32. kṣudrarōgapratiṣēdhādhyayaḥ

Adhikarana kShudrarogapratiShedhAdhyAyaH ----- ajagallikAyAmapakvAyAM jalaukobhirvisrAvaH (2-1) · Śloka 1

ਅਥੈਸਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵਿਵਕ੍ਸੁਰਾਹ ਅਥਾਤਃ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ)|੨| ਵਿਸ੍ਰਾਵਯੇਜ੍ਜਲੌਕਾਭਿਰਪਕ੍ਵਾਮਜਗਲ੍ਲਿਕਾਮ੍| |੧|

Adhikarana yavaprakhyAyAM svedo dArvAdibhiH pralepashca (1-2) · Śloka 2

| ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਯਵਪ੍ਰਖ੍ਯਾਂ ਵਿਲਯਾਯ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍||੧|| ਦਾਰੁਕੁਸ੍ਠਮਨੋਹ੍ਵਾਲੈਰ੍| |੨|

Adhikarana alajIkacchapIpanasikApAShANagardabheShu eSha vidhiH, jagallikeShveteShu pakveShu vraNavat vidhiH (2) · Śloka 2

ਇਤ੍ਯਾਪਾਸਾਣਗਰ੍ਦਭਾਤ੍| ਵਿਧਿਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚਾਚਰੇਤ੍ਪਕ੍ਵਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਵਤ੍ਸਾਜਗਲ੍ਲਿਕਾਨ੍||੨||

Adhikarana mukhadUShike rodhrAdipralepaH, nArikelashuktipralepaH, ashAntau vamanaM nasyaM ca, ashAntau lalATe sirAvyadhaH (3-4) · Śloka 4

ਰੋਧ੍ਰਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬਰੁਵਚਾਃ ਪ੍ਰਲੇਪੋ ਮੁਖਦੂਸਿਕੇ| ਵਟਪਲ੍ਲਵਯੁਕ੍ਤਾ ਵਾ ਨਾਰਿਕੇਲੋਤ੍ਥਸ਼ੁਕ੍ਤਯਃ||੩|| ਅਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਵਮਨਂ ਨਸ੍ਯਂ ਲਲਾਟੇ ਚ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਃ| |੪|

Adhikarana padmakaNTake vamanaM nimbaghRutapAnaM, nimbAdilepashca (4-5) · Śloka 5

| ਨਿਮ੍ਬਾਮ੍ਬੁਵਾਨ੍ਤੋ ਨਿਮ੍ਬਾਮ੍ਬੁਸਾਧਿਤਂ ਪਦ੍ਮਕਣ੍ਟਕੇ||੪|| ਪਿਬੇਤ੍ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਨ੍ਵਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਨਿਮ੍ਬਾਰਗ੍ਵਧਲੇਪਨਮ੍| |੫|

Adhikarana vivRutAmasUrikAvisphoTaviddhAgardabhIkakShAgandhanAmArAjikAjAlagardabherivellikAsu pittavIsarpavat, agnirohiNyAM pratyAkhyAya pittavIsarpavat (5) · Śloka 5

ਵਿਵਤਾਦੀਂਸ੍ਤੁ ਜਾਲਾਨ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍ਸੇਰਿਵੇਲ੍ਲਿਕਾਨ੍| ਪਿਤ੍ਤਵੀਸਰ੍ਪਵਤ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਗ੍ਨਿਰੋਹਿਣੀਮ੍||੫||

Adhikarana jAlagardabhe la~gghanAdi sadAkuryAt (6) · Śloka 6

ਵਿਲਙ੍ਘਨਂ ਰਕ੍ਤਵਿਮੋਕ੍ਸਣਂ ਚ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਂ ਕਾਯਵਿਸ਼ੋਧਨਂ ਚ| ਧਾਤ੍ਰੀਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਪ੍ਰਦੇਹਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਦਾ ਜਾਲਕਗਰ੍ਦਭਸ੍ਯ||੬||

Adhikarana vidArikAyAM rakte hRute shleShmagranthivat (7) · Śloka 7

ਵਿਦਾਰਿਕਾਂ ਹਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵਦਾਚਰੇਤ੍| |੭|

Adhikarana sharkarArbude medorbudakriyA (7) · Śloka 7

| ਮੇਦੋਰ੍ਬੁਦਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸੁਤਰਾਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਰ੍ਬੁਦੇ||੭||

Adhikarana valmIke pravRuddhatvAdiyukte varjanIyatvam (8) · Śloka 8

ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਂ ਸੁਬਹੁਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਸਸ਼ੋਫਂ ਮਰ੍ਮਣਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਵਲ੍ਮੀਕਂ ਹਸ੍ਤਪਾਦੇ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਦ੍|੮|

Adhikarana valmIke itarasmin raktastrAvaH shyAmAdibhirlepashca (8-9) · Śloka 9

| ਇਤਰਤ੍ਪੁਨਃ||੮|| ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯਾਸ੍ਰੇ ਹਤੇ ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍ ਸਪਟ੍ਵਾਰੇਵਤਾਮਤੈਃ| ਸ਼੍ਯਾਮਾਕੁਲਤ੍ਥਿਕਾਮੂਲਦਨ੍ਤੀਪਲਲਸਕ੍ਤੁਭਿਃ||੯||

Adhikarana valmIke pakve duShTamAMsashodhanAdi (10) · Śloka 10

ਪਕ੍ਵੇ ਤੁ ਦੁਸ੍ਟਮਾਂਸਾਨਿ ਗਤੀਃ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਮ੍ਯਗਨੁ ਚ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਜ੍ਵਲਨੇਨ ਵਾ||੧੦||

Adhikarana kadare utkRutya dahanam (11) · Śloka 11

ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣੋਤ੍ਕਤ੍ਯ ਨਿਃਸ਼ੇਸਂ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਕਦਰਂ ਦਹੇਤ੍| |੧੧|

Adhikarana ruddhagude niruddhamaNivat cikitsitam (11) · Śloka 11

| ਨਿਰੁਦ੍ਧਮਣਿਵਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਰੁਦ੍ਧਪਾਯੋਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੧੧||

Adhikarana cippe shuddhipUrvakaM shastrakarma (12) · Śloka 12

ਚਿਪ੍ਯਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਜਿਤੋਸ੍ਮਾਣਂ ਸਾਧਯੇਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਾ| |੧੨|

Adhikarana kunakhe~apyevameva (12) · Śloka 12

| ਦੁਸ੍ਟਂ ਕੁਨਖਮਪ੍ਯੇਵਂ|੧੨|

Adhikarana alase caraNayoH kAsIsAdilepaH (12-13) · Śloka 13

| ਚਰਣਾਵਲਸੇ ਪੁਨਃ||੧੨|| ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਸਿਕ੍ਤੌ ਕਾਸੀਸਪਟੋਲੀਰੋਚਨਾਤਿਲੈਃ| ਸਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰੈਰਾਲਿਮ੍ਪੇਦ੍|੧੩|

Adhikarana tilakAlakeShu maSheShu ca sUryaMkAntAdinA dahanam (13-14) · Śloka 14

| ਦਹੇਤ੍ਤੁ ਤਿਲਕਾਲਕਾਨ੍||੧੩|| ਮਸਾਂਸ਼੍ਚ ਸੂਰ੍ਯਕਾਨ੍ਤੇਨ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਯਦਿ ਵਾਗ੍ਨਿਨਾ| |੧੪|

Adhikarana carmakIlajatUmaNyorutkRutya tadvaddahet (14) · Śloka 14

| ਤਦ੍ਵਦੁਤ੍ਕਤ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਚਰ੍ਮਕੀਲਜਤੂਮਣੀ||੧੪||

Adhikarana lA~jchana vya~gganIlikAsu yathAsannaM sirAvyadho kShIrivRukShatvagAdilepashca (15) · Śloka 15

ਲਾਞ੍ਛਨਾਦਿਤ੍ਰਯੇ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਸਨ੍ਨਂ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਮ੍| ਲੇਪਯੇਤ੍ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟੈਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਤ੍ਵਗਙ੍ਕੁਰੈਃ||੧੫||

Adhikarana vya~ggeShu arjunatvagAdilepAH (16) · Śloka 16

ਵ੍ਯਙ੍ਗੇਸੁ ਚਾਰ੍ਜੁਨਤ੍ਵਗ੍ਵਾ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ ਵਾ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਾ| ਲੇਪਃ ਸਨਵਨੀਤਾ ਵਾ ਸ਼੍ਵੇਤਾਸ਼੍ਵਖੁਰਜਾ ਮਸੀ||੧੬||

Adhikarana vya~ggeShu raktacandanAdilepAH (17) · Śloka 17

ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਕੁਸ੍ਠਰੋਧ੍ਰਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗਵਃ ਵਟਾਙ੍ਕੁਰਾ ਮਸੂਰਾਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਙ੍ਗਘ੍ਨਾ ਮੁਖਕਾਨ੍ਤਿਦਾਃ||੧੭||

Adhikarana vya~ggeShu dvijIrakAdilepaH, masUrAdilepaH, kolamajjAdilepaH, kuShThAdilepaH, maushalIjaTAlepaH, gavyAsthilepaH (18-21) · Śloka 21

ਦ੍ਵੇ ਜੀਰਕੇ ਕਸ੍ਣਤਿਲਾਃ ਸਰ੍ਸਪਾਃ ਪਯਸਾ ਸਹ| ਪਿਸ੍ਟਾਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇਨ੍ਦੁਮਪਾਸ੍ਤਵ੍ਯਙ੍ਗਲਾਞ੍ਛਨਮ੍||੧੮|| ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟਾ ਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਵਾ ਭਸ੍ਟਨਿਸ੍ਤੁਸਾਃ| ਮਸੂਰਾਃ ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟਾ ਵਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਃ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਕਣ੍ਟਕਾਃ||੧੯|| ਸਗੁਡਃ ਕੋਲਮਜ੍ਜਾ ਵਾ ਸ਼ਸ਼ਾਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਕਲ੍ਕਿਤਃ| ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਥਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਵਾ ਮਧੁਨਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੨੦|| ਪਿਸ੍ਟਾ ਵਾ ਛਾਗਪਯਸਾ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾ ਮੌਸ਼ਲੀ ਜਟਾ| ਗੋਰਸ੍ਥਿ ਮੁਸ਼ਲੀਮੂਲਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਸਾਜ੍ਯਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍||੨੧||

Adhikarana vya~ggeShu savarNakRut jambvAmrapallavAdiko lepaH (22) · Śloka 22

ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰਪਲ੍ਲਵਾ ਮਸ੍ਤੁ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਨਵੋ ਗੁਡਃ| ਲੇਪਃ ਸਵਰ੍ਣਕਤ੍ ਪਿਸ੍ਟਂ ਸ੍ਵਰਸੇਨ ਚ ਤਿਨ੍ਦੁਕਮ੍||੨੨||

Adhikarana vya~ggeShu utpalAdikamudvartanam (23) · Śloka 23

ਉਤ੍ਪਲਮੁਤ੍ਪਲਕੁਸ੍ਠਂ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਕਾਲੀਯਕਂ ਬਦਰਮਜ੍ਜਾ| ਇਦਮੁਦ੍ਵਰ੍ਤਨਮਾਸ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ ਸ਼ਤਪਤ੍ਰਸਂਕਾਸ਼ਮ੍||੨੩||

Adhikarana vya~ggeShu ebhirevauShadhaiH siddhaH sneho mukhAbhya~ggAya (24) · Śloka 24

ਏਭਿਰੇਵੌਸਧੈਃ ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਮੁਖਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਯ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਯਥਾਦੋਸਰ੍ਤੁਕਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਮਧੁਕਕ੍ਵਾਥਸਂਯੁਤੈਃ||੨੪||

Adhikarana vya~ggeShu yavAdyabhya~ggaH (25-26) · Śloka 26

ਯਵਾਨ੍ ਸਰ੍ਜਰਸਂ ਰੋਧ੍ਰਮੁਸ਼ੀਰਂ ਮਦਨਂ ਮਧੁ| ਘਤਂ ਗੁਡਂ ਚ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇ ਪਚੇਦਾਦਰ੍ਵਿਲੇਪਨਾਤ੍||੨੫|| ਤਦਭ੍ਯਙ੍ਗਾਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਨੀਲਿਕਾਵ੍ਯਙ੍ਗਦੂਸਿਕਾਨ੍| ਮੁਖਂ ਕਰੋਤਿ ਪਦ੍ਮਾਭਂ ਪਾਦੌ ਪਦ੍ਮਦਲੋਪਮੌ||੨੬||

Adhikarana vya~ggeShu ku~gkumAditailanasyaM nIlikAdighnam (27-30) · Śloka 30

ਕੁਙ੍ਕੁਮੋਸ਼ੀਰਕਾਲੀਯਲਾਕ੍ਸਾਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਪਾਦਾਂਸ੍ਤਰੁਣਾਨ੍ ਪਦ੍ਮਕਂ ਪਦ੍ਮਕੇਸਰਮ੍||੨੭|| ਸਨੀਲੋਤ੍ਪਲਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਂ ਪਾਲਿਕਂ ਸਸਿਲਾਢਕੇ| ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸੇਣ ਤੇਨ ਪਿਸ੍ਟੈਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਸਿਕੈਃ||੨੮|| ਲਾਕ੍ਸਾਪਤ੍ਤਙ੍ਗਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਕੁਙ੍ਕੁਮੈਃ| ਅਜਾਕ੍ਸੀਰਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਿਤਂ ਤੈਲਸ੍ਯ ਕੁਡਵਂ ਪਚੇਤ੍||੨੯|| ਨੀਲਿਕਾਪਲਿਤਵ੍ਯਙ੍ਗਵਲੀਤਿਲਕਦੂਸਿਕਾਨ੍| ਹਨ੍ਤਿ ਤਨ੍ਨਸ੍ਯਮਭ੍ਯਸ੍ਤਂ ਮੁਖੋਪਚਯਵਰ੍ਣਕਤ੍||੩੦||

Adhikarana vya~ggeShu ma~jjiShThAdikam (31-32) · Śloka 32

ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ ਸ਼ਬਰੋਦ੍ਭਵਸ੍ਤੁਵਰਿਕਾ ਲਾਕ੍ਸਾ ਹਰਿਦ੍ਰਾਦ੍ਵਯਂ ਨੇਪਾਲੀ ਹਰਿਤਾਲਕੁਙ੍ਕੁਮਗਦਾ ਗੋਰੋਚਨਾ ਗੈਰਿਕਮ੍| ਪਤ੍ਰਂ ਪਾਣ੍ਡੁ ਵਟਸ੍ਯ ਚਨ੍ਦਨਯੁਗਂ ਕਾਲੀਯਕਂ ਪਾਰਦਂ ਪਤਙ੍ਗਂ ਕਨਕਤ੍ਵਚਂ ਕਮਲਜਂ ਬੀਜਂ ਤਥਾ ਕੇਸਰਮ੍||੩੧|| ਸਿਕ੍ਥਂ ਤੁਤ੍ਥਂ ਪਦ੍ਮਕਾਦ੍ਯੋ ਵਸਾਜ੍ਯਂ ਮਜ੍ਜਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਾਮ੍ਬੁ ਚਾਗ੍ਨੌ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵ੍ਯਙ੍ਗਨੀਲ੍ਯਾਦਿਨਾਸ਼ੇ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਛਾਯਾਮੈਨ੍ਦਵੀਂ ਚਾਸ਼ੁ ਧਤ੍ਤੇ||੩੨||

Adhikarana vya~ggeShu mArkavasvarasAdinAvanam (33) · Śloka 33

ਮਾਰ੍ਕਵਸ੍ਵਰਸਕ੍ਸੀਰਤੋਯਾਨੀਸ੍ਟਾਨਿ ਨਾਵਨੇ| |੩੩|

Adhikarana prasuptau vAtakuShThoktaM vahnidAhashca (33) · Śloka 33

| ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੌ ਵਾਤਕੁਸ੍ਠੋਕ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਾਹਂ ਚ ਵਹ੍ਨਿਨਾ||੩੩||

Adhikarana utkoThe kaphapittoktam (34) · Śloka 34

ਉਤ੍ਕੋਠੇ ਕਫਪਿਤ੍ਤੋਕ੍ਤਂ| ||੩੪||

Adhikarana koThe sarvaM kuShThoktam (32) · Śloka 32

ਕੋਠੇ ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਕੌਸ੍ਠਿਕਮ੍| ੩੩ ੧/੨| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੇ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੨||