Adhikarana li~gganAshapratiShedhAdhyAyaH||14|| kaphaje li~gganAshe sujAte vyadhaH (2-1) · Śloka 1
അഥാതോ ലിങ്ഗനാശപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| ) വിധ്യേത്സുജാതം നിഃപ്രേക്ഷ്യം ലിങ്ഗനാശം കഫോദ്ഭവമ്| ആവര്തക്യാദിഭിഃ ഷഡ്ഭിര്വിവര്ജിതമുപദ്രവൈഃ||൧||
अथातो लिङ्गनाशप्रतिषेधं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) विध्येत्सुजातं निःप्रेक्ष्यं लिङ्गनाशं कफोद्भवम्| आवर्तक्यादिभिः षड्भिर्विवर्जितमुपद्रवैः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaje li~gganAshe vyadhahetuH (2-3) · Śloka 3
സുജാതം കസ്മാദ്വിധ്യേത് ? ഇത്യാഹ സോऽസഞ്ജാതോ ഹി വിഷമോ ദധിമസ്തുനിഭസ്തനുഃ| ശലാകയാऽവകൃഷ്ടോऽപി പുനരൂര്ധ്വം പ്രപദ്യതേ||൨|| കരോതി വേദനാം തീവ്രാം ദൃഷ്ടിം ച സ്ഥഗയേത്പുനഃ| ശ്ലേഷ്മലൈഃ പൂര്യതേ ചാശു സോऽന്യൈഃ സോപദ്രവശ്ചിരാത്||൩||
सुजातं कस्माद्विध्येत् ? इत्याह सोऽसञ्जातो हि विषमो दधिमस्तुनिभस्तनुः| शलाकयाऽवकृष्टोऽपि पुनरूर्ध्वं प्रपद्यते||२|| करोति वेदनां तीव्रां दृष्टिं च स्थगयेत्पुनः| श्लेष्मलैः पूर्यते चाशु सोऽन्यैः सोपद्रवश्चिरात्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajali~gganAshasya lakShaNam vAtapittali~gganAshasya lakShaNam (4) · Śloka 4
ശ്ലൈഷ്മികോ ലിങ്ഗനാശോ ഹി സിതത്വാച്ഛ്ലേഷ്മണഃ സിതഃ| തസ്യാന്യദോഷാഭിഭവാദ്ഭവത്യാനീലതാ ഗദഃ|൪|
श्लैष्मिको लिङ्गनाशो हि सितत्वाच्छ्लेष्मणः सितः| तस्यान्यदोषाभिभवाद्भवत्यानीलता गदः|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajali~gganAshasya lakShaNam vAtapittali~gganAshasya lakShaNam (4) · Śloka 4
ശ്ലൈഷ്മികോ ലിങ്ഗനാശോ ഹി സിതത്വാച്ഛ്ലേഷ്മണഃ സിതഃ| തസ്യാന്യദോഷാഭിഭവാദ്ഭവത്യാനീലതാ ഗദഃ||൪||
श्लैष्मिको लिङ्गनाशो हि सितत्वाच्छ्लेष्मणः सितः| तस्यान्यदोषाभिभवाद्भवत्यानीलता गदः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SarkarAyAH lakShaNam (5) · Śloka 5
| ശര്കരാऽര്കപയോലേശനിചിതേവ ഘാനാതി ച||൫||
| शर्कराऽर्कपयोलेशनिचितेव ग़ानाति च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjImatyAH lakShaNam (6) · Śloka 6
രാജീമതീ ദൃങ്നിചിതാ ശാലിശൂകാഭരാജിഭിഃ| |൬|
राजीमती दृङ्निचिता शालिशूकाभराजिभिः| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chinnAMshukAyAH lakShaNam (6) · Śloka 6
| വിഷമച്ഛിന്നദഗ്ധാഭാ സരുക് ഛിന്നാംശുകാ സ്മൃതാ||൬||
| विषमच्छिन्नदग्धाभा सरुक् छिन्नांशुका स्मृता||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana candrakyAH lakShaNam (7) · Śloka 7
ദൃഷ്ടിഃ കാംസ്യസമച്ഛായാ ചന്ദ്രകീ ചന്ദ്രകാകൃതിഃ| |൭|
दृष्टिः कांस्यसमच्छाया चन्द्रकी चन्द्रकाकृतिः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chatrakyAH lakShaNam (7) · Śloka 7
| ഛത്രാഭാ നൈകവര്ണാ ച ഛത്രകീ നാമ നീലികാ||൭||
| छत्राभा नैकवर्णा च छत्रकी नाम नीलिका||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asirArhAdInAM na vyadhaH (8) · Śloka 8
ന വിധ്യേദസിരാര്ഹാണാം ന തൃട്പീനസകാസിനാമ്| നാജീര്ണഭീരുവമിതശിരഃകര്ണാക്ഷിശൂലിനാമ്||൮||
न विध्येदसिरार्हाणां न तृट्पीनसकासिनाम्| नाजीर्णभीरुवमितशिरःकर्णाक्षिशूलिनाम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyadhavidhiH (9-13) · Śloka 13
അഥ സാധാരണേ കാലേ ശുദ്ധസമ്ഭോജിതാത്മനഃ| ദേശേ പ്രകാശോ പൂര്വാഹ്ണേ ഭിഷഗ്ജാനൂച്ചപീഠഗഃ||൯|| യന്ത്രിതസ്യോപവിഷ്ടസ്യ സ്വിന്നാക്ഷസ്യ മുഖാനിലൈഃ| അങ്ഗുഷ്ഠമൃദിതേ നേത്രേ ദൃഷ്ടൌ ദൃഷ്ട്വോത്പ്ലുതം മലമ്||൧൦|| സ്വാം നാസാം പ്രേക്ഷമാണസ്യ നിഷ്കമ്പം മൂര്ധ്നി ധാരിതേ| കൃഷ്ണാദര്ധാങ്ഗുലം മുക്ത്വാ തഥാऽര്ധാര്ധമപാങ്ഗതഃ||൧൧|| തര്ജനീമധ്യമാങ്ഗുഷ്ഠൈഃ ശലാകാം നിശ്ചലം ധൃതാമ്| ദൈവച്ഛിദ്രം നയേത്പാര്ശ്വാദൂര്ധ്വമാമന്ഥയന്നിവ||൧൨|| സവ്യം ദക്ഷിണഹസ്തേന നേത്രം സവ്യേന ചേതരത്| വിധ്യേത്|൧൩|
अथ साधारणे काले शुद्धसम्भोजितात्मनः| देशे प्रकाशो पूर्वाह्णे भिषग्जानूच्चपीठगः||९|| यन्त्रितस्योपविष्टस्य स्विन्नाक्षस्य मुखानिलैः| अङ्गुष्ठमृदिते नेत्रे दृष्टौ दृष्ट्वोत्प्लुतं मलम्||१०|| स्वां नासां प्रेक्षमाणस्य निष्कम्पं मूर्ध्नि धारिते| कृष्णादर्धाङ्गुलं मुक्त्वा तथाऽर्धार्धमपाङ्गतः||११|| तर्जनीमध्यमाङ्गुष्ठैः शलाकां निश्चलं धृताम्| दैवच्छिद्रं नयेत्पार्श्वादूर्ध्वमामन्थयन्निव||१२|| सव्यं दक्षिणहस्तेन नेत्रं सव्येन चेतरत्| विध्येत्|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suviddhe sAntvanAdi (13-18) · Śloka 18
| സുവിദ്ധേ ശബ്ദഃ സ്യാദരുക് ചാമ്ബുലവസ്രുതിഃ||൧൩|| സാന്ത്വയന്നാതുരം ചാനു നേത്രം സ്തന്യേന സേചയേത്| ശലാകായാസ്തതോऽഗ്രേണ നിര്ലിഖേണ്ണേത്രമണ്ഡലമ്||൧൪|| അബാധമാനഃ ശനകൈര്നാസാം പ്രതി നുദംസ്തതഃ| ഉച്ഛിങ്ഘനാച്ചാപഹരേദ്ദൃഷ്ടിമണ്ദലഗം കഫമ്||൧൫|| സ്ഥിരേ ദോഷേ ചലേ വാऽതി സ്വേദയേദക്ഷി ബാഹ്യതഃ| അഥ ദൃഷ്ടേഷു രൂപേഷു ശലാകാമാഹരേച്ഛനൈഃ||൧൬|| ഘൃതാപ്ലുതം പിചും ദത്ത്വാ ബദ്ധാക്ഷം ശായയേത്തതഃ| വിദ്ധാദന്യേന പാര്ശ്വേന തമുത്താനം ദ്വയോര്വ്യധേ||൧൭|| നിവാതേ ശയനേऽഭ്യക്തശിരഃപാദം ഹിതേ രതമ്| |൧൮|
| सुविद्धे शब्दः स्यादरुक् चाम्बुलवस्रुतिः||१३|| सान्त्वयन्नातुरं चानु नेत्रं स्तन्येन सेचयेत्| शलाकायास्ततोऽग्रेण निर्लिखेण्णेत्रमण्डलम्||१४|| अबाधमानः शनकैर्नासां प्रति नुदंस्ततः| उच्छिङ्घनाच्चापहरेद्दृष्टिमण्दलगं कफम्||१५|| स्थिरे दोषे चले वाऽति स्वेदयेदक्षि बाह्यतः| अथ दृष्टेषु रूपेषु शलाकामाहरेच्छनैः||१६|| घृताप्लुतं पिचुं दत्त्वा बद्धाक्षं शाययेत्ततः| विद्धादन्येन पार्श्वेन तमुत्तानं द्वयोर्व्यधे||१७|| निवाते शयनेऽभ्यक्तशिरःपादं हिते रतम्| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suviddhe saptAhaM kShavathvAdiniShedhaH (18-19) · Śloka 19
| ക്ഷവഥും കാസമുദ്ഗാരം ഷ്ഠീവനം പാനമമ്ഭസഃ||൧൮|| അധോമുഖസ്ഥിതിം സ്നാനം ദന്തധാവനഭക്ഷണമ്| സപ്താഹം നാചാരേത്സ്നേഹപീതവച്ചാത്ര യന്ത്രണാ||൧൯||
| क्षवथुं कासमुद्गारं ष्ठीवनं पानमम्भसः||१८|| अधोमुखस्थितिं स्नानं दन्तधावनभक्षणम्| सप्ताहं नाचारेत्स्नेहपीतवच्चात्र यन्त्रणा||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suviddhe shaktito la~gghanAdi (20-21) · Śloka 21
ശക്തിതോ ലങ്ഘയേത്സേകോ രുജി കോഷ്ണേന സര്പിഷാ| സവ്യോഷാമലകം വാട്യമശ്നീയാത്സഘൃതം ദ്രവമ്||൨൦|| വിലേപീം വാ ത്ര്യഹാച്ചാസ്യ ക്വാഥൈര്മുക്ത്വാऽക്ഷി സേചയേത്| വാതഘ്നൈഃ സപ്തമേ ത്വഹ്നി സര്വഥൈവാക്ഷി മോചയേത്||൨൧||
शक्तितो लङ्ग़येत्सेको रुजि कोष्णेन सर्पिषा| सव्योषामलकं वाट्यमश्नीयात्सग़ृतं द्रवम्||२०|| विलेपीं वा त्र्यहाच्चास्य क्वाथैर्मुक्त्वाऽक्षि सेचयेत्| वातग़्नैः सप्तमे त्वह्नि सर्वथैवाक्षि मोचयेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suviddhe sUkShmAdidarshananiShedhaH (22) · Śloka 22
യന്ത്രണാമനുരുധ്യേത ദൃഷ്ടേരാസ്ഥൈര്യലാഭതഃ| രൂപാണി സൂക്ഷ്മദീപ്താനി സഹസാ നാവലോകയേത്||൨൨||
यन्त्रणामनुरुध्येत दृष्टेरास्थैर्यलाभतः| रूपाणि सूक्ष्मदीप्तानि सहसा नावलोकयेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vedhadoShe~ahitAcaraNe ca shophAdi (23) · Śloka 23
ശോഫരാഗരുജാദീനാമധിമന്ഥസ്യ ചോദ്ഭവഃ| അഹിതൈര്വേധദോഷാച്ച യഥാസ്വം താനുപാചരേത്||൨൩||
शोफरागरुजादीनामधिमन्थस्य चोद्भवः| अहितैर्वेधदोषाच्च यथास्वं तानुपाचरेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rujArAgashamane dUrvAdilepaH (24) · Śloka 24
കല്കിതാഃ സഘൃതാ ദൂര്വായവഗൈരികസാരിവാഃ| മുഖാലേപേ പ്രയോക്തവ്യാ രുജാരാഗോപശാന്തയേ||൨൪||
कल्किताः सघृता दूर्वायवगैरिकसारिवाः| मुखालेपे प्रयोक्तव्या रुजारागोपशान्तये||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rujArAgashamane tilAdilepaH (25) · Śloka 25
സസര്ഷപാസ്തിലാസ്തദ്വന്മാതുലുങ്ഗരസാപ്ലുതാഃ| |൨൫|
ससर्षपास्तिलास्तद्वन्मातुलुङ्गरसाप्लुताः| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rujArAgashamane payasyAdilepaH (25-26) · Śloka 26
| പയസ്യാസാരിവാപത്രമഞ്ജിഷ്ഠാമധുയഷ്ടിഭിഃ||൨൫|| അജാക്ഷീരയുതൈര്ലേപഃ സുഖോഷ്ണഃ ശര്മകൃത്പരമ്| |൨൬|
| पयस्यासारिवापत्रमञ्जिष्ठामधुयष्टिभिः||२५|| अजाक्षीरयुतैर्लेपः सुखोष्णः शर्मकृत्परम्| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rujArAgashamane rodhrAdishRutakShIrasyAshcyotanam (26-27) · Śloka 27
| രോധ്രസൈന്ധവമൃദ്വീകാമധുകൈശ്ഛാഗലം പയഃ||൨൬|| ശൃതമാശ്ച്യോതനം യോജ്യം രുജാരാഗവിനാശനമ്| |൨൭|
| रोध्रसैन्धवमृद्वीकामधुकैश्छागलं पयः||२६|| शृतमाश्च्योतनं योज्यं रुजारागविनाशनम्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rujArAgashamane madhukAdiSrRutakShIrasyAScyotanam (27) · Śloka 27
| മധുകോത്പലകുഷ്ഠൈര്വ ദ്രാക്ഷാലാക്ഷാസിതാന്വിതൈഃ||൨൭||
| मधुकोत्पलकुष्ठैर्व द्राक्षालाक्षासितान्वितैः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana evamanupashame sirAmokShAdi (28-29) · Śloka 29
വാതഘ്നസിദ്ധേ പയസി ശൃതം സര്പിശ്ചതുര്ഗുണേ| പദ്മകാദിപ്രതീവാപം സര്വകര്മസു ശസ്യതേ||൨൮|| സിരാം തഥാऽനുപശമേ സ്നിഗ്ധസ്വിന്നസ്യ മോക്ഷയേത്| മന്ഥോക്താം ച ക്രിയാം കുര്യാദ്വേധേ രൂഢേऽഞ്ജനം മൃദു||൨൯||
वातघ्नसिद्धे पयसि शृतं सर्पिश्चतुर्गुणे| पद्मकादिप्रतीवापं सर्वकर्मसु शस्यते||२८|| सिरां तथाऽनुपशमे स्निग्धस्विन्नस्य मोक्षयेत्| मन्थोक्तां च क्रियां कुर्याद्वेधे रूढेऽञ्जनं मृदु||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viddhe~akShNi ADhakyAdivartiH (30) · Śloka 30
ആഢകീമൂലമരിചഹരിതാലരസാഞ്ജനൈഃ| വിദ്ധേऽക്ഷ്ണി സഗുഡാ വര്തിര്യോജ്യാ ദിവ്യാമ്ബുപേഷിതാ||൩൦||
आढकीमूलमरिचहरितालरसाञ्जनैः| विद्धेऽक्ष्णि सगुडा वर्तिर्योज्या दिव्याम्बुपेषिता||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viddhe~akShNi jAtyAdi piNDA~jjanam (31-32) · Śloka 32
ജാതീശിരീഷധവമേഷവിഷാണിപുഷ്പ വൈഡൂര്യമൌക്തികഫലം പയസാ സുപിഷ്ടമ്| ആജേന താമ്രമമുനാ പ്രതനു പ്രദിഗ്ധം സപ്താഹതഃ പുനരിദം പയസൈവ പിഷ്ടമ്||൩൧|| പിണ്ഡാഞ്ജനം ഹിതമനാതപശുഷ്കമക്ഷ്ണി വിദ്ധേ പ്രസാദജനനം ബലകൃച്ച ദൃഷ്ടേഃ| - |൩൨|
जातीशिरीषधवमेषविषाणिपुष्प वैडूर्यमौक्तिकफलं पयसा सुपिष्टम्| आजेन ताम्रममुना प्रतनु प्रदिग्धं सप्ताहतः पुनरिदं पयसैव पिष्टम्||३१|| पिण्डाञ्जनं हितमनातपशुष्कमक्ष्णि विद्धे प्रसादजननं बलकृच्च दृष्टेः| - |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viddhe~akShNi srotojAdi piNDA~jjanam (14) · Śloka 14
- | സ്രോതോജവിദ്രുമശിലാമ്ബുധിഫേനതീക്ഷ്ണൈ- രസ്യൈവ തുല്യമുദിതം ഗുണകല്പനാഭിഃ||൩൨|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതാ- യാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തരസ്ഥാനേ ലിങ്ഗനാശപ്രതിഷേധോ നാമ ചതു ര്ദശോऽധ്യായഃ||൧൪||
- | स्रोतोजविद्रुमशिलाम्बुधिफेनतीक्ष्णै- रस्यैव तुल्यमुदितं गुणकल्पनाभिः||३२|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता- यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने लिङ्गनाशप्रतिषेधो नाम चतु र्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon