32. kṣudrarōgapratiṣēdhādhyayaḥ

Adhikarana kShudrarogapratiShedhAdhyAyaH ----- ajagallikAyAmapakvAyAM jalaukobhirvisrAvaH (2-1) · Śloka 1

അഥൈഷാം ചികിത്സിതം വിവക്ഷുരാഹ അഥാതഃ ക്ഷുദ്രരോഗപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ)|൨| വിസ്രാവയേജ്ജലൌകാഭിരപക്വാമജഗല്ലികാമ്| |൧|

Adhikarana yavaprakhyAyAM svedo dArvAdibhiH pralepashca (1-2) · Śloka 2

| സ്വേദയിത്വാ യവപ്രഖ്യാം വിലയായ പ്രലേപയേത്||൧|| ദാരുകുഷ്ഠമനോഹ്വാലൈര്| |൨|

Adhikarana alajIkacchapIpanasikApAShANagardabheShu eSha vidhiH, jagallikeShveteShu pakveShu vraNavat vidhiH (2) · Śloka 2

ഇത്യാപാഷാണഗര്ദഭാത്| വിധിസ്താംശ്ചാചരേത്പക്വാന് വ്രണവത്സാജഗല്ലികാന്||൨||

Adhikarana mukhadUShike rodhrAdipralepaH, nArikelashuktipralepaH, ashAntau vamanaM nasyaM ca, ashAntau lalATe sirAvyadhaH (3-4) · Śloka 4

രോധ്രകുസ്തുമ്ബരുവചാഃ പ്രലേപോ മുഖദൂഷികേ| വടപല്ലവയുക്താ വാ നാരികേലോത്ഥശുക്തയഃ||൩|| അശാന്തൌ വമനം നസ്യം ലലാടേ ച സിരാവ്യധഃ| |൪|

Adhikarana padmakaNTake vamanaM nimbaghRutapAnaM, nimbAdilepashca (4-5) · Śloka 5

| നിമ്ബാമ്ബുവാന്തോ നിമ്ബാമ്ബുസാധിതം പദ്മകണ്ടകേ||൪|| പിബേത്ക്ഷൌദ്രാന്വിതം സര്പിര്നിമ്ബാരഗ്വധലേപനമ്| |൫|

Adhikarana vivRutAmasUrikAvisphoTaviddhAgardabhIkakShAgandhanAmArAjikAjAlagardabherivellikAsu pittavIsarpavat, agnirohiNyAM pratyAkhyAya pittavIsarpavat (5) · Śloka 5

വിവൃതാദീംസ്തു ജാലാന്താംശ്ചികിത്സേത്സേരിവേല്ലികാന്| പിത്തവീസര്പവത്തദ്വത് പ്രത്യാഖ്യായാഗ്നിരോഹിണീമ്||൫||

Adhikarana jAlagardabhe la~gghanAdi sadAkuryAt (6) · Śloka 6

വിലങ്ഘനം രക്തവിമോക്ഷണം ച വിരൂക്ഷണം കായവിശോധനം ച| ധാത്രീപ്രയോഗാന് ശിശിരപ്രദേഹാന് കുര്യാത്സദാ ജാലകഗര്ദഭസ്യ||൬||

Adhikarana vidArikAyAM rakte hRute shleShmagranthivat (7) · Śloka 7

വിദാരികാം ഹൃതേ രക്തേ ശ്ലേഷ്മഗ്രന്ഥിവദാചരേത്| |൭|

Adhikarana sharkarArbude medorbudakriyA (7) · Śloka 7

| മേദോര്ബുദക്രിയാം കുര്യാത്സുതരാം ശര്കരാര്ബുദേ||൭||

Adhikarana valmIke pravRuddhatvAdiyukte varjanIyatvam (8) · Śloka 8

പ്രവൃദ്ധം സുബഹുച്ഛിദ്രം സശോഫം മര്മണി സ്ഥിതമ്| വല്മീകം ഹസ്തപാദേ ച വര്ജയേദ്|൮|

Adhikarana valmIke itarasmin raktastrAvaH shyAmAdibhirlepashca (8-9) · Śloka 9

| ഇതരത്പുനഃ||൮|| ശുദ്ധസ്യാസ്രേ ഹൃതേ ലിമ്പേത് സപട്വാരേവതാമൃതൈഃ| ശ്യാമാകുലത്ഥികാമൂലദന്തീപലലസക്തുഭിഃ||൯||

Adhikarana valmIke pakve duShTamAMsashodhanAdi (10) · Śloka 10

പക്വേ തു ദുഷ്ടമാംസാനി ഗതീഃ സര്വാശ്ച ശോധയേത്| ശസ്ത്രേണ സമ്യഗനു ച ക്ഷാരേണ ജ്വലനേന വാ||൧൦||

Adhikarana kadare utkRutya dahanam (11) · Śloka 11

ശസ്ത്രേണോത്കൃത്യ നിഃശേഷം സ്നേഹേന കദരം ദഹേത്| |൧൧|

Adhikarana ruddhagude niruddhamaNivat cikitsitam (11) · Śloka 11

| നിരുദ്ധമണിവത്കാര്യം രുദ്ധപായോശ്ചികിത്സിതമ്||൧൧||

Adhikarana cippe shuddhipUrvakaM shastrakarma (12) · Śloka 12

ചിപ്യം ശുദ്ധ്യാ ജിതോഷ്മാണം സാധയേച്ഛസ്ത്രകര്മണാ| |൧൨|

Adhikarana kunakhe~apyevameva (12) · Śloka 12

| ദുഷ്ടം കുനഖമപ്യേവം|൧൨|

Adhikarana alase caraNayoH kAsIsAdilepaH (12-13) · Śloka 13

| ചരണാവലസേ പുനഃ||൧൨|| ധാന്യാമ്ലസിക്തൌ കാസീസപടോലീരോചനാതിലൈഃ| സനിമ്ബപത്രൈരാലിമ്പേദ്|൧൩|

Adhikarana tilakAlakeShu maSheShu ca sUryaMkAntAdinA dahanam (13-14) · Śloka 14

| ദഹേത്തു തിലകാലകാന്||൧൩|| മഷാംശ്ച സൂര്യകാന്തേന ക്ഷാരേണ യദി വാऽഗ്നിനാ| |൧൪|

Adhikarana carmakIlajatUmaNyorutkRutya tadvaddahet (14) · Śloka 14

| തദ്വദുത്കൃത്യ ശസ്ത്രേണ ചര്മകീലജതൂമണീ||൧൪||

Adhikarana lA~jchana vya~gganIlikAsu yathAsannaM sirAvyadho kShIrivRukShatvagAdilepashca (15) · Śloka 15

ലാഞ്ഛനാദിത്രയേ കുര്യാദ്യഥാസന്നം സിരാവ്യധമ്| ലേപയേത്ക്ഷീരപിഷ്ടൈശ്ച ക്ഷീരിവൃക്ഷത്വഗങ്കുരൈഃ||൧൫||

Adhikarana vya~ggeShu arjunatvagAdilepAH (16) · Śloka 16

വ്യങ്ഗേഷു ചാര്ജുനത്വഗ്വാ മഞ്ജിഷ്ഠാ വാ സമാക്ഷികാ| ലേപഃ സനവനീതാ വാ ശ്വേതാശ്വഖുരജാ മഷീ||൧൬||

Adhikarana vya~ggeShu raktacandanAdilepAH (17) · Śloka 17

രക്തചന്ദനമഞ്ജിഷ്ഠാകുഷ്ഠരോധ്രപ്രിയങ്ഗവഃ വടാങ്കുരാ മസൂരാശ്ച വ്യങ്ഗഘ്നാ മുഖകാന്തിദാഃ||൧൭||

Adhikarana vya~ggeShu dvijIrakAdilepaH, masUrAdilepaH, kolamajjAdilepaH, kuShThAdilepaH, maushalIjaTAlepaH, gavyAsthilepaH (18-21) · Śloka 21

ദ്വേ ജീരകേ കൃഷ്ണതിലാഃ സര്ഷപാഃ പയസാ സഹ| പിഷ്ടാഃ കുര്വന്തി വക്ത്രേന്ദുമപാസ്തവ്യങ്ഗലാഞ്ഛനമ്||൧൮|| ക്ഷീരപിഷ്ടാ ഘൃതക്ഷൌദ്രയുക്താ വാ ഭൃഷ്ടനിസ്തുഷാഃ| മസൂരാഃ ക്ഷീരപിഷ്ടാ വാ തീക്ഷ്ണാഃ ശാല്മലികണ്ടകാഃ||൧൯|| സഗുഡഃ കോലമജ്ജാ വാ ശശാസൃക്ഷൌദ്രകല്കിതഃ| സപ്താഹം മാതുലുങ്ഗസ്ഥം കുഷ്ഠം വാ മധുനാऽന്വിതമ്||൨൦|| പിഷ്ടാ വാ ഛാഗപയസാ സക്ഷൌദ്രാ മൌശലീ ജടാ| ഗോരസ്ഥി മുശലീമൂലയുക്തം വാ സാജ്യമാക്ഷികമ്||൨൧||

Adhikarana vya~ggeShu savarNakRut jambvAmrapallavAdiko lepaH (22) · Śloka 22

ജമ്ബ്വാമ്രപല്ലവാ മസ്തു ഹരിദ്രേ ദ്വേ നവോ ഗുഡഃ| ലേപഃ സവര്ണകൃത് പിഷ്ടം സ്വരസേന ച തിന്ദുകമ്||൨൨||

Adhikarana vya~ggeShu utpalAdikamudvartanam (23) · Śloka 23

ഉത്പലമുത്പലകുഷ്ഠം പ്രിയങ്ഗുകാലീയകം ബദരമജ്ജാ| ഇദമുദ്വര്തനമാസ്യം കരോതി ശതപത്രസംകാശമ്||൨൩||

Adhikarana vya~ggeShu ebhirevauShadhaiH siddhaH sneho mukhAbhya~ggAya (24) · Śloka 24

ഏഭിരേവൌഷധൈഃ പിഷ്ടൈര്മുഖാഭ്യങ്ഗായ സാധയേത്| യഥാദോഷര്തുകാന് സ്നേഹാന് മധുകക്വാഥസംയുതൈഃ||൨൪||

Adhikarana vya~ggeShu yavAdyabhya~ggaH (25-26) · Śloka 26

യവാന് സര്ജരസം രോധ്രമുശീരം മദനം മധു| ഘൃതം ഗുഡം ച ഗോമൂത്രേ പചേദാദര്വിലേപനാത്||൨൫|| തദഭ്യങ്ഗാന്നിഹന്ത്യാശു നീലികാവ്യങ്ഗദൂഷികാന്| മുഖം കരോതി പദ്മാഭം പാദൌ പദ്മദലോപമൌ||൨൬||

Adhikarana vya~ggeShu ku~gkumAditailanasyaM nIlikAdighnam (27-30) · Śloka 30

കുങ്കുമോശീരകാലീയലാക്ഷായഷ്ട്യാഹ്വചന്ദനമ്| ന്യഗ്രോധപാദാംസ്തരുണാന് പദ്മകം പദ്മകേസരമ്||൨൭|| സനീലോത്പലമഞ്ജിഷ്ഠം പാലികം സസിലാഢകേ| പക്ത്വാ പാദാവശേഷേണ തേന പിഷ്ടൈശ്ച കാര്ഷികൈഃ||൨൮|| ലാക്ഷാപത്തങ്ഗമഞ്ജിഷ്ഠായഷ്ടീമധുകകുങ്കുമൈഃ| അജാക്ഷീരം ദ്വിഗുണിതം തൈലസ്യ കുഡവം പചേത്||൨൯|| നീലികാപലിതവ്യങ്ഗവലീതിലകദൂഷികാന്| ഹന്തി തന്നസ്യമഭ്യസ്തം മുഖോപചയവര്ണകൃത്||൩൦||

Adhikarana vya~ggeShu ma~jjiShThAdikam (31-32) · Śloka 32

മഞ്ജിഷ്ഠാ ശബരോദ്ഭവസ്തുവരികാ ലാക്ഷാ ഹരിദ്രാദ്വയം നേപാലീ ഹരിതാലകുങ്കുമഗദാ ഗോരോചനാ ഗൈരികമ്| പത്രം പാണ്ഡു വടസ്യ ചന്ദനയുഗം കാലീയകം പാരദം പതങ്ഗം കനകത്വചം കമലജം ബീജം തഥാ കേസരമ്||൩൧|| സിക്ഥം തുത്ഥം പദ്മകാദ്യോ വസാऽऽജ്യം മജ്ജാ ക്ഷീരം ക്ഷീരിവൃക്ഷാമ്ബു ചാഗ്നൌ| സിദ്ധം സിദ്ധം വ്യങ്ഗനീല്യാദിനാശേ വക്ത്രേ ഛായാമൈന്ദവീം ചാശു ധത്തേ||൩൨||

Adhikarana vya~ggeShu mArkavasvarasAdinAvanam (33) · Śloka 33

മാര്കവസ്വരസക്ഷീരതോയാനീഷ്ടാനി നാവനേ| |൩൩|

Adhikarana prasuptau vAtakuShThoktaM vahnidAhashca (33) · Śloka 33

| പ്രസുപ്തൌ വാതകുഷ്ഠോക്തം കുര്യാദ്ദാഹം ച വഹ്നിനാ||൩൩||

Adhikarana utkoThe kaphapittoktam (34) · Śloka 34

ഉത്കോഠേ കഫപിത്തോക്തം| ||൩൪||

Adhikarana koThe sarvaM kuShThoktam (32) · Śloka 32

കോഠേ സര്വം ച കൌഷ്ഠികമ്| ൩൩ ൧/൨| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തരസ്ഥാനേ ക്ഷുദ്രരോഗപ്രതിഷേധോ നാമ ദ്വാത്രിംശോऽധ്യായഃ||൩൨||