Adhikarana sarvAkShirogavij~jAnIyAdhyAyaH||15|| (2) · Śloka 2
അധുനാ ക്രമപ്രാപ്തം സര്വാക്ഷിരോഗവിജ്ഞാനം വക്തി അഥാതഃ സര്വാക്ഷിരോഗവിജ്ഞാനീയം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ)|൨|
अधुना क्रमप्राप्तं सर्वाक्षिरोगविज्ञानं वक्ति अथातः सर्वाक्षिरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 1 vAtAbhiShyandasya lakShaNam (1-3) · Śloka 3
വാതേന നേത്രേऽഭിഷ്യണ്ണേ നാസാനാഹോऽല്പശോഫതാ| ശങ്ഖാക്ഷിഭ്രൂലലാടസ്യ തോദസ്ഫുരണഭേദനമ്||൧|| ശുഷ്കാല്പാ ദൂഷികാ ശീതമച്ഛം ചാശ്രു ചലാ രുജഃ| നിമേഷോന്മേഷണം കൃച്ഛ്രാജ്ജന്തൂനാമിവ സര്പണമ്||൨|| അക്ഷ്യാധ്മാതമിവാഭാതി സൂക്ഷ്മൈഃ ശല്യൈരിവാചിതമ്| സ്നിഗ്ധോഷ്ണൈശ്ചോപശമനം സോऽഭിഷ്യന്ദഃ|൩|
वातेन नेत्रेऽभिष्यण्णे नासानाहोऽल्पशोफता| शङ्खाक्षिभ्रूललाटस्य तोदस्फुरणभेदनम्||१|| शुष्काल्पा दूषिका शीतमच्छं चाश्रु चला रुजः| निमेषोन्मेषणं कृच्छ्राज्जन्तूनामिव सर्पणम्||२|| अक्ष्याध्मातमिवाभाति सूक्ष्मैः शल्यैरिवाचितम्| स्निग्धोष्णैश्चोपशमनं सोऽभिष्यन्दः|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 vAtAdimanthasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4
| ഉപേക്ഷിതഃ||൩|| അധിമന്ഥോ ഭവേത്തത്ര കര്ണയോര്നദനം ഭ്രമഃ| അരണ്യേവ ച മഥ്യന്തേ ലലാടാക്ഷിഭ്രുവാദയഃ||൪||
| उपेक्षितः||३|| अधिमन्थो भवेत्तत्र कर्णयोर्नदनं भ्रमः| अरण्येव च मथ्यन्ते ललाटाक्षिभ्रुवादयः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 hatAdhimanthasya lakShaNam (5) · Śloka 5
ഹതാധിമന്ഥഃ സോऽപി സ്യാത് പ്രമാദാത്തേന വേദനാഃ| അനേകരൂപാ ജായന്തേ വ്രണോ ദൃഷ്ടൌ ച ദൃഷ്ടിഹാ||൫||
हताधिमन्थः सोऽपि स्यात् प्रमादात्तेन वेदनाः| अनेकरूपा जायन्ते व्रणो दृष्टौ च दृष्टिहा||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4anyatovAtasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7
മന്യാക്ഷിശങ്ഖതോ വായുരന്യതോ വാ പ്രവര്തയന്| വ്യഥാം തീവ്രാമപൈച്ഛില്യരാഗശോഫം വിലോചനമ്||൬|| സങ്കോചയതി പര്യശ്രു സോऽന്യതോവാതസംജ്ഞിതഃ| |൭|
मन्याक्षिशङ्ख़तो वायुरन्यतो वा प्रवर्तयन्| व्यथां तीव्रामपैच्छिल्यरागशोफं विलोचनम्||६|| सङ्कोचयति पर्यश्रु सोऽन्यतोवातसंज्ञितः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 vAtaparyayasya lakShaNam (7) · Śloka 7
| തദ്വജ്ജിഹ്മം ഭവേന്നേത്രമൂനം വാ വാതപര്യയേ||൭||
| तद्वज्जिह्मं भवेन्नेत्रमूनं वा वातपर्यये||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 pittAbhiShyandasya lakShaNam (8-9) · Śloka 9
ദാഹോ ധൂമായനം ശോഫഃ ശ്യാവതാ വര്ത്മനോ ബഹിഃ| അന്തഃ ക്ലേദോऽശ്രു പീതോഷ്ണം രാഗഃ പീതാഭദര്ശനമ്||൮|| ക്ഷാരോക്ഷിതക്ഷതാക്ഷിത്വം പിത്താഭിഷ്യന്ദലക്ഷണമ്| |൯|
दाहो धूमायनं शोफः श्यावता वर्त्मनो बहिः| अन्तः क्लेदोऽश्रु पीतोष्णं रागः पीताभदर्शनम्||८|| क्षारोक्षितक्षताक्षित्वं पित्ताभिष्यन्दलक्षणम्| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7pittAdhimanthasya lakShaNam (9-10) · Śloka 10
| ജ്വലദങ്ഗാരകീര്ണാഭം യകൃത്പിണ്ഡസമപ്രഭമ്||൯|| അധിമന്ഥേ ഭവേന്നേത്രം| |൧൦|
| ज्वलदङ्गारकीर्णाभं यकृत्पिण्डसमप्रभम्||९|| अधिमन्थे भवेन्नेत्रं| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 kaphAbhiShyandasya lakShaNam (10-11) · Śloka 11
സ്യന്ദേ തു കഫസമ്ഭവേ| ജാഡ്യം ശോഫോ മഹാന് കണ്ഡൂര്നിദ്രാऽന്നാനഭിനന്ദനമ്||൧൦|| സാന്ദ്രസ്നിഗ്ധബഹുശ്വേതപിച്ഛാവദ്ദൂഷികാശ്രുതാ| |൧൧|
स्यन्दे तु कफसम्भवे| जाड्यं शोफो महान् कण्डूर्निद्राऽन्नानभिनन्दनम्||१०|| सान्द्रस्निग्धबहुश्वेतपिच्छावद्दूषिकाश्रुता| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 kaphAdhimanthasya lakShaNam (11-12) · Śloka 12
| അധിമന്ഥേ നതം കൃഷ്ണമുന്നതം ശുക്ലമണ്ഡലമ്||൧൧|| പ്രസേകോ നാസികാധ്മാനം പാംശുപൂര്ണമിവേക്ഷണമ്| |൧൨|
| अधिमन्थे नतं कृष्णमुन्नतं शुक्लमण्डलम्||११|| प्रसेको नासिकाध्मानं पांशुपूर्णमिवेक्षणम्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 raktAbhiShyandasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13
| രക്താശ്രുരാജീദൂഷീകാരക്തമണ്ഡലദര്ശനമ്||൧൨|| രക്തസ്യന്ദേന നയനം സപിത്തസ്യന്ദലക്ഷണമ്| |൧൩|
| रक्ताश्रुराजीदूषीकारक्तमण्डलदर्शनम्||१२|| रक्तस्यन्देन नयनं सपित्तस्यन्दलक्षणम्| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 raktAdhimanthasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14
| മന്ഥേऽക്ഷി താമ്രപര്യന്തമുത്പാടനസമാനരുക്||൧൩|| രോഗേണ ബന്ധൂകനിഭം താമ്യതി സ്പര്ശനാക്ഷമമ്| അസൃങ്നിമഗ്നാരിഷ്ടാഭം കൃഷ്ണമഗ്ന്യാഭദര്ശനമ്||൧൪||
| मन्थेऽक्षि ताम्रपर्यन्तमुत्पाटनसमानरुक्||१३|| रोगेण बन्धूकनिभं ताम्यति स्पर्शनाक्षमम्| असृङ्निमग्नारिष्टाभं कृष्णमग्न्याभदर्शनम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvAdhimanthAnAM sAmAnyalakShaNam (15) · Śloka 15
അധിമന്ഥാ യഥാസ്വം ച സര്വേ സ്യാന്ദാധികവ്യഥാഃ| ശങ്കദന്തകപോലേശു കപാലേ ചാതിരുക്കരാഃ||൧൫||
अधिमन्था यथास्वं च सर्वे स्यान्दाधिकव्यथाः| शङ्कदन्तकपोलेशु कपाले चातिरुक्कराः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 shuShkAkShipAkasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17
വാതപിത്താതുരം ഘാര്ഷതോദഭേദോപദേഹവത്| രൂക്ഷദാരുണവര്ത്മാക്ഷി കൃച്ഛ്രോന്മീലനിമീലനമ്||൧൬|| വികൂണനവിശുഷ്കത്വശീതേച്ഛാശൂലപാകവത്| ഉക്തഃ ശുഷ്കാക്ഷിപാകോऽയം|൧൭|
वातपित्तातुरं घार्षतोदभेदोपदेहवत्| रूक्षदारुणवर्त्माक्षि कृच्छ्रोन्मीलनिमीलनम्||१६|| विकूणनविशुष्कत्वशीतेच्छाशूलपाकवत्| उक्तः शुष्काक्षिपाकोऽयं|१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 sashophasya lakShaNam (17-19) · Śloka 19
| സശോഫഃ സ്യാത്ത്രിഭിര്മലൈഃ||൧൭|| സരക്തൈസ്തത്ര ശോഫോऽതിരുഗ്ദാഹഷ്ഠീവനാദിമാന്| പക്വോദുമ്ബരസങ്കാശം ജായതേ ശുക്ലമണ്ഡലമ്||൧൮|| അശ്രൂഷ്ണശീതവിശദപിച്ഛിലാച്ഛഘനം മുഹുഃ| |൧൯|
| सशोफः स्यात्त्रिभिर्मलैः||१७|| सरक्तैस्तत्र शोफोऽतिरुग्दाहष्ठीवनादिमान्| पक्वोदुम्बरसङ्काशं जायते शुक्लमण्डलम्||१८|| अश्रूष्णशीतविशदपिच्छिलाच्छघनं मुहुः| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 alpashophasya lakShaNam 15akShipAkAtyayasya lakShaNam (19-21) · Śloka 21
| അല്പശോഫേऽല്പശോഫസ്തു പാകോऽന്യൈര്ലക്ഷണൈസ്തഥാ||൧൯|| അക്ഷിപാകാത്യയേ ശോഫഃ സംരമ്ഭഃ കലുഷാശ്രുതാ| കഫോപദിഗ്ധമസിതം സിതം പ്രക്ലേദരാഗവത്||൨൦|| ദാഹോ ദര്ശനസംരോധോ വേദനാശ്ചാനവസ്ഥിതാഃ| |൨൧|
| अल्पशोफेऽल्पशोफस्तु पाकोऽन्यैर्लक्षणैस्तथा||१९|| अक्षिपाकात्यये शोफः संरम्भः कलुषाश्रुता| कफोपदिग्धमसितं सितं प्रक्लेदरागवत्||२०|| दाहो दर्शनसंरोधो वेदनाश्चानवस्थिताः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 amloShitasya lakShaNam (21-23) · Śloka 23
| അന്നസാരോऽമ്ലതാം നീതഃ പിത്തരക്തോല്ബണൈര്മലൈഃ||൨൧|| ശിരാഭിര്നേത്രമാരൂഢഃ കരോതി ശ്യാവലോഹിതമ്| സശോഫദാഹപാകാശ്രു ഭൃശം ചാവിലദര്ശനമ്||൨൨|| അമ്ലോഷിതോऽയമ്| |൨൩|
| अन्नसारोऽम्लतां नीतः पित्तरक्तोल्बणैर्मलैः||२१|| शिराभिर्नेत्रमारूढः करोति श्यावलोहितम्| सशोफदाहपाकाश्रु भृशं चाविलदर्शनम्||२२|| अम्लोषितोऽयम्| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana iti sarvagAH ShoDasharogAH (23) · Śloka 23
ഇത്യുക്താ ഗദാഃ ഷോഡശ സര്വഗാഃ| |൨൩|
इत्युक्ता गदाः षोडश सर्वगाः| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana eteShAM sAdhyAsAdhyatvam (23) · Śloka 23
| ഹതാധിമന്ഥമേതേഷു സാക്ഷിപാകാത്യയം ത്യജേത്||൨൩||
| हताधिमन्थमेतेषु साक्षिपाकात्ययं त्यजेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana eteShAM dRuShTihanane kAlamaryAdA (15) · Śloka 25
വാതോദ്ഭൂതഃ പഞ്ചരാത്രേണ ദൃഷ്ടിം സപ്താഹേന ശ്ലേഷ്മജാതോऽധിമന്ഥഃ| രക്തോത്പന്നോ ഹന്തി തദ്വത്ത്രിരാത്രാത് മിഥ്യാചാരാത് പൈത്തികഃ സദ്യ ഏവ||൨൪|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിര- ചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തര- സ്ഥാനേ സര്വാക്ഷിരോഗവിജ്ഞാനീയോ നാമ പഞ്ചദശോऽധ്യായഃ||൨൫||
वातोद्भूतः पञ्चरात्रेण दृष्टिं सप्ताहेन श्लेष्मजातोऽधिमन्थः| रक्तोत्पन्नो हन्ति तद्वत्त्रिरात्रात् मिथ्याचारात् पैत्तिकः सद्य एव||२४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविर- चितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने सर्वाक्षिरोगविज्ञानीयो नाम पञ्चदशोऽध्यायः||२५||
🔊 Audio coming soon