Adhikarana atha gulmacikitsitannAma ShoDasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਗੁਲ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो गुल्मचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAdau sAmAnyakramaH (2) · Śloka 2
ਗੁਲ੍ਮੋ ਹਿ ਵਾਤਾਦਤੇ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਪਿ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵਦੌ ਵਾਤਹਰੌ| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਸਂਹਿਤਂ ਮਦੁ ਵਿਰੇਚਨਂ ਤਦ੍ਵਿਧਾਸ਼੍ਚ ਬਹੁਸ਼ੋ ਬਸ੍ਤੀਨਮ੍ਲਲਵਣਮਧੁਰਾਂਸ਼੍ਚ ਰਸਾਨ੍ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਚਾਰਯੇਤ੍| ਮਾਰੁਤੇ ਹਿ ਵਿਜਿਤੇਲ੍ਪੇਨਾਪਿ ਯਤ੍ਨੇਨ ਸ਼ਕ੍ਯੋ ਨ੍ਯੋਪਿ ਦੋਸੋ ਗੁਲ੍ਮੇਸੁ ਨਿਯਨ੍ਤੁਮ੍||੨||
गुल्मो हि वातादृते न सम्भवति| तस्मात्तेषु सर्वेष्वपि प्रथमं स्नेहस्वदौ वातहरौ| स्नेहस्वेदोपसंहितं मृदु विरेचनं तद्विधाश्च बहुशो बस्तीनम्ललवणमधुरांश्च रसान् युक्त्या वचारयेत्| मारुते हि विजितेऽल्पेनापि यत्नेन शक्योऽ न्योऽपि दोषो गुल्मेषु नियन्तुम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtottare ghRutatailayogAH (3) · Śloka 3
ਅਥ ਵਾਤੋਤ੍ਤਰੇ ਰੂਕ੍ਸਂ ਬਦ੍ਧਮਰੁਚ੍ਛਕਤਮਾਤੁਰਂ ਤੀਵ੍ਰਰੁਜਮਨਿ ਲਵ੍ਯਾਧਿਵਿਹਿਤਮਨ੍ਯਤਮਂ ਤੈਲਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਵਿਡਙ੍ਗ ਪਞ੍ਚਕੋਲਮਰਿਚਤ੍ਰਿਫਲਾਧਾਨ੍ਯਕਗਰ੍ਭਂ ਸਪਯਸ੍ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਿ ਪਕ੍ਵਮ੍| ਅਨੇਨੈਵ ਵਾ ਕਲ੍ਕੇਨ ਦਸ਼ਮੂਲਕ੍ਵਾਥੋਪਹਿਤਮ੍| ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਵਿਹਿਤਂ ਵਾ ਸਟ੍ਪਲਮ੍| ਹਿਙ੍ਗੁਧਾਨਕਾਮ੍ਲਵੇਤ ਸਸੌਵਰ੍ਚਲੈਲਾਵਿਡਸ਼ਠੀਦਾਡਿਮਯਵਕ੍ਸਾਰਤ੍ਰਿਕਟੁਕਾਜਗਨ੍ਧਾ ਜਮੋਦਾਜਾਜੀਪੁਸ੍ਕਰਮੂਲਵਚਾਚਿਤ੍ਰਕਸੁਰਸੈਰ੍ਵਾ ਦਧਿਸਂਯੁਕ੍ਤਮ੍||੩||
अथ वातोत्तरे रूक्षं बद्धमरुच्छकृतमातुरं तीव्ररुजमनि लव्याधिविहितमन्यतमं तैलं पाययेत्| अथवा विडङ्ग पञ्चकोलमरिचत्रिफलाधान्यकगर्भं सपयस्सर्पिर्वि पक्वम्| अनेनैव वा कल्केन दशमूलक्वाथोपहितम्| राजयक्ष्मविहितं वा षट्पलम्| हिङ्गुधानकाम्लवेत ससौवर्चलैलाविडशठीदाडिमयवक्षारत्रिकटुकाजगन्धा जमोदाजाजीपुष्करमूलवचाचित्रकसुरसैर्वा दधिसंयुक्तम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hapuShAdighRutam (4) · Śloka 4
ਹਪੁਸਾਮਰਿਚਬਾਸ੍ਪਿਕਾਸੈਨ੍ਧਵਦੀਪ੍ਯਕਾਜਾਜੀਪਞ੍ਚਕੋਲਕੈਃ ਕੋਲਮੂਲਕਦਾਡਿਮਰਸਦਧਿਕ੍ਸੀਰਵਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ੂਲਵਿਬ ਨ੍ਧਹਿਧ੍ਮਾਮਾਧ੍ਮਾਨਪ੍ਲੀਹਹਦ੍ਰੋਗਗ੍ਰਹਣੀਹਤਨਾਮਕਮਿਵਰ੍ਧ੍ਮਪਾਣ੍ਡੁ ਕ੍ਸਯਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਯੋਨਿਰੋਗੋਦਰਜ੍ਵਰਾਰੋਚਕੇਸੁ||੪||
हपुषामरिचबाष्पिकासैन्धवदीप्यकाजाजीपञ्चकोलकैः कोलमूलकदाडिमरसदधिक्षीरवत् सर्पिः सिद्धं शूलविब न्धहिध्मामाध्मानप्लीहहृद्रोगग्रहणीहतनामकृमिवर्ध्मपाण्डु क्षयश्वासकासयोनिरोगोदरज्वरारोचकेषु||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuNThyAdighRutam (5) · Śloka 5
ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਪਲਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਲਮਧ੍ਯਰ੍ਥ ਧਾਨਕਾਕੁਡਵਂ ਦਾਡਿਮ ਦ੍ਵਿਕੁਡਵਂ ਘਤਪਲਾਨਿ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਚੈਕਧ੍ਯਂ ਵਿਪਚੇਤ੍| ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਮਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵੇਣ||੫||
शुण्ठीपलं पिप्पलीपलमध्यर्थ धानकाकुडवं दाडिम द्विकुडवं घृतपलानि विंशतिः क्षीरं चैकध्यं विपचेत्| एतत्सर्पिः समानं पूर्वेण||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lashunAdighRutam (6) · Śloka 6
ਲਸ਼ੁਨਸ੍ਯ ਵਿਗਤਤ੍ਵਚਸ੍ਤੁਲਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪਞ੍ਚਪਲਿਕਞ੍ਚ ਮਹਾ ਪਞ੍ਚਮੂਲਮਸ੍ਟਗੁਣੇਮ੍ਭਸਿ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਤੇਨ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਤਦਰ੍ਧਾਂਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪਥਕ੍ ਸੁਰਾਦਧਿਮਸ੍ਤੁਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਦਾਡਿਮਰਸੈਃ ਯਵਾਨੀਦੀਪ੍ਯ ਕਾਮ੍ਲਵੇਤਸਹਿਙ੍ਗੁਚਵਿਕਾਸੈਨ੍ਧਵਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਤ੍ਰਿਫਲਾਮਰਦਾਰੁਭਿ ਸ਼੍ਚਾਰ੍ਧਪਲਿਕੈਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥੋਨ੍ਮਿਤਂ ਘਤਂ ਸ਼ਤਂ ਪੀਤਂ ਸਮਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵੇਣ||੬||
लशुनस्य विगतत्वचस्तुलां प्रत्येकं पञ्चपलिकञ्च महा पञ्चमूलमष्टगुणेऽम्भसि साधयेत्| तेन क्वाथेन तदर्धांशश्च पृथक् सुरादधिमस्तुधान्याम्लदाडिमरसैः यवानीदीप्य काम्लवेतसहिङ्गुचविकासैन्धवत्र्यूषणत्रिफलामरदारुभि श्चार्धपलिकैः प्रस्थोन्मितं घृतं शृतं पीतं समानं पूर्वेण||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAdhikaM sarpiH (7) · Śloka 7
ਵਰ੍ਸਾਭੂਦ੍ਵਯਦਸ਼ਮੂਲਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਸੁਸਵੀਚ੍ਛਿਨ੍ਨਰੂਹਾਭਾਰ੍ਙ੍ਗੀਰਾ ਸ੍ਨੈਰਣ੍ਡਬਲਾਕਾਲਾਸ਼ਠੀਪੁਸ੍ਕਰਮੂਲਗਨ੍ਧਪਲਾਂਸ਼ਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਪਲਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਚ ਯਵਮਾਸਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਜਲਦ੍ਰੋਣੇ ਪਾਦਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਵਿਪਚੇਤ੍| ਤੇਨ ਪਥਕ੍ ਸਮਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਦਾਡਿਮਾ ਮ੍ਰਾਤਕਰਸਸ਼ੁਕ੍ਤਤੁਸੋਦਕਾਰਨਾਲਂ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਦਧ੍ਯਾਢਕੋਪੇਤਂ ਵਚਾਕਾਰਵੀਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਦ੍ਵਿਕ੍ਸਾਰਤ੍ਰਿਲਵਣਤ੍ਰਿਕਟੁਕਰਾਸ੍ਨਾਕੁਮ੍ਭ ਨਿਕੁਮ੍ਭਯਵਾਨੀਯਵਾਨਕਹਿਂਸ੍ਰਾਮ੍ਲਵੇਤਸਨੀਲਿਨੀਫਲਵਿਡ ਙ੍ਗਦਾਡਿਮਹਿਙ੍ਗੁਪਾਸਾਣਭੇਦਕੋਸਕਵਸਕਹਪੁਸਾਭਾਰ੍ਙ੍ਗੀਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ ਤ੍ਰਪੁਸੈਰ੍ਵਾਰੁਬੀਜਾਜਾਜੀਸਾਰਿਵੋਪਕੁਞ੍ਚਿਕਾਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬ ਰੀਤੁਮ੍ਬੁਰੁਫਲਮੂਰ੍ਵਾਚਿਤ੍ਰਕਸੁਰਸਾਗਜਪਿਪ੍ਪਲੀਗਰ੍ਭਂ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਦਾਧਿਕਾਖ੍ਯਮੇਤਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਮਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵੇਣ| ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤੋਨ੍ਮਾਦਾਪ ਸ੍ਮਾਰਵਾਟਵ੍ਯਾਧਿਹਰਞ੍ਚ||੭||
वर्षाभूद्वयदशमूलाश्वगन्धासुषवीच्छिन्नरूहाभार्ङ्गीरा स्नैरण्डबलाकालाशठीपुष्करमूलगन्धपलांशान् द्विपलां शान् प्रस्थं प्रस्थं च यवमाषकोलकुलत्थानां जलद्रोणे पादावशिष्टं विपचेत्| तेन पृथक् समं मातुलुङ्गदाडिमा म्रातकरसशुक्ततुषोदकारनालं घृतप्रस्थं दध्याढकोपेतं वचाकारवीशताह्वाद्विक्षारत्रिलवणत्रिकटुकरास्नाकुम्भ निकुम्भयवानीयवानकहिंस्राम्लवेतसनीलिनीफलविड ङ्गदाडिमहिङ्गुपाषाणभेदकोषकवृषकहपुषाभार्ङ्गीश्वदंष्ट्रा त्रपुसैर्वारुबीजाजाजीसारिवोपकुञ्चिकाग्रन्थिककुस्तुम्ब रीतुम्बुरुफलमूर्वाचित्रकसुरसागजपिप्पलीगर्भं साधयेत्| दाधिकाख्यमेतत् सर्पिः समानं पूर्वेण| मूत्राघातोन्मादाप स्मारवाटव्याधिहरञ्च||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyoShAdighRutam (8) · Śloka 8
ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਵ੍ਯੋਸਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾ ਕਮਿਘ੍ਨਕਟੁਕਾਚਿਤ੍ਰਕਸੌਵਰ੍ਚ ਲਾਭਯਾਯਵਕ੍ਸਾਰੈਰ੍ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਕ੍ਸੀਰਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਸਾਧਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ| ਕ੍ਸੀਰਾ ਯੋਗ੍ਯਾਯ ਚ ਸੁਰਾਮਦਿਰਾਮਸ੍ਤੁਦਧਿਸਰਦਾਡਿਮਰਸਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍||੮||
पिबेद्वा व्योषषड्ग्रन्था कृमिघ्नकटुकाचित्रकसौवर्च लाभयायवक्षारैर्दशांशक्षीरसंयुक्तं साधितं सर्पिः| क्षीरा योग्याय च सुरामदिरामस्तुदधिसरदाडिमरसानामन्यतमं विदध्यात्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehasvedau (9) · Śloka 9
ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਪੂਰ੍ਵਂ ਚੈਨਂ ਸਦਾ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਹਿ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੌ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਮਾਰ੍ਦਵਮੁਪਜਨਯ੍ਯਾਨਿਲਂ ਜਿਤ੍ਵਾ ਭਿਤ੍ਵਾ ਚ ਵਿਬਨ੍ਧਮਾਸ਼ੁ ਗੁਲ੍ਮਮਪਕਰ੍ਸਤਃ||੯||
अभ्यङ्गपूर्वं चैनं सदा स्वेदयेत्| स्नेहस्वेदौ हि सम्यक् प्रयुक्तौ स्रोतसां मार्दवमुपजनय्यानिलं जित्वा भित्वा च विबन्धमाशु गुल्ममपकर्षतः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAnabhedAnusAramupakramabhedaH (10) · Śloka 10
ਤਤ੍ਰ ਹਦਯਜੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਬਸ੍ਤਿਜੇ ਬਸ੍ਤਿ ਮੁਭਯਂ ਨਾਭਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਸ਼੍ਰਯੇ| ਵਿਬਦ੍ਧਾਨਿਲਵਰ੍ਚਸਸ਼੍ਚ||੧੦||
तत्र हृदयजे विशेषेण स्नेहपानमिच्छन्ति| बस्तिजे बस्ति मुभयं नाभिपार्श्वाश्रये| विबद्धानिलवर्चसश्च||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dIptAgnervisheShaH (11) · Śloka 11
ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੇਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਾਨਿ ਬਂਹਣਾਨਿ ਚਾਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਨਿਰੂਹਾਨੁਵਾਸਨਾਨਿ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨੁਰਕ੍ਸਿਣਾ ਯੋਜ੍ਯਾਨਿ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਕਫੋ ਵਿਬਦ੍ਧਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਗੌਰਵਾਰੁਚਿਹਲ੍ਲਾਸਾਗ੍ਨਿ ਸਾਦਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਮੁਲ੍ਲਿਖੇਤ੍| ਤਤ੍ਕਤੇਸੁ ਚ ਸ਼ੂਲਾਨਾ ਹਵਿਬਨ੍ਧੇਸ੍ਵਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਘਤਾਨਾਮਾਮੌਸਧਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਗੁਲਿਕਾ ਕ੍ਵਾਥਾਨ੍ ਕੋਲਦਾਡਿਮਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸੁਰਾਮਣ੍ਡਤਕ੍ਰਮਸ੍ਤੁਧਾਨ੍ਯਾ ਮ੍ਲੋਸ੍ਣੋਦਕਾਨ੍ਯਤਮੇਨ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੧੧||
दीप्ताग्नेः स्निग्धोष्णानि बृंहणानि चान्नपानानि पुनः पुनश्च स्नेहपाननिरूहानुवासनानि कफपित्तानुरक्षिणा योज्यानि| अन्यथा कफो विबृद्धस्तन्द्रागौरवारुचिहृल्लासाग्नि सादान् कुर्यात्| तमुल्लिखेत्| तत्कृतेषु च शूलाना हविबन्धेस्वनन्तरोक्तानां घृतानामामौषधश्चूर्णगुलिका क्वाथान् कोलदाडिममातुलुङ्गसुरामण्डतक्रमस्तुधान्या म्लोष्णोदकान्यतमेन प्रकल्पयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trilavaNAdicUrNaM ghRuta~jca (12) · Śloka 12
ਅਪਿ ਚ-ਤ੍ਰਿਲਵਣਹਪੁਸਾਜਮੋਦਾਜਗਨ੍ਧਾਵਚਾਹਿਙ੍ਗੁਪਾਠੋ ਪਕੁਞ੍ਚਿਕਾਸ਼ਠੀਜੀਰਕਾਜਾਜਿਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬਰੀਬਾਸ੍ਪਿਕਾਕਾਰਵੀ ਤੁਮ੍ਬੁਰੁਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਯਾਵਸ਼ੂਕਾਪੌਸ੍ਕਰੀਜਟਾਦਾਡਿਮਂ ਤਿਨ੍ਤਿਣੀਕਂ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਿ ਭਾਰ੍ਙ੍ਗੀਵਰੋਵੇਤਸਾਮ੍ਲੋਮਿਸਿਰ੍ਮਰਿਚਗਜਕਣਾਭ ਯਾਪਞ੍ਚਕੋਲਾਨਿ ਕੁਮ੍ਭੋ ਨਿਕੁਮ੍ਭੋ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਯਵਾਨੀ ਸੁਰਾਹ੍ਵਂ ਚ| ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮੇਕਤ੍ਰ ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਂ ਬੀਜਪੂਰਾਦ੍ਰਸੇਨਾਸਕਦ੍ਭਾਵਿਤਂ ਯਃ ਪਿਬੇਤ੍ ਪ੍ਰਾਤਰਾਹਾਰਕਾਲੇਥਵਾ ਮਾਸਮਾਤ੍ਰਂ ਹਿਤਾਸ਼ੀ ਨਰਃ ਸਾਦਰਮ੍| ਪ੍ਲੁਤਮਸ਼ਿਸ਼ਿਰਵਾਰਿਣਾ ਜੀਰ੍ਣਮਦ੍ਯੇਨ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਤਕ੍ਰੇਣ ਕੋਲਾਮ੍ਭਸਾ ਮਸ੍ਤੁਨਾ ਪੇਯਯਾ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਸੌਸ੍ਟ੍ਰੇਣ ਦੁਗ੍ਧੇਨ ਕੌਲਤ੍ਥਯੂਸੇਣ ਵਾ ਕ੍ਸਾਰਨਿਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਤੋਯੇਨ ਵਾ ਦਾਡਿਮਾਦ੍ਵਾ ਰਸੇ ਨਾਤ੍ਮਵਾਨੇਭਿਰੇਵੌਸਧੈਃ ਸਾਧਿਤਂ ਵਾ ਘਤਂ ਹਦਯਗੁਦਕਟੀਯਕ ਤ੍ਪ੍ਲੀਹਗੁਹ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੂਲਂ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਗੁਲ੍ਮਵਿ ਸ੍ਟਮ੍ਭਦੁਰ੍ਨਾਮਕਚ੍ਛ੍ਰੋਦਰਾਧ੍ਮਾਨਹਿਧ੍ਮਾਵਿਬਨ੍ਧਾਃ ਸਵਰ੍ਧ੍ਮਾਰੁਚਿ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਃ| ਪ੍ਰਪਕ੍ਤੁਞ੍ਚ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਭਵੇਤ੍ਪਾਵਕਃ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਮਾਨਾਨਿ ਪਾਸਾਣਚੁਰ੍ਣਾਨ੍ਯਪਿ||੧੨||
अपि च-त्रिलवणहपुषाजमोदाजगन्धावचाहिङ्गुपाठो पकुञ्चिकाशठीजीरकाजाजिकुस्तुम्बरीबाष्पिकाकारवी तुम्बुरुस्वर्जिकायावशूकापौष्करीजटादाडिमं तिन्तिणीकं विडङ्गानि भार्ङ्गीवरोवेतसाम्लोमिसिर्मरिचगजकणाभ यापञ्चकोलानि कुम्भो निकुम्भो विशाला यवानी सुराह्वं च| तत्सर्वमेकत्र चूर्णीकृतं बीजपूराद्रसेनासकृद्भावितं यः पिबेत् प्रातराहारकालेऽथवा मासमात्रं हिताशी नरः सादरम्| प्लुतमशिशिरवारिणा जीर्णमद्येन मूत्रेण तक्रेण कोलाम्भसा मस्तुना पेयया सर्पिर्षौष्ट्रेण दुग्धेन कौलत्थयूषेण वा क्षारनिश्च्योततोयेन वा दाडिमाद्वा रसे नात्मवानेभिरेवौषधैः साधितं वा घृतं हृदयगुदकटीयकृ त्प्लीहगुह्याश्रितं तस्य शूलं प्रणश्येत्| तथा गुल्मवि ष्टम्भदुर्नामकृच्छ्रोदराध्मानहिध्माविबन्धाः सवर्ध्मारुचि श्वासकासाः| प्रपक्तुञ्च शक्तो भवेत्पावकः प्राश्य मानानि पाषाणचुर्णान्यपि||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhayAdicUrNam (13) · Śloka 13
ਅਭਯਾਪਲਦ੍ਵਯਮਮ੍ਲਵੇਤਸਪਲਦ੍ਵਯਂ ਪਾਲਿਕਾਨ੍ ਵਚਾਵਿਸ਼੍ਵ ਭੇਸਜਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦਨ੍ਤੀਚਿਤ੍ਰਕਸ਼ਠੀਪੁਸ੍ਕਰਜਟਾਯਾਵਸ਼ੂਕਾਨ੍ ਕਾਰ੍ਸਿ ਕਾਨ੍ ਮਰਿਚਾਜਾਜੀਸੈਨ੍ਧਵੋਪਕੁਞ੍ਚਿਕਾਸ਼ੀਤਿਵਾਰਕਯਵਾਨੀ ਧਾਤਕੀਪੁਸ੍ਪਵਿਡਙ੍ਗਾਨ੍ ਹਿਙ੍ਗੁਤ੍ਰਿਕਰ੍ਸਂ ਚ ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਭਾਵਿਤਂ ਪੀਤਂ ਚ ਸਮਾਨਂ ਤੇਨ||੧੩||
अभयापलद्वयमम्लवेतसपलद्वयं पालिकान् वचाविश्व भेषजत्रिवृद्दन्तीचित्रकशठीपुष्करजटायावशूकान् कार्षि कान् मरिचाजाजीसैन्धवोपकुञ्चिकाशीतिवारकयवानी धातकीपुष्पविडङ्गान् हिङ्गुत्रिकर्षं च चूर्णितं पूर्ववद्भावितं पीतं च समानं तेन||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavAnyAdicUrNam (14) · Śloka 14
ਯਵਾਨੀਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਨਾਗਕੇਸਰਵਚਾਮੁਸ੍ਤਵ੍ਯੋਸਪਾਠਾਗੁਗ੍ਗੁਲੁਤ੍ਰਿ ਵਤਾਗਜਪਿਪ੍ਪਲੀਤਾਲੀਸੈਲਾਪਾਮਾਰ੍ਗਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਮੂਲਾਨਾਂ ਭਾਗੋ ਭਾਗਸ਼੍ਚਾਮ੍ਲਵੇਤਸਸ੍ਯ ਤਤ੍ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਰਜੀਕਤਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗ ਦਾਡਿਮਬਦਰਰਸਸੀਧੁਸੁਰੋਸ੍ਣਸਲਿਲਾਨ੍ਯਤਮੇਨ ਪੀਤਂ ਸ਼ੂਲ ਗੁਲ੍ਮਵਰ੍ਧ੍ਮਾਨਾਹੋਦਰਕੋਸ੍ਠਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਾਰ੍ਸ਼ੋਸ਼੍ਮਰੀਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਹਕਟੀ ਪਸ੍ਠਗ੍ਰਹੋਨ੍ਮਾਦਾਪਸ੍ਮਾਰਸ੍ਕਨ੍ਨਸ਼ੁਕ੍ਲਤਾਗ੍ਨਿਸਾਦਾਨਪਨਯਤਿ||੧੪||
यवानीशतपुष्पानागकेसरवचामुस्तव्योषपाठागुग्गुलुत्रि वृतागजपिप्पलीतालीसैलापामार्गद्रवन्तीनिदिग्धिकामूलानां भागो भागश्चाम्लवेतसस्य तत्सूक्ष्मरजीकृतं मातुलुङ्ग दाडिमबदररससीधुसुरोष्णसलिलान्यतमेन पीतं शूल गुल्मवर्ध्मानाहोदरकोष्ठस्तैमित्यार्शोऽश्मरीमूत्रग्रहकटी पृष्ठग्रहोन्मादापस्मारस्कन्नशुक्लताग्निसादानपनयति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilakutalAdikShAralehaH (15) · Śloka 15
ਤਿਲਕੁਤਲਪਲਾਸ਼ਸਰ੍ਸਪਯਵਨਾਲਮੂਲਕਬੀਜਾਨਾਮਨ੍ਤਰ੍ਧੂਮ ਦਗ੍ਧਾਨਾਂ ਕ੍ਸਾਰਂ ਗੋਵਿਮਹਿਸੀਖਰਹਸ੍ਤਿਮੂਤ੍ਰੈਰ੍ਬਹੁਕਤ੍ਵੋ ਗਾਲ ਯੇਤ੍| ਤਤਸ੍ਤਦਚ੍ਛਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸੈਨ੍ਧਵਕੁਸ੍ਠਕਮਿਘ੍ਨਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਤੀਵਾ ਪਮਧਿਸ਼ਤ੍ਯ ਲੇਹੀਭੂਤਮਾਦਦੀਤ| ਤਤ੍ਤੈਲਯੁਕ੍ਤਂ ਸਮਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵੇਣ||੧੫||
तिलकुतलपलाशसर्षपयवनालमूलकबीजानामन्तर्धूम दग्धानां क्षारं गोऽविमहिषीखरहस्तिमूत्रैर्बहुकृत्वो गाल येत्| ततस्तदच्छं शुण्ठीसैन्धवकुष्ठकृमिघ्नचूर्णप्रतीवा पमधिशृत्य लेहीभूतमाददीत| तत्तैलयुक्तं समानं पूर्वेण||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShArAgadaH (16) · Śloka 16
ਮਹੌਸਧਦੇਵਦਾਰੁਦਨ੍ਤੀਤ੍ਰਿਵਤ੍ਪਾਠਾਕ੍ਸਾਰਦ੍ਵਯਤ੍ਰਿਫਲੋਪਕੁਞ੍ਚਿਕਾਚ ਵਿਕਾਦ੍ਵੀਪਿਪਿਪ੍ਪਲੀਦ੍ਵਯਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਸਰ੍ਪਸੁਬਨ੍ਧਾਕੁਸ੍ਠਕਟੁ ਰੋਹਿਣੀਨਾਮਰ੍ਧਪਲਿਕਾਨ੍ ਭਾਗਾਨ੍ ਪਲਂ ਪਲਂ ਚ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਲਵਣਾਨਾਮੇਕਤ੍ਰ ਚੂਰ੍ਣਯਿਤ੍ਵਾ ਦਧ੍ਨਾ ਤ੍ਰਿਵਤੇਨ ਚਾਪ੍ਲਾਵ੍ਯ ਕਲਸ਼ੋਦਰੇਨ੍ਤਰ੍ਧੂਮਂ ਪਾਚਯੇਤ੍| ਅਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਂ ਚ ਕਲਸ਼ਮਪਨੀਯ ਕ੍ਸਾਰਮਾਦਦੀਤ| ਏਸ ਕ੍ਸਾਰਾਗਦੋ ਭੇਲਵਿਹਿਤਃ ਸਮਾਨਃ ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਸਰ੍ਪਮੂਸਿਕਦਸ੍ਟਗਰਾਪਸ੍ਮਾਰੋਨ੍ਮਾਦਾਸ਼੍ਮਰੀਯੋਨਿਸ਼ੁਕ੍ਰਦੋਸਾਂਸ਼੍ਚ ਸਾਧਯਤਿ||੧੬||
महौषधदेवदारुदन्तीत्रिवृत्पाठाक्षारद्वयत्रिफलोपकुञ्चिकाच विकाद्वीपिपिप्पलीद्वयपिप्पलीमूलसर्पसुबन्धाकुष्ठकटु रोहिणीनामर्धपलिकान् भागान् पलं पलं च पञ्चानां लवणानामेकत्र चूर्णयित्वा दध्ना त्रिवृतेन चाप्लाव्य कलशोदरेऽन्तर्धूमं पाचयेत्| अग्निवर्णं च कलशमपनीय क्षारमाददीत| एष क्षारागदो भेलविहितः समानः पूर्वेण सर्पमूषिकदष्टगरापस्मारोन्मादाश्मरीयोनिशुक्रदोषांश्च साधयति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittavRuddhau virekaH (17) · Śloka 17
ਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਵਿਵਦ੍ਧਮਨ੍ਤਃ ਸਨ੍ਤਾਪਂ ਜਨਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਰੈਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਸਪ- ਯਸ੍ਕਂ ਵਿਰੇਚਨਾਰ੍ਥਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸਕਫਸ੍ਤੁ ਵਾਰੁਣੀਮਣ੍ਡਮਿਸ਼੍ਰਮ੍| ਅਤ੍ਯੁਦ੍ਰਿਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਂ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪਿਬੇਤ੍| ਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸਨ੍ਤਾਪਾਨੁਵਤ੍ਤੌ ਰਕ੍ਤਮਵਸੇਚਯੇਤ੍||੧੭||
पित्तं च विवृद्धमन्तः सन्तापं जनयेत्| तत्रैरण्डतैलं सप- यस्कं विरेचनार्थं पिबेत्| सकफस्तु वारुणीमण्डमिश्रम्| अत्युद्रिक्तपित्तस्त्रिफलां त्रायमाणां वा क्षीरेण पिबेत्| विरिक्तस्यापि सन्तापानुवृत्तौ रक्तमवसेचयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viDbandhe visheShaH (18) · Śloka 18
ਵਿਡ੍ਬਨ੍ਧੇ ਚੋਦਾਵਰ੍ਤਕ੍ਰਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਲੁਞ੍ਚਿਤਤਿਲਪਲਦ੍ਵਯਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਰ੍ਧਪਲਂ ਚ ਪਿਸ੍ਟਂ ਗੁਡਪਲੋਪੇਤਮੁਸ੍ਣੇਨ ਪਯਸਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਦ੍ਵਾਤਗੁਲ੍ਮੋਦਾਵਰ੍ਤਯੋਨਿਸ਼ੂਲਾਨਪੋਹਤਿ| ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਰ ਸ਼ਤੇਨ ਮਹਾਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਸ਼ਿਲਾਹ੍ਵਯਮ੍| ਲਸ਼ੁਨਨ੍ਤੁ ਕ੍ਸੀਰਸਿਦ੍ਧਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਗੁਲ੍ਮੋਦਾਵਰ੍ਤਗਧ੍ਰਸੀਹਦ੍ਰੋਗਵਿਦ੍ਰਧਿਸ਼ੋਸਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਨ੍ ਜਯਤਿ||੧੮||
विड्बन्धे चोदावर्तक्रमं कुर्यात्| लुञ्चिततिलपलद्वयं शुण्ठ्यर्धपलं च पिष्टं गुडपलोपेतमुष्णेन पयसा पिबेत्| तद्वातगुल्मोदावर्तयोनिशूलानपोहति| तथा क्षीर शृतेन महापञ्चमूलेन शिलाह्वयम्| लशुनन्तु क्षीरसिद्धं पीत्वा गुल्मोदावर्तगृध्रसीहृद्रोगविद्रधिशोषविषमज्वरान् जयति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuhatyAdikvAthAH (19) · Śloka 19
ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਬਿਲ੍ਵਗੋਕ੍ਸੁਰਕੈਰਣ੍ਡਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗੀਮੂਲਪਾਸਾਣਭੇਦਕ੍ਵਾਥਃ ਸਯਾਵਸ਼ੂਕੋ ਗੁਲ੍ਮਸ਼ੂਲਹਰਃ| ਮਾਸਪਰ੍ਣੀਮੁਦ੍ਗਪਰ੍ਣੀਸਹ ਦੇਵਾਹ੍ਨਸ੍ਵਪਞ੍ਚਮੂਲੈਰਣ੍ਡੇਕ੍ਸੁਵਾਲਿਕਾਨਿਰ੍ਯੂਹੋ ਯਵਕ੍ਸਰੋਪੇਤਃ ਸਰ੍ਵਗੁਲ੍ਮਕੋਸ੍ਠਸ਼ੂਲਘ੍ਨਃ| ਦੇਵਦਾਰੁਨਾਗਰੈਰਣ੍ਡਪੁਸ੍ਕਰਮੂਲਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥਃ ਸਰ੍ਵਗੁਲ੍ਮਸ਼ੂਲਘ੍ਨਃ| ਪੁਸ੍ਕਰਮੂਲਦੁਰਾਲਭਾਯਵ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਨਾਂ ਵਾ| ਤੈਲਾਰਨਾਲਮੂਤ੍ਰਮਦਿਰਾਯਾਵਸ਼ੂਕਾਸ਼੍ਚੈਕਤ੍ਰ ਪੀਤਾ ਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਨਾਹਪ੍ਲੀਹਹਰਾਃ| ਸ੍ਵੇਦਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਯੋ ਜਯੇਤ੍||੧੯||
बृहतीद्वयबिल्वगोक्षुरकैरण्डमातुलुङ्गीमूलपाषाणभेदक्वाथः सयावशूको गुल्मशूलहरः| माषपर्णीमुद्गपर्णीसह देवाह्नस्वपञ्चमूलैरण्डेक्षुवालिकानिर्यूहो यवक्षरोपेतः सर्वगुल्मकोष्ठशूलघ्नः| देवदारुनागरैरण्डपुष्करमूलानां क्वाथः सर्वगुल्मशूलघ्नः| पुष्करमूलदुरालभायव शुण्ठीनां वा| तैलारनालमूत्रमदिरायावशूकाश्चैकत्र पीता गुल्मोदरानाहप्लीहहराः| स्वेदांश्च विविधान् पुनः पुनर्यो जयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sraMsanArthaM snehaghRutAni (20) · Śloka 20
ਸ੍ਰਂਸਨਾਰ੍ਥੀ ਨੀਲਿਨੀਫਲਚੂਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਪੁਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨਿ ਹਵੀਂਸਿ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਰਾਮਠਸ੍ਯੈਕੋ ਭਾਗਃ ਸੈਨ੍ਧਵਸ੍ਯ ਤ੍ਰਯੋ ਨਵੈ ਰਣ੍ਡਤੈਲਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਲਸ਼ੁਨਸ੍ਵਰਸਸ੍ਯ ਤਦੈਕਧ੍ਯਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪੀਤਮੁਦਰਗਰਗੁਲ੍ਮਵਰ੍ਧ੍ਮਪ੍ਲੀਹਸ਼ੂਲਹਰਮ੍| ਨੀਲਿਨੀਬਲਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਕਟੁਕਾਫਲਤਾਲਪਤ੍ਰਿਕਾਰਾਸ੍ਨਾਕਮਿਘ੍ਨਾਨਿ ਪਾਲਿ ਕਾਨ੍ਯਪਾਮਾਢਕੇ ਸਾਧਯਿਤ੍ਵਾਸ੍ਟਭਾਗਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਮਵਤਾਰਯੇਤ੍| ਤੇਨ ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸੀਰਪਲਪ੍ਰਤੀਵਾਪਂ ਦਧਿਸਮਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਚੇਤ੍| ਤਤ੍ਪੇਯਾਮਣ੍ਡੇਨ ਸਹ ਰਸਾਸ਼ਿਨਾ ਨੀਲਿਨੀਘਤਂ ਪਲਮਾਤ੍ਰਯਾ ਪੀਤਂ ਗੁਲ੍ਮਪ੍ਲੀਹਕੁਸ੍ਠਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਜਠਰਵ੍ਯਙ੍ਗਸ਼ੋਫਜ੍ਵਰਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੋ ਨ੍ਮਾਦਾਪਸ੍ਮਾਰਾਨਪਕਰ੍ਸਯਤਿ| ਦੁਰ੍ਵਿਰੇਚ੍ਯੋ ਹਿ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਗੁਲ੍ਮੀ ਮਾਰੁਤਾਭਿਭੂਤਕੋਸ੍ਠਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੇਨਂ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਕੈਰ੍ਵਾ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍||੨੦||
स्रंसनार्थी नीलिनीफलचूर्णयुक्तानि पुर्वोक्तानि हवींषि पिबेत्| अथवा रामठस्यैको भागः सैन्धवस्य त्रयो नवै रण्डतैलस्य सप्तविंशतिर्लशुनस्वरसस्य तदैकध्यं कृत्वा पीतमुदरगरगुल्मवर्ध्मप्लीहशूलहरम्| नीलिनीबला व्याघ्रीकटुकाफलतालपत्रिकारास्नाकृमिघ्नानि पालि कान्यपामाढके साधयित्वाऽष्टभागावशिष्टमवतारयेत्| तेन स्नुहीक्षीरपलप्रतीवापं दधिसमं सर्पिः प्रस्थं पचेत्| तत्पेयामण्डेन सह रसाशिना नीलिनीघृतं पलमात्रया पीतं गुल्मप्लीहकुष्ठश्वित्रजठरव्यङ्गशोफज्वरपाण्डुरोगो न्मादापस्मारानपकर्षयति| दुर्विरेच्यो हि सर्व एव गुल्मी मारुताभिभूतकोष्ठत्वात्| तस्मात्सुस्निग्धमेनं स्नेहविरेकैर्वा शोधयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snigdhoShNaje pittagulme sraMsanAni (21) · Śloka 21
ਪਿਤ੍ਤਗੁਲ੍ਮੇ ਤੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੇਨ ਜਾਤੇ ਸ੍ਰਂਸਨਾਰ੍ਥਂ ਮਧੁਨਾ ਕਮ੍ਪਿ ਲ੍ਲਕਮਵਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਭਯਾਰਸਂ ਵਾ ਸਗੁਡਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਲ੍ਪੋਦਿਤਾਨਿ ਵਾ ਵਿਰੇਚਨਾਨਿ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ||੨੧||
पित्तगुल्मे तु स्निग्धोष्णेन जाते स्रंसनार्थं मधुना कम्पि ल्लकमवलिह्यात्| द्राक्षाभयारसं वा सगुडं पिबेत्| कल्पोदितानि वा विरेचनानि प्रयुञ्जीत||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUkShoShNaje pittagulme shamanAni (22) · Śloka 22
ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਸਮੁਦ੍ਭੂਤੇ ਪੁਨਃ ਸਂਸ਼ਮਨਾਰ੍ਥਂ ਤਿਕ੍ਤਕਂ ਵਾਸਾਘਤਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਤਣਪਞ੍ਚਮੂਲਕ੍ਵਾਥੇਨ ਜੀਵਨੀਯਕਲ੍ਕੇਨ ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਃ| ਤਥਾ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਗਣੇਨ ਤਣਪਞ੍ਚਮੂਲਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ ਪਥਕ੍ ਸਾਧਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰਮ੍||੨੨||
रूक्षोष्णसमुद्भूते पुनः संशमनार्थं तिक्तकं वासाघृतं वा पिबेत्| अथवा तृणपञ्चमूलक्वाथेन जीवनीयकल्केन च सिद्धं सर्पिः| तथा न्यग्रोधादिगणेन तृणपञ्चमूलादिभिर्वा पृथक् साधितं क्षीरम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Atyayike virecanaprayogaH (23) · Śloka 23
ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਜੇਪਿ ਚਾਤ੍ਯਯਿਕੇ ਸਮਾਨ੍ਯਤੋ ਵਾ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਵਿਦ੍ਰ ਧਿਵਿਹਿਤਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਿਕ੍ਵਾਥਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਘਤਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਘਤਾ ਨਾਮਨ੍ਯਤਮਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਸ਼੍ਰੁਤਂ ਕੋਸ੍ਣਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਮੇਵ ਸੁਖੋਸ੍ਣਮਨੁਪਿਬੇਤ੍||੨੩||
रूक्षोष्णजेऽपि चात्ययिके समान्यतो वा समुत्पन्ने विद्र धिविहितानां त्रिफलादिक्वाथत्रायमाणाघृतद्राक्षाघृता नामन्यतमं पिबेत्| क्षीरं वा त्रायमाणाश्रुतं कोष्णं पीत्वा क्षीरमेव सुखोष्णमनुपिबेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvAshayasthe visheShaH (24) · Śloka 24
ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਵਾ ਗੁਲ੍ਮੇ ਕ੍ਸੀਰਬਸ੍ਤਿਭਿਃ ਸਤਿਕ੍ਤੈਃ ਸਂਸ਼ੋ ਧਯੇਤ੍| ਸ਼ੀਤਦ੍ਰਵ੍ਯਸਿਦ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹੈਰਭ੍ਯਞ੍ਜਯੇਤ੍| ਮਣਿਕਨਕ ਰਜਤਤਾਮ੍ਰਭਾਜਨਾਨਿ ਚ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਵਾਰਿਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਗੁਲ੍ਮਦੇਸ਼ ਸ੍ਯੋਪਰਿ ਧਾਰਯੇਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾਵਲੀਸ਼੍ਚ ਸੁਸ਼ੀਤਾਃ| ਏਵਮਸਿਦ੍ਧੌ ਵਿਦਾਹਪੂਰ੍ਵਰੂਪੇਸੁ ਚਾਸਕ੍ ਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍| ਸ੍ਰੁਤਰਕ੍ਤਞ੍ਚ ਜਾਙ੍ਗਲ ਰਸੈਰ੍ਲਬ੍ਧਬਲਮਰ੍ਤਿਸ਼ੇਸਨਾਸ਼ਾਯ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਪਿਰਭ੍ਯਾਸਯੇਤ੍||੨੪||
पक्वाशयस्थे वा गुल्मे क्षीरबस्तिभिः सतिक्तैः संशो धयेत्| शीतद्रव्यसिद्धैश्च स्नेहैरभ्यञ्जयेत्| मणिकनक रजतताम्रभाजनानि च शिशिरवारिपूर्णानि गुल्मदेश स्योपरि धारयेन्मुक्तावलीश्च सुशीताः| एवमसिद्धौ विदाहपूर्वरूपेषु चासृक् स्रावयेत्| स्रुतरक्तञ्च जाङ्गल रसैर्लब्धबलमर्तिशेषनाशाय पुनः सर्पिरभ्यासयेत्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidahyamAnapakvayorvisheShaH (25) · Śloka 25
ਵਿਦ੍ਰਧਿਵਚ੍ਚ ਵਿਦਹ੍ਯਮਾਨਮੁਪਨਾਹਯੇਤ੍| ਪਰ੍ਯਾਗਤਮਪਿ ਤਦ੍ਵਦੁ- ਪਲਕ੍ਸ੍ਯ ਤਥੈਵ ਸਰ੍ਵਥੋਪਚਰੇਤ੍||੨੫||
विद्रधिवच्च विदह्यमानमुपनाहयेत्| पर्यागतमपि तद्वदु- पलक्ष्य तथैव सर्वथोपचरेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmagulme kramaH (26) · Śloka 26
ਸ਼੍ਲੇਸ਼੍ਮਗੁਲ੍ਮਿਨਂ ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਵਿਧਵਦ੍ਵਾਮਯੇਦਵਾਮ੍ਯਮੁਪਵਾਸਯੇਤ੍| ਲਙ੍ਘਿਤਸ੍ਯੋਸ੍ਣਕਟੁਤਿਕ੍ਤਦੀਪਨਂ ਸਂਸਰ੍ਗਮਾਚਰੇਤ੍| ਤਥਾ ਸ੍ਵੇਦਾਨ੍ ਵਾਤਗੁਲ੍ਮੋਕ੍ਤਾਨਿ ਚ ਘਤਾਦੀਨਿ ਦ੍ਵਿਗੁਣਹਿਙ੍ਗੁਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਲਵੇਤ ਸਾਨਿ||੨੬||
श्लेश्मगुल्मिनं प्रागेव विधवद्वामयेदवाम्यमुपवासयेत्| लङ्घितस्योष्णकटुतिक्तदीपनं संसर्गमाचरेत्| तथा स्वेदान् वातगुल्मोक्तानि च घृतादीनि द्विगुणहिङ्गुक्षाराम्लवेत सानि||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlAdi ghRutam (27) · Śloka 27
ਦਸ਼ਮੂਲਕ੍ਵਾਥੇ ਵ੍ਯੋਸਦਾਡਿਮਹਿਙ੍ਗੁਯਵਕ੍ਸਾਰਵਿਡਙ੍ਗਸੈਨ੍ਧ ਵਯੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਗੁਲ੍ਮਘ੍ਨਮ੍|੨੭|
दशमूलक्वाथे व्योषदाडिमहिङ्गुयवक्षारविडङ्गसैन्ध वयुक्तं सर्पिः सिद्धं श्लेष्मगुल्मघ्नम्|२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhallAtakaghRutam (27) · Śloka 27
ਭਲ੍ਲਾਤਕਪਲਦ੍ਵਯਂ ਲਘੁਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਚ ਪਾਲਿਕਮੁਦਕਾਢਕੇ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਵਸ਼ੇਸਂ ਪਾਚਯੇਤ੍| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਸੀਰਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਚ ਸਰ੍ਪਿਃਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਹਿਙ੍ਗੁਵਿਡਙ੍ਗਸ਼ਠੀਬਿਡਸੈਨ੍ਧਵਕ੍ਸਾਰਰਾਸ੍ਨਾਨਾਗਰਪਿਪ੍ਪਲੀਸਡ੍ਗ੍ਰ- ਨ੍ਥਾਮਧੁਕਚਿਤ੍ਰਕੈਃ ਕਾੜ੍ਸਿਕੈਰ੍ਵਿਪਚੇਤ੍| ਏਤਦ੍ਭਲ੍ਲਾਤਕਘਤਂ ਕਫਗੁਲ੍ਮਪ੍ਲੀਹਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਘ੍ਨਮ੍|੨੭|
भल्लातकपलद्वयं लघुपञ्चमूलं च पालिकमुदकाढके प्रस्थावशेषं पाचयेत्| तस्मिन् क्षीरप्रस्थे च सर्पिःप्रस्थं हिङ्गुविडङ्गशठीबिडसैन्धवक्षाररास्नानागरपिप्पलीषड्ग्र- न्थामधुकचित्रकैः काऱ्षिकैर्विपचेत्| एतद्भल्लातकघृतं कफगुल्मप्लीहकासश्वासग्रहणीपाण्डुरोगघ्नम्|२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaTpalaM ghRutam (27) · Śloka 27
ਸਟ੍ਪਲਂ ਵਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣਕ੍ਸਾਰਂ ਕ੍ਸੀਰਰਹਿਤਂ ਮਸ੍ਤੁਦਧਿਕਾਞ੍ਜਿ- ਕਾਰ੍ਦ੍ਰਕਰਸਾਢਕਦ੍ਵਯੋਪੇਤਂ ਸਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ|੨੭|
षट्पलं वा द्विगुणक्षारं क्षीररहितं मस्तुदधिकाञ्जि- कार्द्रकरसाढकद्वयोपेतं साधयित्वा प्रयुञ्जीत|२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hi~gvAdicUrNam (27) · Śloka 27
ਹਿਙ੍ਗੁਹਰੀਤਕੀਪੁਸ੍ਕਰਮੂਲਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸੈਨ੍ਧਵਵਿਡ੍ਸ਼੍ਯਾਮਾਯਵ- ਕ੍ਸਾਰਤੁਮ੍ਬੁਰੁਚੂਰ੍ਣੋ ਯਵਕ੍ਵਾਥਾਪ੍ਲੁਤਃ ਸਰ੍ਪਿਭਸ੍ਟੋ ਭਕ੍ਸਿਤਃ ਸ਼ੂਲਗੁਲ੍ਮਕਾਠਿਨ੍ਯਘ੍ਨਃ||੨੭||
हिङ्गुहरीतकीपुष्करमूलशुण्ठीसैन्धवविड्श्यामायव- क्षारतुम्बुरुचूर्णो यवक्वाथाप्लुतः सर्पिभृष्टो भक्षितः शूलगुल्मकाठिन्यघ्नः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghaTikayA cAlanam (28) · Śloka 28
ਤਤੋਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਮਙ੍ਗਂ ਚ ਸਾਧ੍ਮਾਨਂ ਸਵਿਬਨ੍ਧਂ ਕਠਿਨਮੁਨ੍ਨਤਂ ਗੂਢਮਾਂਸਂ ਸ੍ਥਿਰਂ ਮਹਾਵਸ੍ਤੁਂ ਵਾ ਬਹੁਧਾ ਬਹੁਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਸ਼ਿਥਿਲਤਾਂ ਗਤੇ ਗੁਲ੍ਮੇ ਯਥੋਕ੍ਤਾਂ ਘਟਿਕਾਂ ਲਾਗਯੇਤ੍| ਤਯਾ ਸਂਗਹੀਤੇ ਚ ਗੁਲ੍ਮੇ ਘਟੀਮਪਨਯੇਦ੍ ਭਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾ||੨੮||
ततोऽस्य सर्वमङ्गं च साध्मानं सविबन्धं कठिनमुन्नतं गूढमांसं स्थिरं महावस्तुं वा बहुधा बहुशश्च स्वेदयेत्| स्निग्धस्विन्नशरीरस्य शिथिलतां गते गुल्मे यथोक्तां घटिकां लागयेत्| तया संगृहीते च गुल्मे घटीमपनयेद् भिद्याद्वा||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pIDanalepanaishcAlanam (29) · Śloka 29
ਤਤੋ ਹਦਯਮਾਨ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯਨ੍ ਗੁਲ੍ਮਂ ਵਿਮਾਰ੍ਗਾਜਪਦਾਦਰ੍ਸ਼ਾ ਨ੍ਯਤਮੇਨ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਿਤਂ ਪ੍ਰਪੀਡਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਮਜ੍ਯਾਤ੍| ਤਤਃ ਸਾਲ੍ਵਲਾ ਦਿਭਿਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣੈਰ੍ਲੇਪਯਿਤ੍ਵਾ ਲੋਹਪਾਤ੍ਰੈਃ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍||੨੯||
ततो हृदयमान्त्रं च वर्जयन् गुल्मं विमार्गाजपदादर्शा न्यतमेन वस्त्रान्तरितं प्रपीडयेत् प्रमृज्यात्| ततः साल्वला दिभिः सुखोष्णैर्लेपयित्वा लोहपात्रैः स्वेदयेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shithilIbhUte gulme karma (30) · Śloka 30
ਏਵਮਮੁਨਾ ਕ੍ਰਮੇਣ ਸ੍ਥਾਨਾਦਪਸਤੇ ਸ਼ਿਥਿਲੀਭੂਤੇ ਚ ਗੁਲ੍ਮੇ ਵਿਰੇਕਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਵਤੋ ਦਾਸ਼ਮੂਲਿਕਾਂਸ਼੍ਚ ਬਸ੍ਤੀਨ੍ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਨੀਲਿਨੀਘਤਮੇਨਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਉਦਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਪੀਂਸਿ||੩੦||
एवममुना क्रमेण स्थानादपसृते शिथिलीभूते च गुल्मे विरेकान् स्नेहवतो दाशमूलिकांश्च बस्तीन् विदध्यात्| नीलिनीघृतमेनं द्विगुणप्रमाणं पाययेत्| उदरोक्तानि च सर्पींषि||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mishrakasnehau (31) · Śloka 31
ਤ੍ਰਿਫਲਾਕੁਮ੍ਭਨਿਕੁਮ੍ਭਦਸ਼ਮੂਲਾਨਾਂ ਸੋਡਸ਼ਾਂਸ਼ਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਕ੍ਵਾਥਂ ਘਤਮੇਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਚੈਕਤਃ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਅਯਂ ਮਿਸ਼੍ਰਕਸ੍ਨੇਹਃ ਕਫਗੁਲ੍ਮਵਾਤਵਿਡ੍ਵਿਬਨ੍ਧੋਦਾਵਰ੍ਤਪ੍ਲੀਹੋਦਰਯੋਨਿਸ਼ੂਲਾਨ੍ਯ ਪਕਰ੍ਸਤਿ||੩੧||
त्रिफलाकुम्भनिकुम्भदशमूलानां षोडशांशावशिष्टं क्वाथं घृतमेरण्डतैलं क्षीरं चैकतः साधयेत्| अयं मिश्रकस्नेहः कफगुल्मवातविड्विबन्धोदावर्तप्लीहोदरयोनिशूलान्य पकर्षति||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantIharItakI (32) · Śloka 32
ਦਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਪਲਾਨਿ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਸ੍ਤਾਵਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਚਿਤ੍ਰਕਸ੍ਯ ਤਾਵਨ੍ਤ੍ਯ ਏਵ ਹਰੀਤਕ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਮੇਕਤ੍ਰ ਸਲਿਲਕਲਸ਼ੇਸ੍ਟਾਂਸ਼ਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਸਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਪੂਤੇ ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਸੇ ਤਾਸ਼੍ਚ ਹਰੀਤਕੀਃ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿ ਗੁਡਪਲਾਨਿ ਤੈਲਾਰ੍ਧਕੁਡਵਂ ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾਕੁਡਵਮਰ੍ਧ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤਾਂ ਮਾਗਧਿਕਾਂ ਮਹੌਸਧਂ ਚ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਤਤੋ ਮਦ੍ਵਗ੍ਨਿਨਾ ਲੇਹੀਭੂਤੇਵਤਾਰਿਤੇ ਸ਼ੀਤੇ ਚ ਤੈਲਸਮਂ ਮਧੁਕਰ੍ਸਾਂਸ਼ਞ੍ਚ ਚਤੁ ਰ੍ਜਾਤਕਚੂਰ੍ਣਂ ਮਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍| ਏਤਾ ਦਨ੍ਤੀਹਰੀਤਕ੍ਯਃ ਸਾਵਲੇਹਾਃ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਹੋਭਿਰ੍ਭਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾ ਗੁਲ੍ਮਾੜ੍ਸ਼ਃਸ਼੍ਵਯਥੁਕੁਸ੍ਠਕਾ ਮਿਲਾਰੋਚਕਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਹਦ੍ਰੋਗੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਪ੍ਲੀਹੋਦਰਵਿਸਮਜ੍ਵ ਰਾਨਪੋਹਤਿ| ਹਦ੍ਯਂ ਸੁਖਂ ਚ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੩੨||
दन्त्याः पलानि पञ्चविंशतिस्तावन्त्येव चित्रकस्य तावन्त्य एव हरीतक्यः सर्वमेकत्र सलिलकलशेऽष्टांशावशिष्टं साधयित्वा पूते च तस्मिन् रसे ताश्च हरीतकीः पञ्चविंशति गुडपलानि तैलार्धकुडवं चूर्णीकृतं त्रिवृताकुडवमर्ध पलोन्मितां मागधिकां महौषधं च प्रक्षिपेत्| ततो मृद्वग्निना लेहीभूतेऽवतारिते शीते च तैलसमं मधुकर्षांशञ्च चतु र्जातकचूर्णं मिश्रयेत्| एता दन्तीहरीतक्यः सावलेहाः पञ्चविंशत्यहोभिर्भक्ष्यमाणा गुल्माऱ्शःश्वयथुकुष्ठका मिलारोचकग्रहणीपाण्डुहृद्रोगोत्क्लेशप्लीहोदरविषमज्व रानपोहति| हृद्यं सुखं च विरेचनम्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prayogAntarANi (33) · Śloka 33
ਗੁਡਕ੍ਸੀਰਭਾਵਿਤਂ ਵਾ ਤ੍ਰਿਵਤਾਚੂਰ੍ਣਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਭ੍ਯਾਮਵਲਿ ਹ੍ਯਾਤ੍| ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਵਾ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਬੇਤ੍| ਤੇਨ ਵਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿ ਵਤ੍ਕੁਸ੍ਠਦਨ੍ਤੀਗੁਗ੍ਗੁਲੁਕ੍ਸਾਰਹਰੀਤਕੀਃ ਪੀਲੁਰਸਂ ਵਾ ਸਮਧੁ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਲਵਣਮ੍| ਮੂਤ੍ਰਬਸ੍ਤਿਕ੍ਸਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਤਾਂਸ੍ਤਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਕ੍ਸੀਰਰਸਸ੍ਨਿ ਗ੍ਧਾਹਾਰੋ ਦ੍ਵ੍ਯਹਮੇਕਾਹਂ ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ੍ਯ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਕ੍ਸਾਰੋ ਹਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਥਿਰਮਧੁਰਮਾਸ਼ਾਯਾਤ੍ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ ਕ੍ਸਰਯਤਿ| ਕਫਰੁਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਿਵਿਧਾਂਸ਼੍ਚ ਚੂਰ੍ਣਲਵਣਤਕ੍ਰਾਰਿ ਸ੍ਟਾਸਵਾਨਵਚਾਰਯੇਤ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਸੈਨ੍ਧਵਾਜਾਜੀ ਚਿਤ੍ਰਕਚੂਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤਾਂ ਚ ਜੀਰ੍ਣਸੁਰਾਮ੍||੩੩||
गुडक्षीरभावितं वा त्रिवृताचूर्णं सर्पिर्मधुभ्यामवलि ह्यात्| गुग्गुलुं वा गोमूत्रेण पिबेत्| तेन वा श्यामात्रि वृत्कुष्ठदन्तीगुग्गुलुक्षारहरीतकीः पीलुरसं वा समधु सर्पिर्लवणम्| मूत्रबस्तिक्षारांश्च तांस्तांस्तत्र तत्रोक्तान् क्षीररसस्नि ग्धाहारो द्व्यहमेकाहं वा विश्राम्य प्रयुञ्जीत| क्षारो हि श्लेष्माणं स्निग्धस्थिरमधुरमाशायात् छिन्दन् क्षरयति| कफरुद्धमार्गशुद्ध्यर्थं विविधांश्च चूर्णलवणतक्रारि ष्टासवानवचारयेत्| पिप्पलीपिप्पलीमूलसैन्धवाजाजी चित्रकचूर्णयुक्तां च जीर्णसुराम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlokaiH shlaiShmike kramasaMgrahaH (34) · Śloka 34
ਅਪਿ ਚ- ਵਮਨੈਰ੍ਲਙ੍ਘਨੈਃ ਸ੍ਵੇਦੈਃ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਪਾਨੈਰ੍ਵਿਰੇਚਨੈਃ| ਬਸ੍ਤਿਭਿਰ੍ਗੁਲਿਕਾਚੂਰ੍ਣਕ੍ਸਾਰਾਰਿਸ੍ਟਾਸਵੈਰਪਿ| ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਃ ਕਤਮੂਲਤ੍ਵਾਦ੍ਯਦਿ ਗੁਲ੍ਮੋ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਤਸ੍ਯ ਦਾਹਂ ਹਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਕੁਰ੍ਯਾਦਨ੍ਤੇ ਸ਼ਰਾਦਿਭਿਃ||੩੪||
अपि च- वमनैर्लङ्घनैः स्वेदैः सर्पिष्पानैर्विरेचनैः| बस्तिभिर्गुलिकाचूर्णक्षारारिष्टासवैरपि| श्लैष्मिकः कृतमूलत्वाद्यदि गुल्मो न शाम्यति| तस्य दाहं हृते रक्ते कुर्यादन्ते शरादिभिः||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhavidhiH (35) · Śloka 35
ਅਥ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਿਤਂ ਸਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਗੁਲ੍ਮਨਿਚਯਂ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤੇਨ ਸ਼ਰ ਲੋਹਾਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਤਿਨ੍ਦੁਕਾਸ੍ਠਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮੇਨ ਨਾਭਿਬਸ੍ਤਿਹਦਯਾ ਨ੍ਤ੍ਰਰੋਮਰਾਜੀਃ ਪਰਿਹਰਨ੍ ਨਾਤਿਗਾਢਂ ਪਰਾਮਸ਼ੇਤ੍| ਤਤਃ ਕਸਾਯ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤੈਰਗ੍ਨਿਵੇਗਮੁਪਸ਼ਮਯ੍ਯਵ੍ਰਣੋਪਕ੍ਰਮਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ||੩੫||
अथ वस्त्रान्तरितं सपर्यन्तं गुल्मनिचयं प्रदीप्तेन शर लोहाग्निमन्थतिन्दुकाष्ठानामन्यतमेन नाभिबस्तिहृदया न्त्ररोमराजीः परिहरन् नातिगाढं परामृशेत्| ततः कषाय स्वादुशीतैरग्निवेगमुपशमय्यव्रणोपक्रमं कुर्वीत||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAmishradoShe karma (36) · Śloka 36
ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਦੋਸੇ ਤੁ ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਮਿਦਮੇਵ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍||੩੬||
व्यामिश्रदोषे तु व्यामिश्रमिदमेव यथोक्तं विदध्यात्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktagulme cikitsA (37) · Śloka 37
ਰਕ੍ਤਗੁਲ੍ਮੇ ਪੁਨਰਤੀਤਪ੍ਰਸਵਕਾਲਾਯਾ ਯੋਸਿਤਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦ- ਪੂਰ੍ਵਕਂ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਚਨਂ ਵਿਤਰੇਤ੍| ਪਲਾਸ਼ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਸਿਦ੍ਧਂ ਚ ਯਮਕਮ੍| ਗੁਲ੍ਮਭੇਦਨਾਯ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਚ ਵਿਧਿਮ੍||੩੭||
रक्तगुल्मे पुनरतीतप्रसवकालाया योषितः स्नेहस्वेद- पूर्वकं स्नेहविरेचनं वितरेत्| पलाशक्षारोदकसिद्धं च यमकम्| गुल्मभेदनाय तीक्ष्णोष्णं च विधिम्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhedanArthaM kriyAvisheShaH (38) · Śloka 38
ਏਵਮਭਿਦ੍ਯਮਾਨੇ ਯੋਨੌ ਯੋਨਿਵਿਰੇਚਨਾਰ੍ਥਂ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਮਹਾਵਕ੍ਸ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਲਲਮ੍| ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਭਾਵਿਤਾਨ੍ ਕਟੁ ਕਮਤ੍ਸ੍ਯਾਂਸ੍ਤਤ੍ਪਿਤ੍ਤਭਾਵਿਤਾਨ੍ ਵਾ ਵਰਾਹਪਿਤ੍ਤਭਾਵਿਤਾਨ੍ ਵਾ ਨਕ੍ਤਕਾਨੂਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਭਾਗਿਕਦ੍ਰਵ੍ਯਭਾਵਿਤਾਨ੍ ਵਾ| ਸਗੁਡਕ੍ਸਾਰਂ ਕਿਣ੍ਵਂ ਵਾ| ਬਸ੍ਤਿਞ੍ਚ ਸਕ੍ਸਾਰਕ੍ਸੀਰਮੂਤ੍ਰਂ ਦਾਸ਼ਮੂਲਿਕਮੁਤ੍ਤਰ ਬਸ੍ਤਿਂ ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍||੩੮||
एवमभिद्यमाने योनौ योनिविरेचनार्थं क्षारेण महावृक्ष क्षीरेण वा युक्तं पललम्| ताभ्यां वा भावितान् कटु कमत्स्यांस्तत्पित्तभावितान् वा वराहपित्तभावितान् वा नक्तकानूर्ध्वाधोभागिकद्रव्यभावितान् वा| सगुडक्षारं किण्वं वा| बस्तिञ्च सक्षारक्षीरमूत्रं दाशमूलिकमुत्तर बस्तिं च योजयेत्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pravRuttAtipravRuttaraktayoH kriyA (39) · Śloka 39
ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਤੁ ਰਕ੍ਤਂ ਰਸੌਦਨਾਸ਼ਿਨ੍ਯਾ ਉਪੇਕ੍ਸੇਤ| ਅਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਤੁ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਪਕ੍ਰਮੇਣ ਸਾਧਯੇਤ੍||੩੯||
प्रवृत्तं तु रक्तं रसौदनाशिन्या उपेक्षेत| अतिप्रवृत्तं तु रक्तपित्तोपक्रमेण साधयेत्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShvAhAravidhinirdeshaH (40) · Śloka 40
ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਚਾਨ੍ਨਪਾਨਸ੍ਵਰੂਪਜ੍ਞੋ ਗੁਲ੍ਮੇਸ੍ਵਾਹਾਰਮਗ੍ਨਿਬਲਾਪੇਕ੍ਸੀ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ||੪੦||
सर्वेषु चान्नपानस्वरूपज्ञो गुल्मेष्वाहारमग्निबलापेक्षी प्रयुञ्जीत||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AnAhAdiShu kriyAsAmAnyam (41) · Śloka 41
ਆਨਾਹਾਦਿਸ੍ਵਪ੍ਯਾਮਸ਼ੁਦ੍ਧਵਾਤੋਦਾਵਰ੍ਤਾਨੁਰੋਧੇਨ ਗੁਲ੍ਮਵਤ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤਿ||੪੧||
आनाहादिष्वप्यामशुद्धवातोदावर्तानुरोधेन गुल्मवत् प्रति कुर्यादिति||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmacikitsAyAmagnermahattvam (16) · Śloka 16
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਵਰ੍ਧਤੇ ਗੁਲ੍ਮਃ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤੇ ਤੁ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਸ਼ਮਪ੍ਰਕੋਪੌ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਯਤ੍ਨਦਾਸ਼੍ਰਯੌ||੪੨|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾ ਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਗੁਲ੍ਮ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਨ੍ਨਾਮ ਸੋਡਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੬||
भवति चात्र- मन्देऽग्नौ वर्धते गुल्मः प्रदीप्ते तु प्रशाम्यति| शमप्रकोपौ दोषाणां सर्वेषां यत्नदाश्रयौ||४२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टा ङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने गुल्म चिकित्सितन्नाम षोडशोऽध्यायः||१६||
🔊 Audio coming soon