Adhikarana athA~arshasA~jcikitsitannAma dashamo~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോऽര്ശസാം ചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातोऽर्शसां चिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utpIDya dahanam (2) · Śloka 2
അഥ ഖലു ബലവന്തമര്ശോഭിരുപദ്രുതം യഥാര്ഹസ്നേഹോപസ്നിഗ്ധസ്വിന്നമനിലവേദനാവൃദ്ധിശമനാര്ഥം സ്നിഗ്ധമുഷ്ണമല്പമന്നം ദ്രവപ്രായം ഭുക്തവന്തം ശുചിം കൃതസ്വസ്ത്യയനം മുക്തവിണ്മൂത്രമവ്യഥം സമേ ശുചൌ വിവിക്തേ ദേശേ സാധാരണേ വ്യഭ്രേ കാലേശയ്യായാം സമേ ഫലകേ വാ പ്രത്യാദിത്യഗുദമന്യസ്യോത്സങ്ഗേ നിഷണ്ണപര്വ- കായമുത്താനമുന്നതകടീദേശം യന്ത്രണശാടകേന പരിക്ഷിപ്തഗ്രീവാസക്ഥിസന്ധിമലജ്ജാര്ഹൈരാപ്തപരിചാരകൈഃ സുപരിഗൃഹീതം കൃത്വാ തതോऽസ്മൈ ഘൃതാഭ്യക്തഗുദായ ഘൃതാഭ്യക്തം യന്ത്രമൃജ്വനുസുഖം ശനൈഃ പായൌ പ്രണിദധ്യാത്| പ്രവാഹണപ്രവിഷ്ടം ചാര്ശോऽഭി- വീക്ഷ്യ പിചുപ്ലോതകയോരന്യതരേണാവഗുണ്ഠിതയാ ശലാകയോത്പീഡ്യ യഥോക്തവിധിനാऽഗ്നിക്ഷാരാഭ്യാമുപാചരേത്സമ്യങ്നിര്വാപയേച്ച||൨||
अथ खलु बलवन्तमर्शोभिरुपद्रुतं यथार्हस्नेहोपस्निग्धस्विन्नमनिलवेदनावृद्धिशमनार्थं स्निग्धमुष्णमल्पमन्नं द्रवप्रायं भुक्तवन्तं शुचिं कृतस्वस्त्ययनं मुक्तविण्मूत्रमव्यथं समे शुचौ विविक्ते देशे साधारणे व्यभ्रे कालेशय्यायां समे फलके वा प्रत्यादित्यगुदमन्यस्योत्सङ्गे निषण्णपर्व- कायमुत्तानमुन्नतकटीदेशं यन्त्रणशाटकेन परिक्षिप्तग्रीवासक्थिसन्धिमलज्जार्हैराप्तपरिचारकैः सुपरिगृहीतं कृत्वा ततोऽस्मै घृताभ्यक्तगुदाय घृताभ्यक्तं यन्त्रमृज्वनुसुखं शनैः पायौ प्रणिदध्यात्| प्रवाहणप्रविष्टं चार्शोऽभि- वीक्ष्य पिचुप्लोतकयोरन्यतरेणावगुण्ठितया शलाकयोत्पीड्य यथोक्तविधिनाऽग्निक्षाराभ्यामुपाचरेत्सम्यङ्निर्वापयेच्च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsthAnaBedAnusAraM vidhiBedaH (3) · Śloka 3
മഹാന്തി പ്രാണവതശ്ഛിത്വാ ദഹേത്| ഛത്രാകാരാണ്യൂര്ധ്വവിസ്തൃതാനി ക്ഷാരസൂത്രേണ ബദ്ധ്വാ||൩||
महान्ति प्राणवतश्छित्वा दहेत्| छत्राकाराण्यूर्ध्वविस्तृतानि क्षारसूत्रेण बद्ध्वा||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhottaraM karma (4) · Śloka 4
തതോ യന്ത്രമപനീയോത്ഥാപ്യാതുരം സ്വഭ്യക്തഗുദജഘനവങ്ക്ഷണം യഥാകാലമുഷ്ണോദകകോഷ്ഠേऽവഗാഹയേത്| തതോ നിവാതമഗാരം പ്രവേശ്യാചാരികമുപദിശേത്||൪||
ततो यन्त्रमपनीयोत्थाप्यातुरं स्वभ्यक्तगुदजघनवङ्क्षणं यथाकालमुष्णोदककोष्ठेऽवगाहयेत्| ततो निवातमगारं प्रवेश्याचारिकमुपदिशेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dahanavikalpAH (5) · Śloka 5
സാവശേഷം പുനര്ദഹേത്| ഏവം സപ്തരാത്രാത് സപ്തരാത്രാദേകൈകമുപക്രമേത്| ബഹുഷു തു പ്രാഗ്ദക്ഷിണം തതോ വാമം വാമാത്പൃഷ്ഠാഗ്രജമ്| ഏകാഹാത്തു സര്വാണി ദഹതോऽതിയോഗോക്തോ ദോഷഃ| തത്ര ശുഷ്കാണ്യഗ്നിനാ ക്ഷാരേണ വാ സാധയേത്| ക്ഷാരേണൈവ മൃദുനാऽऽര്ദ്രാണി| ഏഷ സര്വപ്രദേശേഷ്വര്ശസാം ദഹനവികല്പഃ| തൃതീയേ തു ഗുദബലൌ പ്രത്യാഖ്യായോപചരേന്ന വേത്യേകേ||൫||
सावशेषं पुनर्दहेत्| एवं सप्तरात्रात् सप्तरात्रादेकैकमुपक्रमेत्| बहुषु तु प्राग्दक्षिणं ततो वामं वामात्पृष्ठाग्रजम्| एकाहात्तु सर्वाणि दहतोऽतियोगोक्तो दोषः| तत्र शुष्काण्यग्निना क्षारेण वा साधयेत्| क्षारेणैव मृदुनाऽऽर्द्राणि| एष सर्वप्रदेशेष्वर्शसां दहनविकल्पः| तृतीये तु गुदबलौ प्रत्याख़्यायोपचरेन्न वेत्येके||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagdAhAdilakShaNAni (6) · Śloka 6
അഥ സമ്യഗ്ദഗ്ധേ വാതാനുലോമ്യമന്നാഭിരുചിരഗ്നേര്ദീപ്തിര്ലാഘവമിന്ദ്രിയപ്രസാദോ യഥോക്തോപദ്രവനിവൃത്തിര്ബലവര്ണോപപത്തിശ്ച| അസമ്യഗ്ദാഹേ തു ക്ഷാരഗ്നികര്മണോര്വിധിമീക്ഷേത||൬||
अथ सम्यग्दग्धे वातानुलोम्यमन्नाभिरुचिरग्नेर्दीप्तिर्लाघवमिन्द्रियप्रसादो यथोक्तोपद्रवनिवृत्तिर्बलवर्णोपपत्तिश्च| असम्यग्दाहे तु क्षारग्निकर्मणोर्विधिमीक्षेत||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastivedanAdyupadravANAM cikitsA (7) · Śloka 7
ബസ്തിവേദനായാം കുഷ്ഠശതപുഷ്പാദേവദാരൂസുരഭിപുനര്നവാഗരുകല്കേന നാഭേരധഃ സര്വമാലിമ്പേത്| മൂത്രപുരീഷപ്രതീഘാതേ വരണാലമ്ബുസൈരണ്ഡപുനര്നവാശ്വദംഷ്ട്രാസുരഭീസുഷവീകഷായം സുഖോഷ്ണം സ്വഭ്യക്തപൃഷ്ഠകടീവംക്ഷണഗുദസ്യ പരിഷേകേऽവഗാഹേ വാ യോജയേത്| ക്ഷീരം സസ്നേഹം തൈലമേവ വാ| ദഗ്ധേഷു ചാര്ശഃ സു ശകൃത് ഛൈഥില്യാര്ഥം ത്രിവൃദ്വാസ്തുകോപോദകാചഞ്ചുപര്ണീശാകയുക്ത- മന്നമശ്നീയാത്||൭||
बस्तिवेदनायां कुष्ठशतपुष्पादेवदारूसुरभिपुनर्नवागरुकल्केन नाभेरधः सर्वमालिम्पेत्| मूत्रपुरीषप्रतीघाते वरणालम्बुसैरण्डपुनर्नवाश्वदंष्ट्रासुरभीसुषवीकषायं सुखोष्णं स्वभ्यक्तपृष्ठकटीवंक्षणगुदस्य परिषेकेऽवगाहे वा योजयेत्| क्षीरं सस्नेहं तैलमेव वा| दग्धेषु चार्शः सु शकृत् छैथिल्यार्थं त्रिवृद्वास्तुकोपोदकाचञ्चुपर्णीशाकयुक्त- मन्नमश्नीयात्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sArvadaihikI cikitsA (8) · Śloka 8
അനിലാനലരക്ഷണോത്തേജനാര്ഥം ദേഹപുഷ്ടയേ ച സ്നേഹാദീന് സമ്യഗാസേവേത| സംശോധനാഃ പ്രലേപാദ്യാഃ കഷായാസ്തൈലയുക്തയഃ| വ്രണാധികാരമാലോച്യ യോക്തവ്യാ ഹതനാമസു||൮||
अनिलानलरक्षणोत्तेजनार्थं देहपुष्टये च स्नेहादीन् सम्यगासेवेत| संशोधनाः प्रलेपाद्याः कषायास्तैलयुक्तयः| व्रणाधिकारमालोच्य योक्तव्या हतनामसु||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anavacaraNIyashastrakShArAgneH karma (9) · Śloka 9
അഥാനവചാരണീയശസ്ത്രക്ഷാരാഗ്നേര്വാതകഫോല്ബണാനി ദോഷസമ്പൂര്ണത്വാന്നിര്ഗതാനി സസ്തമ്ഭകണ്ഡൂശോഫശൂലാനി ക്ഷാരചിത്രകകുഷ്ഠബില്വമൂലകസിദ്ധേന തൈലേന വാ കൃഷ്ണാഹിബിഡാലൌഷ്ഠജലൌകഃ സൂകരവസാഭിര്വാഭ്യജ്യ പിണ്ഡേന സ്വേദയേദ് ദ്രവസ്വേദേന വാ| ധൂപയേച്ച സഘൃതശമീ പത്രാര്കമൂലമാനുഷകേശാഹിനിര്മോകബിഡാലചര്മഭിഃ| കുഞ്ജരവരാഹവൃഷശകൃത്സക്തുസര്ജരസൈര്വാ| സുരസാബൃഹതീപിപ്പല്യശ്വഗന്ധാഭിര്വാ സഘൃതാഭിഃ| അരിഷ്ടശിഗ്രുപത്രകുലത്ഥവചാഭിര്വാ| പ്രദിഹ്യാച്ചസ്നുഹീക്ഷീരയുക്തേന ഹരിദ്രാചൂര്ണേന| ഗോമൂത്രപിഷ്ടൈര്വാ കുക്കുടശകൃന്നിശാപിപ്പലീഗുഞ്ജാമൂലൈഃ| ഗോപിത്തപിഷ്ടാഭിര്വാ ദന്തീചിത്രകസുവര്ചികാഭിഃ| സുധാക്ഷീരപിഷ്ടൈര്വാ ഗുഡകൃഷ്ണാസൈന്ധവകുഷ്ഠശിരീഷബീജൈഃ| തദ്വച്ച ഗജാസ്ഥിതുത്ഥഭല്ലാതകലാങ്ഗലീകുലീരശൃങ്ഗീവചാഭയാഹിങ്ഗുകുഷ്ഠബില്വശിഗ്രുമൂലകബീജനിമ്ബാശ്വമാരപത്രപീലുമൂലൈഃ ബസ്തമൂത്രപിഷ്ടൈര്വാ സുധാകാണ്ഡാര്കക്ഷീരതുമ്ബപ്രസവകരഞ്ജൈഃ| പിപ്പല്യാദിഭിര്വാനുവാസാനദ്രവ്യൈഃ| ഏഭിര്ഹി പ്രദിഗ്ധാന്യര്ശാംസി ദുഷ്ടമസൃക്സഞ്ചിതം പിച്ഛാം ച വിമുച്യ പ്രശാമ്യന്തി| ഏഭിശ്ച തൈലാന്യഭ്യങ്ഗാര്ഥമുപകല്പയേത്||൯||
अथानवचारणीयशस्त्रक्षाराग्नेर्वातकफोल्बणानि दोषसम्पूर्णत्वान्निर्गतानि सस्तम्भकण्डूशोफशूलानि क्षारचित्रककुष्ठबिल्वमूलकसिद्धेन तैलेन वा कृष्णाहिबिडालौष्ठजलौकः सूकरवसाभिर्वाभ्यज्य पिण्डेन स्वेदयेद् द्रवस्वेदेन वा| धूपयेच्च सघृतशमी पत्रार्कमूलमानुषकेशाहिनिर्मोकबिडालचर्मभिः| कुञ्जरवराहवृषशकृत्सक्तुसर्जरसैर्वा| सुरसाबृहतीपिप्पल्यश्वगन्धाभिर्वा सघृताभिः| अरिष्टशिग्रुपत्रकुलत्थवचाभिर्वा| प्रदिह्याच्चस्नुहीक्षीरयुक्तेन हरिद्राचूर्णेन| गोमूत्रपिष्टैर्वा कुक्कुटशकृन्निशापिप्पलीगुञ्जामूलैः| गोपित्तपिष्टाभिर्वा दन्तीचित्रकसुवर्चिकाभिः| सुधाक्षीरपिष्टैर्वा गुडकृष्णासैन्धवकुष्ठशिरीषबीजैः| तद्वच्च गजास्थितुत्थभल्लातकलाङ्गलीकुलीरशृङ्गीवचाभयाहिङ्गुकुष्ठबिल्वशिग्रुमूलकबीजनिम्बाश्वमारपत्रपीलुमूलैः बस्तमूत्रपिष्टैर्वा सुधाकाण्डार्कक्षीरतुम्बप्रसवकरञ्जैः| पिप्पल्यादिभिर्वानुवासानद्रव्यैः| एभिर्हि प्रदिग्धान्यर्शांसि दुष्टमसृक्सञ्चितं पिच्छां च विमुच्य प्रशाम्यन्ति| एभिश्च तैलान्यभ्यङ्गार्थमुपकल्पयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsIsAditailam (10) · Śloka 10
തഥാ കാസീസസൈന്ധവാലപിപ്പലീകുഷ്ഠശുണ്ഠീവിഡങ്ഗവിദാരീലാങ്ഗലീകരവീരാര്ദ്രകസ്വര്ണക്ഷീരീദന്തീചിത്രകാലര്കസുധാപയോഭിസ്തൈലഞ്ചതുര്ഗുണമൂത്രവിപക്വമപ്രദൂഷയദ്ഗുദമഭ്യങ്ഗാത് ക്ഷാരവദര്ശാംസി ശാതയതി||൧൦||
तथा कासीससैन्धवालपिप्पलीकुष्ठशुण्ठीविडङ्गविदारीलाङ्गलीकरवीरार्द्रकस्वर्णक्षीरीदन्तीचित्रकालर्कसुधापयोभिस्तैलञ्चतुर्गुणमूत्रविपक्वमप्रदूषयद्गुदमभ्यङ्गात् क्षारवदर्शांसि शातयति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aBya~ggAdinA~arshaHshAtanam (11) · Śloka 11
തൈലാഭ്യക്തം വാ പായുപ്രദേശം പക്വേഷ്ടകാശകലൈസ്തീക്ഷ്ണകോടിഭിരഗ്നിവര്ണൈര്മഹിഷീമൂത്രനിര്വാപിതൈര്നിഷ്പീഡയന് ദ്വികാലം സപ്തദിനാനി സ്വേദയേത്| അനന്തരഞ്ച യഥോക്തേനാവഗാഹനേന| തതോ ഗതേ സപ്തരാത്രേ പൂജീകരഞ്ജപല്ലവകല്കേന സസൈന്ധവേന സ്നുഹീപയസാ വര്തിം കൃത്വാ നാതിശുഷ്കാം ഗുദോ വിദധ്യാത്| കൃതവിണ്മൂത്രം ചാവഗാഹേ സ്ഥാപയേത്| പ്രാതഃ സായം ചൈഷ വിധിഃ പ്രത്യഹമേകാന്തരം വാ യാവത് ത്രിരാത്രമ്| തതോ ദേവദാലീക്ഷാരഹരീതകീഃ ശീലയേത്| ഏവമര്ശാംസി ശീര്യന്തേ||൧൧||
तैलाभ्यक्तं वा पायुप्रदेशं पक्वेष्टकाशकलैस्तीक्ष्णकोटिभिरग्निवर्णैर्महिषीमूत्रनिर्वापितैर्निष्पीडयन् द्विकालं सप्तदिनानि स्वेदयेत्| अनन्तरञ्च यथोक्तेनावगाहनेन| ततो गते सप्तरात्रे पूजीकरञ्जपल्लवकल्केन ससैन्धवेन स्नुहीपयसा वर्तिं कृत्वा नातिशुष्कां गुदो विदध्यात्| कृतविण्मूत्रं चावगाहे स्थापयेत्| प्रातः सायं चैष विधिः प्रत्यहमेकान्तरं वा यावत् त्रिरात्रम्| ततो देवदालीक्षारहरीतकीः शीलयेत्| एवमर्शांसि शीर्यन्ते||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana harItakIpAkavidhiH (12) · Śloka 12
അഥ ഹരീതകീപാകവിധിഃ| സജാലമൂലം ജീമൂതകമന്തര്ധൂമം ദഹേത്| തസ്യ ഭസ്മനോര്ദ്ധാഢകം ഗോമൂത്രപാത്രദ്വയേനൈകവിംശതികൃത്വോ ഗാലയേത്| തതസ്തേന ക്ഷാരമൂത്രേണ കുടജചിത്രകവ്യാധിഘാതചൂര്ണപ്രസൃതത്രയാന്വിതേന പഥ്യാശതദ്വയമാഘനീഭാവാത് പചേത്| അവതീര്ണഞ്ച തമവലേഹം വ്യോഷരജഃപ്രസൃതയുക്തം ഘൃതഭാവിതേ ഭാജനേ നിദധ്യാത്| സ ലേഹഃ സാവലേഹവിജയാദ്വയോപയോഗമഭ്യസ്യമാനോ ഗുദജജഠരജഘനവങ്ക്ഷണശൂലഗരാനാഹഗുല്മപാണ്ഡുരോഗാശ്മരീശര്കരാശ്വാസകാസാന് നിയച്ഛതി||൧൨||
अथ हरीतकीपाकविधिः| सजालमूलं जीमूतकमन्तर्धूमं दहेत्| तस्य भस्मनोर्द्धाढकं गोमूत्रपात्रद्वयेनैकविंशतिकृत्वो गालयेत्| ततस्तेन क्षारमूत्रेण कुटजचित्रकव्याधिघातचूर्णप्रसृतत्रयान्वितेन पथ्याशतद्वयमाघनीभावात् पचेत्| अवतीर्णञ्च तमवलेहं व्योषरजःप्रसृतयुक्तं घृतभाविते भाजने निदध्यात्| स लेहः सावलेहविजयाद्वयोपयोगमभ्यस्यमानो गुदजजठरजघनवङ्क्षणशूलगरानाहगुल्मपाण्डुरोगाश्मरीशर्कराश्वासकासान् नियच्छति||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana punaH punaH shodhanaM srAvaNa~jca (13) · Śloka 13
സദാ ച പത്രഭങ്ഗോദകേന കോഷ്ണേനാമ്ബുനാ വാ ശൌചമാചരേത്| അപ്രവര്ത്തമാനഞ്ച രുധിരമുച്ഛൂനകഠിനേഷ്വര്ശഃ സു ജലൌകാഭിഃ സൂചീകൂര്ചേന വാ പ്രവര്തയേത്||൧൩||
सदा च पत्रभङ्गोदकेन कोष्णेनाम्बुना वा शौचमाचरेत्| अप्रवर्त्तमानञ्च रुधिरमुच्छूनकठिनेष्वर्शः सु जलौकाभिः सूचीकूर्चेन वा प्रवर्तयेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnisAdAdau vidhiH (14) · Śloka 14
അഗ്നിസാദേ ഗുദശോഫശൂലാര്തൌ ച ഹിങ്ഗ്വര്ധകര്ഷം സൌവര്ചലയവക്ഷാരേന്ദ്രയവപിപ്പലീനാം പൃഥക്കര്ഷ മൂര്വാര്ധപലം പാഠാപലം ശുണ്ഠീദ്വിപലം ചൈകത്ര ചൂര്ണിതമുഷ്ണാമ്ബുസര്പിര്മദ്യാദ്യൈരുപയോജ്യമ്| ത്രിലവണാദിചൂര്ണം വാ| ഹിങ്ഗ്വതിവിഷാവഷ്ഠസ്വര്ജി കാക്ഷാരബിഡ്ലവണാനി വാ ദ്വിഗുണോത്തരാണി പ്രയോജയേത്| പ്രാണദാം വാ തക്രാനുപാനാം സഗുഡാമ്| പ്രാതഃ പ്രാഗ്ഭക്തം വാ നിരന്നോ വാ തക്രമഹരഹസ്തസ്മിന് ജീര്ണേ തക്രേ സായം തക്രപേയാം സസൈന്ധവാം പിബേത്| തക്രേണൈവ വാ ലാജാസക്തൂനവലിഹ്യാത്| പീലൂനി വാ തക്രാനുപാനാനി പ്രാതഃ പക്ഷം പക്ഷാര്ധം വാ പ്രയോജയേത്| കടുകികാമൂലകല്കം വാ പ്രാതസ്തക്രേണ| ശുണ്ഠീചിത്രകപുനര്നവാക്വാഥസിദ്ധം വാ ക്ഷീരമ്| ഗോമൂത്രപരിസ്രുതേ വാ ബഹുകൃത്വോ ജീമൂതകക്ഷാര ഉഷിതാ ഹരീതകീഃ| ഗോമൂത്രാര്ധദ്രോണസിദ്ധം വാ ക്ഷൌദ്രവദഭയാശതമ്| വാസിഷ്ഠഹരീതകീര്വാ| ഭല്ലാതകാനി വാ രസായനോപദേശേന പുനര്നവാലമ്ബുസാം വാ ശോഫോക്തവിധിനാ ഗുഡാര്ദ്രകം വാ||൧൪||
अग्निसादे गुदशोफशूलार्तौ च हिङ्ग्वर्धकर्षं सौवर्चलयवक्षारेन्द्रयवपिप्पलीनां पृथक्कर्ष मूर्वार्धपलं पाठापलं शुण्ठीद्विपलं चैकत्र चूर्णितमुष्णाम्बुसर्पिर्मद्याद्यैरुपयोज्यम्| त्रिलवणादिचूर्णं वा| हिङ्ग्वतिविषावष्ठस्वर्जि काक्षारबिड्लवणानि वा द्विगुणोत्तराणि प्रयोजयेत्| प्राणदां वा तक्रानुपानां सगुडाम्| प्रातः प्राग्भक्तं वा निरन्नो वा तक्रमहरहस्तस्मिन् जीर्णे तक्रे सायं तक्रपेयां ससैन्धवां पिबेत्| तक्रेणैव वा लाजासक्तूनवलिह्यात्| पीलूनि वा तक्रानुपानानि प्रातः पक्षं पक्षार्धं वा प्रयोजयेत्| कटुकिकामूलकल्कं वा प्रातस्तक्रेण| शुण्ठीचित्रकपुनर्नवाक्वाथसिद्धं वा क्षीरम्| गोमूत्रपरिस्रुते वा बहुकृत्वो जीमूतकक्षार उषिता हरीतकीः| गोमूत्रार्धद्रोणसिद्धं वा क्षौद्रवदभयाशतम्| वासिष्ठहरीतकीर्वा| भल्लातकानि वा रसायनोपदेशेन पुनर्नवालम्बुसां वा शोफोक्तविधिना गुडार्द्रकं वा||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vividhAstakraprayogAH (15) · Śloka 15
സക്തുമന്ഥം വാ ഭല്ലാതകചൂര്ണയുക്തം നാതിലവണം തക്രേണ| തക്രേണ വാഷാഢകാര്തികമാര്ഗശീര്ഷാണാം മാസാനാമന്യതമസ്മിന് പുഷ്യയോഗേ സമുദ്ധൃതം ചിത്രകമഥവാ മസ്തുയൂഷക്ഷീരഘൃതതൈലാദ്യന്യതമേന| ചിത്രകമൂലക്വാഥം വാ ലേഹതാം ഗതം സമധുഗുഡം തക്രാശീ ശീലയേത്| കലശേ വാന്നശ്ചിത്രകമൂലത്വക്ലിപ്തശുഷ്കേ ജാതം ദധി കാലശേയം വാ പാനഭോജനേഷു| ഏവം ഭാര്ങ്ഗ്യാസ്ഫോതഗുഡൂചീപഞ്ചകോലേഷു തക്രകല്പഃ| ഘൃതഘടേ വാ ഹപുഷോപകുഞ്ചികാധാനകാജമോദാജാജീശഠീകാരവീയവാനീചിത്രകപിപ്പലീദ്വയപിപ്പലീമൂലചൂര്ണാസുതം ജാതം തക്രമ്| തക്രമേവ വാതിമന്ദവഹ്നിനഃ സത്താഹമര്ധമാസം വാ മാസമപി വാ കാലാദ്യപേക്ഷയാ രൂക്ഷം സസ്നേഹമമ്ലമനമ്ലം വാ സാന്നമനലം വാ ശീലയേത്| തതസ്തക്രസിദ്ധാനി ക്രമശോऽര്ശോഘ്നലഘുദീപനീയദ്രവ്യധാന്യപിശിതശാകോപകല്പിതാനി പേയായൂഷരസവ്യഞ്ജനാനി| തക്രം ഹി പരമൌഷധമനിലകഫാര്തീനാം വിശേഷാജ്ജഠരാശ്രിതാനാമ്| തത്രാപി വിശേഷേണ ദുര്നാമ്നാമ്| ന ഹി തദ്വിഹതാന്യര്ശാംസി പുനഃ പ്രരോഹന്തി| ഭൂമാവപി തന്നിഷിച്യമാനമഹരഹഃ സമൂലമുച്ഛിനന്തി തൃണജാലമപ്സ്വപി ച ശൈവാലമ്| തദ്വിശോധിതേഷു പുനര്ദേഹസ്രോതഃ സൂപചീയമാനോऽന്നരസഃ പുഷ്ടിബലവര്ണൌജസാമാശു വൃദ്ധയേ സമ്പദ്യതേ||൧൫||
सक्तुमन्थं वा भल्लातकचूर्णयुक्तं नातिलवणं तक्रेण| तक्रेण वाषाढकार्तिकमार्गशीर्षाणां मासानामन्यतमस्मिन् पुष्ययोगे समुद्धृतं चित्रकमथवा मस्तुयूषक्षीरघृततैलाद्यन्यतमेन| चित्रकमूलक्वाथं वा लेहतां गतं समधुगुडं तक्राशी शीलयेत्| कलशे वान्नश्चित्रकमूलत्वक्लिप्तशुष्के जातं दधि कालशेयं वा पानभोजनेषु| एवं भार्ङ्ग्यास्फोतगुडूचीपञ्चकोलेषु तक्रकल्पः| घृतघटे वा हपुषोपकुञ्चिकाधानकाजमोदाजाजीशठीकारवीयवानीचित्रकपिप्पलीद्वयपिप्पलीमूलचूर्णासुतं जातं तक्रम्| तक्रमेव वातिमन्दवह्निनः सत्ताहमर्धमासं वा मासमपि वा कालाद्यपेक्षया रूक्षं सस्नेहमम्लमनम्लं वा सान्नमनलं वा शीलयेत्| ततस्तक्रसिद्धानि क्रमशोऽर्शोघ्नलघुदीपनीयद्रव्यधान्यपिशितशाकोपकल्पितानि पेयायूषरसव्यञ्जनानि| तक्रं हि परमौषधमनिलकफार्तीनां विशेषाज्जठराश्रितानाम्| तत्रापि विशेषेण दुर्नाम्नाम्| न हि तद्विहतान्यर्शांसि पुनः प्ररोहन्ति| भूमावपि तन्निषिच्यमानमहरहः समूलमुच्छिनन्ति तृणजालमप्स्वपि च शैवालम्| तद्विशोधितेषु पुनर्देहस्रोतः सूपचीयमानोऽन्नरसः पुष्टिबलवर्णौजसामाशु वृद्धये सम्पद्यते||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyapena sevyam (16) · Śloka 16
മദ്യപശ്ച സേവേത ചവ്യചിത്രകാജാജീചൂര്ണാനുവിദ്ധം സീധും ഗൌഡം വാ| സൌവര്ചലഹപുഷാന്വിതാം വാ സുരാമ്||൧൬||
मद्यपश्च सेवेत चव्यचित्रकाजाजीचूर्णानुविद्धं सीधुं गौडं वा| सौवर्चलहपुषान्वितां वा सुराम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aBayAriShTaH (17) · Śloka 17
അഭയാപലാഷ്ടകം ദ്വിഗുണാമലകമിന്ദ്രവാരുണീപലപഞ്ചകഞ്ച ദ്വിഗുണകപിത്ഥമധ്യം ലോധ്രവിഡങ്ഗൈലവാലുകപിപ്പലീമരിചാനി ദ്വിപലാംശാനി ജര്ജരിതാന്യുദകഭാരേ വിപാച്യ പാദശേഷം രസം പൂതശീതം ഗുഡതുലാദ്വയേന ധാതകീപലാഷ്ടകേന സംയോജ്യ ഘൃതഭാജനേऽര്ധമാസസ്ഥം പ്രാതരന്നകാലേ വോപയുഞ്ജീത| അയമഭയാരിഷ്ടോऽര്ശോഗ്രഹണീപാണ്ഡുഹൃദ്രോഗകാമിലായക്ഷ്മവിഷമജ്വരപ്ലീഹഗുല്മോദരശ്വയഥുകുഷ്ഠകൃമിഗ്രന്ഥ്യര്ബുദഘ്നോऽഗ്നിരുചിവര്ണകരശ്ച||൧൭||
अभयापलाष्टकं द्विगुणामलकमिन्द्रवारुणीपलपञ्चकञ्च द्विगुणकपित्थमध्यं लोध्रविडङ्गैलवालुकपिप्पलीमरिचानि द्विपलांशानि जर्जरितान्युदकभारे विपाच्य पादशेषं रसं पूतशीतं गुडतुलाद्वयेन धातकीपलाष्टकेन संयोज्य घृतभाजनेऽर्धमासस्थं प्रातरन्नकाले वोपयुञ्जीत| अयमभयारिष्टोऽर्शोग्रहणीपाण्डुहृद्रोगकामिलायक्ष्मविषमज्वरप्लीहगुल्मोदरश्वयथुकुष्ठकृमिग्रन्थ्यर्बुदघ्नोऽग्निरुचिवर्णकरश्च||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantyariShTaH, durAlaBariShTaH (18) · Śloka 18
ദന്തീചിത്രകത്രിഫലാദശമൂലാനി പാലികാന്യുദകദ്രോണേ സാധയിത്വാ പാദശേഷേ പൂതശീതേ തസ്മിന് ഗുഡതുലാര്ധധാതകീകുഡവഞ്ച പ്രക്ഷിപ്യ ഘൃതഭാജനേ മാസമുഷിതോ ദന്ത്യരിഷ്ടഃ സമാനഃ പൂര്വേണ| ദുരാലഭായാഃ പ്രസ്ഥമഭയാമലകവൃഷപാഠാചിത്രകദന്തീമഹൌഷധീനാം പ്രത്യേകം ദ്വിപലമമ്ഭസാം ദ്രോണേ പൂര്വവത്സിദ്ധം പൂതശീതം ശര്കരാതുലയോന്മിശ്രം മധുഘൃതപ്രിയങ്ഗുപിപ്പലീചവികാകല്കലിപ്തേ ഘൃതകുമ്ഭേ പക്ഷം നിധാപയേത്| അയം ദുരാലഭാരിഷ്ടഃ സമാനഃ പൂര്വേണ||൧൮||
दन्तीचित्रकत्रिफलादशमूलानि पालिकान्युदकद्रोणे साधयित्वा पादशेषे पूतशीते तस्मिन् गुडतुलार्धधातकीकुडवञ्च प्रक्षिप्य घृतभाजने मासमुषितो दन्त्यरिष्टः समानः पूर्वेण| दुरालभायाः प्रस्थमभयामलकवृषपाठाचित्रकदन्तीमहौषधीनां प्रत्येकं द्विपलमम्भसां द्रोणे पूर्ववत्सिद्धं पूतशीतं शर्करातुलयोन्मिश्रं मधुघृतप्रियङ्गुपिप्पलीचविकाकल्कलिप्ते घृतकुम्भे पक्षं निधापयेत्| अयं दुरालभारिष्टः समानः पूर्वेण||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmalakAriShTaH (19) · Śloka 19
നവാമലകപലശതം പിപ്പലീനാഗപുഷ്പകുഡവദ്വയം പാലികാനി ചവ്യചിത്രകക്രമുകലോധ്രപാഠാമരിചവിഡങ്ഗമഞ്ജിഷ്ഠൈലവാലുകപിപ്പലീമൂലാന്യര്ധപലാംശകാനി ദാര്വീശതാഹ്വേന്ദ്രാഹ്വാശാരിവാദ്വയമുസ്തകുഷ്ഠാന്യൈകധ്യഞ്ച ജലദ്രോണദ്വയേऽര്ധാവശേഷം സാധയേത്| സ രസഃ പൂതശീതഃ സമദ്രാക്ഷാസ്വരസഃ സിതാപലശതദ്വയേന ക്ഷൌദ്രാര്ധപ്രസ്ഥേന പൃഥക്കാര്ഷികേണ ച ത്വഗേലാലോധ്രകുടന്നടാമ്ബുസേവ്യക്രമുകരകേസരചൂര്ണേന യുക്തോ ഗുഡ-ശര്കരാധൂപിതേ ഘൃതഭാണ്ഡേ പ്രക്ഷിപ്യ പക്ഷമുപേക്ഷിതോऽയമാമലകാരിഷ്ടഃ സമാനഃ പൂര്വേണ| അകാലവലീപലിതഖലതിശമനശ്ഛ||൧൯||
नवामलकपलशतं पिप्पलीनागपुष्पकुडवद्वयं पालिकानि चव्यचित्रकक्रमुकलोध्रपाठामरिचविडङ्गमञ्जिष्ठैलवालुकपिप्पलीमूलान्यर्धपलांशकानि दार्वीशताह्वेन्द्राह्वाशारिवाद्वयमुस्तकुष्ठान्यैकध्यञ्च जलद्रोणद्वयेऽर्धावशेषं साधयेत्| स रसः पूतशीतः समद्राक्षास्वरसः सितापलशतद्वयेन क्षौद्रार्धप्रस्थेन पृथक्कार्षिकेण च त्वगेलालोध्रकुटन्नटाम्बुसेव्यक्रमुकरकेसरचूर्णेन युक्तो गुड-शर्कराधूपिते घृतभाण्डे प्रक्षिप्य पक्षमुपेक्षितोऽयमामलकारिष्टः समानः पूर्वेण| अकालवलीपलितखलतिशमनश्छ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guggulvAsavaH (20) · Śloka 20
ഗുഗ്ഗുലുപലചതുഷ്ടയമാമലകപ്രസ്ഥം ധാതകീപ്രസ്ഥമഭയാ ശതമക്ഷശതഞ്ച ഗുഡപലശതദ്വയം പാലികാനി പഞ്ചകോലാകാജാജമോദാചതുര്ജാതകകട്ഫലമുസ്തമരിചാനി ദശപലികാനി ച ഖണ്ഡദ്രാക്ഷാദാഡിമാനി സര്വമൈകധ്യമമ്ഭസാപ്ലാവ്യാലോഡ്യ ച പുരാണേ ജതുസൃതേ ദ്രോണക്ഷമേ ഭാജനേ നിഃക്ഷിപ്യ സ്ഥാപയേത്| ഗന്ധവര്ണരസോപപന്നം ചാസവമഭിസമീക്ഷ്യ തം കുമ്ഭമിക്ഷുരസസ്യ പൂരയേത്| ഏഷ ഷണ്മാസസ്ഥിതോ ഗുഗ്ഗുല്വാസവഃ സമാനഃ പൂര്വേണ||൨൦||
गुग्गुलुपलचतुष्टयमामलकप्रस्थं धातकीप्रस्थमभया शतमक्षशतञ्च गुडपलशतद्वयं पालिकानि पञ्चकोलाकाजाजमोदाचतुर्जातककट्फलमुस्तमरिचानि दशपलिकानि च ख़ण्डद्राक्षादाडिमानि सर्वमैकध्यमम्भसाप्लाव्यालोड्य च पुराणे जतुसृते द्रोणक्षमे भाजने निःक्षिप्य स्थापयेत्| गन्धवर्णरसोपपन्नं चासवमभिसमीक्ष्य तं कुम्भमिक्षुरसस्य पूरयेत्| एष षण्मासस्थितो गुग्गुल्वासवः समानः पूर्वेण||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana amadyapena sevyam (21) · Śloka 21
അമദ്യപോ വാ പിബേച്ച ശൃതശീതമല്പമുദകം ശൃതം ധാന്യനാഗരാഭ്യാമ്| ലഘുനാ പഞ്ചമൂലേന വാ| പഞ്ചകോലകാജാജീകാരവീഗജശൌണ്ഡീബില്വശലാടുപാഠാതുമ്ബുരുധാന്യകൈര്വാ| ഏഭിശ്ച ഫലാമ്ലാന്യമകസ്നിഗ്ധാന്പേയാ യൂഷരസാദീന് കുര്യാത്| ഏഭിരേവ ഘൃതം സാധയേത്| പിബേദ്വാ മസ്തുധാന്യാമ്ലം മധുശുക്തോദകം വാ||൨൧||
अमद्यपो वा पिबेच्च शृतशीतमल्पमुदकं शृतं धान्यनागराभ्याम्| लघुना पञ्चमूलेन वा| पञ्चकोलकाजाजीकारवीगजशौण्डीबिल्वशलाटुपाठातुम्बुरुधान्यकैर्वा| एभिश्च फलाम्लान्यमकस्निग्धान्पेया यूषरसादीन् कुर्यात्| एभिरेव घृतं साधयेत्| पिबेद्वा मस्तुधान्याम्लं मधुशुक्तोदकं वा||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kara~jjashuktaH, pIlushuktaH (22) · Śloka 22
പൂതീകരഞ്ജത്വക്പലശതദ്വയം ശുഷ്കമുദകദ്രോണേ ക്വാഥയേത്| പാദശേഷേ ച തസ്മിന് പൂതശീതേ ഗുഡപലാന്യശീതിം വ്യോഷാര്ധപ്രസ്ഥചൂര് ണഞ്ചദത്വാ യവപല്ലേ ഘൃതകുമ്ഭസ്ഥം മാസം നിധാപയേത്| ഏതത് കരഞ്ജശുക്തമഭ്യസ്യമാനമലമനലജനനമര്ശോഗുല്മാനാഹപ്ലീഹഗരോദരഘ്നഞ്ച| പീലുതുലാം തുല്യഗുഡാം മസ്തുനസ്തക്രസ്യ വാ ദ്രോണേऽഭിഷുണുയാത്| തത്ര പാലികാനാമഭയാതിവിഷാപാഠാമുസ്തകടുകാദേവദാരൂഹിംസ്രാജീരകാരൂശ്കരചവ്യാജമോദൈലാചിത്രകഗജപിപ്പലീവ്യോഷവിഡങ്ഗശതാഹ്വാഹരേണുചിരിബില്വത്വക്കുഷ്ഠകുടജബീജ ത്രിവൃത് പിപ്പലീമൂലോപകുഞ്ചികാനാം ചൂര്ണം ക്ഷിപ്ത്വാ പൂര്വവന്നിധാപയേത് തദധികഗുണം പൂര്വസ്മാത്||൨൨||
पूतीकरञ्जत्वक्पलशतद्वयं शुष्कमुदकद्रोणे क्वाथयेत्| पादशेषे च तस्मिन् पूतशीते गुडपलान्यशीतिं व्योषार्धप्रस्थचूर् णञ्चदत्वा यवपल्ले घृतकुम्भस्थं मासं निधापयेत्| एतत् करञ्जशुक्तमभ्यस्यमानमलमनलजननमर्शोगुल्मानाहप्लीहगरोदरघ्नञ्च| पीलुतुलां तुल्यगुडां मस्तुनस्तक्रस्य वा द्रोणेऽभिषुणुयात्| तत्र पालिकानामभयातिविषापाठामुस्तकटुकादेवदारूहिंस्राजीरकारूश्करचव्याजमोदैलाचित्रकगजपिप्पलीव्योषविडङ्गशताह्वाहरेणुचिरिबिल्वत्वक्कुष्ठकुटजबीज त्रिवृत् पिप्पलीमूलोपकुञ्चिकानां चूर्णं क्षिप्त्वा पूर्ववन्निधापयेत् तदधिकगुणं पूर्वस्मात्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gaNDIrakA~jjikam (23) · Śloka 23
സുതക്ഷിതാനാമിക്ഷുഗണ്ഡികാനാം ദ്രോണമുദകദ്രോണേന ഘൃതഭാവിതേ ഭാജനേऽഭിഷുണുയാത്| ആവപേച്ചാത്ര ജര്ജരീകൃതാ യവാനീയവാനകകുസ്തുമ്ബരീപൃഥ്വീകാഃ പൃഥക്കുഡവാംശാസ്തഥാ ദ്വിപലോന്മിതാസ്തേജോവതീപഞ്ചകോലകാജാജീരകദ്വയകാരവീഃ ക്ഷൌദ്രകുഡവം ച പ്രക്ഷിപ്യ തതോ ദശരാത്രേണ സഞ്ജാതാന് തസ്മാന്മാത്രാം സൌവര്ചലാര്ദ്രകഭൂസ്തൃണൈഃ സുരഭീകൃതം ഭുഞ്ജാനഃ പിബേത്| പുനഃ പുനശ്ചാത്ര പാനീയം പ്രക്ഷിപേദിക്ഷുഗണ്ഡികാദികഞ്ച സമ്ഭാരമ്| തത് ഗണ്ഡീരാഖ്യം കാഞ്ജികം പരം രുചികരമഗ്നിദീപനമര്ശോഗ്രഹണീവികാരോദരഗരകൃമിഗുല്മമദാത്യയ പാണ്ഡുരോഗഘ്നമ്||൨൩||
सुतक्षितानामिक्षुगण्डिकानां द्रोणमुदकद्रोणेन घृतभाविते भाजनेऽभिषुणुयात्| आवपेच्चात्र जर्जरीकृता यवानीयवानककुस्तुम्बरीपृथ्वीकाः पृथक्कुडवांशास्तथा द्विपलोन्मितास्तेजोवतीपञ्चकोलकाजाजीरकद्वयकारवीः क्षौद्रकुडवं च प्रक्षिप्य ततो दशरात्रेण सञ्जातान् तस्मान्मात्रां सौवर्चलार्द्रकभूस्तृणैः सुरभीकृतं भुञ्जानः पिबेत्| पुनः पुनश्चात्र पानीयं प्रक्षिपेदिक्षुगण्डिकादिकञ्च सम्भारम्| तत् गण्डीराख्यं काञ्जिकं परं रुचिकरमग्निदीपनमर्शोग्रहणीविकारोदरगरकृमिगुल्ममदात्यय पाण्डुरोगघ्नम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUkShakoShThArshasi ghRutAni, pAThAdighRutam (24) · Śloka 24
രൂക്ഷകോഷ്ഠശ്ചാര്ശസോ നഗരക്ഷാരകൃഷ്ണാജാജീധാന്യകാരവീഗര്ഭം ഫലാമ്ലം സഫാണിതം സര്പിഃ പിബേത്| ഗുല്മോക്താനി വാ ഘൃതാനി| കിംശുകക്ഷാരോദകേന വാ വിപക്വം വ്യോഷഗര്ഭമ്| പാഠാമരിചപഞ്ചകോലകക്ഷാരയവാനീകുസ്തുമ്ബരൂഹരീതകീബില്വവിഡങ്ഗസൈന്ധവഗര്ഭചതുര്ഗുണേന ദധ്നാ വിപക്വം സര്പിഃ പ്രവാഹികാഗുദഭ്രംശപിച്ഛാസ്രാവാനാഹഗുല്മപായുപാര്ശ്വവങ്ക്ഷണവേദനാഗ്രഹണീദോഷഹൃദ്രോഗമൂത്രകൃച്ഛ്രഘ്നമ്||൨൪||
रूक्षकोष्ठश्चार्शसो नगरक्षारकृष्णाजाजीधान्यकारवीगर्भं फलाम्लं सफाणितं सर्पिः पिबेत्| गुल्मोक्तानि वा घृतानि| किंशुकक्षारोदकेन वा विपक्वं व्योषगर्भम्| पाठामरिचपञ्चकोलकक्षारयवानीकुस्तुम्बरूहरीतकीबिल्वविडङ्गसैन्धवगर्भचतुर्गुणेन दध्ना विपक्वं सर्पिः प्रवाहिकागुदभ्रंशपिच्छास्रावानाहगुल्मपायुपार्श्ववङ्क्षणवेदनाग्रहणीदोषहृद्रोगमूत्रकृच्छ्रघ्नम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cA~ggerIghRutam (25) · Śloka 25
പിപ്പലീപാഠാനാഗരഗോക്ഷുരകാണാം ത്രിപലികാനാം നിര്യൂഹേ ഗണ്ഡീരമരിചപഞ്ചകോലകാന്യര്ധപലികാനി കല്കീകൃത്യ ഷഡ്ഗുണേന ദധ്നാ ചത്വാരിംശത് ഘൃതപലാനി തുല്യചാങ്ഗേരീരസാനി പാചയേത്| തത് സര്പിഃ സമാനം പൂര്വേണ| ശോഫോദരശ്വാസകാസഹിധ്മാഘ്നം ച||൨൫||
पिप्पलीपाठानागरगोक्षुरकाणां त्रिपलिकानां निर्यूहे गण्डीरमरिचपञ्चकोलकान्यर्धपलिकानि कल्कीकृत्य षड्गुणेन दध्ना चत्वारिंशत् घृतपलानि तुल्यचाङ्गेरीरसानि पाचयेत्| तत् सर्पिः समानं पूर्वेण| शोफोदरश्वासकासहिध्माघ्नं च||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana baddhavarcasAdau visheShaH (26) · Śloka 26
ബദ്ധവര്ചാംസി ചാര്ശാംസ്യുദാവര്തവദുപാചരേത്| ഭിന്നവര്ചാംസി ചാര്ശാംസ്യതീസാരവത്| അതിപ്രവൃത്തരക്താനി രക്തപിത്താതിസാരവത്| അശുദ്ധഞ്ച കാലബലാപേക്ഷീ സ്രവദ്രുധിരമുപേക്ഷേത| ഉഭൌ ച തത്രാനുബധ്യേതേ ശ്ലേഷ്മാനിലോ വാ| തത്ര പിത്തശ്ലേഷ്മോല്ബണം പാചനദീപനദ്രവ്യൈരുപേക്ഷയാ ച സംശോധ്യ ശമയേത്| പിത്താനിലോല്ബണമന്തര്ബഹിരൂര്ധ്വമധശ്ച യഥാഗ്നിസ്നേഹൈഃ| കേവലപിത്തോല്ബണമുഷ്ണകാലേ വിശേഷതശ്ച ദുര്ബലസ്യ സ്തമ്ഭനൈഃ||൨൬||
बद्धवर्चांसि चार्शांस्युदावर्तवदुपाचरेत्| भिन्नवर्चांसि चार्शांस्यतीसारवत्| अतिप्रवृत्तरक्तानि रक्तपित्तातिसारवत्| अशुद्धञ्च कालबलापेक्षी स्रवद्रुधिरमुपेक्षेत| उभौ च तत्रानुबध्येते श्लेष्मानिलो वा| तत्र पित्तश्लेष्मोल्बणं पाचनदीपनद्रव्यैरुपेक्षया च संशोध्य शमयेत्| पित्तानिलोल्बणमन्तर्बहिरूर्ध्वमधश्च यथाग्निस्नेहैः| केवलपित्तोल्बणमुष्णकाले विशेषतश्च दुर्बलस्य स्तम्भनैः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmolbaNe karma kuTajaprayogau, kuTajAvalehaH, kuTajAvalehaH ( aparaH ) (27) · Śloka 27
അഥ ശ്ലേഷ്മോല്ബണേ കുടജത്വഗ്വിശ്വഭേഷജക്വാഥം പിബേത്| തണ്ഡുലോദകേന വാ കുടജത്വക്ഫലാതിവിഷാരസാഞ്ജനാനി സക്ഷൌദ്രാണി| കുടജത്വക്പലശതമാര്ദ്രം ദിവ്യാമ്ബുനാ ക്വാഥയേത്| മുക്തരസേ ച പൂതേ തസ്മിന് പാലികാന് സുശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടാന് പ്രിയങ്ഗുസമങ്ഗാമോചരസാന് കുടജബീജത്രിപലഞ്ച പ്രക്ഷിപ്യ മൃദ്വഗ്നിനാ പുനഃ സാധയേദാദര്വീലേപാത്| അയമവലേഹശ്ഛഗലീക്ഷീരേണ പേയാമണ്ഡേന വാ സഹാജക്ഷീരഭുജഃ പ്രയുക്തോ രക്തജാന്യര്ശാംസ്യതീസാരം രക്തപിത്തഞ്ചോര്ധ്വമധോ വാ പ്രവൃത്തമപഹരതി| കുടജത്വക്പലശതമുദകദ്രോണേ അഷ്ടഭാഗശേഷം സാധയേത്| പരിസ്രാവ്യ തദുദകം കല്കീകൃതൈര്വ്യോഷരസാഞ്ജനമോചരസമുസ്താധാതകീഫലബില്വശലാടുദാഡിമശലാടുത്വക്സമങ്ഗാലോധ്രദ്വയൈഃ പലാശൈഃ പലൈശ്ച കുടജത്വചോ ദശഭിസ്തഥാ വിംശത്യാ ഘൃതസ്യ ഗുഡസ്യ ച ത്രിംശതാ സംസൃഷ്ടമധിശ്രയേത്| അഥാവലേഹതാം ഗതമവതാരിതം സപ്താഹമര്ധമാസം മാസം വാ ധാന്യമധ്യേ സുഗുപ്തം നിഹിതമുപയുക്തമാശു സര്വാര്ശോഗ്രഹണീദോഷശ്വാസകാസാനപോഹതി||൨൭||
अथ श्लेष्मोल्बणे कुटजत्वग्विश्वभेषजक्वाथं पिबेत्| तण्डुलोदकेन वा कुटजत्वक्फलातिविषारसाञ्जनानि सक्षौद्राणि| कुटजत्वक्पलशतमार्द्रं दिव्याम्बुना क्वाथयेत्| मुक्तरसे च पूते तस्मिन् पालिकान् सुश्लक्ष्णपिष्टान् प्रियङ्गुसमङ्गामोचरसान् कुटजबीजत्रिपलञ्च प्रक्षिप्य मृद्वग्निना पुनः साधयेदादर्वीलेपात्| अयमवलेहश्छगलीक्षीरेण पेयामण्डेन वा सहाजक्षीरभुजः प्रयुक्तो रक्तजान्यर्शांस्यतीसारं रक्तपित्तञ्चोर्ध्वमधो वा प्रवृत्तमपहरति| कुटजत्वक्पलशतमुदकद्रोणे अष्टभागशेषं साधयेत्| परिस्राव्य तदुदकं कल्कीकृतैर्व्योषरसाञ्जनमोचरसमुस्ताधातकीफलबिल्वशलाटुदाडिमशलाटुत्वक्समङ्गालोध्रद्वयैः पलाशैः पलैश्च कुटजत्वचो दशभिस्तथा विंशत्या घृतस्य गुडस्य च त्रिंशता संसृष्टमधिश्रयेत्| अथावलेहतां गतमवतारितं सप्ताहमर्धमासं मासं वा धान्यमध्ये सुगुप्तं निहितमुपयुक्तमाशु सर्वार्शोग्रहणीदोषश्वासकासानपोहति||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mocarasAdInAM pAnam (28) · Śloka 28
മോചരസസമങ്ഗാതിലലോധ്രചന്ദനനീലോത്പലാനി വാ ഛാഗപയസാ പിബേത്| |൨൮|
मोचरससमङ्गातिललोध्रचन्दननीलोत्पलानि वा छागपयसा पिबेत्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shUle pAThAyogaH (28) · Śloka 28
| ശൂലേ തു ബില്വയവാനീനാഗരരസാഞ്ജനദുരാലഭാവത്സകബീജാനാമന്യതമേനാപി യുക്തം പാഠാചൂര്ണം ശൃതേന കോഷ്ണേനാമ്ഭസാ തക്രേണ വാ| |൨൮|
| शूले तु बिल्वयवानीनागररसाञ्जनदुरालभावत्सकबीजानामन्यतमेनापि युक्तं पाठाचूर्णं शृतेन कोष्णेनाम्भसा तक्रेण वा| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shUle ghRutayogau (28) · Śloka 28
| ശൂലേ രക്താതിപ്രവൃത്തൌ ച ലോധ്രധാതകീകുടജത്വഗിന്ദ്രയവകേസരനീലോത്പലകല്കസിദ്ധം സര്പിര്ദുഗ്ധികാനിദിഗ്ധികാകല്കസിദ്ധം വാ||൨൮||
| शूले रक्तातिप्रवृत्तौ च लोध्रधातकीकुटजत्वगिन्द्रयवकेसरनीलोत्पलकल्कसिद्धं सर्पिर्दुग्धिकानिदिग्धिकाकल्कसिद्धं वा||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtolbaNe raktArshasi visheShaH balAdiGRutam (29) · Śloka 29
വാതോല്ബണേ തു രക്തേ ബലാതിബലാബില്വത്രിഫലാഹസ്തിപിപ്പലീന്യഗ്രോധകരഞ്ജപത്രമധുകതിന്ദുകോത്പലൈഃ കാര്ഷികൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥമജാക്ഷീരേ ദശഗുണേ പചേത്| തത് പരം രക്താര്ശോഘ്നമ്| |൨൯|
वातोल्बणे तु रक्ते बलातिबलाबिल्वत्रिफलाहस्तिपिप्पलीन्यग्रोधकरञ्जपत्रमधुकतिन्दुकोत्पलैः कार्षिकैर्घृतप्रस्थमजाक्षीरे दशगुणे पचेत्| तत् परं रक्तार्शोघ्नम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAThAdikaM ghRutam (29) · Śloka 29
| പാഠാലോധ്രഹ്രീബേരോത്പലചവ്യചന്ദനസമങ്ഗാതിവിഷാബില്വധാതകീമധുകദേവദാരൂദാര്വീത്വങ്മുസ്താമാംസീനാഗരയവക്ഷാരചിത്രകകല്കേന ചാങ്ഗേരീസ്വരസേന ച സാധിതം സര്പിര്ദോഷത്രയഘ്നമര്ശോऽതിസരപ്രവാഹികാബസ്ത്യാനാഹഗുദഭ്രംശപിച്ഛാസ്രുതിഗ്രഹണീപാണ്ഡ്വാമയജ്വരമൂത്രകൃച്ഛ്രാരോചകദുര്നാമശൂലേഷു യോജ്യമ്| |൨൯|
| पाठालोध्रह्रीबेरोत्पलचव्यचन्दनसमङ्गातिविषाबिल्वधातकीमधुकदेवदारूदार्वीत्वङ्मुस्तामांसीनागरयवक्षारचित्रककल्केन चाङ्गेरीस्वरसेन च साधितं सर्पिर्दोषत्रयघ्नमर्शोऽतिसरप्रवाहिकाबस्त्यानाहगुदभ्रंशपिच्छास्रुतिग्रहणीपाण्ड्वामयज्वरमूत्रकृच्छ्रारोचकदुर्नामशूलेषु योज्यम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balAdisarpiH (29) · Śloka 29
| ബലാദാര്വ്യവാക്പുഷ്പീഗോക്ഷുരകപൃശ്നിപര്ണീനാമശ്വത്ഥോദുമ്ബരന്യഗ്രോധപ്ലക്ഷബദരീവേതസപ്രവാലാനാം ച ദ്വിപലോന്മിതാനാം കഷായേണ ജീവന്തീകടുകാപഞ്ചകോലേന്ദ്രയവദേവദാരൂശാല്മലീപുഷ്പവീരാചന്ദനാഞ്ജനകട്ഫലമുസ്തശ്യാമാസ്ഥിരാതിവിഷാസങ്ഗാവ്യാഘ്രീമോചരസബില്വകമലോത്പലകിഞ്ജല്കാനാം ചാര്ധകര്ഷോന്മിതാനാം കല്കേന ചാങ്ഗേരീഷു നിഷണ്ണകസ്വരസപ്രസ്ഥാഭ്യാം ച ഘൃതപ്രസ്ഥം പായയേത്| തത് സമാനം പൂര്വേണ||൨൯||
| बलादार्व्यवाक्पुष्पीगोक्षुरकपृश्निपर्णीनामश्वत्थोदुम्बरन्यग्रोधप्लक्षबदरीवेतसप्रवालानां च द्विपलोन्मितानां कषायेण जीवन्तीकटुकापञ्चकोलेन्द्रयवदेवदारूशाल्मलीपुष्पवीराचन्दनाञ्जनकट्फलमुस्तश्यामास्थिरातिविषासङ्गाव्याघ्रीमोचरसबिल्वकमलोत्पलकिञ्जल्कानां चार्धकर्षोन्मितानां कल्केन चाङ्गेरीषु निषण्णकस्वरसप्रस्थाभ्यां च घृतप्रस्थं पाययेत्| तत् समानं पूर्वेण||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktastamBanopacArAH (30) · Śloka 30
രക്തസ്തമ്ഭനായ ച ശീതാഭ്യങ്ഗപ്രദേഹസേകാവഗാഹാദീന് പ്രയുഞ്ജീത| തദശാന്തൌ യഥോദിതാനി ഘൃതാനി കവോഷ്ണാന്യവപീഡകയോജനയാ പായയേത്| കവോഷ്ണാനാമേവ ച ഘൃതതൈലക്ഷീരരസകാനഥവാ സ്നിഗ്ധോഷ്ണൈര്മാംസരസൈര്ഭോജയിത്വാ ഘൃതമണ്ഡേന കോഷ്ണേനാനുവാസയേത്| ശീതവീര്യദ്രവ്യസിദ്ധേന വാ യഥാസ്വം സ്നേഹേന| ശാല്മലീപുഷ്പയവാസകുശകാശമൂലന്യഗ്രോധോദുമ്ബരാശ്വത്ഥശുങ്ഗാം ദ്വിപലാംശാത് ക്ഷീരപ്രസ്ഥേന ത്രിഗുണോദകേന സാധയിത്വാ ക്ഷീരാവശേഷമവതാരയേത്| സ നിര്യൂഹഃ ശാല്മലീനിര്യാസസമങ്ഗാചന്ദനോത്പലേന്ദ്രയവപ്രിയങ്ഗുപദ്മകേസരകല്കഗര്ഭോ ഘൃതക്ഷൌദ്രശര്കരോപേതഃ പിച്ഛാബസ്തിര്ഗുദഭ്രംശപ്രവാഹികാരക്തസ്രുതിജ്വരഘ്നഃ||൩൦||
रक्तस्तम्भनाय च शीताभ्यङ्गप्रदेहसेकावगाहादीन् प्रयुञ्जीत| तदशान्तौ यथोदितानि घृतानि कवोष्णान्यवपीडकयोजनया पाययेत्| कवोष्णानामेव च घृततैलक्षीररसकानथवा स्निग्धोष्णैर्मांसरसैर्भोजयित्वा घृतमण्डेन कोष्णेनानुवासयेत्| शीतवीर्यद्रव्यसिद्धेन वा यथास्वं स्नेहेन| शाल्मलीपुष्पयवासकुशकाशमूलन्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थशुङ्गां द्विपलांशात् क्षीरप्रस्थेन त्रिगुणोदकेन साधयित्वा क्षीरावशेषमवतारयेत्| स निर्यूहः शाल्मलीनिर्याससमङ्गाचन्दनोत्पलेन्द्रयवप्रियङ्गुपद्मकेसरकल्कगर्भो घृतक्षौद्रशर्करोपेतः पिच्छाबस्तिर्गुदभ्रंशप्रवाहिकारक्तस्रुतिज्वरघ्नः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAyogAH (31) · Śloka 31
അപി ച- ലാജൈഃ പേയാ പീതാ ചുക്രീകാകേസരോത്പലൈഃ സിദ്ധാ| ഹന്യാശു രക്തരോഗം തഥാ ബലാപൃശ്നിപര്ണീഭ്യാമ്| ഹ്രീബേരബില്വനാഗരനിര്യൂഹേ സാധിതാം സനവനീതാമ്| വൃക്ഷാമ്ലദാഡിമാമ്ലാമമ്ലീകാമ്ലാം സകോലാമ്ലാമ്| ഗൃഞ്ജനകസുരസസിദ്ധാം ദദ്യാദ്യമകേന ഭര്ജിതാം പേയാമ്| രക്താതിസാരഗ്രഹണീപ്രവാഹികാശോഫനിഗ്രഹണീമ്||൩൧||
अपि च- लाजैः पेया पीता चुक्रीकाकेसरोत्पलैः सिद्धा| हन्याशु रक्तरोगं तथा बलापृश्निपर्णीभ्याम्| ह्रीबेरबिल्वनागरनिर्यूहे साधितां सनवनीताम्| वृक्षाम्लदाडिमाम्लामम्लीकाम्लां सकोलाम्लाम्| गृञ्जनकसुरससिद्धां दद्याद्यमकेन भर्जितां पेयाम्| रक्तातिसारग्रहणीप्रवाहिकाशोफनिग्रहणीम्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana KaDayogAH (32) · Śloka 32
കാശ്മര്യാമലകാനാം സകച്ഛുരാണാം ഖഡാന് ഫലാമ്ലാംശ്ച| ഗൃഞ്ജനകശാല്മലീനാം ദുഗ്ധീകാചുക്രികാണാം ച| ന്യഗ്രോധശൃങ്ഗികാനാം ഖഡാംസ്തഥാ കോവിദാരപുഷ്പാണാമ്| ദധ്നഃ സരേണ സിദ്ധാന് ദദ്യാദ്രക്തേ പ്രവൃത്തേऽപി||൩൨||
काश्मर्यामलकानां सकच्छुराणां ख़डान् फलाम्लांश्च| गृञ्जनकशाल्मलीनां दुग्धीकाचुक्रिकाणां च| न्यग्रोधशृङ्गिकानां ख़डांस्तथा कोविदारपुष्पाणाम्| दध्नः सरेण सिद्धान् दद्याद्रक्ते प्रवृत्तेऽपि||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAlyAdiBojanam (33) · Śloka 33
സിദ്ധം പലാണ്ഡുശാകം തക്രേണോപോദകാം സബദരാഞ്ച| രുധിരസ്രുതൌ പ്രദദ്യാന്മസൂരസൂപം സതക്രാമ്ലമ്| പയസാ ശൃതേന യൂഷൈഃ സതീനമുദ്ഗാഢകീമസൂരാണാമ്| ഭോജനമദ്യാദമ്ലൈഃ ശാലിശ്യാമാകകോദ്രവജമ്| ശശഹരിണലാവമാംസൈഃ സകപിഞ്ജലയോഗകൈഃ സുസിദ്ധൈശ്ച| ശാലീനദ്യാന്മധുരൈരമ്ലൈരീഷത്സമരിചൈര്വാ||൩൩||
सिद्धं पलाण्डुशाकं तक्रेणोपोदकां सबदराञ्च| रुधिरस्रुतौ प्रदद्यान्मसूरसूपं सतक्राम्लम्| पयसा शृतेन यूषैः सतीनमुद्गाढकीमसूराणाम्| भोजनमद्यादम्लैः शालिश्यामाककोद्रवजम्| शशहरिणलावमांसैः सकपिञ्जलयोगकैः सुसिद्धैश्च| शालीनद्यान्मधुरैरम्लैरीषत्समरिचैर्वा||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisrAviShu dakSharasAdInAM prayogaH (34) · Śloka 34
ദക്ഷശിഖിതിത്തിരസൈര്ദ്വികകുല്ലോപാകജൈശ്ച മധുരാമ്ലൈഃ| അദ്യാദ്രസൈരതിവഹേഷ്വര്ശഃ സ്വനിലോല്ബണശരീരഃ| ഛഗലീപയഃ പ്രയുക്തം നിഹന്തി രക്തം സവാസ്തുകരസശ്ച| ധന്വവിഹഗമൃഗാണാം രസോ നിരമ്ലഃ കദമ്ലോ വാ| രസഖഡശാകയവാഗൂഘൃതയുക്തഃ കേവലോऽഥവാ ജയതി| രക്തമതിവര്തമാനം ശൃതം ച പലാണ്ഡുരുപയുക്തഃ| ഛാഗാന്തരാധിതരുണം സരുധിരമുപസാധിതം ബഹുപലാണ്ഡു||൩൪||
दक्षशिखितित्तिरसैर्द्विककुल्लोपाकजैश्च मधुराम्लैः| अद्याद्रसैरतिवहेष्वर्शः स्वनिलोल्बणशरीरः| छगलीपयः प्रयुक्तं निहन्ति रक्तं सवास्तुकरसश्च| धन्वविहगमृगाणां रसो निरम्लः कदम्लो वा| रसखडशाकयवागूघृतयुक्तः केवलोऽथवा जयति| रक्तमतिवर्तमानं शृतं च पलाण्डुरुपयुक्तः| छागान्तराधितरुणं सरुधिरमुपसाधितं बहुपलाण्डु||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viTshoNitasa~gkShaye visheShaH (35) · Śloka 35
വ്യത്യാസാന്മധുരാമ്ലം വിട്ശോണിതസങ്ക്ഷയേ യോജ്യമ്| നവനീതതിലാഭ്യാസാത് കേശരനവനീതശര്കരാഭ്യാസാത്| ദധിസരമഥിതാഭ്യാസാദ്ഗുദജാഃ ശാമ്യന്തി രക്തവഹാഃ| നവനീതഘൃതം ഛാഗം സപയോമാംസം സഷഷ്ടികഃ ശാലിഃ| തരുണശ്ച സുരാമണ്ഡസ്തരുണീവ സുരാ ജയത്യസ്രമ്| പ്രായേണ വാതബഹുലാന്യര്ശാംസി ഭവത്യതിസ്രുതേ രക്തേ| ദൃഷ്ടേऽപി ഹി കഫപിത്തേ തസ്മാദനിലോऽധികം ജേയഃ| ദൃഷ്ട്വാ ശോണിതപിത്തം പ്രബലം കഫവാതരൂപമല്പഞ്ച| ശീതാഃ ക്രിയാഃ പ്രയോജ്യാ യഥേരിതാഃ പിത്തരോഗേഷു||൩൫||
व्यत्यासान्मधुराम्लं विट्शोणितसङ्क्षये योज्यम्| नवनीततिलाभ्यासात् केशरनवनीतशर्कराभ्यासात्| दधिसरमथिताभ्यासाद्गुदजाः शाम्यन्ति रक्तवहाः| नवनीतघृतं छागं सपयोमांसं सषष्टिकः शालिः| तरुणश्च सुरामण्डस्तरुणीव सुरा जयत्यस्रम्| प्रायेण वातबहुलान्यर्शांसि भवत्यतिस्रुते रक्ते| दृष्टेऽपि हि कफपित्ते तस्मादनिलोऽधिकं जेयः| दृष्ट्वा शोणितपित्तं प्रबलं कफवातरूपमल्पञ्च| शीताः क्रियाः प्रयोज्या यथेरिताः पित्तरोगेषु||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udAvartacikitsA (36) · Śloka 36
ഉദാവര്തേ തു ദോഷവിലയനായ ശീതജ്വരഘ്നതൈലാഭ്യക്തസ്വിന്നസ്യ ശ്യാമാത്രിവൃത്പിപ്പലീനികുമ്ഭനീലിനീചൂര്ണം ഗോമൂത്രപരിപീതം ദ്വിഗുണലവണഗുഡേന കരാങ്ഗുഷ്ഠാകാരാം വര്തിം കൃത്വാ ഘൃതാഭ്യക്തഗുദസ്യ ഗുദേ വാതവിണ്മൂത്രാനുലോമനാര്ഥം നിദധ്യാത്| പിപ്പലീമദനഫലസര്ഷപാഗാരധൂമൈര്വാ സമൂത്രഗുഡൈഃ| തുമ്ബീകരഘാടകണാസിദ്ധാര്ഥകസൈന്ധവജീമൂതകൈര്വാ ഏതേഷാമേവ വാ ചൂര്ണം നാഡ്യാ പ്രധമേത്| തദ്വിഘാതേ ത്വാനുലോമികൌഷധതൈലമൂത്രാമ്ലലവണക്ഷാരയുക്തം സുതീക്ഷ്ണമാസ്ഥാപനം ദദ്യാത്||൩൬||
उदावर्ते तु दोषविलयनाय शीतज्वरघ्नतैलाभ्यक्तस्विन्नस्य श्यामात्रिवृत्पिप्पलीनिकुम्भनीलिनीचूर्णं गोमूत्रपरिपीतं द्विगुणलवणगुडेन कराङ्गुष्ठाकारां वर्तिं कृत्वा घृताभ्यक्तगुदस्य गुदे वातविण्मूत्रानुलोमनार्थं निदध्यात्| पिप्पलीमदनफलसर्षपागारधूमैर्वा समूत्रगुडैः| तुम्बीकरघाटकणासिद्धार्थकसैन्धवजीमूतकैर्वा एतेषामेव वा चूर्णं नाड्या प्रधमेत्| तद्विघाते त्वानुलोमिकौषधतैलमूत्राम्ललवणक्षारयुक्तं सुतीक्ष्णमास्थापनं दद्यात्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalyANakakShAraH (37) · Śloka 37
ത്രിഫലാത്രികടുത്രിലവണദന്തീചിത്രകഭല്ലാതകാനി ജര്ജരിതാനി സസ്നേഹമൂത്രാണി ശരാവദ്വയകോഷ്ഠേ മൃല്ലിപ്തേ ഗോമയാഗ്നിനാ വിപചേത്| സ കല്യാണകാഖ്യഃ ക്ഷാരഃ ക്ഷീരമാംസരസാശിനാ ഘൃതേന പീതോऽന്നപാനേ വാ പ്രണീതോऽര്ശോഗുല്മപാണ്ഡുഹൃദ്രോഗോദാവര്തഗ്രഹണീമൂത്രവിബന്ധാശ്മരീകൃമിശ്വയഥുഹിധ്മാശ്വാസകാസശൂലാനാഹപ്ലീഹമേഹാപഹഃ||൩൭||
त्रिफलात्रिकटुत्रिलवणदन्तीचित्रकभल्लातकानि जर्जरितानि सस्नेहमूत्राणि शरावद्वयकोष्ठे मृल्लिप्ते गोमयाग्निना विपचेत्| स कल्याणकाख्यः क्षारः क्षीरमांसरसाशिना घृतेन पीतोऽन्नपाने वा प्रणीतोऽर्शोगुल्मपाण्डुहृद्रोगोदावर्तग्रहणीमूत्रविबन्धाश्मरीकृमिश्वयथुहिध्माश्वासकासशूलानाहप्लीहमेहापहः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vairecanikakShAraH (38) · Śloka 38
വൈരേചനികമൂത്രഫലാനി സഹിംസ്രാര്കമൂലദശമൂലഗുഡാദ്വീപിദ്വിപുനര്നവാനി സര്വൈശ്ച തുല്യാനി പഞ്ചലവണാനി ക്ഷാരഃ പുര്വവത് കൃതഃ കാങ്കായനോക്തോऽധികഗുണഃ പൂര്വസ്മാത്||൩൮||
वैरेचनिकमूत्रफलानि सहिंस्रार्कमूलदशमूलगुडाद्वीपिद्विपुनर्नवानि सर्वैश्च तुल्यानि पञ्चलवणानि क्षारः पुर्ववत् कृतः काङ्कायनोक्तोऽधिकगुणः पूर्वस्मात्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hi~ggvAdimahAkShAraH (39) · Śloka 39
ഹിങ്ഗുപാഠാത്ര്യൂഷണത്രിഫലാകടഭീബില്വമധയായോരജഃ കടുകാപഞ്ചകോലകമുസ്തകുഷ്ഠക്ഷാരദ്വയമുഷ്കകമധുകോഗ്രഗന്ധാവിഡങ്ഗമൂര്വാജമോദേന്ദ്രയവഗുഡൂചീദേവദാരൂണി കാര്ഷികാണി| പൃഥക്പലാംശാനി പഞ്ചലവണാന്യൈകധ്യമാപോഥ്യ ഘൃതതൈലകുഡവേന ദധികുഡവേന ച സംയോജ്യ കല്യാണകവിധിനാ ദഗ്ധോ മഹാക്ഷാരസ്തത്തുല്യഃ| സര്വഗരവിഷനിബര്ഹണശ്ച| പ്രാഗ്ഭക്തം വാ വിതരേത് ഘൃതഗുഡയവക്ഷാരാന്||൩൯||
हिङ्गुपाठात्र्यूषणत्रिफलाकटभीबिल्वमधयायोरजः कटुकापञ्चकोलकमुस्तकुष्ठक्षारद्वयमुष्ककमधुकोग्रगन्धाविडङ्गमूर्वाजमोदेन्द्रयवगुडूचीदेवदारूणि कार्षिकाणि| पृथक्पलांशानि पञ्चलवणान्यैकध्यमापोथ्य घृततैलकुडवेन दधिकुडवेन च संयोज्य कल्याणकविधिना दग्धो महाक्षारस्तत्तुल्यः| सर्वगरविषनिबर्हणश्च| प्राग्भक्तं वा वितरेत् घृतगुडयवक्षारान्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BojanaM pAna~jca (40) · Śloka 40
ദാഡിമരസം വാ സയവാനീപാഠാമഹൌഷധലവണഗുഡതക്രമ്| യമകസ്നേഹഭൃഷ്ടാന് വാ സക്തുയുക്താന് കരഞ്ജപ്രസവാന്| ദധിദാഡിമാമ്ലബദരതിന്തിണീകമാതുലുങ്ഗലവണസുരാം യമകസംസ്കൃതാമ്| ത്രിവൃദ്ദന്തീഗുഡചിത്രകചാങ്ഗേരീബാലമുലകലോണീകാസുവര്ചലോപോദകാചഞ്ചുപര്ണീവീരാവാസ്തുകപല്ലവാസ്തഥാ ദക്ഷശിഖിശ്വാവിഡ്ഗോധാമാര്ജാരഷ്ട്രലോപാകകൂര്മശല്യകമാംസാന് മാംസരസാന് യവപ്രായം ചാന്നം ഭോജനാര്ഥേ| പാനാര്ഥേ തു സപിപ്പലീചൂര്ണം ഗൌഡമച്ഛസുരാം സലവണാനാസവാംശ്ച ദീപനീയവാതഹരാനാരനാലം മസ്തു വാ സംസ്കൃതമ്||൪൦||
दाडिमरसं वा सयवानीपाठामहौषधलवणगुडतक्रम्| यमकस्नेहभृष्टान् वा सक्तुयुक्तान् करञ्जप्रसवान्| दधिदाडिमाम्लबदरतिन्तिणीकमातुलुङ्गलवणसुरां यमकसंस्कृताम्| त्रिवृद्दन्तीगुडचित्रकचाङ्गेरीबालमुलकलोणीकासुवर्चलोपोदकाचञ्चुपर्णीवीरावास्तुकपल्लवास्तथा दक्षशिख़िश्वाविड्गोधामार्जारष्ट्रलोपाककूर्मशल्यकमांसान् मांसरसान् यवप्रायं चान्नं भोजनार्थे| पानार्थे तु सपिप्पलीचूर्णं गौडमच्छसुरां सलवणानासवांश्च दीपनीयवातहरानारनालं मस्तु वा संस्कृतम्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anubandhe cikitsA (41) · Śloka 41
അനുബന്ധേ തു ഭൂയോ മദിരാമസ്തുമൂത്രയുക്തം വിരേകമ്| സപിപ്പലീം വാ ഘൃതഭൃഷ്ടാം സഗുഡാം ഹരീതകീം സകുമ്ഭനികുമ്ഭാം വാ| ദ്വിവിധോപക്രമണീയോദിതാന് വാ തര്പണപ്രയോഗാന്| ത്രിവൃച്ചൂര്ണം വാ ത്രിഫലാരസാനുവിദധമ്| അഭയാമലകവിഡങ്ഗാന് വാ സമത്രിവൃതാന് സഗുഡാന് മാണിഭദ്രകാഖ്യാന്| മിശ്രകസ്നേഹം സുകുമാരകം നീലിനീഘൃതം വാ കല്പോദിതാനി വാ വിരേചനാന്യവചാരയേത് ഗുദാശ്രയേ ഹി ദോഷേऽപഹൃതേ വ്യാധയോऽപി തജ്ജാഃ പ്രശാമ്യന്തി||൪൧||
अनुबन्धे तु भूयो मदिरामस्तुमूत्रयुक्तं विरेकम्| सपिप्पलीं वा घृतभृष्टां सगुडां हरीतकीं सकुम्भनिकुम्भां वा| द्विविधोपक्रमणीयोदितान् वा तर्पणप्रयोगान्| त्रिवृच्चूर्णं वा त्रिफलारसानुविदधम्| अभयामलकविडङ्गान् वा समत्रिवृतान् सगुडान् माणिभद्रकाख्यान्| मिश्रकस्नेहं सुकुमारकं नीलिनीघृतं वा कल्पोदितानि वा विरेचनान्यवचारयेत् गुदाश्रये हि दोषेऽपहृते व्याधयोऽपि तज्जाः प्रशाम्यन्ति||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUkShajeShu shUlAdiShUpakramaH (42) · Śloka 42
രൂക്ഷതയാ ച വിഡ്വാതവിബന്ധേന ശൂലോദാവര്തസമ്ഭവഃ| തസ്മാത്തത്രാശുതരം സ്നേഹനമനുവാസനം വിദധ്യാത്| പിപ്പലീമദനബില്വവചാമധുകശതപുഷ്പാശഠീകുഷ്ഠപുഷ്കരമൂലദ്വീപിദേവദാരുഭിഃ ശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടൈര്ദ്വിഗുണപയസ്തൈലം സിദ്ധമര്ശോഗുദഭ്രംശയോനിശൂലവങ്ക്ഷണാനാഹഗുദശോഫോത്ഥാനപ്രവാഹികാപിച്ഛാസ്രാവോരൂകടീപൃഷ്ഠദൌര്ബല്യവൈവര്ണ്യമൂത്രകൃച്ഛ്രനിഷൂദനം വാതമൂത്രശകൃത്പിത്തശ്ലേഷ്മാനുലോമകരം ച| വാതാനുലോമ്യേ ഹി സതി ധ്രുവമനലോ യാതി ദീപ്തിമര്ശാംസി ചാതഃ സങ്കോചമിതി||൪൨||
रूक्षतया च विड्वातविबन्धेन शूलोदावर्तसम्भवः| तस्मात्तत्राशुतरं स्नेहनमनुवासनं विदध्यात्| पिप्पलीमदनबिल्ववचामधुकशतपुष्पाशठीकुष्ठपुष्करमूलद्वीपिदेवदारुभिः श्लक्ष्णपिष्टैर्द्विगुणपयस्तैलं सिद्धमर्शोगुदभ्रंशयोनिशूलवङ्क्षणानाहगुदशोफोत्थानप्रवाहिकापिच्छास्रावोरूकटीपृष्ठदौर्बल्यवैवर्ण्यमूत्रकृच्छ्रनिषूदनं वातमूत्रशकृत्पित्तश्लेष्मानुलोमकरं च| वातानुलोम्ये हि सति ध्रुवमनलो याति दीप्तिमर्शांसि चातः सङ्कोचमिति||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMkShepataH upakramAdik (43) · Śloka 43
ഭവന്തി ചാത്ര- അര്ശാംസി ശസ്ത്രക്ഷാരാഗ്നിലേപാഭ്യങ്ഗൈരുപാചരേത്| ദൃശ്യാന്യദൃശ്യാനി പുനഃ സദാऽന്തഃപരിമാര്ജനൈഃ| അല്പകാലോത്ഥിതേഷ്വല്പലിങ്ഗദോഷേഷു ചൌഷധമ്| നാത്യുച്ഛ്രിതേഷു മൃദുഷു ക്ഷാരോऽസ്രസ്രുതിമത്സു ച| ഉച്ഛ്രിതേഷ്വല്പമൂലേഷു ശസ്തം ശസ്ത്രം കുനാമസു| യുക്തേഷു സ്ഥൈര്യകാഠിന്യകാര്കശ്യൈഃ ശസ്ത്രപാവകൌ| യോജ്യോ മഹത്സു വാ ക്ഷാരഃ പാടയിത്വാ വികുട്യ വാ| സൂചീകൂര്ചേന തദ്വച്ച ബഡിശം തേഷു ശസ്ത്രകമ്||൪൩||
भवन्ति चात्र- अर्शांसि शस्त्रक्षाराग्निलेपाभ्यङ्गैरुपाचरेत्| दृश्यान्यदृश्यानि पुनः सदाऽन्तःपरिमार्जनैः| अल्पकालोत्थितेष्वल्पलिङ्गदोषेषु चौषधम्| नात्युच्छ्रितेषु मृदुषु क्षारोऽस्रस्रुतिमत्सु च| उच्छ्रितेष्वल्पमूलेषु शस्तं शस्त्रं कुनामसु| युक्तेषु स्थैर्यकाठिन्यकार्कश्यैः शस्त्रपावकौ| योज्यो महत्सु वा क्षारः पाटयित्वा विकुट्य वा| सूचीकूर्चेन तद्वच्च बडिशं तेषु शस्त्रकम्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantradoShAsteShAM parihAryatvam (44) · Śloka 44
അതിസ്ഥൂലാദിദീര്ഘേ തു യന്ത്രകേ മര്മഘട്ടനമ്| അണുച്ഛിദ്രേ മഹദ്രൂപമേകദേശേऽവശിഷ്യതേ| അതിച്ഛിദ്രേऽധികം രൂപാദവതീര്ണം പ്രവാഹണാത്| സ്ഥൂലാന്ത്രമപി ഹിംസ്യാച്ച യഥോക്തം യോജയേദതഃ||൪൪||
अतिस्थूलादिदीर्घे तु यन्त्रके मर्मघट्टनम्| अणुच्छिद्रे महद्रूपमेकदेशेऽवशिष्यते| अतिच्छिद्रेऽधिकं रूपादवतीर्णं प्रवाहणात्| स्थूलान्त्रमपि हिंस्याच्च यथोक्तं योजयेदतः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshassu sadA hitadravyANi (45) · Śloka 45
ശുഷ്കേഷു ഭല്ലാതകമഗ്ര്യമുക്തമ്ഭൈഷജ്യമാര്ദ്രേഷു തു വത്സകത്വക്| സര്വേഷു സര്വര്തുഷു കാലശേയമര്ശസ്സു ബല്യഞ്ച മലാപഹഞ്ച| ഭിത്വാ വിബന്ധാനനുലോമനായ യന്മാരുതസ്യാഗ്നിബലായ യച്ച| തദന്നപാനൌഷധമര്ശസേന സേവ്യം വിവര്ജ്യം വിപരീതമസ്മാത്||൪൫||
शुष्केषु भल्लातकमग्र्यमुक्तम्भैषज्यमार्द्रेषु तु वत्सकत्वक्| सर्वेषु सर्वर्तुषु कालशेयमर्शस्सु बल्यञ्च मलापहञ्च| भित्वा विबन्धाननुलोमनाय यन्मारुतस्याग्निबलाय यच्च| तदन्नपानौषधमर्शसेन सेव्यं विवर्ज्यं विपरीतमस्मात्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshAdInAM parasparanidAnabhUtatvam (46-47) · Śloka 47
അര്ശോऽതിസാരഗ്രഹണീവികാരാഃ പ്രായേണ ചാന്യോന്യനിദാനഭൂതാഃ| സന്നേऽനലേ സന്തി ന സന്തി ദീപ്തേ രക്ഷേദതസ്തേഷു വിശേഷതോऽഗ്നിമ്||൪൬|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവ ഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേऽര്ശസാം ചികിത്സിതന്നാമ ദശമോऽധ്യായഃ||൪൭||
अर्शोऽतिसारग्रहणीविकाराः प्रायेण चान्योन्यनिदानभूताः| सन्नेऽनले सन्ति न सन्ति दीप्ते रक्षेदतस्तेषु विशेषतोऽग्निम्||४६|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थानेऽर्शसां चिकित्सितन्नाम दशमोऽध्यायः||४७||
🔊 Audio coming soon