Adhikarana atha gulmacikitsitannAma ShoDasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো গুল্মচিকিত্সিতং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातो गुल्मचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAdau sAmAnyakramaH (2) · Śloka 2
গুল্মো হি বাতাদৃতে ন সম্ভবতি| তস্মাত্তেষু সর্বেষ্বপি প্রথমং স্নেহস্বদৌ বাতহরৌ| স্নেহস্বেদোপসংহিতং মৃদু বিরেচনং তদ্বিধাশ্চ বহুশো বস্তীনম্ললবণমধুরাংশ্চ রসান্ যুক্ত্যা বচারযেত্| মারুতে হি বিজিতেঽল্পেনাপি যত্নেন শক্যোঽ ন্যোঽপি দোষো গুল্মেষু নিযন্তুম্||২||
गुल्मो हि वातादृते न सम्भवति| तस्मात्तेषु सर्वेष्वपि प्रथमं स्नेहस्वदौ वातहरौ| स्नेहस्वेदोपसंहितं मृदु विरेचनं तद्विधाश्च बहुशो बस्तीनम्ललवणमधुरांश्च रसान् युक्त्या वचारयेत्| मारुते हि विजितेऽल्पेनापि यत्नेन शक्योऽ न्योऽपि दोषो गुल्मेषु नियन्तुम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtottare ghRutatailayogAH (3) · Śloka 3
অথ বাতোত্তরে রূক্ষং বদ্ধমরুচ্ছকৃতমাতুরং তীব্ররুজমনি লব্যাধিবিহিতমন্যতমং তৈলং পাযযেত্| অথবা বিডঙ্গ পঞ্চকোলমরিচত্রিফলাধান্যকগর্ভং সপযস্সর্পির্বি পক্বম্| অনেনৈব বা কল্কেন দশমূলক্বাথোপহিতম্| রাজযক্ষ্মবিহিতং বা ষট্পলম্| হিঙ্গুধানকাম্লবেত সসৌবর্চলৈলাবিডশঠীদাডিমযবক্ষারত্রিকটুকাজগন্ধা জমোদাজাজীপুষ্করমূলবচাচিত্রকসুরসৈর্বা দধিসংযুক্তম্||৩||
अथ वातोत्तरे रूक्षं बद्धमरुच्छकृतमातुरं तीव्ररुजमनि लव्याधिविहितमन्यतमं तैलं पाययेत्| अथवा विडङ्ग पञ्चकोलमरिचत्रिफलाधान्यकगर्भं सपयस्सर्पिर्वि पक्वम्| अनेनैव वा कल्केन दशमूलक्वाथोपहितम्| राजयक्ष्मविहितं वा षट्पलम्| हिङ्गुधानकाम्लवेत ससौवर्चलैलाविडशठीदाडिमयवक्षारत्रिकटुकाजगन्धा जमोदाजाजीपुष्करमूलवचाचित्रकसुरसैर्वा दधिसंयुक्तम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hapuShAdighRutam (4) · Śloka 4
হপুষামরিচবাষ্পিকাসৈন্ধবদীপ্যকাজাজীপঞ্চকোলকৈঃ কোলমূলকদাডিমরসদধিক্ষীরবত্ সর্পিঃ সিদ্ধং শূলবিব ন্ধহিধ্মামাধ্মানপ্লীহহৃদ্রোগগ্রহণীহতনামকৃমিবর্ধ্মপাণ্ডু ক্ষযশ্বাসকাসযোনিরোগোদরজ্বরারোচকেষু||৪||
हपुषामरिचबाष्पिकासैन्धवदीप्यकाजाजीपञ्चकोलकैः कोलमूलकदाडिमरसदधिक्षीरवत् सर्पिः सिद्धं शूलविब न्धहिध्मामाध्मानप्लीहहृद्रोगग्रहणीहतनामकृमिवर्ध्मपाण्डु क्षयश्वासकासयोनिरोगोदरज्वरारोचकेषु||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuNThyAdighRutam (5) · Śloka 5
শুণ্ঠীপলং পিপ্পলীপলমধ্যর্থ ধানকাকুডবং দাডিম দ্বিকুডবং ঘৃতপলানি বিংশতিঃ ক্ষীরং চৈকধ্যং বিপচেত্| এতত্সর্পিঃ সমানং পূর্বেণ||৫||
शुण्ठीपलं पिप्पलीपलमध्यर्थ धानकाकुडवं दाडिम द्विकुडवं घृतपलानि विंशतिः क्षीरं चैकध्यं विपचेत्| एतत्सर्पिः समानं पूर्वेण||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lashunAdighRutam (6) · Śloka 6
লশুনস্য বিগতত্বচস্তুলাং প্রত্যেকং পঞ্চপলিকঞ্চ মহা পঞ্চমূলমষ্টগুণেঽম্ভসি সাধযেত্| তেন ক্বাথেন তদর্ধাংশশ্চ পৃথক্ সুরাদধিমস্তুধান্যাম্লদাডিমরসৈঃ যবানীদীপ্য কাম্লবেতসহিঙ্গুচবিকাসৈন্ধবত্র্যূষণত্রিফলামরদারুভি শ্চার্ধপলিকৈঃ প্রস্থোন্মিতং ঘৃতং শৃতং পীতং সমানং পূর্বেণ||৬||
लशुनस्य विगतत्वचस्तुलां प्रत्येकं पञ्चपलिकञ्च महा पञ्चमूलमष्टगुणेऽम्भसि साधयेत्| तेन क्वाथेन तदर्धांशश्च पृथक् सुरादधिमस्तुधान्याम्लदाडिमरसैः यवानीदीप्य काम्लवेतसहिङ्गुचविकासैन्धवत्र्यूषणत्रिफलामरदारुभि श्चार्धपलिकैः प्रस्थोन्मितं घृतं शृतं पीतं समानं पूर्वेण||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAdhikaM sarpiH (7) · Śloka 7
বর্ষাভূদ্বযদশমূলাশ্বগন্ধাসুষবীচ্ছিন্নরূহাভার্ঙ্গীরা স্নৈরণ্ডবলাকালাশঠীপুষ্করমূলগন্ধপলাংশান্ দ্বিপলাং শান্ প্রস্থং প্রস্থং চ যবমাষকোলকুলত্থানাং জলদ্রোণে পাদাবশিষ্টং বিপচেত্| তেন পৃথক্ সমং মাতুলুঙ্গদাডিমা ম্রাতকরসশুক্ততুষোদকারনালং ঘৃতপ্রস্থং দধ্যাঢকোপেতং বচাকারবীশতাহ্বাদ্বিক্ষারত্রিলবণত্রিকটুকরাস্নাকুম্ভ নিকুম্ভযবানীযবানকহিংস্রাম্লবেতসনীলিনীফলবিড ঙ্গদাডিমহিঙ্গুপাষাণভেদকোষকবৃষকহপুষাভার্ঙ্গীশ্বদংষ্ট্রা ত্রপুসৈর্বারুবীজাজাজীসারিবোপকুঞ্চিকাগ্রন্থিককুস্তুম্ব রীতুম্বুরুফলমূর্বাচিত্রকসুরসাগজপিপ্পলীগর্ভং সাধযেত্| দাধিকাখ্যমেতত্ সর্পিঃ সমানং পূর্বেণ| মূত্রাঘাতোন্মাদাপ স্মারবাটব্যাধিহরঞ্চ||৭||
वर्षाभूद्वयदशमूलाश्वगन्धासुषवीच्छिन्नरूहाभार्ङ्गीरा स्नैरण्डबलाकालाशठीपुष्करमूलगन्धपलांशान् द्विपलां शान् प्रस्थं प्रस्थं च यवमाषकोलकुलत्थानां जलद्रोणे पादावशिष्टं विपचेत्| तेन पृथक् समं मातुलुङ्गदाडिमा म्रातकरसशुक्ततुषोदकारनालं घृतप्रस्थं दध्याढकोपेतं वचाकारवीशताह्वाद्विक्षारत्रिलवणत्रिकटुकरास्नाकुम्भ निकुम्भयवानीयवानकहिंस्राम्लवेतसनीलिनीफलविड ङ्गदाडिमहिङ्गुपाषाणभेदकोषकवृषकहपुषाभार्ङ्गीश्वदंष्ट्रा त्रपुसैर्वारुबीजाजाजीसारिवोपकुञ्चिकाग्रन्थिककुस्तुम्ब रीतुम्बुरुफलमूर्वाचित्रकसुरसागजपिप्पलीगर्भं साधयेत्| दाधिकाख्यमेतत् सर्पिः समानं पूर्वेण| मूत्राघातोन्मादाप स्मारवाटव्याधिहरञ्च||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyoShAdighRutam (8) · Śloka 8
পিবেদ্বা ব্যোষষড্গ্রন্থা কৃমিঘ্নকটুকাচিত্রকসৌবর্চ লাভযাযবক্ষারৈর্দশাংশক্ষীরসংযুক্তং সাধিতং সর্পিঃ| ক্ষীরা যোগ্যায চ সুরামদিরামস্তুদধিসরদাডিমরসানামন্যতমং বিদধ্যাত্||৮||
पिबेद्वा व्योषषड्ग्रन्था कृमिघ्नकटुकाचित्रकसौवर्च लाभयायवक्षारैर्दशांशक्षीरसंयुक्तं साधितं सर्पिः| क्षीरा योग्याय च सुरामदिरामस्तुदधिसरदाडिमरसानामन्यतमं विदध्यात्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehasvedau (9) · Śloka 9
অভ্যঙ্গপূর্বং চৈনং সদা স্বেদযেত্| স্নেহস্বেদৌ হি সম্যক্ প্রযুক্তৌ স্রোতসাং মার্দবমুপজনয্যানিলং জিত্বা ভিত্বা চ বিবন্ধমাশু গুল্মমপকর্ষতঃ||৯||
अभ्यङ्गपूर्वं चैनं सदा स्वेदयेत्| स्नेहस्वेदौ हि सम्यक् प्रयुक्तौ स्रोतसां मार्दवमुपजनय्यानिलं जित्वा भित्वा च विबन्धमाशु गुल्ममपकर्षतः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAnabhedAnusAramupakramabhedaH (10) · Śloka 10
তত্র হৃদযজে বিশেষেণ স্নেহপানমিচ্ছন্তি| বস্তিজে বস্তি মুভযং নাভিপার্শ্বাশ্রযে| বিবদ্ধানিলবর্চসশ্চ||১০||
तत्र हृदयजे विशेषेण स्नेहपानमिच्छन्ति| बस्तिजे बस्ति मुभयं नाभिपार्श्वाश्रये| विबद्धानिलवर्चसश्च||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dIptAgnervisheShaH (11) · Śloka 11
দীপ্তাগ্নেঃ স্নিগ্ধোষ্ণানি বৃংহণানি চান্নপানানি পুনঃ পুনশ্চ স্নেহপাননিরূহানুবাসনানি কফপিত্তানুরক্ষিণা যোজ্যানি| অন্যথা কফো বিবৃদ্ধস্তন্দ্রাগৌরবারুচিহৃল্লাসাগ্নি সাদান্ কুর্যাত্| তমুল্লিখেত্| তত্কৃতেষু চ শূলানা হবিবন্ধেস্বনন্তরোক্তানাং ঘৃতানামামৌষধশ্চূর্ণগুলিকা ক্বাথান্ কোলদাডিমমাতুলুঙ্গসুরামণ্ডতক্রমস্তুধান্যা ম্লোষ্ণোদকান্যতমেন প্রকল্পযেত্||১১||
दीप्ताग्नेः स्निग्धोष्णानि बृंहणानि चान्नपानानि पुनः पुनश्च स्नेहपाननिरूहानुवासनानि कफपित्तानुरक्षिणा योज्यानि| अन्यथा कफो विबृद्धस्तन्द्रागौरवारुचिहृल्लासाग्नि सादान् कुर्यात्| तमुल्लिखेत्| तत्कृतेषु च शूलाना हविबन्धेस्वनन्तरोक्तानां घृतानामामौषधश्चूर्णगुलिका क्वाथान् कोलदाडिममातुलुङ्गसुरामण्डतक्रमस्तुधान्या म्लोष्णोदकान्यतमेन प्रकल्पयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trilavaNAdicUrNaM ghRuta~jca (12) · Śloka 12
অপি চ-ত্রিলবণহপুষাজমোদাজগন্ধাবচাহিঙ্গুপাঠো পকুঞ্চিকাশঠীজীরকাজাজিকুস্তুম্বরীবাষ্পিকাকারবী তুম্বুরুস্বর্জিকাযাবশূকাপৌষ্করীজটাদাডিমং তিন্তিণীকং বিডঙ্গানি ভার্ঙ্গীবরোবেতসাম্লোমিসির্মরিচগজকণাভ যাপঞ্চকোলানি কুম্ভো নিকুম্ভো বিশালা যবানী সুরাহ্বং চ| তত্সর্বমেকত্র চূর্ণীকৃতং বীজপূরাদ্রসেনাসকৃদ্ভাবিতং যঃ পিবেত্ প্রাতরাহারকালেঽথবা মাসমাত্রং হিতাশী নরঃ সাদরম্| প্লুতমশিশিরবারিণা জীর্ণমদ্যেন মূত্রেণ তক্রেণ কোলাম্ভসা মস্তুনা পেযযা সর্পির্ষৌষ্ট্রেণ দুগ্ধেন কৌলত্থযূষেণ বা ক্ষারনিশ্চ্যোততোযেন বা দাডিমাদ্বা রসে নাত্মবানেভিরেবৌষধৈঃ সাধিতং বা ঘৃতং হৃদযগুদকটীযকৃ ত্প্লীহগুহ্যাশ্রিতং তস্য শূলং প্রণশ্যেত্| তথা গুল্মবি ষ্টম্ভদুর্নামকৃচ্ছ্রোদরাধ্মানহিধ্মাবিবন্ধাঃ সবর্ধ্মারুচি শ্বাসকাসাঃ| প্রপক্তুঞ্চ শক্তো ভবেত্পাবকঃ প্রাশ্য মানানি পাষাণচুর্ণান্যপি||১২||
अपि च-त्रिलवणहपुषाजमोदाजगन्धावचाहिङ्गुपाठो पकुञ्चिकाशठीजीरकाजाजिकुस्तुम्बरीबाष्पिकाकारवी तुम्बुरुस्वर्जिकायावशूकापौष्करीजटादाडिमं तिन्तिणीकं विडङ्गानि भार्ङ्गीवरोवेतसाम्लोमिसिर्मरिचगजकणाभ यापञ्चकोलानि कुम्भो निकुम्भो विशाला यवानी सुराह्वं च| तत्सर्वमेकत्र चूर्णीकृतं बीजपूराद्रसेनासकृद्भावितं यः पिबेत् प्रातराहारकालेऽथवा मासमात्रं हिताशी नरः सादरम्| प्लुतमशिशिरवारिणा जीर्णमद्येन मूत्रेण तक्रेण कोलाम्भसा मस्तुना पेयया सर्पिर्षौष्ट्रेण दुग्धेन कौलत्थयूषेण वा क्षारनिश्च्योततोयेन वा दाडिमाद्वा रसे नात्मवानेभिरेवौषधैः साधितं वा घृतं हृदयगुदकटीयकृ त्प्लीहगुह्याश्रितं तस्य शूलं प्रणश्येत्| तथा गुल्मवि ष्टम्भदुर्नामकृच्छ्रोदराध्मानहिध्माविबन्धाः सवर्ध्मारुचि श्वासकासाः| प्रपक्तुञ्च शक्तो भवेत्पावकः प्राश्य मानानि पाषाणचुर्णान्यपि||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhayAdicUrNam (13) · Śloka 13
অভযাপলদ্বযমম্লবেতসপলদ্বযং পালিকান্ বচাবিশ্ব ভেষজত্রিবৃদ্দন্তীচিত্রকশঠীপুষ্করজটাযাবশূকান্ কার্ষি কান্ মরিচাজাজীসৈন্ধবোপকুঞ্চিকাশীতিবারকযবানী ধাতকীপুষ্পবিডঙ্গান্ হিঙ্গুত্রিকর্ষং চ চূর্ণিতং পূর্ববদ্ভাবিতং পীতং চ সমানং তেন||১৩||
अभयापलद्वयमम्लवेतसपलद्वयं पालिकान् वचाविश्व भेषजत्रिवृद्दन्तीचित्रकशठीपुष्करजटायावशूकान् कार्षि कान् मरिचाजाजीसैन्धवोपकुञ्चिकाशीतिवारकयवानी धातकीपुष्पविडङ्गान् हिङ्गुत्रिकर्षं च चूर्णितं पूर्ववद्भावितं पीतं च समानं तेन||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavAnyAdicUrNam (14) · Śloka 14
যবানীশতপুষ্পানাগকেসরবচামুস্তব্যোষপাঠাগুগ্গুলুত্রি বৃতাগজপিপ্পলীতালীসৈলাপামার্গদ্রবন্তীনিদিগ্ধিকামূলানাং ভাগো ভাগশ্চাম্লবেতসস্য তত্সূক্ষ্মরজীকৃতং মাতুলুঙ্গ দাডিমবদররসসীধুসুরোষ্ণসলিলান্যতমেন পীতং শূল গুল্মবর্ধ্মানাহোদরকোষ্ঠস্তৈমিত্যার্শোঽশ্মরীমূত্রগ্রহকটী পৃষ্ঠগ্রহোন্মাদাপস্মারস্কন্নশুক্লতাগ্নিসাদানপনযতি||১৪||
यवानीशतपुष्पानागकेसरवचामुस्तव्योषपाठागुग्गुलुत्रि वृतागजपिप्पलीतालीसैलापामार्गद्रवन्तीनिदिग्धिकामूलानां भागो भागश्चाम्लवेतसस्य तत्सूक्ष्मरजीकृतं मातुलुङ्ग दाडिमबदररससीधुसुरोष्णसलिलान्यतमेन पीतं शूल गुल्मवर्ध्मानाहोदरकोष्ठस्तैमित्यार्शोऽश्मरीमूत्रग्रहकटी पृष्ठग्रहोन्मादापस्मारस्कन्नशुक्लताग्निसादानपनयति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilakutalAdikShAralehaH (15) · Śloka 15
তিলকুতলপলাশসর্ষপযবনালমূলকবীজানামন্তর্ধূম দগ্ধানাং ক্ষারং গোঽবিমহিষীখরহস্তিমূত্রৈর্বহুকৃত্বো গাল যেত্| ততস্তদচ্ছং শুণ্ঠীসৈন্ধবকুষ্ঠকৃমিঘ্নচূর্ণপ্রতীবা পমধিশৃত্য লেহীভূতমাদদীত| তত্তৈলযুক্তং সমানং পূর্বেণ||১৫||
तिलकुतलपलाशसर्षपयवनालमूलकबीजानामन्तर्धूम दग्धानां क्षारं गोऽविमहिषीखरहस्तिमूत्रैर्बहुकृत्वो गाल येत्| ततस्तदच्छं शुण्ठीसैन्धवकुष्ठकृमिघ्नचूर्णप्रतीवा पमधिशृत्य लेहीभूतमाददीत| तत्तैलयुक्तं समानं पूर्वेण||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShArAgadaH (16) · Śloka 16
মহৌষধদেবদারুদন্তীত্রিবৃত্পাঠাক্ষারদ্বযত্রিফলোপকুঞ্চিকাচ বিকাদ্বীপিপিপ্পলীদ্বযপিপ্পলীমূলসর্পসুবন্ধাকুষ্ঠকটু রোহিণীনামর্ধপলিকান্ ভাগান্ পলং পলং চ পঞ্চানাং লবণানামেকত্র চূর্ণযিত্বা দধ্না ত্রিবৃতেন চাপ্লাব্য কলশোদরেঽন্তর্ধূমং পাচযেত্| অগ্নিবর্ণং চ কলশমপনীয ক্ষারমাদদীত| এষ ক্ষারাগদো ভেলবিহিতঃ সমানঃ পূর্বেণ সর্পমূষিকদষ্টগরাপস্মারোন্মাদাশ্মরীযোনিশুক্রদোষাংশ্চ সাধযতি||১৬||
महौषधदेवदारुदन्तीत्रिवृत्पाठाक्षारद्वयत्रिफलोपकुञ्चिकाच विकाद्वीपिपिप्पलीद्वयपिप्पलीमूलसर्पसुबन्धाकुष्ठकटु रोहिणीनामर्धपलिकान् भागान् पलं पलं च पञ्चानां लवणानामेकत्र चूर्णयित्वा दध्ना त्रिवृतेन चाप्लाव्य कलशोदरेऽन्तर्धूमं पाचयेत्| अग्निवर्णं च कलशमपनीय क्षारमाददीत| एष क्षारागदो भेलविहितः समानः पूर्वेण सर्पमूषिकदष्टगरापस्मारोन्मादाश्मरीयोनिशुक्रदोषांश्च साधयति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittavRuddhau virekaH (17) · Śloka 17
পিত্তং চ বিবৃদ্ধমন্তঃ সন্তাপং জনযেত্| তত্রৈরণ্ডতৈলং সপ- যস্কং বিরেচনার্থং পিবেত্| সকফস্তু বারুণীমণ্ডমিশ্রম্| অত্যুদ্রিক্তপিত্তস্ত্রিফলাং ত্রাযমাণাং বা ক্ষীরেণ পিবেত্| বিরিক্তস্যাপি সন্তাপানুবৃত্তৌ রক্তমবসেচযেত্||১৭||
पित्तं च विवृद्धमन्तः सन्तापं जनयेत्| तत्रैरण्डतैलं सप- यस्कं विरेचनार्थं पिबेत्| सकफस्तु वारुणीमण्डमिश्रम्| अत्युद्रिक्तपित्तस्त्रिफलां त्रायमाणां वा क्षीरेण पिबेत्| विरिक्तस्यापि सन्तापानुवृत्तौ रक्तमवसेचयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viDbandhe visheShaH (18) · Śloka 18
বিড্বন্ধে চোদাবর্তক্রমং কুর্যাত্| লুঞ্চিততিলপলদ্বযং শুণ্ঠ্যর্ধপলং চ পিষ্টং গুডপলোপেতমুষ্ণেন পযসা পিবেত্| তদ্বাতগুল্মোদাবর্তযোনিশূলানপোহতি| তথা ক্ষীর শৃতেন মহাপঞ্চমূলেন শিলাহ্বযম্| লশুনন্তু ক্ষীরসিদ্ধং পীত্বা গুল্মোদাবর্তগৃধ্রসীহৃদ্রোগবিদ্রধিশোষবিষমজ্বরান্ জযতি||১৮||
विड्बन्धे चोदावर्तक्रमं कुर्यात्| लुञ्चिततिलपलद्वयं शुण्ठ्यर्धपलं च पिष्टं गुडपलोपेतमुष्णेन पयसा पिबेत्| तद्वातगुल्मोदावर्तयोनिशूलानपोहति| तथा क्षीर शृतेन महापञ्चमूलेन शिलाह्वयम्| लशुनन्तु क्षीरसिद्धं पीत्वा गुल्मोदावर्तगृध्रसीहृद्रोगविद्रधिशोषविषमज्वरान् जयति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuhatyAdikvAthAH (19) · Śloka 19
বৃহতীদ্বযবিল্বগোক্ষুরকৈরণ্ডমাতুলুঙ্গীমূলপাষাণভেদক্বাথঃ সযাবশূকো গুল্মশূলহরঃ| মাষপর্ণীমুদ্গপর্ণীসহ দেবাহ্নস্বপঞ্চমূলৈরণ্ডেক্ষুবালিকানির্যূহো যবক্ষরোপেতঃ সর্বগুল্মকোষ্ঠশূলঘ্নঃ| দেবদারুনাগরৈরণ্ডপুষ্করমূলানাং ক্বাথঃ সর্বগুল্মশূলঘ্নঃ| পুষ্করমূলদুরালভাযব শুণ্ঠীনাং বা| তৈলারনালমূত্রমদিরাযাবশূকাশ্চৈকত্র পীতা গুল্মোদরানাহপ্লীহহরাঃ| স্বেদাংশ্চ বিবিধান্ পুনঃ পুনর্যো জযেত্||১৯||
बृहतीद्वयबिल्वगोक्षुरकैरण्डमातुलुङ्गीमूलपाषाणभेदक्वाथः सयावशूको गुल्मशूलहरः| माषपर्णीमुद्गपर्णीसह देवाह्नस्वपञ्चमूलैरण्डेक्षुवालिकानिर्यूहो यवक्षरोपेतः सर्वगुल्मकोष्ठशूलघ्नः| देवदारुनागरैरण्डपुष्करमूलानां क्वाथः सर्वगुल्मशूलघ्नः| पुष्करमूलदुरालभायव शुण्ठीनां वा| तैलारनालमूत्रमदिरायावशूकाश्चैकत्र पीता गुल्मोदरानाहप्लीहहराः| स्वेदांश्च विविधान् पुनः पुनर्यो जयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sraMsanArthaM snehaghRutAni (20) · Śloka 20
স্রংসনার্থী নীলিনীফলচূর্ণযুক্তানি পুর্বোক্তানি হবীংষি পিবেত্| অথবা রামঠস্যৈকো ভাগঃ সৈন্ধবস্য ত্রযো নবৈ রণ্ডতৈলস্য সপ্তবিংশতির্লশুনস্বরসস্য তদৈকধ্যং কৃত্বা পীতমুদরগরগুল্মবর্ধ্মপ্লীহশূলহরম্| নীলিনীবলা ব্যাঘ্রীকটুকাফলতালপত্রিকারাস্নাকৃমিঘ্নানি পালি কান্যপামাঢকে সাধযিত্বাঽষ্টভাগাবশিষ্টমবতারযেত্| তেন স্নুহীক্ষীরপলপ্রতীবাপং দধিসমং সর্পিঃ প্রস্থং পচেত্| তত্পেযামণ্ডেন সহ রসাশিনা নীলিনীঘৃতং পলমাত্রযা পীতং গুল্মপ্লীহকুষ্ঠশ্বিত্রজঠরব্যঙ্গশোফজ্বরপাণ্ডুরোগো ন্মাদাপস্মারানপকর্ষযতি| দুর্বিরেচ্যো হি সর্ব এব গুল্মী মারুতাভিভূতকোষ্ঠত্বাত্| তস্মাত্সুস্নিগ্ধমেনং স্নেহবিরেকৈর্বা শোধযেত্||২০||
स्रंसनार्थी नीलिनीफलचूर्णयुक्तानि पुर्वोक्तानि हवींषि पिबेत्| अथवा रामठस्यैको भागः सैन्धवस्य त्रयो नवै रण्डतैलस्य सप्तविंशतिर्लशुनस्वरसस्य तदैकध्यं कृत्वा पीतमुदरगरगुल्मवर्ध्मप्लीहशूलहरम्| नीलिनीबला व्याघ्रीकटुकाफलतालपत्रिकारास्नाकृमिघ्नानि पालि कान्यपामाढके साधयित्वाऽष्टभागावशिष्टमवतारयेत्| तेन स्नुहीक्षीरपलप्रतीवापं दधिसमं सर्पिः प्रस्थं पचेत्| तत्पेयामण्डेन सह रसाशिना नीलिनीघृतं पलमात्रया पीतं गुल्मप्लीहकुष्ठश्वित्रजठरव्यङ्गशोफज्वरपाण्डुरोगो न्मादापस्मारानपकर्षयति| दुर्विरेच्यो हि सर्व एव गुल्मी मारुताभिभूतकोष्ठत्वात्| तस्मात्सुस्निग्धमेनं स्नेहविरेकैर्वा शोधयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snigdhoShNaje pittagulme sraMsanAni (21) · Śloka 21
পিত্তগুল্মে তু স্নিগ্ধোষ্ণেন জাতে স্রংসনার্থং মধুনা কম্পি ল্লকমবলিহ্যাত্| দ্রাক্ষাভযারসং বা সগুডং পিবেত্| কল্পোদিতানি বা বিরেচনানি প্রযুঞ্জীত||২১||
पित्तगुल्मे तु स्निग्धोष्णेन जाते स्रंसनार्थं मधुना कम्पि ल्लकमवलिह्यात्| द्राक्षाभयारसं वा सगुडं पिबेत्| कल्पोदितानि वा विरेचनानि प्रयुञ्जीत||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUkShoShNaje pittagulme shamanAni (22) · Śloka 22
রূক্ষোষ্ণসমুদ্ভূতে পুনঃ সংশমনার্থং তিক্তকং বাসাঘৃতং বা পিবেত্| অথবা তৃণপঞ্চমূলক্বাথেন জীবনীযকল্কেন চ সিদ্ধং সর্পিঃ| তথা ন্যগ্রোধাদিগণেন তৃণপঞ্চমূলাদিভির্বা পৃথক্ সাধিতং ক্ষীরম্||২২||
रूक्षोष्णसमुद्भूते पुनः संशमनार्थं तिक्तकं वासाघृतं वा पिबेत्| अथवा तृणपञ्चमूलक्वाथेन जीवनीयकल्केन च सिद्धं सर्पिः| तथा न्यग्रोधादिगणेन तृणपञ्चमूलादिभिर्वा पृथक् साधितं क्षीरम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Atyayike virecanaprayogaH (23) · Śloka 23
রূক্ষোষ্ণজেঽপি চাত্যযিকে সমান্যতো বা সমুত্পন্নে বিদ্র ধিবিহিতানাং ত্রিফলাদিক্বাথত্রাযমাণাঘৃতদ্রাক্ষাঘৃতা নামন্যতমং পিবেত্| ক্ষীরং বা ত্রাযমাণাশ্রুতং কোষ্ণং পীত্বা ক্ষীরমেব সুখোষ্ণমনুপিবেত্||২৩||
रूक्षोष्णजेऽपि चात्ययिके समान्यतो वा समुत्पन्ने विद्र धिविहितानां त्रिफलादिक्वाथत्रायमाणाघृतद्राक्षाघृता नामन्यतमं पिबेत्| क्षीरं वा त्रायमाणाश्रुतं कोष्णं पीत्वा क्षीरमेव सुखोष्णमनुपिबेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvAshayasthe visheShaH (24) · Śloka 24
পক্বাশযস্থে বা গুল্মে ক্ষীরবস্তিভিঃ সতিক্তৈঃ সংশো ধযেত্| শীতদ্রব্যসিদ্ধৈশ্চ স্নেহৈরভ্যঞ্জযেত্| মণিকনক রজততাম্রভাজনানি চ শিশিরবারিপূর্ণানি গুল্মদেশ স্যোপরি ধারযেন্মুক্তাবলীশ্চ সুশীতাঃ| এবমসিদ্ধৌ বিদাহপূর্বরূপেষু চাসৃক্ স্রাবযেত্| স্রুতরক্তঞ্চ জাঙ্গল রসৈর্লব্ধবলমর্তিশেষনাশায পুনঃ সর্পিরভ্যাসযেত্||২৪||
पक्वाशयस्थे वा गुल्मे क्षीरबस्तिभिः सतिक्तैः संशो धयेत्| शीतद्रव्यसिद्धैश्च स्नेहैरभ्यञ्जयेत्| मणिकनक रजतताम्रभाजनानि च शिशिरवारिपूर्णानि गुल्मदेश स्योपरि धारयेन्मुक्तावलीश्च सुशीताः| एवमसिद्धौ विदाहपूर्वरूपेषु चासृक् स्रावयेत्| स्रुतरक्तञ्च जाङ्गल रसैर्लब्धबलमर्तिशेषनाशाय पुनः सर्पिरभ्यासयेत्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidahyamAnapakvayorvisheShaH (25) · Śloka 25
বিদ্রধিবচ্চ বিদহ্যমানমুপনাহযেত্| পর্যাগতমপি তদ্বদু- পলক্ষ্য তথৈব সর্বথোপচরেত্||২৫||
विद्रधिवच्च विदह्यमानमुपनाहयेत्| पर्यागतमपि तद्वदु- पलक्ष्य तथैव सर्वथोपचरेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmagulme kramaH (26) · Śloka 26
শ্লেশ্মগুল্মিনং প্রাগেব বিধবদ্বামযেদবাম্যমুপবাসযেত্| লঙ্ঘিতস্যোষ্ণকটুতিক্তদীপনং সংসর্গমাচরেত্| তথা স্বেদান্ বাতগুল্মোক্তানি চ ঘৃতাদীনি দ্বিগুণহিঙ্গুক্ষারাম্লবেত সানি||২৬||
श्लेश्मगुल्मिनं प्रागेव विधवद्वामयेदवाम्यमुपवासयेत्| लङ्घितस्योष्णकटुतिक्तदीपनं संसर्गमाचरेत्| तथा स्वेदान् वातगुल्मोक्तानि च घृतादीनि द्विगुणहिङ्गुक्षाराम्लवेत सानि||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlAdi ghRutam (27) · Śloka 27
দশমূলক্বাথে ব্যোষদাডিমহিঙ্গুযবক্ষারবিডঙ্গসৈন্ধ বযুক্তং সর্পিঃ সিদ্ধং শ্লেষ্মগুল্মঘ্নম্|২৭|
दशमूलक्वाथे व्योषदाडिमहिङ्गुयवक्षारविडङ्गसैन्ध वयुक्तं सर्पिः सिद्धं श्लेष्मगुल्मघ्नम्|२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhallAtakaghRutam (27) · Śloka 27
ভল্লাতকপলদ্বযং লঘুপঞ্চমূলং চ পালিকমুদকাঢকে প্রস্থাবশেষং পাচযেত্| তস্মিন্ ক্ষীরপ্রস্থে চ সর্পিঃপ্রস্থং হিঙ্গুবিডঙ্গশঠীবিডসৈন্ধবক্ষাররাস্নানাগরপিপ্পলীষড্গ্র- ন্থামধুকচিত্রকৈঃ কাড়্ষিকৈর্বিপচেত্| এতদ্ভল্লাতকঘৃতং কফগুল্মপ্লীহকাসশ্বাসগ্রহণীপাণ্ডুরোগঘ্নম্|২৭|
भल्लातकपलद्वयं लघुपञ्चमूलं च पालिकमुदकाढके प्रस्थावशेषं पाचयेत्| तस्मिन् क्षीरप्रस्थे च सर्पिःप्रस्थं हिङ्गुविडङ्गशठीबिडसैन्धवक्षाररास्नानागरपिप्पलीषड्ग्र- न्थामधुकचित्रकैः काऱ्षिकैर्विपचेत्| एतद्भल्लातकघृतं कफगुल्मप्लीहकासश्वासग्रहणीपाण्डुरोगघ्नम्|२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaTpalaM ghRutam (27) · Śloka 27
ষট্পলং বা দ্বিগুণক্ষারং ক্ষীররহিতং মস্তুদধিকাঞ্জি- কার্দ্রকরসাঢকদ্বযোপেতং সাধযিত্বা প্রযুঞ্জীত|২৭|
षट्पलं वा द्विगुणक्षारं क्षीररहितं मस्तुदधिकाञ्जि- कार्द्रकरसाढकद्वयोपेतं साधयित्वा प्रयुञ्जीत|२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hi~gvAdicUrNam (27) · Śloka 27
হিঙ্গুহরীতকীপুষ্করমূলশুণ্ঠীসৈন্ধববিড্শ্যামাযব- ক্ষারতুম্বুরুচূর্ণো যবক্বাথাপ্লুতঃ সর্পিভৃষ্টো ভক্ষিতঃ শূলগুল্মকাঠিন্যঘ্নঃ||২৭||
हिङ्गुहरीतकीपुष्करमूलशुण्ठीसैन्धवविड्श्यामायव- क्षारतुम्बुरुचूर्णो यवक्वाथाप्लुतः सर्पिभृष्टो भक्षितः शूलगुल्मकाठिन्यघ्नः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghaTikayA cAlanam (28) · Śloka 28
ততোঽস্য সর্বমঙ্গং চ সাধ্মানং সবিবন্ধং কঠিনমুন্নতং গূঢমাংসং স্থিরং মহাবস্তুং বা বহুধা বহুশশ্চ স্বেদযেত্| স্নিগ্ধস্বিন্নশরীরস্য শিথিলতাং গতে গুল্মে যথোক্তাং ঘটিকাং লাগযেত্| তযা সংগৃহীতে চ গুল্মে ঘটীমপনযেদ্ ভিদ্যাদ্বা||২৮||
ततोऽस्य सर्वमङ्गं च साध्मानं सविबन्धं कठिनमुन्नतं गूढमांसं स्थिरं महावस्तुं वा बहुधा बहुशश्च स्वेदयेत्| स्निग्धस्विन्नशरीरस्य शिथिलतां गते गुल्मे यथोक्तां घटिकां लागयेत्| तया संगृहीते च गुल्मे घटीमपनयेद् भिद्याद्वा||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pIDanalepanaishcAlanam (29) · Śloka 29
ততো হৃদযমান্ত্রং চ বর্জযন্ গুল্মং বিমার্গাজপদাদর্শা ন্যতমেন বস্ত্রান্তরিতং প্রপীডযেত্ প্রমৃজ্যাত্| ততঃ সাল্বলা দিভিঃ সুখোষ্ণৈর্লেপযিত্বা লোহপাত্রৈঃ স্বেদযেত্||২৯||
ततो हृदयमान्त्रं च वर्जयन् गुल्मं विमार्गाजपदादर्शा न्यतमेन वस्त्रान्तरितं प्रपीडयेत् प्रमृज्यात्| ततः साल्वला दिभिः सुखोष्णैर्लेपयित्वा लोहपात्रैः स्वेदयेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shithilIbhUte gulme karma (30) · Śloka 30
এবমমুনা ক্রমেণ স্থানাদপসৃতে শিথিলীভূতে চ গুল্মে বিরেকান্ স্নেহবতো দাশমূলিকাংশ্চ বস্তীন্ বিদধ্যাত্| নীলিনীঘৃতমেনং দ্বিগুণপ্রমাণং পাযযেত্| উদরোক্তানি চ সর্পীংষি||৩০||
एवममुना क्रमेण स्थानादपसृते शिथिलीभूते च गुल्मे विरेकान् स्नेहवतो दाशमूलिकांश्च बस्तीन् विदध्यात्| नीलिनीघृतमेनं द्विगुणप्रमाणं पाययेत्| उदरोक्तानि च सर्पींषि||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mishrakasnehau (31) · Śloka 31
ত্রিফলাকুম্ভনিকুম্ভদশমূলানাং ষোডশাংশাবশিষ্টং ক্বাথং ঘৃতমেরণ্ডতৈলং ক্ষীরং চৈকতঃ সাধযেত্| অযং মিশ্রকস্নেহঃ কফগুল্মবাতবিড্বিবন্ধোদাবর্তপ্লীহোদরযোনিশূলান্য পকর্ষতি||৩১||
त्रिफलाकुम्भनिकुम्भदशमूलानां षोडशांशावशिष्टं क्वाथं घृतमेरण्डतैलं क्षीरं चैकतः साधयेत्| अयं मिश्रकस्नेहः कफगुल्मवातविड्विबन्धोदावर्तप्लीहोदरयोनिशूलान्य पकर्षति||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantIharItakI (32) · Śloka 32
দন্ত্যাঃ পলানি পঞ্চবিংশতিস্তাবন্ত্যেব চিত্রকস্য তাবন্ত্য এব হরীতক্যঃ সর্বমেকত্র সলিলকলশেঽষ্টাংশাবশিষ্টং সাধযিত্বা পূতে চ তস্মিন্ রসে তাশ্চ হরীতকীঃ পঞ্চবিংশতি গুডপলানি তৈলার্ধকুডবং চূর্ণীকৃতং ত্রিবৃতাকুডবমর্ধ পলোন্মিতাং মাগধিকাং মহৌষধং চ প্রক্ষিপেত্| ততো মৃদ্বগ্নিনা লেহীভূতেঽবতারিতে শীতে চ তৈলসমং মধুকর্ষাংশঞ্চ চতু র্জাতকচূর্ণং মিশ্রযেত্| এতা দন্তীহরীতক্যঃ সাবলেহাঃ পঞ্চবিংশত্যহোভির্ভক্ষ্যমাণা গুল্মাড়্শঃশ্বযথুকুষ্ঠকা মিলারোচকগ্রহণীপাণ্ডুহৃদ্রোগোত্ক্লেশপ্লীহোদরবিষমজ্ব রানপোহতি| হৃদ্যং সুখং চ বিরেচনম্||৩২||
दन्त्याः पलानि पञ्चविंशतिस्तावन्त्येव चित्रकस्य तावन्त्य एव हरीतक्यः सर्वमेकत्र सलिलकलशेऽष्टांशावशिष्टं साधयित्वा पूते च तस्मिन् रसे ताश्च हरीतकीः पञ्चविंशति गुडपलानि तैलार्धकुडवं चूर्णीकृतं त्रिवृताकुडवमर्ध पलोन्मितां मागधिकां महौषधं च प्रक्षिपेत्| ततो मृद्वग्निना लेहीभूतेऽवतारिते शीते च तैलसमं मधुकर्षांशञ्च चतु र्जातकचूर्णं मिश्रयेत्| एता दन्तीहरीतक्यः सावलेहाः पञ्चविंशत्यहोभिर्भक्ष्यमाणा गुल्माऱ्शःश्वयथुकुष्ठका मिलारोचकग्रहणीपाण्डुहृद्रोगोत्क्लेशप्लीहोदरविषमज्व रानपोहति| हृद्यं सुखं च विरेचनम्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prayogAntarANi (33) · Śloka 33
গুডক্ষীরভাবিতং বা ত্রিবৃতাচূর্ণং সর্পির্মধুভ্যামবলি হ্যাত্| গুগ্গুলুং বা গোমূত্রেণ পিবেত্| তেন বা শ্যামাত্রি বৃত্কুষ্ঠদন্তীগুগ্গুলুক্ষারহরীতকীঃ পীলুরসং বা সমধু সর্পির্লবণম্| মূত্রবস্তিক্ষারাংশ্চ তাংস্তাংস্তত্র তত্রোক্তান্ ক্ষীররসস্নি গ্ধাহারো দ্ব্যহমেকাহং বা বিশ্রাম্য প্রযুঞ্জীত| ক্ষারো হি শ্লেষ্মাণং স্নিগ্ধস্থিরমধুরমাশাযাত্ ছিন্দন্ ক্ষরযতি| কফরুদ্ধমার্গশুদ্ধ্যর্থং বিবিধাংশ্চ চূর্ণলবণতক্রারি ষ্টাসবানবচারযেত্| পিপ্পলীপিপ্পলীমূলসৈন্ধবাজাজী চিত্রকচূর্ণযুক্তাং চ জীর্ণসুরাম্||৩৩||
गुडक्षीरभावितं वा त्रिवृताचूर्णं सर्पिर्मधुभ्यामवलि ह्यात्| गुग्गुलुं वा गोमूत्रेण पिबेत्| तेन वा श्यामात्रि वृत्कुष्ठदन्तीगुग्गुलुक्षारहरीतकीः पीलुरसं वा समधु सर्पिर्लवणम्| मूत्रबस्तिक्षारांश्च तांस्तांस्तत्र तत्रोक्तान् क्षीररसस्नि ग्धाहारो द्व्यहमेकाहं वा विश्राम्य प्रयुञ्जीत| क्षारो हि श्लेष्माणं स्निग्धस्थिरमधुरमाशायात् छिन्दन् क्षरयति| कफरुद्धमार्गशुद्ध्यर्थं विविधांश्च चूर्णलवणतक्रारि ष्टासवानवचारयेत्| पिप्पलीपिप्पलीमूलसैन्धवाजाजी चित्रकचूर्णयुक्तां च जीर्णसुराम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlokaiH shlaiShmike kramasaMgrahaH (34) · Śloka 34
অপি চ- বমনৈর্লঙ্ঘনৈঃ স্বেদৈঃ সর্পিষ্পানৈর্বিরেচনৈঃ| বস্তিভির্গুলিকাচূর্ণক্ষারারিষ্টাসবৈরপি| শ্লৈষ্মিকঃ কৃতমূলত্বাদ্যদি গুল্মো ন শাম্যতি| তস্য দাহং হৃতে রক্তে কুর্যাদন্তে শরাদিভিঃ||৩৪||
अपि च- वमनैर्लङ्घनैः स्वेदैः सर्पिष्पानैर्विरेचनैः| बस्तिभिर्गुलिकाचूर्णक्षारारिष्टासवैरपि| श्लैष्मिकः कृतमूलत्वाद्यदि गुल्मो न शाम्यति| तस्य दाहं हृते रक्ते कुर्यादन्ते शरादिभिः||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhavidhiH (35) · Śloka 35
অথ বস্ত্রান্তরিতং সপর্যন্তং গুল্মনিচযং প্রদীপ্তেন শর লোহাগ্নিমন্থতিন্দুকাষ্ঠানামন্যতমেন নাভিবস্তিহৃদযা ন্ত্ররোমরাজীঃ পরিহরন্ নাতিগাঢং পরামৃশেত্| ততঃ কষায স্বাদুশীতৈরগ্নিবেগমুপশময্যব্রণোপক্রমং কুর্বীত||৩৫||
अथ वस्त्रान्तरितं सपर्यन्तं गुल्मनिचयं प्रदीप्तेन शर लोहाग्निमन्थतिन्दुकाष्ठानामन्यतमेन नाभिबस्तिहृदया न्त्ररोमराजीः परिहरन् नातिगाढं परामृशेत्| ततः कषाय स्वादुशीतैरग्निवेगमुपशमय्यव्रणोपक्रमं कुर्वीत||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAmishradoShe karma (36) · Śloka 36
ব্যামিশ্রদোষে তু ব্যামিশ্রমিদমেব যথোক্তং বিদধ্যাত্||৩৬||
व्यामिश्रदोषे तु व्यामिश्रमिदमेव यथोक्तं विदध्यात्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktagulme cikitsA (37) · Śloka 37
রক্তগুল্মে পুনরতীতপ্রসবকালাযা যোষিতঃ স্নেহস্বেদ- পূর্বকং স্নেহবিরেচনং বিতরেত্| পলাশক্ষারোদকসিদ্ধং চ যমকম্| গুল্মভেদনায তীক্ষ্ণোষ্ণং চ বিধিম্||৩৭||
रक्तगुल्मे पुनरतीतप्रसवकालाया योषितः स्नेहस्वेद- पूर्वकं स्नेहविरेचनं वितरेत्| पलाशक्षारोदकसिद्धं च यमकम्| गुल्मभेदनाय तीक्ष्णोष्णं च विधिम्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhedanArthaM kriyAvisheShaH (38) · Śloka 38
এবমভিদ্যমানে যোনৌ যোনিবিরেচনার্থং ক্ষারেণ মহাবৃক্ষ ক্ষীরেণ বা যুক্তং পললম্| তাভ্যাং বা ভাবিতান্ কটু কমত্স্যাংস্তত্পিত্তভাবিতান্ বা বরাহপিত্তভাবিতান্ বা নক্তকানূর্ধ্বাধোভাগিকদ্রব্যভাবিতান্ বা| সগুডক্ষারং কিণ্বং বা| বস্তিঞ্চ সক্ষারক্ষীরমূত্রং দাশমূলিকমুত্তর বস্তিং চ যোজযেত্||৩৮||
एवमभिद्यमाने योनौ योनिविरेचनार्थं क्षारेण महावृक्ष क्षीरेण वा युक्तं पललम्| ताभ्यां वा भावितान् कटु कमत्स्यांस्तत्पित्तभावितान् वा वराहपित्तभावितान् वा नक्तकानूर्ध्वाधोभागिकद्रव्यभावितान् वा| सगुडक्षारं किण्वं वा| बस्तिञ्च सक्षारक्षीरमूत्रं दाशमूलिकमुत्तर बस्तिं च योजयेत्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pravRuttAtipravRuttaraktayoH kriyA (39) · Śloka 39
প্রবৃত্তং তু রক্তং রসৌদনাশিন্যা উপেক্ষেত| অতিপ্রবৃত্তং তু রক্তপিত্তোপক্রমেণ সাধযেত্||৩৯||
प्रवृत्तं तु रक्तं रसौदनाशिन्या उपेक्षेत| अतिप्रवृत्तं तु रक्तपित्तोपक्रमेण साधयेत्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShvAhAravidhinirdeshaH (40) · Śloka 40
সর্বেষু চান্নপানস্বরূপজ্ঞো গুল্মেষ্বাহারমগ্নিবলাপেক্ষী প্রযুঞ্জীত||৪০||
सर्वेषु चान्नपानस्वरूपज्ञो गुल्मेष्वाहारमग्निबलापेक्षी प्रयुञ्जीत||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AnAhAdiShu kriyAsAmAnyam (41) · Śloka 41
আনাহাদিষ্বপ্যামশুদ্ধবাতোদাবর্তানুরোধেন গুল্মবত্ প্রতি কুর্যাদিতি||৪১||
आनाहादिष्वप्यामशुद्धवातोदावर्तानुरोधेन गुल्मवत् प्रति कुर्यादिति||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmacikitsAyAmagnermahattvam (16) · Śloka 16
ভবতি চাত্র- মন্দেঽগ্নৌ বর্ধতে গুল্মঃ প্রদীপ্তে তু প্রশাম্যতি| শমপ্রকোপৌ দোষাণাং সর্বেষাং যত্নদাশ্রযৌ||৪২|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাবষ্টা ঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং চিকিত্সিতস্থানে গুল্ম চিকিত্সিতন্নাম ষোডশোঽধ্যাযঃ||১৬||
भवति चात्र- मन्देऽग्नौ वर्धते गुल्मः प्रदीप्ते तु प्रशाम्यति| शमप्रकोपौ दोषाणां सर्वेषां यत्नदाश्रयौ||४२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टा ङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने गुल्म चिकित्सितन्नाम षोडशोऽध्यायः||१६||
🔊 Audio coming soon