Adhikarana mukharogapratiShedhAdhyAyaH||22|| oShThagatarogANAM cikitsA| khaNDauShThe vilikhya syUtvA vraNavat (2-1) · Śloka 1
অথাতো মুখরোগপ্রতিষেধং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে|২| ) খণ্ডৌষ্ঠস্য বিলিখ্যান্তৌ স্যূত্বা ব্রণবদাচরেত্| |১|
अथातो मुखरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) खण्डौष्ठस्य विलिख्यान्तौ स्यूत्वा व्रणवदाचरेत्| |१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khaNDauShThe yaShTyAditailenAbhya~jjanam khaNDauShThe vAtaghnAditailena nasyam (1-2) · Śloka 2
| যষ্টিজ্যোতিষ্মতীরোধ্রশ্রাবণীসারিবোত্পলৈঃ||১|| পটোল্যা কাকমাচ্যা চ তৈলমভ্যঞ্জনং পচেত্| নস্যং চ তৈলং বাতঘ্নমধুরস্কন্ধসাধিতম্||২||
| यष्टिज्योतिष्मतीरोध्रश्रावणीसारिवोत्पलैः||१|| पटोल्या काकमाच्या च तैलमभ्यञ्जनं पचेत्| नस्यं च तैलं वातघ्नमधुरस्कन्धसाधितम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje oShThakope devadhUpAdi mahAsnehena picuryojyaH vAtaje oShThakope yaShTIcUrNayuktamahAsnehena pratisAraNam (3-4) · Śloka 4
মহাস্নেহেন বাতৌষ্ঠে সিদ্ধেনাক্তঃ পিচুর্হিতঃ| দেবধূপমধূচ্ছিষ্টগুগ্গুল্বমরদারুভিঃ||৩|| যষ্ট্যাহ্বচূর্ণযুক্তেন তেনৈব প্রতিসারণম্| |৪|
महास्नेहेन वातौष्ठे सिद्धेनाक्तः पिचुर्हितः| देवधूपमधूच्छिष्टगुग्गुल्वमरदारुभिः||३|| यष्ट्याह्वचूर्णयुक्तेन तेनैव प्रतिसारणम्| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje oShThakope eraNDapallavairnADyA svedanam vAtaje oShThakope khaNDauShThavihitaM nasyaM shirobhya~ggashca (4-5) · Śloka 5
| নাড্যোষ্ঠং স্বেদযেদ্দুগ্ধসিদ্ধৈরেরণ্ডপল্লবৈঃ||৪|| খণ্ডৌষ্ঠবিহিতং নস্যং তস্য মূর্ধ্নি চ তর্পণম্| |৫|
| नाड्योष्ठं स्वेदयेद्दुग्धसिद्धैरेरण्डपल्लवैः||४|| खण्डौष्ठविहितं नस्यं तस्य मूर्ध्नि च तर्पणम्| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaje kShataje ca jalaukAbhIraktamokShaNaM pittaje kShataje ca rodhrAdibhiHpratisAraNam (5-6) · Śloka 6
| পিত্তাভিঘাতজাবোষ্ঠৌ জলৌকোভিরুপাচরেত্||৫|| রোধ্রসর্জরসক্ষৌদ্রমধুকৈঃ প্রতিসারণম্| |৬|
| पित्ताभिघातजावोष्ठौ जलौकोभिरुपाचरेत्||५|| रोध्रसर्जरसक्षौद्रमधुकैः प्रतिसारणम्| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaje kShataje ca guDUcyAdighRutenAbhya~jjanam pittaje kShataje ca pittavidradhivat kriyA raktaje oShThakope nave idameva karma (6-7) · Śloka 7
| গুডূচীযষ্টিপত্তঙ্গসিদ্ধমভ্যঞ্জনে ঘৃতম্||৬|| পিত্তবিদ্রধিবচ্চাত্র ক্রিযা শোণিতজেঽপি চ| ইদমেব নবে কার্যং কর্ম|৭|
| गुडूचीयष्टिपत्तङ्गसिद्धमभ्यञ्जने घृतम्||६|| पित्तविद्रधिवच्चात्र क्रिया शोणितजेऽपि च| इदमेव नवे कार्यं कर्म|७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaje oShThakope hratAsre pAThAdipratisAraNam kaphaje kaphaghnA dhUmanAvanagaNDUShAH (7-8) · Śloka 8
| ওষ্ঠে তু কফাতুরে||৭|| পাঠাক্ষারমধুব্যোষৈর্হৃতাস্রে প্রতিসারণম্| ধূমনাবনগণ্ডূষাঃ প্রযোজ্যাশ্চ কফচ্ছিদঃ||৮||
| ओष्ठे तु कफातुरे||७|| पाठाक्षारमधुव्योषैर्हृतास्रे प्रतिसारणम्| धूमनावनगण्डूषाः प्रयोज्याश्च कफच्छिदः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medoje kaphaghnA svinnAdikRutvA~agninA dahet medoje kaphaghnA priya~ggvAdinA pratisAraNam jalArbude bhinnashuddhe tIkShNA gharShaNam jalArbude avagADhe~ativRuddhe vA kShAro~agnirvA (9-11) · Śloka 11
স্বিন্নং ভিন্নং বিমেদস্কং দহেন্মেদোজমগ্নিনা| প্রিযঙ্গুরোধ্রত্রিফলামাক্ষিকৈঃ প্রতিসারযেত্||৯|| সক্ষৌদ্রা ঘর্ষণং তীক্ষ্ণা ভিন্নশুদ্ধে জলার্বুদে| অবগাঢেঽতিবৃদ্ধে বা ক্ষারোঽগ্নির্বা প্রতিক্রিযা||১০|| আমাদ্যবস্থাস্বলজীং গণ্ডে শোফবদাচরেত্| |১১|
स्विन्नं भिन्नं विमेदस्कं दहेन्मेदोजमग्निना| प्रियङ्गुरोध्रत्रिफलामाक्षिकैः प्रतिसारयेत्||९|| सक्षौद्रा घर्षणं तीक्ष्णा भिन्नशुद्धे जलार्बुदे| अवगाढेऽतिवृद्धे वा क्षारोऽग्निर्वा प्रतिक्रिया||१०|| आमाद्यवस्थास्वलजीं गण्डे शोफवदाचरेत्| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (sannipAtaraktamAMsajauShThakopArbudAnAmasAdhyatvAccikitsA noktA) gaNDagatarogasya cikitsA| gaNDAlajyAM shophavat dantagatarogANAM cikitsA| shItadante tailena pAlIdahanam shItadante dADimatvagAdibhiH pratisAraNam shItadante kShIrikvAthaiH kavalaH shItadante aNutailena nasyam (11-14) · Śloka 14
আমাদ্যবস্থাস্বলজীং গণ্ডে শোফবদাচরেত্| স্বিন্নস্য শীতদন্তস্য পালীং বিলিখিতাং দহেত্||১১|| তৈলেন, প্রতিসার্যা চ সক্ষৌদ্রঘনসৈন্ধবৈঃ| দাডিমত্বগ্বরাতার্ক্ষ্যকান্তাজম্ব্বস্থিনাগরৈঃ||১২|| কবলঃ ক্ষীরিণাং ক্বাথৈরণুতৈলং চ নাবনম্| দন্তহর্ষে তথা ভেদে সর্বা বাতহরা ক্রিযা||১৩|| তিলযষ্টীমধুশৃতং ক্ষীরং গণ্ডূষধারণম্| |১৪|
आमाद्यवस्थास्वलजीं गण्डे शोफवदाचरेत्| स्विन्नस्य शीतदन्तस्य पालीं विलिखितां दहेत्||११|| तैलेन, प्रतिसार्या च सक्षौद्रघनसैन्धवैः| दाडिमत्वग्वरातार्क्ष्यकान्ताजम्ब्वस्थिनागरैः||१२|| कवलः क्षीरिणां क्वाथैरणुतैलं च नावनम्| दन्तहर्षे तथा भेदे सर्वा वातहरा क्रिया||१३|| तिलयष्टीमधुशृतं क्षीरं गण्डूषधारणम्| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pracaladvije dashamUlAmbu gaNDUShaH pracaladvije tutthAdibhirgharShaNam pracaladvije snigdhA nasyAdayaH (14-15) · Śloka 15
| সস্নেহং দশমূলাম্বু গণ্ডূষঃ প্রচলদ্বিজে||১৪|| তুত্থরোধ্রকণাশ্রেষ্ঠাপত্তঙ্গপটুঘর্ষণম্| স্নিগ্ধাঃ শীল্যা যথাবস্থং নস্যান্নকবলাদযঃ||১৫||
| सस्नेहं दशमूलाम्बु गण्डूषः प्रचलद्विजे||१४|| तुत्थरोध्रकणाश्रेष्ठापत्तङ्गपटुघर्षणम्| स्निग्धाः शील्या यथावस्थं नस्यान्नकवलादयः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhidante kRumidantavaccikitsA adhidante anavasthitarakte dagdhavraNavat (16-17) · Śloka 17
অধিদন্তকমালিপ্তং যদা ক্ষারেণ জর্জরম্| কৃমিদন্তমিবোত্পাট্য তদ্বচ্চোপচরেত্তদা||১৬|| অনবস্থিতরক্তে চ দগ্ধে ব্রণ ইব ক্রিযা| |১৭|
अधिदन्तकमालिप्तं यदा क्षारेण जर्जरम्| कृमिदन्तमिवोत्पाट्य तद्वच्चोपचरेत्तदा||१६|| अनवस्थितरक्ते च दग्धे व्रण इव क्रिया| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharkarAyAM vilekhanam sharkarAyAM tataH kShAracUrNaiH pratisAraNam kapAlikAyAM dantaharShoktA kriyA (17-18) · Śloka 18
| অহিংসন্ দন্তমূলানি দন্তেভ্যঃ শর্করাং হরেত্||১৭|| ক্ষারচূর্ণৈর্মধুযুতৈস্ততশ্চ প্রতিসারযেত্| কপালিকাযামপ্যেবং হর্ষোক্তং চ সমাচরেত্||১৮||
| अहिंसन् दन्तमूलानि दन्तेभ्यः शर्करां हरेत्||१७|| क्षारचूर्णैर्मधुयुतैस्ततश्च प्रतिसारयेत्| कपालिकायामप्येवं हर्षोक्तं च समाचरेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumidante svedo raktavisrAvaNaM ca kRumidante vAtaghnAH snigdhA lepAdayaH kRumidante guDena madenana vA dAhaH kRumidante saptacchadArkakShIrAbhyAM pUraNam (19-20) · Śloka 20
জযেদ্বিস্রাবণৈঃ স্বিন্নমচলং কৃমিদন্তকম্| স্নিগ্ধৈশ্চালেপগণ্ডূষনস্যাহারৈশ্চলাপহৈঃ||১৯|| গুডেন পূর্ণং সুষিরং মধূচ্ছিষ্টেন বা দহেত্| সপ্তচ্ছদার্কক্ষীরাভ্যাং পূরণং কৃমিশূলজিত্||২০||
जयेद्विस्रावणैः स्विन्नमचलं कृमिदन्तकम्| स्निग्धैश्चालेपगण्डूषनस्याहारैश्चलापहैः||१९|| गुडेन पूर्णं सुषिरं मधूच्छिष्टेन वा दहेत्| सप्तच्छदार्कक्षीराभ्यां पूरणं कृमिशूलजित्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumidante hi~ggvAdicUrNapoTalI dashane dhRutA rujAhRut kRumidante hiMgvAdisiddhatailena gaNDUShaH kRumidante eraNDAdikvAthayuktena tailena gaNDUShaH (21-22) · Śloka 22
হিঙ্গুকট্ফলকাসীসস্বর্জিকাকুষ্ঠবেল্লজম্| রজো রুজং জযত্যাশু বস্ত্রস্থং দশনে ধৃতম্||২১|| গণ্ডূষং গ্রাহযেত্তৈলমেভিরেব চ সাধিতম্| ক্বাড়্থৈর্বা যুক্তমেরণ্ডদ্বিব্যাঘ্রীভূকদম্বজৈঃ||২২||
हिङ्गुकट्फलकासीसस्वर्जिकाकुष्ठवेल्लजम्| रजो रुजं जयत्याशु वस्त्रस्थं दशने धृतम्||२१|| गण्डूषं ग्राहयेत्तैलमेभिरेव च साधितम्| क्वाऱ्थैर्वा युक्तमेरण्डद्विव्याघ्रीभूकदम्बजैः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumidante evamapyashAntarujasya dantasyoddaraNam kRumidante tataH sayaShTitailena madhunA vA gaNDUShaH (23-24) · Śloka 24
ক্রিযাযোগৈর্বহুবিধৈরিত্যশান্তরুজং ভৃশম্| দৃঢমপ্যুদ্ধরেদ্দন্তং পূর্বং মূলাদ্বিমোক্ষিতম্||২৩|| সন্দংশকেন লঘুনা দন্তনির্ঘাতনেন বা| তৈলং সযষ্ট্যাহ্বরজো গণ্ডূষো মধু বা ততঃ||২৪||
क्रियायोगैर्बहुविधैरित्यशान्तरुजं भृशम्| दृढमप्युद्धरेद्दन्तं पूर्वं मूलाद्विमोक्षितम्||२३|| सन्दंशकेन लघुना दन्तनिर्घातनेन वा| तैलं सयष्ट्याह्वरजो गण्डूषो मधु वा ततः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumidante tato vidAryAditailena nasyam kRumidante kRushAdInAM dantaM noddharet kRumidante eShAmapyuddhRutau snigdhAdikramaH (karAlashyAvayorasAdhyatvAccikitsA noktA) (25-27) · Śloka 27
ততো বিদারিযষ্ট্যাহ্বশৃঙ্গাটককসেরুভিঃ| তৈলং দশগুণক্ষীরং সিদ্ধং যুঞ্জীত নাবনম্||২৫|| কৃশদুর্বলবৃদ্ধানাং বাতার্তানাং চ নোদ্ধরেত্| নোদ্ধরেচ্চোত্তরং দন্তং বহূপদ্রবকৃদ্ধি সঃ||২৬|| এষামপ্যুদ্ধৃতৌ স্নিগ্ধস্বাদুশীতক্রমো হিতঃ| |২৭|
ततो विदारियष्ट्याह्वशृङ्गाटककसेरुभिः| तैलं दशगुणक्षीरं सिद्धं युञ्जीत नावनम्||२५|| कृशदुर्बलवृद्धानां वातार्तानां च नोद्धरेत्| नोद्धरेच्चोत्तरं दन्तं बहूपद्रवकृद्धि सः||२६|| एषामप्युद्धृतौ स्निग्धस्वादुशीतक्रमो हितः| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantamUlagatarogANAM cikitsA| shItAde raktasrAvo mustAdibhiH pratisAraNaM ca shItAde mustAdikvAthena kavalaH shItAde madhurasAdhitatailena nasyam (27-28) · Śloka 28
| বিস্রাবিতাস্রে শীতাদে সক্ষৌদ্রৈঃ প্রতিসারণম্||২৭|| মুস্তার্জুনত্বক্ত্রিফলাফলিনীতাড়্র্ক্ষ্যনাগরৈঃ| তত্ক্বাথঃ কবলো, নস্যং তৈলং মধুরসাধিতম্||২৮||
| विस्रावितास्रे शीतादे सक्षौद्रैः प्रतिसारणम्||२७|| मुस्तार्जुनत्वक्त्रिफलाफलिनीताऱ्र्क्ष्यनागरैः| तत्क्वाथः कवलो, नस्यं तैलं मधुरसाधितम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upakushe uShNAmbusvinnadantamAMsAnAM maNDalAgrAdinA lekhanam upakushe tato lAkShAdibhiH pratisAraNam upakushe tato ghRutamaNDAdinA kavalagrahaH upakushe madhurasiddhaghRutena kavalo nasyaM ca (29-32) · Śloka 32
দন্তমাংসান্যুপকুশে স্বিন্নান্যুষ্ণাম্বুধারণৈঃ| মণ্ডলাগ্রেণ শাকাদিপত্রৈর্বা বহুশো লিখেত্||২৯|| ততশ্চ প্রতিসার্যাণি ঘৃতমণ্ডমধুদ্রুতৈঃ| লাক্ষাপ্রিযঙ্গুপত্তঙ্গলবণোত্তমগৈরিকৈঃ||৩০|| সকুষ্ঠশুণ্ঠীমরিচযষ্টীমধুরসাঞ্জনৈঃ| সুখোষ্ণো ঘৃতমণ্ডো তৈলং বা কবলগ্রহঃ||৩১|| ঘৃতং চ মধুরৈঃ সিদ্ধং হিতং কবলনস্যযোঃ| |৩২|
दन्तमांसान्युपकुशे स्विन्नान्युष्णाम्बुधारणैः| मण्डलाग्रेण शाकादिपत्रैर्वा बहुशो लिखेत्||२९|| ततश्च प्रतिसार्याणि घृतमण्डमधुद्रुतैः| लाक्षाप्रियङ्गुपत्तङ्गलवणोत्तमगैरिकैः||३०|| सकुष्ठशुण्ठीमरिचयष्टीमधुरसाञ्जनैः| सुखोष्णो घृतमण्डो तैलं वा कवलग्रहः||३१|| घृतं च मधुरैः सिद्धं हितं कवलनस्ययोः| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantapuppuTake svinnacchinnAdikRute yaShTyAdibhiH pratisAraNam (32-33) · Śloka 33
| দন্তপুপ্পুটকে স্বিন্নছিন্নভিন্নবিলেখিতে||৩২|| যষ্ট্যাহ্বস্বর্জিকাশুণ্ঠীসৈন্ধবৈঃ প্রতিসারণম্| |৩৩|
| दन्तपुप्पुटके स्विन्नछिन्नभिन्नविलेखिते||३२|| यष्ट्याह्वस्वर्जिकाशुण्ठीसैन्धवैः प्रतिसारणम्| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantavidradhau kaTvAdibhiH kavalalepanam dantavidradhau kaTukAdibhirgharShaNam dantavidradhau himaiH pAkaM rakShet dantavidradhau pakvaH pATyaH, avagADhako dAhyaH (33-34) · Śloka 34
| বিদ্রধৌ কটুতীক্ষ্ণোষ্ণরূক্ষৈঃ কবললেপনম্||৩৩|| ঘর্ষণং কটুকাকুষ্ঠবৃশ্চিকালীযবোদ্ভবৈঃ| রক্ষেত্পাকং হিমৈঃ পক্বঃ পাট্যো দাহ্যোঽবগাঢকঃ||৩৪||
| विद्रधौ कटुतीक्ष्णोष्णरूक्षैः कवललेपनम्||३३|| घर्षणं कटुकाकुष्ठवृश्चिकालीयवोद्भवैः| रक्षेत्पाकं हिमैः पक्वः पाट्यो दाह्योऽवगाढकः||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suShire chinnalikhite rodhrAdibhiH pratisAraNam suShire chinnalikhite rodhrAdikvAthairgaNDUShaH suShire chinnalikhite yaShTyAditailena nAvanam (35-37) · Śloka 37
সুষিরে ছিন্নলিখিতে সক্ষৌদ্রৈঃ প্রতিসারণম্| রোধ্রমুস্তমিশিশ্রেষ্ঠাতার্ক্ষ্যপত্তঙ্গকিংশুকৈঃ||৩৫|| সকট্ফলৈঃ, কষাযৈশ্চ তেষাং গণ্ডূষ ইষ্যতে| যষ্টীরোধ্রোত্পলানন্তাসারিবাগুরুচন্দনৈঃ||৩৬|| সগৈরিকসিতাপুণ্ড্রৈঃ সিদ্ধং তৈলং চ নাবনম্| |৩৭|
सुषिरे छिन्नलिखिते सक्षौद्रैः प्रतिसारणम्| रोध्रमुस्तमिशिश्रेष्ठातार्क्ष्यपत्तङ्गकिंशुकैः||३५|| सकट्फलैः, कषायैश्च तेषां गण्डूष इष्यते| यष्टीरोध्रोत्पलानन्तासारिवागुरुचन्दनैः||३६|| सगैरिकसितापुण्ड्रैः सिद्धं तैलं च नावनम्| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhimAMsake chedanaM vacAdicUrNaiH pratisAraNaM ca adhimAMsake paTolAdikvAthena kavalaH (37-38) · Śloka 38
| ছিত্ত্বাঽধিমাংসকং চূর্ণৈঃ সক্ষৌদ্রৈঃ প্রতিসারযেত্||৩৭|| বচাতেজোবতীপাঠাস্বর্জিকাযবশূকজৈঃ| পটোলনিম্বত্রিফলাকষাযঃ কবলো হিতঃ||৩৮||
| छित्त्वाऽधिमांसकं चूर्णैः सक्षौद्रैः प्रतिसारयेत्||३७|| वचातेजोवतीपाठास्वर्जिकायवशूकजैः| पटोलनिम्बत्रिफलाकषायः कवलो हितः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidarbhe dantamUlAnAM chedanam vidarbhe tataH kShAranasyAdi (39) · Śloka 39
বিদর্ভে দন্তমূলানি মণ্ডলাগ্রেণ শোধযেত্| ক্ষারং যুঞ্জ্যাত্ততো নস্যং গণ্ডূষাদি চ শীতলম্||৩৯||
विदर्भे दन्तमूलानि मण्डलाग्रेण शोधयेत्| क्षारं युञ्ज्यात्ततो नस्यं गण्डूषादि च शीतलम्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantanADyAM kAyashirovirekaH dantanADyAM tato dantoddharaNamagnyAdinA dAhaH dantanADyAM jAtyAdikvAthena dhAvanam dantanADyAM kShIrivRukShAmbunnA gaNDUShaH dantanADyAM kShIrivRukShasiddhatailena nasyam (mahAsuShirasyAsAdhyatvAccikitsA noktA) (40-42) · Śloka 42
সংশোধ্যোভযতঃ কাযং শিরশ্চোপচরেত্ততঃ| নাডীং দন্তানুগাং দন্তং সমুদ্ধৃত্যাগ্নিনা দহেত্||৪০|| কুব্জাং নৈকগতিং পূর্ণাং গুডেন মদনেন বা| ধাবনং জাতিমদনখদিরস্বাদুকণ্টকৈঃ||৪১|| ক্ষীরিবৃক্ষাম্বুগণ্ডূষো, নস্যং তৈলং চ তত্কৃতম্| |৪২|
संशोध्योभयतः कायं शिरश्चोपचरेत्ततः| नाडीं दन्तानुगां दन्तं समुद्धृत्याग्निना दहेत्||४०|| कुब्जां नैकगतिं पूर्णां गुडेन मदनेन वा| धावनं जातिमदनखदिरस्वादुकण्टकैः||४१|| क्षीरिवृक्षाम्बुगण्डूषो, नस्यं तैलं च तत्कृतम्| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jihvAgatarogANAM cikitsA| vAtajihvAyaaM vAtauShThakopokto vidhiH pittajihvAyAM gharShaNena srute rudhire madhuraiH pratisAraNAdi jihvAlase nave eShaH evopakramaH jihvAlase kintu shastreNainaM na spRushet (42-44) · Śloka 44
| কুর্যাদ্বাতৌষ্ঠকোপোক্তং কণ্টকেষ্বনিলাত্মসু||৪২|| জিহ্বাযাং পিত্তজাতেষু ঘৃষ্টেষু রুধিরে স্রুতে| প্রতিসারণগণ্ডূষনাবনং মধুরৈর্হিতম্||৪৩|| তীক্ষ্ণৈঃ কফোত্থেষ্বেবং চ সর্ষপত্র্যূষণাদিভিঃ| নবে জিহ্বালসেঽপ্যেবং, তং তু শস্ত্রেণ ন স্পৃশেত্||৪৪||
| कुर्याद्वातौष्ठकोपोक्तं कण्टकेष्वनिलात्मसु||४२|| जिह्वायां पित्तजातेषु घृष्टेषु रुधिरे स्रुते| प्रतिसारणगण्डूषनावनं मधुरैर्हितम्||४३|| तीक्ष्णैः कफोत्थेष्वेवं च सर्षपत्र्यूषणादिभिः| नवे जिह्वालसेऽप्येवं, तं तु शस्त्रेण न स्पृशेत्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhijihvikAyAM AkRuShTajihvAcchedanam adhijihvikAyAM tIkShNoShNairghaShaNAdi (45) · Śloka 45
উন্নম্য জিহ্বামাকৃষ্টাং বডিশেনাধিজিহ্বিকাম্| ছেদযেন্মণ্ডলাগ্রেণ তীক্ষ্ণোষ্ণৈর্ঘর্ষণাদি চ||৪৫||
उन्नम्य जिह्वामाकृष्टां बडिशेनाधिजिह्विकाम्| छेदयेन्मण्डलाग्रेण तीक्ष्णोष्णैर्घर्षणादि च||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upajihvAyAM raktasrAvo yavakShAreNa gharShaNaM ca tAlurogANAM cikitsA| shuNDikAyAM kaphaghnA nasyAdayaH (46) · Śloka 46
উপজিহ্বাং পরিস্রাব্য যবক্ষারেণ ঘর্ষযেত্| কফঘ্নৈঃ শুণ্ডিকা সাধ্যা নস্যগণ্ডূষঘর্ষণৈঃ||৪৬||
उपजिह्वां परिस्राव्य यवक्षारेण घर्षयेत्| कफघ्नैः शुण्डिका साध्या नस्यगण्डूषघर्षणैः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuNDikAyAM vRuddhAyAM jihvAgracchedanam shuNDikAyAM aticchede mRutyuH shuNDikAyAM hInacchede vyAdhivRuddhiH (47-48) · Śloka 48
এর্বারুবীজপ্রতিমং বৃদ্ধাযামসিরাততম্| অগ্রং নিবিষ্টং জিহ্বাযা বডিশাদ্যবলম্বিতম্||৪৭|| ছেদযেন্মণ্ডলাগ্রেণ নাত্যগ্রে ন চ মূলতঃ| ছেদেঽত্যসৃক্ক্ষযান্মৃত্যুর্হীনে ব্যাধির্বিবর্দ্ধতে||৪৮||
एर्वारुबीजप्रतिमं वृद्धायामसिराततम्| अग्रं निविष्टं जिह्वाया बडिशाद्यवलम्बितम्||४७|| छेदयेन्मण्डलाग्रेण नात्यग्रे न च मूलतः| छेदेऽत्यसृक्क्षयान्मृत्युर्हीने व्याधिर्विवर्द्धते||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuNDikAyAM chinnAyAM maricAdibhirgharShaNam shuNDikAyAM chinnAyAM kaTukAdikvAthena kavalaH (49-50) · Śloka 50
মরিচাতিবিষাপাঠাবচাকুষ্ঠকুটন্নটৈঃ| ছিন্নাযাং সপটুক্ষৌদ্রৈর্ঘর্ষণং, কবলঃ পুনঃ||৪৯|| কটুকাতিবিষাপাঠানিম্বরাস্নাবচাম্বুভিঃ| |৫০|
मरिचातिविषापाठावचाकुष्ठकुटन्नटैः| छिन्नायां सपटुक्षौद्रैर्घर्षणं, कवलः पुनः||४९|| कटुकातिविषापाठानिम्बरास्नावचाम्बुभिः| |५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlusaMhatau vilikhya evaM samAcaret puppuTake vilikhya evaM samAcaret kacchape ca vilikhya evaM samAcaret (50) · Śloka 50
| সঙ্ঘাতে পুপ্পুটে কূর্মে বিলিখ্যৈবং সমাচরেত্||৫০||
| सङ्घाते पुप्पुटे कूर्मे विलिख्यैवं समाचरेत्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlupAke apakve kAsIsAdibhirgharShaNam tAlupAke apakve shItAdyauShadhaiH kavalaH (51) · Śloka 51
অপক্বে তালুপাকে তু কাসীসক্ষৌদ্রতার্ক্ষ্যজৈঃ| ঘর্ষণং, কবলঃ শীতকষাযমধুরৌষধৈঃ||৫১||
अपक्वे तालुपाके तु कासीसक्षौद्रतार्क्ष्यजैः| घर्षणं, कवलः शीतकषायमधुरौषधैः||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlupAke pakve tIkShNoShNaiH pratisAraNam tAlupAke pakve vRuShAdibhistiktaiH kavalaH (52) · Śloka 52
পক্বেঽষ্টাপদবদ্ভিন্নে তীক্ষ্ণোষ্ণৈঃ প্রতিসারণম্| বৃষনিম্বপটোলাদ্যৈস্তিক্তৈঃ কবলধারণম্||৫২||
पक्वेऽष्टापदवद्भिन्ने तीक्ष्णोष्णैः प्रतिसारणम्| वृषनिम्बपटोलाद्यैस्तिक्तैः कवलधारणम्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlushoShe~atRuShNasyottarabhaktikaM sarpiH tAlushoShe kaNAshuNThIshRutaM jalapAnam tAlushoShe amlairgaNDUShadhAraNam tAlushoShe snigdhA dhanvamAMsarasAH tAlushoShe kShIrasarpiShA nAvanam (tAlupiTikArbudayorasAdhyatvAccikitsA noktA) (53-54) · Śloka 54
তালুশোষে ত্বতৃষ্ণস্য সর্পিরুত্তরভক্তিকম্| কণাশুণ্ঠীশৃতং পানমম্লৈর্গণ্ডূষধারণম্||৫৩|| ধন্বমাংসরসাঃ স্নিগ্ধাঃ, ক্ষীরসর্পিশ্চ নাবনম্| |৫৪|
तालुशोषे त्वतृष्णस्य सर्पिरुत्तरभक्तिकम्| कणाशुण्ठीशृतं पानमम्लैर्गण्डूषधारणम्||५३|| धन्वमांसरसाः स्निग्धाः, क्षीरसर्पिश्च नावनम्| |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galarogANAM cikitsA| kaNTharogeShu sarveShu raktamokShaH kaNTharogeShu tIkShNairnasyAdikarma kaNTharogeShu dArvItvagAdikvAthasya pAnam kaNTharogeShu harItakIkvAthasya pAnam (54-55) · Śloka 55
কণ্ঠরোগেষ্বসৃঙ্মোক্ষস্তীক্ষ্ণৈর্নস্যাদি কর্ম চ||৫৪|| ক্বাথঃ পানং চ দার্বীত্বঙ্নিম্বতার্ক্ষ্যকলিঙ্গজঃ| হরীতকীকষাযো বা পেযো মাক্ষিকসংযুতঃ| ||৫৫||
कण्ठरोगेष्वसृङ्मोक्षस्तीक्ष्णैर्नस्यादि कर्म च||५४|| क्वाथः पानं च दार्वीत्वङ्निम्बतार्क्ष्यकलिङ्गजः| हरीतकीकषायो वा पेयो माक्षिकसंयुतः| ||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNTharogeShu shreShThAdibhiH kavalaH kaNTharogeShu shreShThAdiguTikayA pratisAraNam (56-57) · Śloka 57
শ্রেষ্ঠাব্যোষযবক্ষারদার্বীদ্বীপিরসাঞ্জনৈঃ| সপাঠাতেজিনীনিম্বৈঃ সুক্তগোমূত্রসাধিতৈঃ|৫৬| কবলো, গুটিকা বাঽত্র কল্পিতা প্রতিসারণম্| |৫৭|
श्रेष्ठाव्योषयवक्षारदार्वीद्वीपिरसाञ्जनैः| सपाठातेजिनीनिम्बैः सुक्तगोमूत्रसाधितैः|५६| कवलो, गुटिका वाऽत्र कल्पिता प्रतिसारणम्| |५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNTharogeShu shreShThAdibhiH kavalaH kaNTharogeShu shreShThAdiguTikayA pratisAraNam (56-57) · Śloka 57
শ্রেষ্ঠাব্যোষযবক্ষারদার্বীদ্বীপিরসাঞ্জনৈঃ| সপাঠাতেজিনীনিম্বৈঃ সুক্তগোমূত্রসাধিতৈঃ||৫৬|| কবলো, গুটিকা বাঽত্র কল্পিতা প্রতিসারণম্| ||৫৭||
श्रेष्ठाव्योषयवक्षारदार्वीद्वीपिरसाञ्जनैः| सपाठातेजिनीनिम्बैः सुक्तगोमूत्रसाधितैः||५६|| कवलो, गुटिका वाऽत्र कल्पिता प्रतिसारणम्| ||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarohiNikAyAM lekhanam vAtarohiNikAyAM pa~jcamUlakvAthena kavalastailaM gaNDUSho nasyaM ca (58-59) · Śloka 59
অথান্তর্বাহ্যতঃ স্বিন্নাং বাতরোহিণিকাং লিখেত্||৫৮|| অঙ্গুলীশস্ত্রকেণাশু পটুযুক্তনখেন বা| পঞ্চমূলাম্বু কবলস্তৈলং গণ্ডূষনাবনম্||৫৯||
अथान्तर्बाह्यतः स्विन्नां वातरोहिणिकां लिखेत्||५८|| अङ्गुलीशस्त्रकेणाशु पटुयुक्तनखेन वा| पञ्चमूलाम्बु कवलस्तैलं गण्डूषनावनम्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittarohiNyAM visrAvya sitAdibhirgharShayet pittarohiNyAM sitAdikvAthena kavalaH pittarohiNyAM drAkShAdikvAthena kavalaH (60-61) · Śloka 61
বিস্রাব্য পিত্তসম্ভূতাং সিতাক্ষৌদ্রপ্রিযঙ্গুভিঃ| ঘর্ষেত্সরোধ্রপত্তঙ্গৈঃ কবলঃ ক্বথিতৈশ্চ তৈঃ||৬০|| দ্রাক্ষাপরূষকক্বাথো হিতশ্চ কবলগ্রহে| |৬১|
विस्राव्य पित्तसम्भूतां सिताक्षौद्रप्रियङ्गुभिः| घर्षेत्सरोध्रपत्तङ्गैः कवलः क्वथितैश्च तैः||६०|| द्राक्षापरूषकक्वाथो हितश्च कवलग्रहे| |६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktarohiNyAM pratyAkhyAya pittajAyAmivopakramaH kapharohiNyAM kaTukaiH pratisAraNam kapharohiNyAM apAmArgaphalAditailena nasyagaNDUShau (61-63) · Śloka 63
| উপাচরেদেবমেব প্রত্যাখ্যাযাস্রসম্ভবাম্||৬১|| সাগারধূমৈঃ কটুকৈঃ কফজাং প্রতিসারযেত্| নস্যগণ্ডূষযোস্তৈলং সাধিতং চ প্রশস্যতে||৬২|| অপামার্গফলশ্বেতাদন্তীজন্তুঘ্নসৈন্ধবৈঃ| |৬৩|
| उपाचरेदेवमेव प्रत्याख्यायास्रसम्भवाम्||६१|| सागारधूमैः कटुकैः कफजां प्रतिसारयेत्| नस्यगण्डूषयोस्तैलं साधितं च प्रशस्यते||६२|| अपामार्गफलश्वेतादन्तीजन्तुघ्नसैन्धवैः| |६३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRunde kapharohiNIvaccikitsA shAlUke kapharohiNIvaccikitsA tuNDikeryAM kapharohiNIvaccikitsA gilAyau ca kapharohiNIvaccikitsA galavidradhau srAvitau shreShThAdibhirgaNDUShagharShaNe (63-64) · Śloka 64
| তদ্বচ্চ বৃন্দশালূকতুণ্ডিকেরীগিলাযুষু||৬৩|| বিদ্রধৌ স্রাবিতে শ্রেষ্ঠারোচনাতার্ক্ষ্যগৈরিকৈঃ| সরোধ্রপটুপত্তঙ্গকণৈর্গণ্ডূষঘর্ষণে||৬৪||
| तद्वच्च वृन्दशालूकतुण्डिकेरीगिलायुषु||६३|| विद्रधौ स्राविते श्रेष्ठारोचनातार्क्ष्यगैरिकैः| सरोध्रपटुपत्तङ्गकणैर्गण्डूषघर्षणे||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje galagaNDe svedo raktasrAvo tilAdibhirupanAhashca vAtaje galagaNDe rUDhe vraNe shigrvAdibhiH pralepaH vAtaje galagaNDe guDUcyAditailasya pAnam kaphaje galagaNDe~apyetaccikitsA (65-68) · Śloka 68
গলগণ্ডঃ পবনজঃ স্বিন্নো নিঃস্রুতশোণিতঃ| তিলৈর্বীজৈশ্চ লট্বোমাপ্রিযালশণসম্ভবৈঃ||৬৫|| উপনাহ্যো, ব্রণে রূঢে প্রলেপ্যশ্চ পুনঃপুনঃ| শিগ্রুতিল্বকতর্কারীগজকৃষ্ণাপুনর্নবৈঃ||৬৬|| কালামৃতার্কমূলৈশ্চ পুষ্পৈশ্চ করহাটজৈঃ| একৈষিকান্বিতৈঃ পিষ্টৈঃ সুরযা কাঞ্জিকেন বা||৬৭|| গুডূচীনিম্বকুটজহংসপাদীবলাদ্বযৈঃ| সাধিতং পাযযেত্তৈলং সকৃষ্ণাদেবদারুভিঃ||৬৮||
गलगण्डः पवनजः स्विन्नो निःस्रुतशोणितः| तिलैर्बीजैश्च लट्वोमाप्रियालशणसम्भवैः||६५|| उपनाह्यो, व्रणे रूढे प्रलेप्यश्च पुनःपुनः| शिग्रुतिल्वकतर्कारीगजकृष्णापुनर्नवैः||६६|| कालामृतार्कमूलैश्च पुष्पैश्च करहाटजैः| एकैषिकान्वितैः पिष्टैः सुरया काञ्जिकेन वा||६७|| गुडूचीनिम्बकुटजहंसपादीबलाद्वयैः| साधितं पाययेत्तैलं सकृष्णादेवदारुभिः||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaje galagaNDe atishayena svedavimlApane kaphaje galagaNDe ajagandhAdibhirlepaH (69-70) · Śloka 70
কর্তব্যং কফজেঽপ্যেতত্স্বেদবিম্লাপনে ত্বতি| লেপোঽজগন্ধাতিবিষাবিশল্যাঃ সবিষাণিকাঃ||৬৯|| গুঞ্জালাবুশুকাহ্বাশ্চ পলাশক্ষারকল্কিতাঃ| |৭০|
कर्तव्यं कफजेऽप्येतत्स्वेदविम्लापने त्वति| लेपोऽजगन्धातिविषाविशल्याः सविषाणिकाः||६९|| गुञ्जालाबुशुकाह्वाश्च पलाशक्षारकल्किताः| |७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaje galagaNDe haThakShArasya pAnam vatsakAditailasya pAnam kaphaje galagaNDe kaphaghnA dhUmAdayaH (70-71) · Śloka 71
| মূত্রস্রুতং হঠক্ষারং পক্ত্বা কোদ্রবভুক্ পিবেত্||৭০|| সাধিতং বত্সকাদ্যৈর্বা তৈলং সপটুপঞ্চকৈঃ| কফঘ্নান্ ধূমবমননাবনাদীংশ্চ শীলযেত্||৭১||
| मूत्रस्रुतं हठक्षारं पक्त्वा कोद्रवभुक् पिबेत्||७०|| साधितं वत्सकाद्यैर्वा तैलं सपटुपञ्चकैः| कफघ्नान् धूमवमननावनादींश्च शीलयेत्||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medoje galagaNDe sirAvyadhaH medoje kaphaghno vidhiH medoje asanAdicUrNasya pAnam medoje ashAntau pAcayitvA vraNavadAcaraH (raktarohiNIsannipAtarohiNIgalaughavalayashataghnIgalArbudasvaraghnAnAmasAdhyatvAccikitsA noktA) (72-73) · Śloka 73
মেদোভবে সিরাং বিধ্যেত্কফঘ্নং চ বিধিং ভজেত্| অসনাদিরজশ্চৈনং প্রাতর্মূত্রেণ পাযযেত্||৭২|| অশান্তৌ পাচযিত্বা চ সর্বান্ ব্রণবদাচরেত্| |৭৩|
मेदोभवे सिरां विध्येत्कफघ्नं च विधिं भजेत्| असनादिरजश्चैनं प्रातर्मूत्रेण पाययेत्||७२|| अशान्तौ पाचयित्वा च सर्वान् व्रणवदाचरेत्| |७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvavaktragarogANAM cikitsA| mukhapAkeShu triphalAdikvAthena mukhadhAvanam mukhapAkeShu triphalAdIn kuTherAdiM vA bhakShayitvA niShThIvanam (73-74) · Śloka 74
| মুখপাকেষু সক্ষৌদ্রা প্রযোজ্যা মুখধাবনাঃ||৭৩|| ক্বথিতাস্ত্রিফলাপাঠামৃদ্বীকাজাতিপল্লবাঃ| নিষ্ঠেব্যা ভক্ষযিত্বা বা কুঠেরাদির্গণোঽথবা||৭৪||
| मुखपाकेषु सक्षौद्रा प्रयोज्या मुखधावनाः||७३|| क्वथितास्त्रिफलापाठामृद्वीकाजातिपल्लवाः| निष्ठेव्या भक्षयित्वा वा कुठेरादिर्गणोऽथवा||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje mukhapAke kRuShNAdibhiH pratisAraNam vAtaje vAtaharasiddhatailena kavalanasye (75) · Śloka 75
মুখপাকেঽনিলাত্ কৃষ্ণাপট্বেলাঃ প্রতিসারণম্| তৈলং বাতহরৈঃ সিদ্ধং হিতং কবলনস্যযোঃ||৭৫||
मुखपाकेऽनिलात् कृष्णापट्वेलाः प्रतिसारणम्| तैलं वातहरैः सिद्धं हितं कवलनस्ययोः||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaje mukhapAke pittaraktaghno vidhiH raktaje ca mukhapAke pittaraktaghno vidhiH kaphaje mukhapAke kaphaghno vidhiH kaphaje piTikAnAM shAkAdipatrairlekhanam (76) · Śloka 76
পিত্তাস্রে পিত্তরক্তঘ্নঃ কফঘ্নশ্চ কফে বিধিঃ| লিখেচ্ছাকাদিপত্রৈশ্চ পিটিকাঃ কঠিনাঃ স্থিরাঃ||৭৬||
पित्तास्रे पित्तरक्तघ्नः कफघ्नश्च कफे विधिः| लिखेच्छाकादिपत्रैश्च पिटिकाः कठिनाः स्थिराः||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtaje yathAdoShodayaM cikitsA arbude nave asaMvRuddhe chedanaM svarjikAdibhiH pratisAraNam (77-78) · Śloka 78
যথাদোষোদযং কুর্যাত্সন্নিপাতে চিকিত্সিতম্| নবেঽর্বুদে ত্বসংবৃদ্ধে ছেদিতে প্রতিসারণম্||৭৭|| স্বর্জিকানাগরক্ষৌদ্রৈঃ, ক্বাথো গণ্ডূষ ইষ্যতে| |৭৮|
यथादोषोदयं कुर्यात्सन्निपाते चिकित्सितम्| नवेऽर्बुदे त्वसंवृद्धे छेदिते प्रतिसारणम्||७७|| स्वर्जिकानागरक्षौद्रैः, क्वाथो गण्डूष इष्यते| |७८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arbude guDUcyAdikvAthena gaNDUShaH kaphaje yavAnnabhuk tIkShNatailanasyAdayaH (78-79) · Śloka 79
| গুডূচীনিম্বকল্কোত্থো মধুতৈলসমন্বিতঃ||৭৮|| যবান্নভুক্ তীক্ষ্ণতৈলনস্যাভ্যঙ্গাংস্তথাঽঽচরেত্| |৭৯|
| गुडूचीनिम्बकल्कोत्थो मधुतैलसमन्वितः||७८|| यवान्नभुक् तीक्ष्णतैलनस्याभ्यङ्गांस्तथाऽऽचरेत्| |७९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUtivadane vamite tIkShNadhUmAdayaH pUtivadane sama~ggAdibhirantardhAvanam pUtivadane shItAdopakushoktaM nasyAdi (UrdhvagudatyAsAdhyatvAccikitsA noktA|) (79-81) · Śloka 81
| বমিতে পূতিবদনে ধূমস্তীক্ষ্ণঃ সনাবনঃ||৭৯|| সমঙ্গাধাতকীরোধ্রফলিনীপদ্মকৈর্জলম্| ধাবনং বদনস্যান্তশ্চূর্ণিতৈরবচূর্ণিতম্||৮০|| শীতাদোপকুশোক্তং চ নাবনাদি চ শীলযেত্| |৮১|
| वमिते पूतिवदने धूमस्तीक्ष्णः सनावनः||७९|| समङ्गाधातकीरोध्रफलिनीपद्मकैर्जलम्| धावनं वदनस्यान्तश्चूर्णितैरवचूर्णितम्||८०|| शीतादोपकुशोक्तं च नावनादि च शीलयेत्| |८१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNThAdirogaghnAH phalatrayAdiguTikA videhapraNItAH (81-83) · Śloka 83
ফলত্রযদ্বীপিকিরাততিক্ত- যষ্ট্যাহ্বসিদ্ধার্থকটুত্রিকাণি| মুস্তাহরিদ্রাদ্বযযাবশূক- বৃক্ষাম্লকাম্লাগ্রিমবেতসাশ্চ||৮১|| অশ্বত্থজম্ব্বাম্রধনঞ্জযত্বক্ ত্বক্ চাহিমারাত্খদিরস্য সারঃ| ক্বাথেন তেষাং ঘনতাং গতেন তচ্চূর্ণযুক্তা গুটিকা বিধেযাঃ||৮২|| তা ধারিতা ঘ্নন্তি মুখেন নিত্যং কণ্ঠৌষ্ঠতাল্বাদিগদান্ সুকৃচ্ছ্রান্| বিশেষতো রোহিণিকাস্যশোষ- গন্ধান্ বিদেহাধিপতিপ্রণীতাঃ||৮৩||
फलत्रयद्वीपिकिराततिक्त- यष्ट्याह्वसिद्धार्थकटुत्रिकाणि| मुस्ताहरिद्राद्वययावशूक- वृक्षाम्लकाम्लाग्रिमवेतसाश्च||८१|| अश्वत्थजम्ब्वाम्रधनञ्जयत्वक् त्वक् चाहिमारात्खदिरस्य सारः| क्वाथेन तेषां घनतां गतेन तच्चूर्णयुक्ता गुटिका विधेयाः||८२|| ता धारिता घ्नन्ति मुखेन नित्यं कण्ठौष्ठताल्वादिगदान् सुकृच्छ्रान्| विशेषतो रोहिणिकास्यशोष- गन्धान् विदेहाधिपतिप्रणीताः||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvamukharogaharaM khadirAditailam (84-86) · Śloka 86
খদিরতুলামম্বুঘটে পক্ত্বা তোযেন তেন পিষ্টৈশ্চ| চন্দনজোঙ্গককুঙ্কুমপরিপেলববালকোশীরৈঃ||৮৪|| সুরতরুরোধ্রদ্রাক্ষামঞ্জিষ্ঠাচোচপদ্মকবিডঙ্গৈঃ| স্পৃক্কানতনখকট্ফলসূক্ষ্মৈলাধ্যামকৈঃ সপত্তঙ্গৈঃ||৮৫|| তৈলপ্রস্থং বিপচেত্ কর্ষাংশৈঃ পাননস্যগণ্ডূষৈস্তত্| হত্বাঽঽস্যে সর্বগদান্ জনযতি গার্ধীং দৃশং শ্রুতিং চ বারাহীম্||৮৬||
खदिरतुलामम्बुघटे पक्त्वा तोयेन तेन पिष्टैश्च| चन्दनजोङ्गककुङ्कुमपरिपेलववालकोशीरैः||८४|| सुरतरुरोध्रद्राक्षामञ्जिष्ठाचोचपद्मकविडङ्गैः| स्पृक्कानतनखकट्फलसूक्ष्मैलाध्यामकैः सपत्तङ्गैः||८५|| तैलप्रस्थं विपचेत् कर्षांशैः पाननस्यगण्डूषैस्तत्| हत्वाऽऽस्ये सर्वगदान् जनयति गार्धीं दृशं श्रुतिं च वाराहीम्||८६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vya~ggAdiharaM prapunATAdibhirudvartanaM anena tailenAbhya~ggashca (87) · Śloka 87
উদ্বর্তিতং চ প্রপুনাটরোধ্র- দার্বীভিরভ্যক্তমনেন বক্ত্রম্| নির্ব্যঙ্গনীলীমুখদূষিকাদি সঞ্জাযতে চন্দ্রসমানকান্তি||৮৭||
उद्वर्तितं च प्रपुनाटरोध्र- दार्वीभिरभ्यक्तमनेन वक्त्रम्| निर्व्यङ्गनीलीमुखदूषिकादि सञ्जायते चन्द्रसमानकान्ति||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvamukharogaharaM bANAditailam (88-89) · Śloka 89
পলশতং বাণাত্তোযঘটে পক্ত্বা রসেঽস্মিংশ্চ পলার্ধিকৈঃ খদিরজম্বূযষ্ট্যানন্তাম্রৈরহিমারনীলোত্পলান্বিতৈঃ||৮৮|| তৈলপ্রস্থং পাচযেচ্ছ্লক্ষ্ণপিষ্টৈ- রেভির্দ্রব্যৈর্ধারিতং তন্মুখেন| রোগান্ সর্বান্ হন্তি বক্ত্রে বিশেষা- ত্স্থৈর্যং ধত্তে দন্তপঙ্ক্তেশ্চলাযাঃ||৮৯||
पलशतं बाणात्तोयघटे पक्त्वा रसेऽस्मिंश्च पलार्धिकैः खदिरजम्बूयष्ट्यानन्ताम्रैरहिमारनीलोत्पलान्वितैः||८८|| तैलप्रस्थं पाचयेच्छ्लक्ष्णपिष्टै- रेभिर्द्रव्यैर्धारितं तन्मुखेन| रोगान् सर्वान् हन्ति वक्त्रे विशेषा- त्स्थैर्यं धत्ते दन्तपङ्क्तेश्चलायाः||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvamukharogaharAH khadirasArAdiguTikAH (90-94) · Śloka 94
খদিরসারাদ্ দ্বে তুলে পচেদ্বল্কাত্তুলাং চারিমেদসঃ| ঘটচতুষ্কে পাদশেষেঽস্মিন্ পূতে পুনঃ ক্বথনাদ্ঘনে||৯০|| আক্ষিকং ক্ষিপেত্সুসূক্ষ্মং রজঃ সেব্যাম্বুপত্তঙ্গগৈরিকম্| চন্দনদ্বয(শ্যামা) রোধ্রপুণ্ড্রা- হ্বযষ্ট্যাহ্বলাক্ষাঞ্জনদ্বযম্||৯১|| ধাতকীকটুফলদ্বিনিশাত্রিফলাচতুর্জাতজোঙ্গকম্| মুস্তমঞ্জিষ্ঠান্যগ্রোধপ্ররোহ|বচা]মাংসীযবাসকম্||৯২|| পদ্মকৈলাসমঙ্গাশ্চ শীতে তস্মিংস্তথা পালিকাং পৃথক্| জাতিপত্রিকাং সজাতীফলাং সহ- (নখ)লবঙ্গকঙ্কোল্লকাম্||৯৩|| স্ফটিকশুভ্রসুরভিকর্পূরকুডবং চ তত্রাবপেত্ততঃ| কারযেদ্গুটিকাঃ সদা চৈতা ধার্যা মুখে তদ্বদাপহাঃ||৯৪||
खदिरसाराद् द्वे तुले पचेद्वल्कात्तुलां चारिमेदसः| घटचतुष्के पादशेषेऽस्मिन् पूते पुनः क्वथनाद्घने||९०|| आक्षिकं क्षिपेत्सुसूक्ष्मं रजः सेव्याम्बुपत्तङ्गगैरिकम्| चन्दनद्वय(श्यामा) रोध्रपुण्ड्रा- ह्वयष्ट्याह्वलाक्षाञ्जनद्वयम्||९१|| धातकीकटुफलद्विनिशात्रिफलाचतुर्जातजोङ्गकम्| मुस्तमञ्जिष्ठान्यग्रोधप्ररोह|वचा]मांसीयवासकम्||९२|| पद्मकैलासमङ्गाश्च शीते तस्मिंस्तथा पालिकां पृथक्| जातिपत्रिकां सजातीफलां सह- (नख)लवङ्गकङ्कोल्लकाम्||९३|| स्फटिकशुभ्रसुरभिकर्पूरकुडवं च तत्रावपेत्ततः| कारयेद्गुटिकाः सदा चैता धार्या मुखे तद्वदापहाः||९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvamukharogaharaM arimedAdi tailam (95) · Śloka 95
ক্বাথ্যৌষধব্যত্যযযোজনেন তৈলং পচেত্কল্পনযাঽনযৈব| সর্বাস্যরোগোদ্ধৃতযে তদাহু- র্দন্তস্থিরত্বে ত্বিদমেব মুখ্যম্||৯৫||
क्वाथ्यौषधव्यत्यययोजनेन तैलं पचेत्कल्पनयाऽनयैव| सर्वास्यरोगोद्धृतये तदाहु- र्दन्तस्थिरत्वे त्विदमेव मुख्यम्||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dRuDhadvijakarametadvayam (96) · Śloka 96
খদিরেণৈতা গুটিকা- স্তৈলমিদং চারিমেদসা প্রথিতম্| অনুশীলযন্ প্রতিদিনং স্বস্থোঽপি দৃঢদ্বিজো ভবতি||৯৬||
खदिरेणैता गुटिका- स्तैलमिदं चारिमेदसा प्रथितम्| अनुशीलयन् प्रतिदिनं स्वस्थोऽपि दृढद्विजो भवति||९६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvamukharogaharo kShudrAdikavalagrahaH dantamAMsarogaharaH pAThAdicUrNaH (97-98) · Śloka 98
ক্ষুদ্রাগুডূচীসুমনঃপ্রবাল- দার্বীযবাসত্রিফলাকষাযঃ| ক্ষৌদ্রেণ যুক্তঃ কবলগ্রহোঽযং সর্বামযান্ বক্ত্রগতান্নিহন্তি||৯৭|| পাঠাদার্বীত্বক্কুষ্ঠমুস্তাসমঙ্গা- তিক্তাপীতাঙ্গীরোধ্রতেজোবতীনাম্| চূর্ণঃ সক্ষৌদ্রো দন্তমাংসার্তিকণ্ডূ- পাকস্রাবাণং নাশনো ঘর্ষণেন||৯৮||
क्षुद्रागुडूचीसुमनःप्रवाल- दार्वीयवासत्रिफलाकषायः| क्षौद्रेण युक्तः कवलग्रहोऽयं सर्वामयान् वक्त्रगतान्निहन्ति||९७|| पाठादार्वीत्वक्कुष्ठमुस्तासमङ्गा- तिक्तापीताङ्गीरोध्रतेजोवतीनाम्| चूर्णः सक्षौद्रो दन्तमांसार्तिकण्डू- पाकस्रावाणं नाशनो घर्षणेन||९८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhAdirogaharaH kAlakacUrNaH dantAdirogaharaH pItakacUrNaH (99-100) · Śloka 100
গৃহধূমতার্ক্ষ্যপাঠাব্যোষক্ষারাগ্ন্যযোবরাতেজোহ্বৈঃ| মুখদন্তগলবিকারে সক্ষৌদ্রঃ কালকো বিধার্যশ্চূর্ণঃ||৯৯|| দার্বীত্বক্সিন্ধূদ্ভবমনঃ শিলাযাবশূকহরিতালৈঃ| ধার্যঃ পীতকচূর্ণো দন্তাস্যগলামযে সমধ্বাজ্যঃ||১০০||
गृहधूमतार्क्ष्यपाठाव्योषक्षाराग्न्ययोवरातेजोह्वैः| मुखदन्तगलविकारे सक्षौद्रः कालको विधार्यश्चूर्णः||९९|| दार्वीत्वक्सिन्धूद्भवमनः शिलायावशूकहरितालैः| धार्यः पीतकचूर्णो दन्तास्यगलामये समध्वाज्यः||१००||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galAmayaghnI dvikShArAdirasakriyA mukharogaharaH pathyAcUrNaH (101-102) · Śloka 102
দ্বিক্ষারধূমকবরাপঞ্চপটুব্যোষবেল্লগিরিতার্ক্ষ্যৈঃ| গোমূত্রেণ বিপক্বা গলামযঘ্নী রসক্রিযা এষা||১০১|| গোমূত্রক্বথনবিলীনবিগ্রহাণাং পথ্যানাং জলমিশিকুষ্ঠভাবিতানাম্| অত্তারং নরমণবোঽপি বক্ত্ররোগাঃ শ্রোতারং নৃপমিব ন স্পৃশন্ত্যনর্থাঃ||১০২||
द्विक्षारधूमकवरापञ्चपटुव्योषवेल्लगिरितार्क्ष्यैः| गोमूत्रेण विपक्वा गलामयघ्नी रसक्रिया एषा||१०१|| गोमूत्रक्वथनविलीनविग्रहाणां पथ्यानां जलमिशिकुष्ठभावितानाम्| अत्तारं नरमणवोऽपि वक्त्ररोगाः श्रोतारं नृपमिव न स्पृशन्त्यनर्थाः||१०२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhapAkaharaH saptacchadAdikvAthaH sarvamukharogaharaH paTolAdikvAthaH (103-104) · Śloka 104
সপ্তচ্ছদোশীরপটোলমুস্ত- হরীতকীতিক্তকরোহিণীভিঃ| যষ্ট্যাহ্বরাজদ্রুমচন্দনৈশ্চ ক্বাথং পিবেত্পাকহরং মুখস্য||১০৩|| পটোলশুণ্ঠীত্রিফলাবিশালা- ত্রাযন্তিতিক্তাদ্বিনিশামৃতানাম্| পীতঃ কষাযো মধুনা নিহন্তি মুখে স্থিতশ্চাস্যগদানশেষান্||১০৪||
सप्तच्छदोशीरपटोलमुस्त- हरीतकीतिक्तकरोहिणीभिः| यष्ट्याह्वराजद्रुमचन्दनैश्च क्वाथं पिबेत्पाकहरं मुखस्य||१०३|| पटोलशुण्ठीत्रिफलाविशाला- त्रायन्तितिक्ताद्विनिशामृतानाम्| पीतः कषायो मधुना निहन्ति मुखे स्थितश्चास्यगदानशेषान्||१०४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhapAkAdiharA dArvIrasakriyA mukhapAkAdiharA paTolAdirasakriyA (105-106) · Śloka 106
স্বরসঃ ক্বথিতো দার্ব্যা ঘনীভূতঃ সগৈরিকঃ| আস্যস্থঃ সমধুর্বক্ত্রপাকনাডীব্রণাপহঃ||১০৫|| পটোলনিম্বযষ্ট্যাহ্ববাসাজাত্যরিমেদসাম্| খদিরস্য বরাযাশ্চ পৃথগেবং প্রকল্পনা||১০৬||
स्वरसः क्वथितो दार्व्या घनीभूतः सगैरिकः| आस्यस्थः समधुर्वक्त्रपाकनाडीव्रणापहः||१०५|| पटोलनिम्बयष्ट्याह्ववासाजात्यरिमेदसाम्| खदिरस्य वरायाश्च पृथगेवं प्रकल्पना||१०६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvijadArDhyakRut khadirAdigaNDUShaH mukhAdirogeShu punaH punaH duShTaraktasrAvaH (107-108) · Śloka 108
খদিরাযোবরাপার্থমদযন্ত্যহিমারকৈঃ| গাণ্ডূষোঽম্বুশৃতৈর্ধার্যো দুর্বলদ্বিজশান্তযে||১০৭|| মুখদন্তমূলগলজাঃ প্রাযো রোগাঃ কফাস্রভূযিষ্ঠাঃ| তস্মাত্তেষামসকৃদ্ রুধিরং বিস্রাবযেদ্দুষ্টম্||১০৮||
खदिरायोवरापार्थमदयन्त्यहिमारकैः| गाण्डूषोऽम्बुशृतैर्धार्यो दुर्बलद्विजशान्तये||१०७|| मुखदन्तमूलगलजाः प्रायो रोगाः कफास्रभूयिष्ठाः| तस्मात्तेषामसकृद् रुधिरं विस्रावयेद्दुष्टम्||१०८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhAdirogeShu kAyashirasorvirekAdi mukhAdirogeShu kapharaktaharaM karma (109-110) · Śloka 110
কাযশিরসোর্বিরেকো বমনং কবলগ্রহাশ্চ কটুতিক্তাঃ| প্রাযঃ শস্তং তেষাং কফরক্তহরং তথা কর্ম||১০৯|| যবতৃণধান্যং ভক্তং বিদলৈঃ ক্ষারোষিতৈরপস্নেহাঃ| যূষা ভক্ষ্যাশ্চ হিতা যচ্চান্যচ্ছ্লেষ্মনাশায||১১০||
कायशिरसोर्विरेको वमनं कवलग्रहाश्च कटुतिक्ताः| प्रायः शस्तं तेषां कफरक्तहरं तथा कर्म||१०९|| यवतृणधान्यं भक्तं विदलैः क्षारोषितैरपस्नेहाः| यूषा भक्ष्याश्च हिता यच्चान्यच्छ्लेष्मनाशाय||११०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhAdirogeShu yavatRuNadhAnyAdi bhojanam mukhAdirogeShu tvaritamupakramaH (22) · Śloka 22
প্রাণানিলপথসংস্থাঃ শ্বসিতমপি নিরুন্ধতে প্রমাদবতঃ| কণ্ঠামযাশ্চিকিত্সিত- মতো দ্রুতং তেষু কুর্বীত||১১১|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচি- তাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং ষষ্ঠে উত্তর- স্থানে মুখরোগপ্রতিষেধো নাম দ্বাবিংশোঽধ্যাযঃ||২২||
प्राणानिलपथसंस्थाः श्वसितमपि निरुन्धते प्रमादवतः| कण्ठामयाश्चिकित्सित- मतो द्रुतं तेषु कुर्वीत||१११|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचि- तायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने मुखरोगप्रतिषेधो नाम द्वाविंशोऽध्यायः||२२||
🔊 Audio coming soon