArbude medorbudakriyA (7) · Śloka 7
| মেদোর্বুদক্রিযাং কুর্যাত্সুতরাং শর্করার্বুদে||৭||
| मेदोर्बुदक्रियां कुर्यात्सुतरां शर्करार्बुदे||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana valmIke pravRuddhatvAdiyukte varjanIyatvam (8) · Śloka 8
প্রবৃদ্ধং সুবহুচ্ছিদ্রং সশোফং মর্মণি স্থিতম্| বল্মীকং হস্তপাদে চ বর্জযেদ্|৮|
प्रवृद्धं सुबहुच्छिद्रं सशोफं मर्मणि स्थितम्| वल्मीकं हस्तपादे च वर्जयेद्|८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana valmIke itarasmin raktastrAvaH shyAmAdibhirlepashca (8-9) · Śloka 9
| ইতরত্পুনঃ||৮|| শুদ্ধস্যাস্রে হৃতে লিম্পেত্ সপট্বারেবতামৃতৈঃ| শ্যামাকুলত্থিকামূলদন্তীপললসক্তুভিঃ||৯||
| इतरत्पुनः||८|| शुद्धस्यास्रे हृते लिम्पेत् सपट्वारेवतामृतैः| श्यामाकुलत्थिकामूलदन्तीपललसक्तुभिः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana valmIke pakve duShTamAMsashodhanAdi (10) · Śloka 10
পক্বে তু দুষ্টমাংসানি গতীঃ সর্বাশ্চ শোধযেত্| শস্ত্রেণ সম্যগনু চ ক্ষারেণ জ্বলনেন বা||১০||
पक्वे तु दुष्टमांसानि गतीः सर्वाश्च शोधयेत्| शस्त्रेण सम्यगनु च क्षारेण ज्वलनेन वा||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kadare utkRutya dahanam (11) · Śloka 11
শস্ত্রেণোত্কৃত্য নিঃশেষং স্নেহেন কদরং দহেত্| |১১|
शस्त्रेणोत्कृत्य निःशेषं स्नेहेन कदरं दहेत्| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ruddhagude niruddhamaNivat cikitsitam (11) · Śloka 11
| নিরুদ্ধমণিবত্কার্যং রুদ্ধপাযোশ্চিকিত্সিতম্||১১||
| निरुद्धमणिवत्कार्यं रुद्धपायोश्चिकित्सितम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cippe shuddhipUrvakaM shastrakarma (12) · Śloka 12
চিপ্যং শুদ্ধ্যা জিতোষ্মাণং সাধযেচ্ছস্ত্রকর্মণা| |১২|
चिप्यं शुद्ध्या जितोष्माणं साधयेच्छस्त्रकर्मणा| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kunakhe~apyevameva (12) · Śloka 12
| দুষ্টং কুনখমপ্যেবং|১২|
| दुष्टं कुनखमप्येवं|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alase caraNayoH kAsIsAdilepaH (12-13) · Śloka 13
| চরণাবলসে পুনঃ||১২|| ধান্যাম্লসিক্তৌ কাসীসপটোলীরোচনাতিলৈঃ| সনিম্বপত্রৈরালিম্পেদ্|১৩|
| चरणावलसे पुनः||१२|| धान्याम्लसिक्तौ कासीसपटोलीरोचनातिलैः| सनिम्बपत्रैरालिम्पेद्|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilakAlakeShu maSheShu ca sUryaMkAntAdinA dahanam (13-14) · Śloka 14
| দহেত্তু তিলকালকান্||১৩|| মষাংশ্চ সূর্যকান্তেন ক্ষারেণ যদি বাঽগ্নিনা| |১৪|
| दहेत्तु तिलकालकान्||१३|| मषांश्च सूर्यकान्तेन क्षारेण यदि वाऽग्निना| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana carmakIlajatUmaNyorutkRutya tadvaddahet (14) · Śloka 14
| তদ্বদুত্কৃত্য শস্ত্রেণ চর্মকীলজতূমণী||১৪||
| तद्वदुत्कृत्य शस्त्रेण चर्मकीलजतूमणी||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lA~jchana vya~gganIlikAsu yathAsannaM sirAvyadho kShIrivRukShatvagAdilepashca (15) · Śloka 15
লাঞ্ছনাদিত্রযে কুর্যাদ্যথাসন্নং সিরাব্যধম্| লেপযেত্ক্ষীরপিষ্টৈশ্চ ক্ষীরিবৃক্ষত্বগঙ্কুরৈঃ||১৫||
लाञ्छनादित्रये कुर्याद्यथासन्नं सिराव्यधम्| लेपयेत्क्षीरपिष्टैश्च क्षीरिवृक्षत्वगङ्कुरैः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vya~ggeShu arjunatvagAdilepAH (16) · Śloka 16
ব্যঙ্গেষু চার্জুনত্বগ্বা মঞ্জিষ্ঠা বা সমাক্ষিকা| লেপঃ সনবনীতা বা শ্বেতাশ্বখুরজা মষী||১৬||
व्यङ्गेषु चार्जुनत्वग्वा मञ्जिष्ठा वा समाक्षिका| लेपः सनवनीता वा श्वेताश्वखुरजा मषी||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vya~ggeShu raktacandanAdilepAH (17) · Śloka 17
রক্তচন্দনমঞ্জিষ্ঠাকুষ্ঠরোধ্রপ্রিযঙ্গবঃ বটাঙ্কুরা মসূরাশ্চ ব্যঙ্গঘ্না মুখকান্তিদাঃ||১৭||
रक्तचन्दनमञ्जिष्ठाकुष्ठरोध्रप्रियङ्गवः वटाङ्कुरा मसूराश्च व्यङ्गघ्ना मुखकान्तिदाः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vya~ggeShu dvijIrakAdilepaH, masUrAdilepaH, kolamajjAdilepaH, kuShThAdilepaH, maushalIjaTAlepaH, gavyAsthilepaH (18-21) · Śloka 21
দ্বে জীরকে কৃষ্ণতিলাঃ সর্ষপাঃ পযসা সহ| পিষ্টাঃ কুর্বন্তি বক্ত্রেন্দুমপাস্তব্যঙ্গলাঞ্ছনম্||১৮|| ক্ষীরপিষ্টা ঘৃতক্ষৌদ্রযুক্তা বা ভৃষ্টনিস্তুষাঃ| মসূরাঃ ক্ষীরপিষ্টা বা তীক্ষ্ণাঃ শাল্মলিকণ্টকাঃ||১৯|| সগুডঃ কোলমজ্জা বা শশাসৃক্ষৌদ্রকল্কিতঃ| সপ্তাহং মাতুলুঙ্গস্থং কুষ্ঠং বা মধুনাঽন্বিতম্||২০|| পিষ্টা বা ছাগপযসা সক্ষৌদ্রা মৌশলী জটা| গোরস্থি মুশলীমূলযুক্তং বা সাজ্যমাক্ষিকম্||২১||
द्वे जीरके कृष्णतिलाः सर्षपाः पयसा सह| पिष्टाः कुर्वन्ति वक्त्रेन्दुमपास्तव्यङ्गलाञ्छनम्||१८|| क्षीरपिष्टा घृतक्षौद्रयुक्ता वा भृष्टनिस्तुषाः| मसूराः क्षीरपिष्टा वा तीक्ष्णाः शाल्मलिकण्टकाः||१९|| सगुडः कोलमज्जा वा शशासृक्षौद्रकल्कितः| सप्ताहं मातुलुङ्गस्थं कुष्ठं वा मधुनाऽन्वितम्||२०|| पिष्टा वा छागपयसा सक्षौद्रा मौशली जटा| गोरस्थि मुशलीमूलयुक्तं वा साज्यमाक्षिकम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vya~ggeShu savarNakRut jambvAmrapallavAdiko lepaH (22) · Śloka 22
জম্ব্বাম্রপল্লবা মস্তু হরিদ্রে দ্বে নবো গুডঃ| লেপঃ সবর্ণকৃত্ পিষ্টং স্বরসেন চ তিন্দুকম্||২২||
जम्ब्वाम्रपल्लवा मस्तु हरिद्रे द्वे नवो गुडः| लेपः सवर्णकृत् पिष्टं स्वरसेन च तिन्दुकम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vya~ggeShu utpalAdikamudvartanam (23) · Śloka 23
উত্পলমুত্পলকুষ্ঠং প্রিযঙ্গুকালীযকং বদরমজ্জা| ইদমুদ্বর্তনমাস্যং করোতি শতপত্রসংকাশম্||২৩||
उत्पलमुत्पलकुष्ठं प्रियङ्गुकालीयकं बदरमज्जा| इदमुद्वर्तनमास्यं करोति शतपत्रसंकाशम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vya~ggeShu ebhirevauShadhaiH siddhaH sneho mukhAbhya~ggAya (24) · Śloka 24
এভিরেবৌষধৈঃ পিষ্টৈর্মুখাভ্যঙ্গায সাধযেত্| যথাদোষর্তুকান্ স্নেহান্ মধুকক্বাথসংযুতৈঃ||২৪||
एभिरेवौषधैः पिष्टैर्मुखाभ्यङ्गाय साधयेत्| यथादोषर्तुकान् स्नेहान् मधुकक्वाथसंयुतैः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vya~ggeShu yavAdyabhya~ggaH (25-26) · Śloka 26
যবান্ সর্জরসং রোধ্রমুশীরং মদনং মধু| ঘৃতং গুডং চ গোমূত্রে পচেদাদর্বিলেপনাত্||২৫|| তদভ্যঙ্গান্নিহন্ত্যাশু নীলিকাব্যঙ্গদূষিকান্| মুখং করোতি পদ্মাভং পাদৌ পদ্মদলোপমৌ||২৬||
यवान् सर्जरसं रोध्रमुशीरं मदनं मधु| घृतं गुडं च गोमूत्रे पचेदादर्विलेपनात्||२५|| तदभ्यङ्गान्निहन्त्याशु नीलिकाव्यङ्गदूषिकान्| मुखं करोति पद्माभं पादौ पद्मदलोपमौ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vya~ggeShu ku~gkumAditailanasyaM nIlikAdighnam (27-30) · Śloka 30
কুঙ্কুমোশীরকালীযলাক্ষাযষ্ট্যাহ্বচন্দনম্| ন্যগ্রোধপাদাংস্তরুণান্ পদ্মকং পদ্মকেসরম্||২৭|| সনীলোত্পলমঞ্জিষ্ঠং পালিকং সসিলাঢকে| পক্ত্বা পাদাবশেষেণ তেন পিষ্টৈশ্চ কার্ষিকৈঃ||২৮|| লাক্ষাপত্তঙ্গমঞ্জিষ্ঠাযষ্টীমধুককুঙ্কুমৈঃ| অজাক্ষীরং দ্বিগুণিতং তৈলস্য কুডবং পচেত্||২৯|| নীলিকাপলিতব্যঙ্গবলীতিলকদূষিকান্| হন্তি তন্নস্যমভ্যস্তং মুখোপচযবর্ণকৃত্||৩০||
कुङ्कुमोशीरकालीयलाक्षायष्ट्याह्वचन्दनम्| न्यग्रोधपादांस्तरुणान् पद्मकं पद्मकेसरम्||२७|| सनीलोत्पलमञ्जिष्ठं पालिकं ससिलाढके| पक्त्वा पादावशेषेण तेन पिष्टैश्च कार्षिकैः||२८|| लाक्षापत्तङ्गमञ्जिष्ठायष्टीमधुककुङ्कुमैः| अजाक्षीरं द्विगुणितं तैलस्य कुडवं पचेत्||२९|| नीलिकापलितव्यङ्गवलीतिलकदूषिकान्| हन्ति तन्नस्यमभ्यस्तं मुखोपचयवर्णकृत्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vya~ggeShu ma~jjiShThAdikam (31-32) · Śloka 32
মঞ্জিষ্ঠা শবরোদ্ভবস্তুবরিকা লাক্ষা হরিদ্রাদ্বযং নেপালী হরিতালকুঙ্কুমগদা গোরোচনা গৈরিকম্| পত্রং পাণ্ডু বটস্য চন্দনযুগং কালীযকং পারদং পতঙ্গং কনকত্বচং কমলজং বীজং তথা কেসরম্||৩১|| সিক্থং তুত্থং পদ্মকাদ্যো বসাঽঽজ্যং মজ্জা ক্ষীরং ক্ষীরিবৃক্ষাম্বু চাগ্নৌ| সিদ্ধং সিদ্ধং ব্যঙ্গনীল্যাদিনাশে বক্ত্রে ছাযামৈন্দবীং চাশু ধত্তে||৩২||
मञ्जिष्ठा शबरोद्भवस्तुवरिका लाक्षा हरिद्राद्वयं नेपाली हरितालकुङ्कुमगदा गोरोचना गैरिकम्| पत्रं पाण्डु वटस्य चन्दनयुगं कालीयकं पारदं पतङ्गं कनकत्वचं कमलजं बीजं तथा केसरम्||३१|| सिक्थं तुत्थं पद्मकाद्यो वसाऽऽज्यं मज्जा क्षीरं क्षीरिवृक्षाम्बु चाग्नौ| सिद्धं सिद्धं व्यङ्गनील्यादिनाशे वक्त्रे छायामैन्दवीं चाशु धत्ते||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vya~ggeShu mArkavasvarasAdinAvanam (33) · Śloka 33
মার্কবস্বরসক্ষীরতোযানীষ্টানি নাবনে| |৩৩|
मार्कवस्वरसक्षीरतोयानीष्टानि नावने| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prasuptau vAtakuShThoktaM vahnidAhashca (33) · Śloka 33
| প্রসুপ্তৌ বাতকুষ্ঠোক্তং কুর্যাদ্দাহং চ বহ্নিনা||৩৩||
| प्रसुप्तौ वातकुष्ठोक्तं कुर्याद्दाहं च वह्निना||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utkoThe kaphapittoktam (34) · Śloka 34
উত্কোঠে কফপিত্তোক্তং| ||৩৪||
उत्कोठे कफपित्तोक्तं| ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koThe sarvaM kuShThoktam (32) · Śloka 32
কোঠে সর্বং চ কৌষ্ঠিকম্| ৩৩ ১/২| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচিতাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং ষষ্ঠে উত্তরস্থানে ক্ষুদ্ররোগপ্রতিষেধো নাম দ্বাত্রিংশোঽধ্যাযঃ||৩২||
कोठे सर्वं च कौष्ठिकम्| ३३ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने क्षुद्ररोगप्रतिषेधो नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः||३२||
🔊 Audio coming soon