Adhikarana atha gulmacikitsitannAma ShoDasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
અથાતો ગુલ્મચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||
अथातो गुल्मचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAdau sAmAnyakramaH (2) · Śloka 2
ગુલ્મો હિ વાતાદૃતે ન સમ્ભવતિ| તસ્માત્તેષુ સર્વેષ્વપિ પ્રથમં સ્નેહસ્વદૌ વાતહરૌ| સ્નેહસ્વેદોપસંહિતં મૃદુ વિરેચનં તદ્વિધાશ્ચ બહુશો બસ્તીનમ્લલવણમધુરાંશ્ચ રસાન્ યુક્ત્યા વચારયેત્| મારુતે હિ વિજિતેઽલ્પેનાપિ યત્નેન શક્યોઽ ન્યોઽપિ દોષો ગુલ્મેષુ નિયન્તુમ્||૨||
गुल्मो हि वातादृते न सम्भवति| तस्मात्तेषु सर्वेष्वपि प्रथमं स्नेहस्वदौ वातहरौ| स्नेहस्वेदोपसंहितं मृदु विरेचनं तद्विधाश्च बहुशो बस्तीनम्ललवणमधुरांश्च रसान् युक्त्या वचारयेत्| मारुते हि विजितेऽल्पेनापि यत्नेन शक्योऽ न्योऽपि दोषो गुल्मेषु नियन्तुम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtottare ghRutatailayogAH (3) · Śloka 3
અથ વાતોત્તરે રૂક્ષં બદ્ધમરુચ્છકૃતમાતુરં તીવ્રરુજમનિ લવ્યાધિવિહિતમન્યતમં તૈલં પાયયેત્| અથવા વિડઙ્ગ પઞ્ચકોલમરિચત્રિફલાધાન્યકગર્ભં સપયસ્સર્પિર્વિ પક્વમ્| અનેનૈવ વા કલ્કેન દશમૂલક્વાથોપહિતમ્| રાજયક્ષ્મવિહિતં વા ષટ્પલમ્| હિઙ્ગુધાનકામ્લવેત સસૌવર્ચલૈલાવિડશઠીદાડિમયવક્ષારત્રિકટુકાજગન્ધા જમોદાજાજીપુષ્કરમૂલવચાચિત્રકસુરસૈર્વા દધિસંયુક્તમ્||૩||
अथ वातोत्तरे रूक्षं बद्धमरुच्छकृतमातुरं तीव्ररुजमनि लव्याधिविहितमन्यतमं तैलं पाययेत्| अथवा विडङ्ग पञ्चकोलमरिचत्रिफलाधान्यकगर्भं सपयस्सर्पिर्वि पक्वम्| अनेनैव वा कल्केन दशमूलक्वाथोपहितम्| राजयक्ष्मविहितं वा षट्पलम्| हिङ्गुधानकाम्लवेत ससौवर्चलैलाविडशठीदाडिमयवक्षारत्रिकटुकाजगन्धा जमोदाजाजीपुष्करमूलवचाचित्रकसुरसैर्वा दधिसंयुक्तम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hapuShAdighRutam (4) · Śloka 4
હપુષામરિચબાષ્પિકાસૈન્ધવદીપ્યકાજાજીપઞ્ચકોલકૈઃ કોલમૂલકદાડિમરસદધિક્ષીરવત્ સર્પિઃ સિદ્ધં શૂલવિબ ન્ધહિધ્મામાધ્માનપ્લીહહૃદ્રોગગ્રહણીહતનામકૃમિવર્ધ્મપાણ્ડુ ક્ષયશ્વાસકાસયોનિરોગોદરજ્વરારોચકેષુ||૪||
हपुषामरिचबाष्पिकासैन्धवदीप्यकाजाजीपञ्चकोलकैः कोलमूलकदाडिमरसदधिक्षीरवत् सर्पिः सिद्धं शूलविब न्धहिध्मामाध्मानप्लीहहृद्रोगग्रहणीहतनामकृमिवर्ध्मपाण्डु क्षयश्वासकासयोनिरोगोदरज्वरारोचकेषु||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuNThyAdighRutam (5) · Śloka 5
શુણ્ઠીપલં પિપ્પલીપલમધ્યર્થ ધાનકાકુડવં દાડિમ દ્વિકુડવં ઘૃતપલાનિ વિંશતિઃ ક્ષીરં ચૈકધ્યં વિપચેત્| એતત્સર્પિઃ સમાનં પૂર્વેણ||૫||
शुण्ठीपलं पिप्पलीपलमध्यर्थ धानकाकुडवं दाडिम द्विकुडवं घृतपलानि विंशतिः क्षीरं चैकध्यं विपचेत्| एतत्सर्पिः समानं पूर्वेण||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lashunAdighRutam (6) · Śloka 6
લશુનસ્ય વિગતત્વચસ્તુલાં પ્રત્યેકં પઞ્ચપલિકઞ્ચ મહા પઞ્ચમૂલમષ્ટગુણેઽમ્ભસિ સાધયેત્| તેન ક્વાથેન તદર્ધાંશશ્ચ પૃથક્ સુરાદધિમસ્તુધાન્યામ્લદાડિમરસૈઃ યવાનીદીપ્ય કામ્લવેતસહિઙ્ગુચવિકાસૈન્ધવત્ર્યૂષણત્રિફલામરદારુભિ શ્ચાર્ધપલિકૈઃ પ્રસ્થોન્મિતં ઘૃતં શૃતં પીતં સમાનં પૂર્વેણ||૬||
लशुनस्य विगतत्वचस्तुलां प्रत्येकं पञ्चपलिकञ्च महा पञ्चमूलमष्टगुणेऽम्भसि साधयेत्| तेन क्वाथेन तदर्धांशश्च पृथक् सुरादधिमस्तुधान्याम्लदाडिमरसैः यवानीदीप्य काम्लवेतसहिङ्गुचविकासैन्धवत्र्यूषणत्रिफलामरदारुभि श्चार्धपलिकैः प्रस्थोन्मितं घृतं शृतं पीतं समानं पूर्वेण||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAdhikaM sarpiH (7) · Śloka 7
વર્ષાભૂદ્વયદશમૂલાશ્વગન્ધાસુષવીચ્છિન્નરૂહાભાર્ઙ્ગીરા સ્નૈરણ્ડબલાકાલાશઠીપુષ્કરમૂલગન્ધપલાંશાન્ દ્વિપલાં શાન્ પ્રસ્થં પ્રસ્થં ચ યવમાષકોલકુલત્થાનાં જલદ્રોણે પાદાવશિષ્ટં વિપચેત્| તેન પૃથક્ સમં માતુલુઙ્ગદાડિમા મ્રાતકરસશુક્તતુષોદકારનાલં ઘૃતપ્રસ્થં દધ્યાઢકોપેતં વચાકારવીશતાહ્વાદ્વિક્ષારત્રિલવણત્રિકટુકરાસ્નાકુમ્ભ નિકુમ્ભયવાનીયવાનકહિંસ્રામ્લવેતસનીલિનીફલવિડ ઙ્ગદાડિમહિઙ્ગુપાષાણભેદકોષકવૃષકહપુષાભાર્ઙ્ગીશ્વદંષ્ટ્રા ત્રપુસૈર્વારુબીજાજાજીસારિવોપકુઞ્ચિકાગ્રન્થિકકુસ્તુમ્બ રીતુમ્બુરુફલમૂર્વાચિત્રકસુરસાગજપિપ્પલીગર્ભં સાધયેત્| દાધિકાખ્યમેતત્ સર્પિઃ સમાનં પૂર્વેણ| મૂત્રાઘાતોન્માદાપ સ્મારવાટવ્યાધિહરઞ્ચ||૭||
वर्षाभूद्वयदशमूलाश्वगन्धासुषवीच्छिन्नरूहाभार्ङ्गीरा स्नैरण्डबलाकालाशठीपुष्करमूलगन्धपलांशान् द्विपलां शान् प्रस्थं प्रस्थं च यवमाषकोलकुलत्थानां जलद्रोणे पादावशिष्टं विपचेत्| तेन पृथक् समं मातुलुङ्गदाडिमा म्रातकरसशुक्ततुषोदकारनालं घृतप्रस्थं दध्याढकोपेतं वचाकारवीशताह्वाद्विक्षारत्रिलवणत्रिकटुकरास्नाकुम्भ निकुम्भयवानीयवानकहिंस्राम्लवेतसनीलिनीफलविड ङ्गदाडिमहिङ्गुपाषाणभेदकोषकवृषकहपुषाभार्ङ्गीश्वदंष्ट्रा त्रपुसैर्वारुबीजाजाजीसारिवोपकुञ्चिकाग्रन्थिककुस्तुम्ब रीतुम्बुरुफलमूर्वाचित्रकसुरसागजपिप्पलीगर्भं साधयेत्| दाधिकाख्यमेतत् सर्पिः समानं पूर्वेण| मूत्राघातोन्मादाप स्मारवाटव्याधिहरञ्च||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyoShAdighRutam (8) · Śloka 8
પિબેદ્વા વ્યોષષડ્ગ્રન્થા કૃમિઘ્નકટુકાચિત્રકસૌવર્ચ લાભયાયવક્ષારૈર્દશાંશક્ષીરસંયુક્તં સાધિતં સર્પિઃ| ક્ષીરા યોગ્યાય ચ સુરામદિરામસ્તુદધિસરદાડિમરસાનામન્યતમં વિદધ્યાત્||૮||
पिबेद्वा व्योषषड्ग्रन्था कृमिघ्नकटुकाचित्रकसौवर्च लाभयायवक्षारैर्दशांशक्षीरसंयुक्तं साधितं सर्पिः| क्षीरा योग्याय च सुरामदिरामस्तुदधिसरदाडिमरसानामन्यतमं विदध्यात्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehasvedau (9) · Śloka 9
અભ્યઙ્ગપૂર્વં ચૈનં સદા સ્વેદયેત્| સ્નેહસ્વેદૌ હિ સમ્યક્ પ્રયુક્તૌ સ્રોતસાં માર્દવમુપજનય્યાનિલં જિત્વા ભિત્વા ચ વિબન્ધમાશુ ગુલ્મમપકર્ષતઃ||૯||
अभ्यङ्गपूर्वं चैनं सदा स्वेदयेत्| स्नेहस्वेदौ हि सम्यक् प्रयुक्तौ स्रोतसां मार्दवमुपजनय्यानिलं जित्वा भित्वा च विबन्धमाशु गुल्ममपकर्षतः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAnabhedAnusAramupakramabhedaH (10) · Śloka 10
તત્ર હૃદયજે વિશેષેણ સ્નેહપાનમિચ્છન્તિ| બસ્તિજે બસ્તિ મુભયં નાભિપાર્શ્વાશ્રયે| વિબદ્ધાનિલવર્ચસશ્ચ||૧૦||
तत्र हृदयजे विशेषेण स्नेहपानमिच्छन्ति| बस्तिजे बस्ति मुभयं नाभिपार्श्वाश्रये| विबद्धानिलवर्चसश्च||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dIptAgnervisheShaH (11) · Śloka 11
દીપ્તાગ્નેઃ સ્નિગ્ધોષ્ણાનિ બૃંહણાનિ ચાન્નપાનાનિ પુનઃ પુનશ્ચ સ્નેહપાનનિરૂહાનુવાસનાનિ કફપિત્તાનુરક્ષિણા યોજ્યાનિ| અન્યથા કફો વિબૃદ્ધસ્તન્દ્રાગૌરવારુચિહૃલ્લાસાગ્નિ સાદાન્ કુર્યાત્| તમુલ્લિખેત્| તત્કૃતેષુ ચ શૂલાના હવિબન્ધેસ્વનન્તરોક્તાનાં ઘૃતાનામામૌષધશ્ચૂર્ણગુલિકા ક્વાથાન્ કોલદાડિમમાતુલુઙ્ગસુરામણ્ડતક્રમસ્તુધાન્યા મ્લોષ્ણોદકાન્યતમેન પ્રકલ્પયેત્||૧૧||
दीप्ताग्नेः स्निग्धोष्णानि बृंहणानि चान्नपानानि पुनः पुनश्च स्नेहपाननिरूहानुवासनानि कफपित्तानुरक्षिणा योज्यानि| अन्यथा कफो विबृद्धस्तन्द्रागौरवारुचिहृल्लासाग्नि सादान् कुर्यात्| तमुल्लिखेत्| तत्कृतेषु च शूलाना हविबन्धेस्वनन्तरोक्तानां घृतानामामौषधश्चूर्णगुलिका क्वाथान् कोलदाडिममातुलुङ्गसुरामण्डतक्रमस्तुधान्या म्लोष्णोदकान्यतमेन प्रकल्पयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trilavaNAdicUrNaM ghRuta~jca (12) · Śloka 12
અપિ ચ-ત્રિલવણહપુષાજમોદાજગન્ધાવચાહિઙ્ગુપાઠો પકુઞ્ચિકાશઠીજીરકાજાજિકુસ્તુમ્બરીબાષ્પિકાકારવી તુમ્બુરુસ્વર્જિકાયાવશૂકાપૌષ્કરીજટાદાડિમં તિન્તિણીકં વિડઙ્ગાનિ ભાર્ઙ્ગીવરોવેતસામ્લોમિસિર્મરિચગજકણાભ યાપઞ્ચકોલાનિ કુમ્ભો નિકુમ્ભો વિશાલા યવાની સુરાહ્વં ચ| તત્સર્વમેકત્ર ચૂર્ણીકૃતં બીજપૂરાદ્રસેનાસકૃદ્ભાવિતં યઃ પિબેત્ પ્રાતરાહારકાલેઽથવા માસમાત્રં હિતાશી નરઃ સાદરમ્| પ્લુતમશિશિરવારિણા જીર્ણમદ્યેન મૂત્રેણ તક્રેણ કોલામ્ભસા મસ્તુના પેયયા સર્પિર્ષૌષ્ટ્રેણ દુગ્ધેન કૌલત્થયૂષેણ વા ક્ષારનિશ્ચ્યોતતોયેન વા દાડિમાદ્વા રસે નાત્મવાનેભિરેવૌષધૈઃ સાધિતં વા ઘૃતં હૃદયગુદકટીયકૃ ત્પ્લીહગુહ્યાશ્રિતં તસ્ય શૂલં પ્રણશ્યેત્| તથા ગુલ્મવિ ષ્ટમ્ભદુર્નામકૃચ્છ્રોદરાધ્માનહિધ્માવિબન્ધાઃ સવર્ધ્મારુચિ શ્વાસકાસાઃ| પ્રપક્તુઞ્ચ શક્તો ભવેત્પાવકઃ પ્રાશ્ય માનાનિ પાષાણચુર્ણાન્યપિ||૧૨||
अपि च-त्रिलवणहपुषाजमोदाजगन्धावचाहिङ्गुपाठो पकुञ्चिकाशठीजीरकाजाजिकुस्तुम्बरीबाष्पिकाकारवी तुम्बुरुस्वर्जिकायावशूकापौष्करीजटादाडिमं तिन्तिणीकं विडङ्गानि भार्ङ्गीवरोवेतसाम्लोमिसिर्मरिचगजकणाभ यापञ्चकोलानि कुम्भो निकुम्भो विशाला यवानी सुराह्वं च| तत्सर्वमेकत्र चूर्णीकृतं बीजपूराद्रसेनासकृद्भावितं यः पिबेत् प्रातराहारकालेऽथवा मासमात्रं हिताशी नरः सादरम्| प्लुतमशिशिरवारिणा जीर्णमद्येन मूत्रेण तक्रेण कोलाम्भसा मस्तुना पेयया सर्पिर्षौष्ट्रेण दुग्धेन कौलत्थयूषेण वा क्षारनिश्च्योततोयेन वा दाडिमाद्वा रसे नात्मवानेभिरेवौषधैः साधितं वा घृतं हृदयगुदकटीयकृ त्प्लीहगुह्याश्रितं तस्य शूलं प्रणश्येत्| तथा गुल्मवि ष्टम्भदुर्नामकृच्छ्रोदराध्मानहिध्माविबन्धाः सवर्ध्मारुचि श्वासकासाः| प्रपक्तुञ्च शक्तो भवेत्पावकः प्राश्य मानानि पाषाणचुर्णान्यपि||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhayAdicUrNam (13) · Śloka 13
અભયાપલદ્વયમમ્લવેતસપલદ્વયં પાલિકાન્ વચાવિશ્વ ભેષજત્રિવૃદ્દન્તીચિત્રકશઠીપુષ્કરજટાયાવશૂકાન્ કાર્ષિ કાન્ મરિચાજાજીસૈન્ધવોપકુઞ્ચિકાશીતિવારકયવાની ધાતકીપુષ્પવિડઙ્ગાન્ હિઙ્ગુત્રિકર્ષં ચ ચૂર્ણિતં પૂર્વવદ્ભાવિતં પીતં ચ સમાનં તેન||૧૩||
अभयापलद्वयमम्लवेतसपलद्वयं पालिकान् वचाविश्व भेषजत्रिवृद्दन्तीचित्रकशठीपुष्करजटायावशूकान् कार्षि कान् मरिचाजाजीसैन्धवोपकुञ्चिकाशीतिवारकयवानी धातकीपुष्पविडङ्गान् हिङ्गुत्रिकर्षं च चूर्णितं पूर्ववद्भावितं पीतं च समानं तेन||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavAnyAdicUrNam (14) · Śloka 14
યવાનીશતપુષ્પાનાગકેસરવચામુસ્તવ્યોષપાઠાગુગ્ગુલુત્રિ વૃતાગજપિપ્પલીતાલીસૈલાપામાર્ગદ્રવન્તીનિદિગ્ધિકામૂલાનાં ભાગો ભાગશ્ચામ્લવેતસસ્ય તત્સૂક્ષ્મરજીકૃતં માતુલુઙ્ગ દાડિમબદરરસસીધુસુરોષ્ણસલિલાન્યતમેન પીતં શૂલ ગુલ્મવર્ધ્માનાહોદરકોષ્ઠસ્તૈમિત્યાર્શોઽશ્મરીમૂત્રગ્રહકટી પૃષ્ઠગ્રહોન્માદાપસ્મારસ્કન્નશુક્લતાગ્નિસાદાનપનયતિ||૧૪||
यवानीशतपुष्पानागकेसरवचामुस्तव्योषपाठागुग्गुलुत्रि वृतागजपिप्पलीतालीसैलापामार्गद्रवन्तीनिदिग्धिकामूलानां भागो भागश्चाम्लवेतसस्य तत्सूक्ष्मरजीकृतं मातुलुङ्ग दाडिमबदररससीधुसुरोष्णसलिलान्यतमेन पीतं शूल गुल्मवर्ध्मानाहोदरकोष्ठस्तैमित्यार्शोऽश्मरीमूत्रग्रहकटी पृष्ठग्रहोन्मादापस्मारस्कन्नशुक्लताग्निसादानपनयति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilakutalAdikShAralehaH (15) · Śloka 15
તિલકુતલપલાશસર્ષપયવનાલમૂલકબીજાનામન્તર્ધૂમ દગ્ધાનાં ક્ષારં ગોઽવિમહિષીખરહસ્તિમૂત્રૈર્બહુકૃત્વો ગાલ યેત્| તતસ્તદચ્છં શુણ્ઠીસૈન્ધવકુષ્ઠકૃમિઘ્નચૂર્ણપ્રતીવા પમધિશૃત્ય લેહીભૂતમાદદીત| તત્તૈલયુક્તં સમાનં પૂર્વેણ||૧૫||
तिलकुतलपलाशसर्षपयवनालमूलकबीजानामन्तर्धूम दग्धानां क्षारं गोऽविमहिषीखरहस्तिमूत्रैर्बहुकृत्वो गाल येत्| ततस्तदच्छं शुण्ठीसैन्धवकुष्ठकृमिघ्नचूर्णप्रतीवा पमधिशृत्य लेहीभूतमाददीत| तत्तैलयुक्तं समानं पूर्वेण||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShArAgadaH (16) · Śloka 16
મહૌષધદેવદારુદન્તીત્રિવૃત્પાઠાક્ષારદ્વયત્રિફલોપકુઞ્ચિકાચ વિકાદ્વીપિપિપ્પલીદ્વયપિપ્પલીમૂલસર્પસુબન્ધાકુષ્ઠકટુ રોહિણીનામર્ધપલિકાન્ ભાગાન્ પલં પલં ચ પઞ્ચાનાં લવણાનામેકત્ર ચૂર્ણયિત્વા દધ્ના ત્રિવૃતેન ચાપ્લાવ્ય કલશોદરેઽન્તર્ધૂમં પાચયેત્| અગ્નિવર્ણં ચ કલશમપનીય ક્ષારમાદદીત| એષ ક્ષારાગદો ભેલવિહિતઃ સમાનઃ પૂર્વેણ સર્પમૂષિકદષ્ટગરાપસ્મારોન્માદાશ્મરીયોનિશુક્રદોષાંશ્ચ સાધયતિ||૧૬||
महौषधदेवदारुदन्तीत्रिवृत्पाठाक्षारद्वयत्रिफलोपकुञ्चिकाच विकाद्वीपिपिप्पलीद्वयपिप्पलीमूलसर्पसुबन्धाकुष्ठकटु रोहिणीनामर्धपलिकान् भागान् पलं पलं च पञ्चानां लवणानामेकत्र चूर्णयित्वा दध्ना त्रिवृतेन चाप्लाव्य कलशोदरेऽन्तर्धूमं पाचयेत्| अग्निवर्णं च कलशमपनीय क्षारमाददीत| एष क्षारागदो भेलविहितः समानः पूर्वेण सर्पमूषिकदष्टगरापस्मारोन्मादाश्मरीयोनिशुक्रदोषांश्च साधयति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittavRuddhau virekaH (17) · Śloka 17
પિત્તં ચ વિવૃદ્ધમન્તઃ સન્તાપં જનયેત્| તત્રૈરણ્ડતૈલં સપ- યસ્કં વિરેચનાર્થં પિબેત્| સકફસ્તુ વારુણીમણ્ડમિશ્રમ્| અત્યુદ્રિક્તપિત્તસ્ત્રિફલાં ત્રાયમાણાં વા ક્ષીરેણ પિબેત્| વિરિક્તસ્યાપિ સન્તાપાનુવૃત્તૌ રક્તમવસેચયેત્||૧૭||
पित्तं च विवृद्धमन्तः सन्तापं जनयेत्| तत्रैरण्डतैलं सप- यस्कं विरेचनार्थं पिबेत्| सकफस्तु वारुणीमण्डमिश्रम्| अत्युद्रिक्तपित्तस्त्रिफलां त्रायमाणां वा क्षीरेण पिबेत्| विरिक्तस्यापि सन्तापानुवृत्तौ रक्तमवसेचयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viDbandhe visheShaH (18) · Śloka 18
વિડ્બન્ધે ચોદાવર્તક્રમં કુર્યાત્| લુઞ્ચિતતિલપલદ્વયં શુણ્ઠ્યર્ધપલં ચ પિષ્ટં ગુડપલોપેતમુષ્ણેન પયસા પિબેત્| તદ્વાતગુલ્મોદાવર્તયોનિશૂલાનપોહતિ| તથા ક્ષીર શૃતેન મહાપઞ્ચમૂલેન શિલાહ્વયમ્| લશુનન્તુ ક્ષીરસિદ્ધં પીત્વા ગુલ્મોદાવર્તગૃધ્રસીહૃદ્રોગવિદ્રધિશોષવિષમજ્વરાન્ જયતિ||૧૮||
विड्बन्धे चोदावर्तक्रमं कुर्यात्| लुञ्चिततिलपलद्वयं शुण्ठ्यर्धपलं च पिष्टं गुडपलोपेतमुष्णेन पयसा पिबेत्| तद्वातगुल्मोदावर्तयोनिशूलानपोहति| तथा क्षीर शृतेन महापञ्चमूलेन शिलाह्वयम्| लशुनन्तु क्षीरसिद्धं पीत्वा गुल्मोदावर्तगृध्रसीहृद्रोगविद्रधिशोषविषमज्वरान् जयति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuhatyAdikvAthAH (19) · Śloka 19
બૃહતીદ્વયબિલ્વગોક્ષુરકૈરણ્ડમાતુલુઙ્ગીમૂલપાષાણભેદક્વાથઃ સયાવશૂકો ગુલ્મશૂલહરઃ| માષપર્ણીમુદ્ગપર્ણીસહ દેવાહ્નસ્વપઞ્ચમૂલૈરણ્ડેક્ષુવાલિકાનિર્યૂહો યવક્ષરોપેતઃ સર્વગુલ્મકોષ્ઠશૂલઘ્નઃ| દેવદારુનાગરૈરણ્ડપુષ્કરમૂલાનાં ક્વાથઃ સર્વગુલ્મશૂલઘ્નઃ| પુષ્કરમૂલદુરાલભાયવ શુણ્ઠીનાં વા| તૈલારનાલમૂત્રમદિરાયાવશૂકાશ્ચૈકત્ર પીતા ગુલ્મોદરાનાહપ્લીહહરાઃ| સ્વેદાંશ્ચ વિવિધાન્ પુનઃ પુનર્યો જયેત્||૧૯||
बृहतीद्वयबिल्वगोक्षुरकैरण्डमातुलुङ्गीमूलपाषाणभेदक्वाथः सयावशूको गुल्मशूलहरः| माषपर्णीमुद्गपर्णीसह देवाह्नस्वपञ्चमूलैरण्डेक्षुवालिकानिर्यूहो यवक्षरोपेतः सर्वगुल्मकोष्ठशूलघ्नः| देवदारुनागरैरण्डपुष्करमूलानां क्वाथः सर्वगुल्मशूलघ्नः| पुष्करमूलदुरालभायव शुण्ठीनां वा| तैलारनालमूत्रमदिरायावशूकाश्चैकत्र पीता गुल्मोदरानाहप्लीहहराः| स्वेदांश्च विविधान् पुनः पुनर्यो जयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sraMsanArthaM snehaghRutAni (20) · Śloka 20
સ્રંસનાર્થી નીલિનીફલચૂર્ણયુક્તાનિ પુર્વોક્તાનિ હવીંષિ પિબેત્| અથવા રામઠસ્યૈકો ભાગઃ સૈન્ધવસ્ય ત્રયો નવૈ રણ્ડતૈલસ્ય સપ્તવિંશતિર્લશુનસ્વરસસ્ય તદૈકધ્યં કૃત્વા પીતમુદરગરગુલ્મવર્ધ્મપ્લીહશૂલહરમ્| નીલિનીબલા વ્યાઘ્રીકટુકાફલતાલપત્રિકારાસ્નાકૃમિઘ્નાનિ પાલિ કાન્યપામાઢકે સાધયિત્વાઽષ્ટભાગાવશિષ્ટમવતારયેત્| તેન સ્નુહીક્ષીરપલપ્રતીવાપં દધિસમં સર્પિઃ પ્રસ્થં પચેત્| તત્પેયામણ્ડેન સહ રસાશિના નીલિનીઘૃતં પલમાત્રયા પીતં ગુલ્મપ્લીહકુષ્ઠશ્વિત્રજઠરવ્યઙ્ગશોફજ્વરપાણ્ડુરોગો ન્માદાપસ્મારાનપકર્ષયતિ| દુર્વિરેચ્યો હિ સર્વ એવ ગુલ્મી મારુતાભિભૂતકોષ્ઠત્વાત્| તસ્માત્સુસ્નિગ્ધમેનં સ્નેહવિરેકૈર્વા શોધયેત્||૨૦||
स्रंसनार्थी नीलिनीफलचूर्णयुक्तानि पुर्वोक्तानि हवींषि पिबेत्| अथवा रामठस्यैको भागः सैन्धवस्य त्रयो नवै रण्डतैलस्य सप्तविंशतिर्लशुनस्वरसस्य तदैकध्यं कृत्वा पीतमुदरगरगुल्मवर्ध्मप्लीहशूलहरम्| नीलिनीबला व्याघ्रीकटुकाफलतालपत्रिकारास्नाकृमिघ्नानि पालि कान्यपामाढके साधयित्वाऽष्टभागावशिष्टमवतारयेत्| तेन स्नुहीक्षीरपलप्रतीवापं दधिसमं सर्पिः प्रस्थं पचेत्| तत्पेयामण्डेन सह रसाशिना नीलिनीघृतं पलमात्रया पीतं गुल्मप्लीहकुष्ठश्वित्रजठरव्यङ्गशोफज्वरपाण्डुरोगो न्मादापस्मारानपकर्षयति| दुर्विरेच्यो हि सर्व एव गुल्मी मारुताभिभूतकोष्ठत्वात्| तस्मात्सुस्निग्धमेनं स्नेहविरेकैर्वा शोधयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snigdhoShNaje pittagulme sraMsanAni (21) · Śloka 21
પિત્તગુલ્મે તુ સ્નિગ્ધોષ્ણેન જાતે સ્રંસનાર્થં મધુના કમ્પિ લ્લકમવલિહ્યાત્| દ્રાક્ષાભયારસં વા સગુડં પિબેત્| કલ્પોદિતાનિ વા વિરેચનાનિ પ્રયુઞ્જીત||૨૧||
पित्तगुल्मे तु स्निग्धोष्णेन जाते स्रंसनार्थं मधुना कम्पि ल्लकमवलिह्यात्| द्राक्षाभयारसं वा सगुडं पिबेत्| कल्पोदितानि वा विरेचनानि प्रयुञ्जीत||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUkShoShNaje pittagulme shamanAni (22) · Śloka 22
રૂક્ષોષ્ણસમુદ્ભૂતે પુનઃ સંશમનાર્થં તિક્તકં વાસાઘૃતં વા પિબેત્| અથવા તૃણપઞ્ચમૂલક્વાથેન જીવનીયકલ્કેન ચ સિદ્ધં સર્પિઃ| તથા ન્યગ્રોધાદિગણેન તૃણપઞ્ચમૂલાદિભિર્વા પૃથક્ સાધિતં ક્ષીરમ્||૨૨||
रूक्षोष्णसमुद्भूते पुनः संशमनार्थं तिक्तकं वासाघृतं वा पिबेत्| अथवा तृणपञ्चमूलक्वाथेन जीवनीयकल्केन च सिद्धं सर्पिः| तथा न्यग्रोधादिगणेन तृणपञ्चमूलादिभिर्वा पृथक् साधितं क्षीरम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Atyayike virecanaprayogaH (23) · Śloka 23
રૂક્ષોષ્ણજેઽપિ ચાત્યયિકે સમાન્યતો વા સમુત્પન્ને વિદ્ર ધિવિહિતાનાં ત્રિફલાદિક્વાથત્રાયમાણાઘૃતદ્રાક્ષાઘૃતા નામન્યતમં પિબેત્| ક્ષીરં વા ત્રાયમાણાશ્રુતં કોષ્ણં પીત્વા ક્ષીરમેવ સુખોષ્ણમનુપિબેત્||૨૩||
रूक्षोष्णजेऽपि चात्ययिके समान्यतो वा समुत्पन्ने विद्र धिविहितानां त्रिफलादिक्वाथत्रायमाणाघृतद्राक्षाघृता नामन्यतमं पिबेत्| क्षीरं वा त्रायमाणाश्रुतं कोष्णं पीत्वा क्षीरमेव सुखोष्णमनुपिबेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvAshayasthe visheShaH (24) · Śloka 24
પક્વાશયસ્થે વા ગુલ્મે ક્ષીરબસ્તિભિઃ સતિક્તૈઃ સંશો ધયેત્| શીતદ્રવ્યસિદ્ધૈશ્ચ સ્નેહૈરભ્યઞ્જયેત્| મણિકનક રજતતામ્રભાજનાનિ ચ શિશિરવારિપૂર્ણાનિ ગુલ્મદેશ સ્યોપરિ ધારયેન્મુક્તાવલીશ્ચ સુશીતાઃ| એવમસિદ્ધૌ વિદાહપૂર્વરૂપેષુ ચાસૃક્ સ્રાવયેત્| સ્રુતરક્તઞ્ચ જાઙ્ગલ રસૈર્લબ્ધબલમર્તિશેષનાશાય પુનઃ સર્પિરભ્યાસયેત્||૨૪||
पक्वाशयस्थे वा गुल्मे क्षीरबस्तिभिः सतिक्तैः संशो धयेत्| शीतद्रव्यसिद्धैश्च स्नेहैरभ्यञ्जयेत्| मणिकनक रजतताम्रभाजनानि च शिशिरवारिपूर्णानि गुल्मदेश स्योपरि धारयेन्मुक्तावलीश्च सुशीताः| एवमसिद्धौ विदाहपूर्वरूपेषु चासृक् स्रावयेत्| स्रुतरक्तञ्च जाङ्गल रसैर्लब्धबलमर्तिशेषनाशाय पुनः सर्पिरभ्यासयेत्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidahyamAnapakvayorvisheShaH (25) · Śloka 25
વિદ્રધિવચ્ચ વિદહ્યમાનમુપનાહયેત્| પર્યાગતમપિ તદ્વદુ- પલક્ષ્ય તથૈવ સર્વથોપચરેત્||૨૫||
विद्रधिवच्च विदह्यमानमुपनाहयेत्| पर्यागतमपि तद्वदु- पलक्ष्य तथैव सर्वथोपचरेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmagulme kramaH (26) · Śloka 26
શ્લેશ્મગુલ્મિનં પ્રાગેવ વિધવદ્વામયેદવામ્યમુપવાસયેત્| લઙ્ઘિતસ્યોષ્ણકટુતિક્તદીપનં સંસર્ગમાચરેત્| તથા સ્વેદાન્ વાતગુલ્મોક્તાનિ ચ ઘૃતાદીનિ દ્વિગુણહિઙ્ગુક્ષારામ્લવેત સાનિ||૨૬||
श्लेश्मगुल्मिनं प्रागेव विधवद्वामयेदवाम्यमुपवासयेत्| लङ्घितस्योष्णकटुतिक्तदीपनं संसर्गमाचरेत्| तथा स्वेदान् वातगुल्मोक्तानि च घृतादीनि द्विगुणहिङ्गुक्षाराम्लवेत सानि||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlAdi ghRutam (27) · Śloka 27
દશમૂલક્વાથે વ્યોષદાડિમહિઙ્ગુયવક્ષારવિડઙ્ગસૈન્ધ વયુક્તં સર્પિઃ સિદ્ધં શ્લેષ્મગુલ્મઘ્નમ્|૨૭|
दशमूलक्वाथे व्योषदाडिमहिङ्गुयवक्षारविडङ्गसैन्ध वयुक्तं सर्पिः सिद्धं श्लेष्मगुल्मघ्नम्|२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhallAtakaghRutam (27) · Śloka 27
ભલ્લાતકપલદ્વયં લઘુપઞ્ચમૂલં ચ પાલિકમુદકાઢકે પ્રસ્થાવશેષં પાચયેત્| તસ્મિન્ ક્ષીરપ્રસ્થે ચ સર્પિઃપ્રસ્થં હિઙ્ગુવિડઙ્ગશઠીબિડસૈન્ધવક્ષારરાસ્નાનાગરપિપ્પલીષડ્ગ્ર- ન્થામધુકચિત્રકૈઃ કા્ષિકૈર્વિપચેત્| એતદ્ભલ્લાતકઘૃતં કફગુલ્મપ્લીહકાસશ્વાસગ્રહણીપાણ્ડુરોગઘ્નમ્|૨૭|
भल्लातकपलद्वयं लघुपञ्चमूलं च पालिकमुदकाढके प्रस्थावशेषं पाचयेत्| तस्मिन् क्षीरप्रस्थे च सर्पिःप्रस्थं हिङ्गुविडङ्गशठीबिडसैन्धवक्षाररास्नानागरपिप्पलीषड्ग्र- न्थामधुकचित्रकैः काऱ्षिकैर्विपचेत्| एतद्भल्लातकघृतं कफगुल्मप्लीहकासश्वासग्रहणीपाण्डुरोगघ्नम्|२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaTpalaM ghRutam (27) · Śloka 27
ષટ્પલં વા દ્વિગુણક્ષારં ક્ષીરરહિતં મસ્તુદધિકાઞ્જિ- કાર્દ્રકરસાઢકદ્વયોપેતં સાધયિત્વા પ્રયુઞ્જીત|૨૭|
षट्पलं वा द्विगुणक्षारं क्षीररहितं मस्तुदधिकाञ्जि- कार्द्रकरसाढकद्वयोपेतं साधयित्वा प्रयुञ्जीत|२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hi~gvAdicUrNam (27) · Śloka 27
હિઙ્ગુહરીતકીપુષ્કરમૂલશુણ્ઠીસૈન્ધવવિડ્શ્યામાયવ- ક્ષારતુમ્બુરુચૂર્ણો યવક્વાથાપ્લુતઃ સર્પિભૃષ્ટો ભક્ષિતઃ શૂલગુલ્મકાઠિન્યઘ્નઃ||૨૭||
हिङ्गुहरीतकीपुष्करमूलशुण्ठीसैन्धवविड्श्यामायव- क्षारतुम्बुरुचूर्णो यवक्वाथाप्लुतः सर्पिभृष्टो भक्षितः शूलगुल्मकाठिन्यघ्नः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghaTikayA cAlanam (28) · Śloka 28
તતોઽસ્ય સર્વમઙ્ગં ચ સાધ્માનં સવિબન્ધં કઠિનમુન્નતં ગૂઢમાંસં સ્થિરં મહાવસ્તું વા બહુધા બહુશશ્ચ સ્વેદયેત્| સ્નિગ્ધસ્વિન્નશરીરસ્ય શિથિલતાં ગતે ગુલ્મે યથોક્તાં ઘટિકાં લાગયેત્| તયા સંગૃહીતે ચ ગુલ્મે ઘટીમપનયેદ્ ભિદ્યાદ્વા||૨૮||
ततोऽस्य सर्वमङ्गं च साध्मानं सविबन्धं कठिनमुन्नतं गूढमांसं स्थिरं महावस्तुं वा बहुधा बहुशश्च स्वेदयेत्| स्निग्धस्विन्नशरीरस्य शिथिलतां गते गुल्मे यथोक्तां घटिकां लागयेत्| तया संगृहीते च गुल्मे घटीमपनयेद् भिद्याद्वा||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pIDanalepanaishcAlanam (29) · Śloka 29
તતો હૃદયમાન્ત્રં ચ વર્જયન્ ગુલ્મં વિમાર્ગાજપદાદર્શા ન્યતમેન વસ્ત્રાન્તરિતં પ્રપીડયેત્ પ્રમૃજ્યાત્| તતઃ સાલ્વલા દિભિઃ સુખોષ્ણૈર્લેપયિત્વા લોહપાત્રૈઃ સ્વેદયેત્||૨૯||
ततो हृदयमान्त्रं च वर्जयन् गुल्मं विमार्गाजपदादर्शा न्यतमेन वस्त्रान्तरितं प्रपीडयेत् प्रमृज्यात्| ततः साल्वला दिभिः सुखोष्णैर्लेपयित्वा लोहपात्रैः स्वेदयेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shithilIbhUte gulme karma (30) · Śloka 30
એવમમુના ક્રમેણ સ્થાનાદપસૃતે શિથિલીભૂતે ચ ગુલ્મે વિરેકાન્ સ્નેહવતો દાશમૂલિકાંશ્ચ બસ્તીન્ વિદધ્યાત્| નીલિનીઘૃતમેનં દ્વિગુણપ્રમાણં પાયયેત્| ઉદરોક્તાનિ ચ સર્પીંષિ||૩૦||
एवममुना क्रमेण स्थानादपसृते शिथिलीभूते च गुल्मे विरेकान् स्नेहवतो दाशमूलिकांश्च बस्तीन् विदध्यात्| नीलिनीघृतमेनं द्विगुणप्रमाणं पाययेत्| उदरोक्तानि च सर्पींषि||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mishrakasnehau (31) · Śloka 31
ત્રિફલાકુમ્ભનિકુમ્ભદશમૂલાનાં ષોડશાંશાવશિષ્ટં ક્વાથં ઘૃતમેરણ્ડતૈલં ક્ષીરં ચૈકતઃ સાધયેત્| અયં મિશ્રકસ્નેહઃ કફગુલ્મવાતવિડ્વિબન્ધોદાવર્તપ્લીહોદરયોનિશૂલાન્ય પકર્ષતિ||૩૧||
त्रिफलाकुम्भनिकुम्भदशमूलानां षोडशांशावशिष्टं क्वाथं घृतमेरण्डतैलं क्षीरं चैकतः साधयेत्| अयं मिश्रकस्नेहः कफगुल्मवातविड्विबन्धोदावर्तप्लीहोदरयोनिशूलान्य पकर्षति||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantIharItakI (32) · Śloka 32
દન્ત્યાઃ પલાનિ પઞ્ચવિંશતિસ્તાવન્ત્યેવ ચિત્રકસ્ય તાવન્ત્ય એવ હરીતક્યઃ સર્વમેકત્ર સલિલકલશેઽષ્ટાંશાવશિષ્ટં સાધયિત્વા પૂતે ચ તસ્મિન્ રસે તાશ્ચ હરીતકીઃ પઞ્ચવિંશતિ ગુડપલાનિ તૈલાર્ધકુડવં ચૂર્ણીકૃતં ત્રિવૃતાકુડવમર્ધ પલોન્મિતાં માગધિકાં મહૌષધં ચ પ્રક્ષિપેત્| તતો મૃદ્વગ્નિના લેહીભૂતેઽવતારિતે શીતે ચ તૈલસમં મધુકર્ષાંશઞ્ચ ચતુ ર્જાતકચૂર્ણં મિશ્રયેત્| એતા દન્તીહરીતક્યઃ સાવલેહાઃ પઞ્ચવિંશત્યહોભિર્ભક્ષ્યમાણા ગુલ્મા્શઃશ્વયથુકુષ્ઠકા મિલારોચકગ્રહણીપાણ્ડુહૃદ્રોગોત્ક્લેશપ્લીહોદરવિષમજ્વ રાનપોહતિ| હૃદ્યં સુખં ચ વિરેચનમ્||૩૨||
दन्त्याः पलानि पञ्चविंशतिस्तावन्त्येव चित्रकस्य तावन्त्य एव हरीतक्यः सर्वमेकत्र सलिलकलशेऽष्टांशावशिष्टं साधयित्वा पूते च तस्मिन् रसे ताश्च हरीतकीः पञ्चविंशति गुडपलानि तैलार्धकुडवं चूर्णीकृतं त्रिवृताकुडवमर्ध पलोन्मितां मागधिकां महौषधं च प्रक्षिपेत्| ततो मृद्वग्निना लेहीभूतेऽवतारिते शीते च तैलसमं मधुकर्षांशञ्च चतु र्जातकचूर्णं मिश्रयेत्| एता दन्तीहरीतक्यः सावलेहाः पञ्चविंशत्यहोभिर्भक्ष्यमाणा गुल्माऱ्शःश्वयथुकुष्ठका मिलारोचकग्रहणीपाण्डुहृद्रोगोत्क्लेशप्लीहोदरविषमज्व रानपोहति| हृद्यं सुखं च विरेचनम्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prayogAntarANi (33) · Śloka 33
ગુડક્ષીરભાવિતં વા ત્રિવૃતાચૂર્ણં સર્પિર્મધુભ્યામવલિ હ્યાત્| ગુગ્ગુલું વા ગોમૂત્રેણ પિબેત્| તેન વા શ્યામાત્રિ વૃત્કુષ્ઠદન્તીગુગ્ગુલુક્ષારહરીતકીઃ પીલુરસં વા સમધુ સર્પિર્લવણમ્| મૂત્રબસ્તિક્ષારાંશ્ચ તાંસ્તાંસ્તત્ર તત્રોક્તાન્ ક્ષીરરસસ્નિ ગ્ધાહારો દ્વ્યહમેકાહં વા વિશ્રામ્ય પ્રયુઞ્જીત| ક્ષારો હિ શ્લેષ્માણં સ્નિગ્ધસ્થિરમધુરમાશાયાત્ છિન્દન્ ક્ષરયતિ| કફરુદ્ધમાર્ગશુદ્ધ્યર્થં વિવિધાંશ્ચ ચૂર્ણલવણતક્રારિ ષ્ટાસવાનવચારયેત્| પિપ્પલીપિપ્પલીમૂલસૈન્ધવાજાજી ચિત્રકચૂર્ણયુક્તાં ચ જીર્ણસુરામ્||૩૩||
गुडक्षीरभावितं वा त्रिवृताचूर्णं सर्पिर्मधुभ्यामवलि ह्यात्| गुग्गुलुं वा गोमूत्रेण पिबेत्| तेन वा श्यामात्रि वृत्कुष्ठदन्तीगुग्गुलुक्षारहरीतकीः पीलुरसं वा समधु सर्पिर्लवणम्| मूत्रबस्तिक्षारांश्च तांस्तांस्तत्र तत्रोक्तान् क्षीररसस्नि ग्धाहारो द्व्यहमेकाहं वा विश्राम्य प्रयुञ्जीत| क्षारो हि श्लेष्माणं स्निग्धस्थिरमधुरमाशायात् छिन्दन् क्षरयति| कफरुद्धमार्गशुद्ध्यर्थं विविधांश्च चूर्णलवणतक्रारि ष्टासवानवचारयेत्| पिप्पलीपिप्पलीमूलसैन्धवाजाजी चित्रकचूर्णयुक्तां च जीर्णसुराम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlokaiH shlaiShmike kramasaMgrahaH (34) · Śloka 34
અપિ ચ- વમનૈર્લઙ્ઘનૈઃ સ્વેદૈઃ સર્પિષ્પાનૈર્વિરેચનૈઃ| બસ્તિભિર્ગુલિકાચૂર્ણક્ષારારિષ્ટાસવૈરપિ| શ્લૈષ્મિકઃ કૃતમૂલત્વાદ્યદિ ગુલ્મો ન શામ્યતિ| તસ્ય દાહં હૃતે રક્તે કુર્યાદન્તે શરાદિભિઃ||૩૪||
अपि च- वमनैर्लङ्घनैः स्वेदैः सर्पिष्पानैर्विरेचनैः| बस्तिभिर्गुलिकाचूर्णक्षारारिष्टासवैरपि| श्लैष्मिकः कृतमूलत्वाद्यदि गुल्मो न शाम्यति| तस्य दाहं हृते रक्ते कुर्यादन्ते शरादिभिः||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhavidhiH (35) · Śloka 35
અથ વસ્ત્રાન્તરિતં સપર્યન્તં ગુલ્મનિચયં પ્રદીપ્તેન શર લોહાગ્નિમન્થતિન્દુકાષ્ઠાનામન્યતમેન નાભિબસ્તિહૃદયા ન્ત્રરોમરાજીઃ પરિહરન્ નાતિગાઢં પરામૃશેત્| તતઃ કષાય સ્વાદુશીતૈરગ્નિવેગમુપશમય્યવ્રણોપક્રમં કુર્વીત||૩૫||
अथ वस्त्रान्तरितं सपर्यन्तं गुल्मनिचयं प्रदीप्तेन शर लोहाग्निमन्थतिन्दुकाष्ठानामन्यतमेन नाभिबस्तिहृदया न्त्ररोमराजीः परिहरन् नातिगाढं परामृशेत्| ततः कषाय स्वादुशीतैरग्निवेगमुपशमय्यव्रणोपक्रमं कुर्वीत||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAmishradoShe karma (36) · Śloka 36
વ્યામિશ્રદોષે તુ વ્યામિશ્રમિદમેવ યથોક્તં વિદધ્યાત્||૩૬||
व्यामिश्रदोषे तु व्यामिश्रमिदमेव यथोक्तं विदध्यात्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktagulme cikitsA (37) · Śloka 37
રક્તગુલ્મે પુનરતીતપ્રસવકાલાયા યોષિતઃ સ્નેહસ્વેદ- પૂર્વકં સ્નેહવિરેચનં વિતરેત્| પલાશક્ષારોદકસિદ્ધં ચ યમકમ્| ગુલ્મભેદનાય તીક્ષ્ણોષ્ણં ચ વિધિમ્||૩૭||
रक्तगुल्मे पुनरतीतप्रसवकालाया योषितः स्नेहस्वेद- पूर्वकं स्नेहविरेचनं वितरेत्| पलाशक्षारोदकसिद्धं च यमकम्| गुल्मभेदनाय तीक्ष्णोष्णं च विधिम्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhedanArthaM kriyAvisheShaH (38) · Śloka 38
એવમભિદ્યમાને યોનૌ યોનિવિરેચનાર્થં ક્ષારેણ મહાવૃક્ષ ક્ષીરેણ વા યુક્તં પલલમ્| તાભ્યાં વા ભાવિતાન્ કટુ કમત્સ્યાંસ્તત્પિત્તભાવિતાન્ વા વરાહપિત્તભાવિતાન્ વા નક્તકાનૂર્ધ્વાધોભાગિકદ્રવ્યભાવિતાન્ વા| સગુડક્ષારં કિણ્વં વા| બસ્તિઞ્ચ સક્ષારક્ષીરમૂત્રં દાશમૂલિકમુત્તર બસ્તિં ચ યોજયેત્||૩૮||
एवमभिद्यमाने योनौ योनिविरेचनार्थं क्षारेण महावृक्ष क्षीरेण वा युक्तं पललम्| ताभ्यां वा भावितान् कटु कमत्स्यांस्तत्पित्तभावितान् वा वराहपित्तभावितान् वा नक्तकानूर्ध्वाधोभागिकद्रव्यभावितान् वा| सगुडक्षारं किण्वं वा| बस्तिञ्च सक्षारक्षीरमूत्रं दाशमूलिकमुत्तर बस्तिं च योजयेत्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pravRuttAtipravRuttaraktayoH kriyA (39) · Śloka 39
પ્રવૃત્તં તુ રક્તં રસૌદનાશિન્યા ઉપેક્ષેત| અતિપ્રવૃત્તં તુ રક્તપિત્તોપક્રમેણ સાધયેત્||૩૯||
प्रवृत्तं तु रक्तं रसौदनाशिन्या उपेक्षेत| अतिप्रवृत्तं तु रक्तपित्तोपक्रमेण साधयेत्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShvAhAravidhinirdeshaH (40) · Śloka 40
સર્વેષુ ચાન્નપાનસ્વરૂપજ્ઞો ગુલ્મેષ્વાહારમગ્નિબલાપેક્ષી પ્રયુઞ્જીત||૪૦||
सर्वेषु चान्नपानस्वरूपज्ञो गुल्मेष्वाहारमग्निबलापेक्षी प्रयुञ्जीत||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AnAhAdiShu kriyAsAmAnyam (41) · Śloka 41
આનાહાદિષ્વપ્યામશુદ્ધવાતોદાવર્તાનુરોધેન ગુલ્મવત્ પ્રતિ કુર્યાદિતિ||૪૧||
आनाहादिष्वप्यामशुद्धवातोदावर्तानुरोधेन गुल्मवत् प्रति कुर्यादिति||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmacikitsAyAmagnermahattvam (16) · Śloka 16
ભવતિ ચાત્ર- મન્દેઽગ્નૌ વર્ધતે ગુલ્મઃ પ્રદીપ્તે તુ પ્રશામ્યતિ| શમપ્રકોપૌ દોષાણાં સર્વેષાં યત્નદાશ્રયૌ||૪૨|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતાવષ્ટા ઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયાં ચિકિત્સિતસ્થાને ગુલ્મ ચિકિત્સિતન્નામ ષોડશોઽધ્યાયઃ||૧૬||
भवति चात्र- मन्देऽग्नौ वर्धते गुल्मः प्रदीप्ते तु प्रशाम्यति| शमप्रकोपौ दोषाणां सर्वेषां यत्नदाश्रयौ||४२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टा ङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने गुल्म चिकित्सितन्नाम षोडशोऽध्यायः||१६||
🔊 Audio coming soon