Adhikarana li~gganAshapratiShedhAdhyAyaH||14|| kaphaje li~gganAshe sujAte vyadhaH (2-1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ಲಿಙ್ಗನಾಶಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨| ) ವಿಧ್ಯೇತ್ಸುಜಾತಂ ನಿಃಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯಂ ಲಿಙ್ಗನಾಶಂ ಕಫೋದ್ಭವಮ್| ಆವರ್ತಕ್ಯಾದಿಭಿಃ ಷಡ್ಭಿರ್ವಿವರ್ಜಿತಮುಪದ್ರವೈಃ||೧||
अथातो लिङ्गनाशप्रतिषेधं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) विध्येत्सुजातं निःप्रेक्ष्यं लिङ्गनाशं कफोद्भवम्| आवर्तक्यादिभिः षड्भिर्विवर्जितमुपद्रवैः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaje li~gganAshe vyadhahetuH (2-3) · Śloka 3
ಸುಜಾತಂ ಕಸ್ಮಾದ್ವಿಧ್ಯೇತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ ಸೋಽಸಞ್ಜಾತೋ ಹಿ ವಿಷಮೋ ದಧಿಮಸ್ತುನಿಭಸ್ತನುಃ| ಶಲಾಕಯಾಽವಕೃಷ್ಟೋಽಪಿ ಪುನರೂರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ||೨|| ಕರೋತಿ ವೇದನಾಂ ತೀವ್ರಾಂ ದೃಷ್ಟಿಂ ಚ ಸ್ಥಗಯೇತ್ಪುನಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಲೈಃ ಪೂರ್ಯತೇ ಚಾಶು ಸೋಽನ್ಯೈಃ ಸೋಪದ್ರವಶ್ಚಿರಾತ್||೩||
सुजातं कस्माद्विध्येत् ? इत्याह सोऽसञ्जातो हि विषमो दधिमस्तुनिभस्तनुः| शलाकयाऽवकृष्टोऽपि पुनरूर्ध्वं प्रपद्यते||२|| करोति वेदनां तीव्रां दृष्टिं च स्थगयेत्पुनः| श्लेष्मलैः पूर्यते चाशु सोऽन्यैः सोपद्रवश्चिरात्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajali~gganAshasya lakShaNam vAtapittali~gganAshasya lakShaNam (4) · Śloka 4
ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೋ ಲಿಙ್ಗನಾಶೋ ಹಿ ಸಿತತ್ವಾಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಣಃ ಸಿತಃ| ತಸ್ಯಾನ್ಯದೋಷಾಭಿಭವಾದ್ಭವತ್ಯಾನೀಲತಾ ಗದಃ|೪|
श्लैष्मिको लिङ्गनाशो हि सितत्वाच्छ्लेष्मणः सितः| तस्यान्यदोषाभिभवाद्भवत्यानीलता गदः|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajali~gganAshasya lakShaNam vAtapittali~gganAshasya lakShaNam (4) · Śloka 4
ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೋ ಲಿಙ್ಗನಾಶೋ ಹಿ ಸಿತತ್ವಾಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಣಃ ಸಿತಃ| ತಸ್ಯಾನ್ಯದೋಷಾಭಿಭವಾದ್ಭವತ್ಯಾನೀಲತಾ ಗದಃ||೪||
श्लैष्मिको लिङ्गनाशो हि सितत्वाच्छ्लेष्मणः सितः| तस्यान्यदोषाभिभवाद्भवत्यानीलता गदः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SarkarAyAH lakShaNam (5) · Śloka 5
| ಶರ್ಕರಾಽರ್ಕಪಯೋಲೇಶನಿಚಿತೇವ ಘಾನಾತಿ ಚ||೫||
| शर्कराऽर्कपयोलेशनिचितेव ग़ानाति च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjImatyAH lakShaNam (6) · Śloka 6
ರಾಜೀಮತೀ ದೃಙ್ನಿಚಿತಾ ಶಾಲಿಶೂಕಾಭರಾಜಿಭಿಃ| |೬|
राजीमती दृङ्निचिता शालिशूकाभराजिभिः| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chinnAMshukAyAH lakShaNam (6) · Śloka 6
| ವಿಷಮಚ್ಛಿನ್ನದಗ್ಧಾಭಾ ಸರುಕ್ ಛಿನ್ನಾಂಶುಕಾ ಸ್ಮೃತಾ||೬||
| विषमच्छिन्नदग्धाभा सरुक् छिन्नांशुका स्मृता||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana candrakyAH lakShaNam (7) · Śloka 7
ದೃಷ್ಟಿಃ ಕಾಂಸ್ಯಸಮಚ್ಛಾಯಾ ಚನ್ದ್ರಕೀ ಚನ್ದ್ರಕಾಕೃತಿಃ| |೭|
दृष्टिः कांस्यसमच्छाया चन्द्रकी चन्द्रकाकृतिः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chatrakyAH lakShaNam (7) · Śloka 7
| ಛತ್ರಾಭಾ ನೈಕವರ್ಣಾ ಚ ಛತ್ರಕೀ ನಾಮ ನೀಲಿಕಾ||೭||
| छत्राभा नैकवर्णा च छत्रकी नाम नीलिका||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asirArhAdInAM na vyadhaH (8) · Śloka 8
ನ ವಿಧ್ಯೇದಸಿರಾರ್ಹಾಣಾಂ ನ ತೃಟ್ಪೀನಸಕಾಸಿನಾಮ್| ನಾಜೀರ್ಣಭೀರುವಮಿತಶಿರಃಕರ್ಣಾಕ್ಷಿಶೂಲಿನಾಮ್||೮||
न विध्येदसिरार्हाणां न तृट्पीनसकासिनाम्| नाजीर्णभीरुवमितशिरःकर्णाक्षिशूलिनाम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyadhavidhiH (9-13) · Śloka 13
ಅಥ ಸಾಧಾರಣೇ ಕಾಲೇ ಶುದ್ಧಸಮ್ಭೋಜಿತಾತ್ಮನಃ| ದೇಶೇ ಪ್ರಕಾಶೋ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಭಿಷಗ್ಜಾನೂಚ್ಚಪೀಠಗಃ||೯|| ಯನ್ತ್ರಿತಸ್ಯೋಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ ಸ್ವಿನ್ನಾಕ್ಷಸ್ಯ ಮುಖಾನಿಲೈಃ| ಅಙ್ಗುಷ್ಠಮೃದಿತೇ ನೇತ್ರೇ ದೃಷ್ಟೌ ದೃಷ್ಟ್ವೋತ್ಪ್ಲುತಂ ಮಲಮ್||೧೦|| ಸ್ವಾಂ ನಾಸಾಂ ಪ್ರೇಕ್ಷಮಾಣಸ್ಯ ನಿಷ್ಕಮ್ಪಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಧಾರಿತೇ| ಕೃಷ್ಣಾದರ್ಧಾಙ್ಗುಲಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ತಥಾಽರ್ಧಾರ್ಧಮಪಾಙ್ಗತಃ||೧೧|| ತರ್ಜನೀಮಧ್ಯಮಾಙ್ಗುಷ್ಠೈಃ ಶಲಾಕಾಂ ನಿಶ್ಚಲಂ ಧೃತಾಮ್| ದೈವಚ್ಛಿದ್ರಂ ನಯೇತ್ಪಾರ್ಶ್ವಾದೂರ್ಧ್ವಮಾಮನ್ಥಯನ್ನಿವ||೧೨|| ಸವ್ಯಂ ದಕ್ಷಿಣಹಸ್ತೇನ ನೇತ್ರಂ ಸವ್ಯೇನ ಚೇತರತ್| ವಿಧ್ಯೇತ್|೧೩|
अथ साधारणे काले शुद्धसम्भोजितात्मनः| देशे प्रकाशो पूर्वाह्णे भिषग्जानूच्चपीठगः||९|| यन्त्रितस्योपविष्टस्य स्विन्नाक्षस्य मुखानिलैः| अङ्गुष्ठमृदिते नेत्रे दृष्टौ दृष्ट्वोत्प्लुतं मलम्||१०|| स्वां नासां प्रेक्षमाणस्य निष्कम्पं मूर्ध्नि धारिते| कृष्णादर्धाङ्गुलं मुक्त्वा तथाऽर्धार्धमपाङ्गतः||११|| तर्जनीमध्यमाङ्गुष्ठैः शलाकां निश्चलं धृताम्| दैवच्छिद्रं नयेत्पार्श्वादूर्ध्वमामन्थयन्निव||१२|| सव्यं दक्षिणहस्तेन नेत्रं सव्येन चेतरत्| विध्येत्|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suviddhe sAntvanAdi (13-18) · Śloka 18
| ಸುವಿದ್ಧೇ ಶಬ್ದಃ ಸ್ಯಾದರುಕ್ ಚಾಮ್ಬುಲವಸ್ರುತಿಃ||೧೩|| ಸಾನ್ತ್ವಯನ್ನಾತುರಂ ಚಾನು ನೇತ್ರಂ ಸ್ತನ್ಯೇನ ಸೇಚಯೇತ್| ಶಲಾಕಾಯಾಸ್ತತೋಽಗ್ರೇಣ ನಿರ್ಲಿಖೇಣ್ಣೇತ್ರಮಣ್ಡಲಮ್||೧೪|| ಅಬಾಧಮಾನಃ ಶನಕೈರ್ನಾಸಾಂ ಪ್ರತಿ ನುದಂಸ್ತತಃ| ಉಚ್ಛಿಙ್ಘನಾಚ್ಚಾಪಹರೇದ್ದೃಷ್ಟಿಮಣ್ದಲಗಂ ಕಫಮ್||೧೫|| ಸ್ಥಿರೇ ದೋಷೇ ಚಲೇ ವಾಽತಿ ಸ್ವೇದಯೇದಕ್ಷಿ ಬಾಹ್ಯತಃ| ಅಥ ದೃಷ್ಟೇಷು ರೂಪೇಷು ಶಲಾಕಾಮಾಹರೇಚ್ಛನೈಃ||೧೬|| ಘೃತಾಪ್ಲುತಂ ಪಿಚುಂ ದತ್ತ್ವಾ ಬದ್ಧಾಕ್ಷಂ ಶಾಯಯೇತ್ತತಃ| ವಿದ್ಧಾದನ್ಯೇನ ಪಾರ್ಶ್ವೇನ ತಮುತ್ತಾನಂ ದ್ವಯೋರ್ವ್ಯಧೇ||೧೭|| ನಿವಾತೇ ಶಯನೇಽಭ್ಯಕ್ತಶಿರಃಪಾದಂ ಹಿತೇ ರತಮ್| |೧೮|
| सुविद्धे शब्दः स्यादरुक् चाम्बुलवस्रुतिः||१३|| सान्त्वयन्नातुरं चानु नेत्रं स्तन्येन सेचयेत्| शलाकायास्ततोऽग्रेण निर्लिखेण्णेत्रमण्डलम्||१४|| अबाधमानः शनकैर्नासां प्रति नुदंस्ततः| उच्छिङ्घनाच्चापहरेद्दृष्टिमण्दलगं कफम्||१५|| स्थिरे दोषे चले वाऽति स्वेदयेदक्षि बाह्यतः| अथ दृष्टेषु रूपेषु शलाकामाहरेच्छनैः||१६|| घृताप्लुतं पिचुं दत्त्वा बद्धाक्षं शाययेत्ततः| विद्धादन्येन पार्श्वेन तमुत्तानं द्वयोर्व्यधे||१७|| निवाते शयनेऽभ्यक्तशिरःपादं हिते रतम्| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suviddhe saptAhaM kShavathvAdiniShedhaH (18-19) · Śloka 19
| ಕ್ಷವಥುಂ ಕಾಸಮುದ್ಗಾರಂ ಷ್ಠೀವನಂ ಪಾನಮಮ್ಭಸಃ||೧೮|| ಅಧೋಮುಖಸ್ಥಿತಿಂ ಸ್ನಾನಂ ದನ್ತಧಾವನಭಕ್ಷಣಮ್| ಸಪ್ತಾಹಂ ನಾಚಾರೇತ್ಸ್ನೇಹಪೀತವಚ್ಚಾತ್ರ ಯನ್ತ್ರಣಾ||೧೯||
| क्षवथुं कासमुद्गारं ष्ठीवनं पानमम्भसः||१८|| अधोमुखस्थितिं स्नानं दन्तधावनभक्षणम्| सप्ताहं नाचारेत्स्नेहपीतवच्चात्र यन्त्रणा||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suviddhe shaktito la~gghanAdi (20-21) · Śloka 21
ಶಕ್ತಿತೋ ಲಙ್ಘಯೇತ್ಸೇಕೋ ರುಜಿ ಕೋಷ್ಣೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ| ಸವ್ಯೋಷಾಮಲಕಂ ವಾಟ್ಯಮಶ್ನೀಯಾತ್ಸಘೃತಂ ದ್ರವಮ್||೨೦|| ವಿಲೇಪೀಂ ವಾ ತ್ರ್ಯಹಾಚ್ಚಾಸ್ಯ ಕ್ವಾಥೈರ್ಮುಕ್ತ್ವಾಽಕ್ಷಿ ಸೇಚಯೇತ್| ವಾತಘ್ನೈಃ ಸಪ್ತಮೇ ತ್ವಹ್ನಿ ಸರ್ವಥೈವಾಕ್ಷಿ ಮೋಚಯೇತ್||೨೧||
शक्तितो लङ्ग़येत्सेको रुजि कोष्णेन सर्पिषा| सव्योषामलकं वाट्यमश्नीयात्सग़ृतं द्रवम्||२०|| विलेपीं वा त्र्यहाच्चास्य क्वाथैर्मुक्त्वाऽक्षि सेचयेत्| वातग़्नैः सप्तमे त्वह्नि सर्वथैवाक्षि मोचयेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suviddhe sUkShmAdidarshananiShedhaH (22) · Śloka 22
ಯನ್ತ್ರಣಾಮನುರುಧ್ಯೇತ ದೃಷ್ಟೇರಾಸ್ಥೈರ್ಯಲಾಭತಃ| ರೂಪಾಣಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೀಪ್ತಾನಿ ಸಹಸಾ ನಾವಲೋಕಯೇತ್||೨೨||
यन्त्रणामनुरुध्येत दृष्टेरास्थैर्यलाभतः| रूपाणि सूक्ष्मदीप्तानि सहसा नावलोकयेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vedhadoShe~ahitAcaraNe ca shophAdi (23) · Śloka 23
ಶೋಫರಾಗರುಜಾದೀನಾಮಧಿಮನ್ಥಸ್ಯ ಚೋದ್ಭವಃ| ಅಹಿತೈರ್ವೇಧದೋಷಾಚ್ಚ ಯಥಾಸ್ವಂ ತಾನುಪಾಚರೇತ್||೨೩||
शोफरागरुजादीनामधिमन्थस्य चोद्भवः| अहितैर्वेधदोषाच्च यथास्वं तानुपाचरेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rujArAgashamane dUrvAdilepaH (24) · Śloka 24
ಕಲ್ಕಿತಾಃ ಸಘೃತಾ ದೂರ್ವಾಯವಗೈರಿಕಸಾರಿವಾಃ| ಮುಖಾಲೇಪೇ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಾ ರುಜಾರಾಗೋಪಶಾನ್ತಯೇ||೨೪||
कल्किताः सघृता दूर्वायवगैरिकसारिवाः| मुखालेपे प्रयोक्तव्या रुजारागोपशान्तये||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rujArAgashamane tilAdilepaH (25) · Śloka 25
ಸಸರ್ಷಪಾಸ್ತಿಲಾಸ್ತದ್ವನ್ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸಾಪ್ಲುತಾಃ| |೨೫|
ससर्षपास्तिलास्तद्वन्मातुलुङ्गरसाप्लुताः| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rujArAgashamane payasyAdilepaH (25-26) · Śloka 26
| ಪಯಸ್ಯಾಸಾರಿವಾಪತ್ರಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಮಧುಯಷ್ಟಿಭಿಃ||೨೫|| ಅಜಾಕ್ಷೀರಯುತೈರ್ಲೇಪಃ ಸುಖೋಷ್ಣಃ ಶರ್ಮಕೃತ್ಪರಮ್| |೨೬|
| पयस्यासारिवापत्रमञ्जिष्ठामधुयष्टिभिः||२५|| अजाक्षीरयुतैर्लेपः सुखोष्णः शर्मकृत्परम्| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rujArAgashamane rodhrAdishRutakShIrasyAshcyotanam (26-27) · Śloka 27
| ರೋಧ್ರಸೈನ್ಧವಮೃದ್ವೀಕಾಮಧುಕೈಶ್ಛಾಗಲಂ ಪಯಃ||೨೬|| ಶೃತಮಾಶ್ಚ್ಯೋತನಂ ಯೋಜ್ಯಂ ರುಜಾರಾಗವಿನಾಶನಮ್| |೨೭|
| रोध्रसैन्धवमृद्वीकामधुकैश्छागलं पयः||२६|| शृतमाश्च्योतनं योज्यं रुजारागविनाशनम्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rujArAgashamane madhukAdiSrRutakShIrasyAScyotanam (27) · Śloka 27
| ಮಧುಕೋತ್ಪಲಕುಷ್ಠೈರ್ವ ದ್ರಾಕ್ಷಾಲಾಕ್ಷಾಸಿತಾನ್ವಿತೈಃ||೨೭||
| मधुकोत्पलकुष्ठैर्व द्राक्षालाक्षासितान्वितैः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana evamanupashame sirAmokShAdi (28-29) · Śloka 29
ವಾತಘ್ನಸಿದ್ಧೇ ಪಯಸಿ ಶೃತಂ ಸರ್ಪಿಶ್ಚತುರ್ಗುಣೇ| ಪದ್ಮಕಾದಿಪ್ರತೀವಾಪಂ ಸರ್ವಕರ್ಮಸು ಶಸ್ಯತೇ||೨೮|| ಸಿರಾಂ ತಥಾಽನುಪಶಮೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಮೋಕ್ಷಯೇತ್| ಮನ್ಥೋಕ್ತಾಂ ಚ ಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾದ್ವೇಧೇ ರೂಢೇಽಞ್ಜನಂ ಮೃದು||೨೯||
वातघ्नसिद्धे पयसि शृतं सर्पिश्चतुर्गुणे| पद्मकादिप्रतीवापं सर्वकर्मसु शस्यते||२८|| सिरां तथाऽनुपशमे स्निग्धस्विन्नस्य मोक्षयेत्| मन्थोक्तां च क्रियां कुर्याद्वेधे रूढेऽञ्जनं मृदु||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viddhe~akShNi ADhakyAdivartiH (30) · Śloka 30
ಆಢಕೀಮೂಲಮರಿಚಹರಿತಾಲರಸಾಞ್ಜನೈಃ| ವಿದ್ಧೇಽಕ್ಷ್ಣಿ ಸಗುಡಾ ವರ್ತಿರ್ಯೋಜ್ಯಾ ದಿವ್ಯಾಮ್ಬುಪೇಷಿತಾ||೩೦||
आढकीमूलमरिचहरितालरसाञ्जनैः| विद्धेऽक्ष्णि सगुडा वर्तिर्योज्या दिव्याम्बुपेषिता||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viddhe~akShNi jAtyAdi piNDA~jjanam (31-32) · Śloka 32
ಜಾತೀಶಿರೀಷಧವಮೇಷವಿಷಾಣಿಪುಷ್ಪ ವೈಡೂರ್ಯಮೌಕ್ತಿಕಫಲಂ ಪಯಸಾ ಸುಪಿಷ್ಟಮ್| ಆಜೇನ ತಾಮ್ರಮಮುನಾ ಪ್ರತನು ಪ್ರದಿಗ್ಧಂ ಸಪ್ತಾಹತಃ ಪುನರಿದಂ ಪಯಸೈವ ಪಿಷ್ಟಮ್||೩೧|| ಪಿಣ್ಡಾಞ್ಜನಂ ಹಿತಮನಾತಪಶುಷ್ಕಮಕ್ಷ್ಣಿ ವಿದ್ಧೇ ಪ್ರಸಾದಜನನಂ ಬಲಕೃಚ್ಚ ದೃಷ್ಟೇಃ| - |೩೨|
जातीशिरीषधवमेषविषाणिपुष्प वैडूर्यमौक्तिकफलं पयसा सुपिष्टम्| आजेन ताम्रममुना प्रतनु प्रदिग्धं सप्ताहतः पुनरिदं पयसैव पिष्टम्||३१|| पिण्डाञ्जनं हितमनातपशुष्कमक्ष्णि विद्धे प्रसादजननं बलकृच्च दृष्टेः| - |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viddhe~akShNi srotojAdi piNDA~jjanam (14) · Śloka 14
- | ಸ್ರೋತೋಜವಿದ್ರುಮಶಿಲಾಮ್ಬುಧಿಫೇನತೀಕ್ಷ್ಣೈ- ರಸ್ಯೈವ ತುಲ್ಯಮುದಿತಂ ಗುಣಕಲ್ಪನಾಭಿಃ||೩೨|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾ- ಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ಲಿಙ್ಗನಾಶಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ಚತು ರ್ದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೪||
- | स्रोतोजविद्रुमशिलाम्बुधिफेनतीक्ष्णै- रस्यैव तुल्यमुदितं गुणकल्पनाभिः||३२|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता- यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने लिङ्गनाशप्रतिषेधो नाम चतु र्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon