Adhikarana atha mUtrAghAtacikitsitannAma trayodasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ മൂത്രാഘാതചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो मूत्राघातचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje mUtrakRucchre (2) · Śloka 2
വാതാന്മൂത്രകൃച്ഛ്രേ വാതഹരതൈലാഭ്യക്തഗാത്രസ്യാധോനാഭേഃ സര്വ മങ്ഗം പിണ്ഡേന സേകാവഗാഹൈശ്ച വാതഘ്നൈഃ കമ്ഭീസ്വേദേന ച സ്വേദയേത്| ദശമൂലബലൈരണ്ഡമൂലപുനര്നവാശതാവരീവൃശ്ചീവപത്തൂരപാഷാ ണഭേദകകോലകുലത്ഥയവക്വാഥേന തത്കല്കേന ച തൈലം സര്പിഃ സൂകരര്ക്ഷവസാലവണപഞ്ചകോപേതം സിദ്ധം പാനായ ദദ്യാത്| ഏതാന്യേവ ചൌഷധാന്യന്നപാനേ പിണ്ഡോപനാഹസ്വേദയാംശ്ച തൈല ഫലസ്നേഹാമ്ലയുക്താനി കല്പയേത്| പ്രസന്നാം ച സൌവര്ചലാഢ്യാം പിബേത്||൨||
वातान्मूत्रकृच्छ्रे वातहरतैलाभ्यक्तगात्रस्याधोनाभेः सर्व मङ्गं पिण्डेन सेकावगाहैश्च वातघ्नैः कम्भीस्वेदेन च स्वेदयेत्| दशमूलबलैरण्डमूलपुनर्नवाशतावरीवृश्चीवपत्तूरपाषा णभेदककोलकुलत्थयवक्वाथेन तत्कल्केन च तैलं सर्पिः सूकरर्क्षवसालवणपञ्चकोपेतं सिद्धं पानाय दद्यात्| एतान्येव चौषधान्यन्नपाने पिण्डोपनाहस्वेदयांश्च तैल फलस्नेहाम्लयुक्तानि कल्पयेत्| प्रसन्नां च सौवर्चलाढ्यां पिबेत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaje mUtrakRucchre (3) · Śloka 3
പിത്തജേ ശീതസേകാവഗാഹപ്രദേഹാന് പ്രയുഞ്ജീത| തൃണപഞ്ചമൂല ശ്വദംഷ്ട്രാഭീരുവിദാരീകശേരുകക്വാഥം ശീതം സമധുശര്കരം പിബേത്| തദ്വച്ച കാണ്ഡേക്ഷുരകമൂലമ്| കമലോത്പലവിദാരീ ശൃങ്ഗാടകാനി വാ| ദ്രാക്ഷാരസേന വാ ത്രപുസകുസുമ്ഭോര്വാരൂ ബീജവൃഷകകുങ്കുമകല്കം സര്വമൂത്രാഘാതഘ്നമ്| മധുകദാര്വ്യു ര്വാരൂബീജാനി വാ തണ്ഡുലധാവനേന| സമാക്ഷികാം വാ ദാര്വീ മാമലകരസേന| മൃദ്വീകാകല്കം വാ പര്യുഷിതാമ്ഭസാ||൩||
पित्तजे शीतसेकावगाहप्रदेहान् प्रयुञ्जीत| तृणपञ्चमूल श्वदंष्ट्राभीरुविदारीकशेरुकक्वाथं शीतं समधुशर्करं पिबेत्| तद्वच्च काण्डेक्षुरकमूलम्| कमलोत्पलविदारी शृङ्गाटकानि वा| द्राक्षारसेन वा त्रपुसकुसुम्भोर्वारू बीजवृषककुङ्कुमकल्कं सर्वमूत्राघातघ्नम्| मधुकदार्व्यु र्वारूबीजानि वा तण्डुलधावनेन| समाक्षिकां वा दार्वी मामलकरसेन| मृद्वीकाकल्कं वा पर्युषिताम्भसा||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaje mUtrakRucchre (4) · Śloka 4
കഫജേ യഥാസ്വം സ്വേദോ വമനം കടുതീക്ഷ്ണോഷ്ണക്ഷാരമന്ന പാനം യവാന്നം തക്രം ച| പിബേച്ച മദ്യേന സൂക്ഷ്മൈലാമാമലകരസേന വാ മധുയുതാം വാ കദലീരസേന കൈഡര്യകരസേന വാ| ശീതി വാരകബീജം വാ തക്രേണ| പ്രവാലചൂര്ണം വാ തണ്ഡുലാമ്ബുനാ| ധവകുടജകരഞ്ജാമൃതാകേബുകൈലാരഗ്വധസപ്രച്ഛദക്വാഥം വാ ശീതം സക്ഷൌദ്രമ്| തത്സിദ്ധാം വാ യവാഗൂമ്| കണ്ടകാരി കാസ്വരസം വാ സമാക്ഷികമ്| വ്യോഷൈലാഗോക്ഷുരകസാരസാ സ്ഥീനി വാ മധുമൂത്രയുക്താനി| പാടലീക്ഷാരം വാ ബഹുകൃത്വഃ പരിസ്രുതം തൈലയുക്തമ്| തിലപാടലീപാറ്രിഭദ്രയാവശൂക ക്ഷാരോദകാനുവിദ്ധാം വാ ത്വഗേലോഷകചൂര്ണയുക്താം പ്രസന്നാമ്| തിലാദീനാം വാ പൃഥക്ക്ഷാരം ഗുഡോപദംശമശ്നീയാത്| തീക്ഷ്ണോ ഷ്ണദ്രവ്യസിദ്ധം വ തൈലം പാനാഭ്യങ്ഗാര്ഥേ||൪||
कफजे यथास्वं स्वेदो वमनं कटुतीक्ष्णोष्णक्षारमन्न पानं यवान्नं तक्रं च| पिबेच्च मद्येन सूक्ष्मैलामामलकरसेन वा मधुयुतां वा कदलीरसेन कैडर्यकरसेन वा| शीति वारकबीजं वा तक्रेण| प्रवालचूर्णं वा तण्डुलाम्बुना| धवकुटजकरञ्जामृताकेबुकैलारग्वधसप्रच्छदक्वाथं वा शीतं सक्षौद्रम्| तत्सिद्धां वा यवागूम्| कण्टकारि कास्वरसं वा समाक्षिकम्| व्योषैलागोक्षुरकसारसा स्थीनि वा मधुमूत्रयुक्तानि| पाटलीक्षारं वा बहुकृत्वः परिस्रुतं तैलयुक्तम्| तिलपाटलीपाऱ्रिभद्रयावशूक क्षारोदकानुविद्धां वा त्वगेलोषकचूर्णयुक्तां प्रसन्नाम्| तिलादीनां वा पृथक्क्षारं गुडोपदंशमश्नीयात्| तीक्ष्णो ष्णद्रव्यसिद्धं व तैलं पानाभ्यङ्गार्थे||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtike mUtrakRucchre (5) · Śloka 5
സന്നിപാതാത്മകേ വാതാദീനാം സ്ഥാനാനുപൂര്വ്യാ യഥാസന്നം പ്രതി കുര്വീത| യഥോല്ബണം വാ സര്വേഷു സമസ്ഥിതേഷു വാ സമസിതം യവക്ഷാരം ഭക്ഷയേത്| അപി ച ഏലാശ്മഭേദകശിലാജതുപിപ്ലീനാം ചൂര്ണാനി തണ്ഡുലജലാലുഡിതാനി പീത്വാ| തദ്വദ്ഗുഡേന സഹിതാന്യുപയുജ്യ മാസ മാസന്നമൃത്യുരപി ജീവതി മൂത്രകൃച്ഛ്രീ| ഏലോപകുല്യാമധുകാശ്മഭേദകൌന്തീശ്വദംഷ്ട്രാവൃഷകോരുപൂഗൈഃ| ക്വാഥം പിബേച്ഛര്കരയാവഗാഢം കൃച്ഛ്രേ സദാഹേ സരുജേ വിബന്ധേ| ഹരീതകീഗോക്ഷുരരാജവൃക്ഷപാഷാണാഭിദ്ധന്വയവാസകാനാമ്| ക്വാഥം പിബേദശ്മജതുപ്രധാനം സശര്കരേ സാശ്മരിമൂത്രകൃച്ഛ്രേ||൫||
सन्निपातात्मके वातादीनां स्थानानुपूर्व्या यथासन्नं प्रति कुर्वीत| यथोल्बणं वा सर्वेषु समस्थितेषु वा समसितं यवक्षारं भक्षयेत्| अपि च एलाश्मभेदकशिलाजतुपिप्लीनां चूर्णानि तण्डुलजलालुडितानि पीत्वा| तद्वद्गुडेन सहितान्युपयुज्य मास मासन्नमृत्युरपि जीवति मूत्रकृच्छ्री| एलोपकुल्यामधुकाश्मभेदकौन्तीश्वदंष्ट्रावृषकोरुपूगैः| क्वाथं पिबेच्छर्करयावगाढं कृच्छ्रे सदाहे सरुजे विबन्धे| हरीतकीगोक्षुरराजवृक्षपाषाणाभिद्धन्वयवासकानाम्| क्वाथं पिबेदश्मजतुप्रधानं सशर्करे साश्मरिमूत्रकृच्छ्रे||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmaryAdiShvatideshaH (6) · Śloka 6
അശ്മര്യാമചിരോത്ഥിതായാം വാതബസ്ത്യാദിഷു ച യഥാദോഷ മിദമേവാചരേത്||൬||
अश्मर्यामचिरोत्थितायां वातबस्त्यादिषु च यथादोष मिदमेवाचरेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra vAtAshmaryAm (7) · Śloka 7
പാഷാണഭേദകവസുകവസിരാശ്മന്തകശതാവരീശ്വദംഷ്ട്രാബൃഹതീ ദ്വയകപോതപങ്കാബലാതിബലാകച്ഛുരോശീരഗുന്ധുവൃക്ഷാദനീ ഭല്ലൂകവരണയവകോലകുലത്ഥശാകഫലകതകഫലക്വാഥേ സര്പിരൂഷകാദിപ്രതീവാപം വിപാച്യ പീതമാശു വാതാശ്മരീം ഭിനത്തി, ഏഭിരേവ ച ദ്രവ്യൈഃ കഷായക്ഷാരാന്നപാനാനി കല്പ യേത്| സിംഹീവ്യാഘ്രീഗോക്ഷുരകേക്ഷുരകോരൂബൂകമൂലകല്കോऽമധുരേണ ദധ്നാ പീതഃ സപ്താഹാദശ്മരീം ഭിനത്തി| ശിഗ്രുമൂലകല്കേന ദധിലവണയകസിദ്ധോ യൂഷഃ||൭||
पाषाणभेदकवसुकवसिराश्मन्तकशतावरीश्वदंष्ट्राबृहती द्वयकपोतपङ्काबलातिबलाकच्छुरोशीरगुन्धुवृक्षादनी भल्लूकवरणयवकोलकुलत्थशाकफलकतकफलक्वाथे सर्पिरूषकादिप्रतीवापं विपाच्य पीतमाशु वाताश्मरीं भिनत्ति, एभिरेव च द्रव्यैः कषायक्षारान्नपानानि कल्प येत्| सिंहीव्याघ्रीगोक्षुरकेक्षुरकोरूबूकमूलकल्कोऽमधुरेण दध्ना पीतः सप्ताहादश्मरीं भिनत्ति| शिग्रुमूलकल्केन दधिलवणयकसिद्धो यूषः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAshmaryAm (8) · Śloka 8
വീരതരാദിഗുന്ദ്രേത്കടപത്തൂരവാരാഹീപാഠാപാടലീശിരീഷശാലി മൂലവിദാരീദ്വിപുനര്നവക്വാഥേ ത്രപുസകുസുമ്ഭൈര്വാരൂര്കാരൂബീജ മധുകശിലാജതുപ്രതീവാപം സര്പിര്വിപാച്യ പീതമാശു പിത്താ ശ്മരീം ഭിനത്തി| പൂര്വവച്ച കഷായാദീനേഭിഃ കല്പയേത്||൮||
वीरतरादिगुन्द्रेत्कटपत्तूरवाराहीपाठापाटलीशिरीषशालि मूलविदारीद्विपुनर्नवक्वाथे त्रपुसकुसुम्भैर्वारूर्कारूबीज मधुकशिलाजतुप्रतीवापं सर्पिर्विपाच्य पीतमाशु पित्ता श्मरीं भिनत्ति| पूर्ववच्च कषायादीनेभिः कल्पयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmAshmaryAm (9) · Śloka 9
വരണാദിഭദ്രദാര്വാദിഗുഗ്ഗുല്വേലാദ്വയകുഷ്ഠമരിചചിത്രക മുസ്താസുരസാഹ്വയൈഃ കല്കീകൃതൈഃ സാധിതമൂഷകാദിപ്രതീവാപം സര്പിഃ ശ്ലേഷ്മാശ്മരീം ഭിന്നത്തിതി സമാനം പൂര്വേണ| മസ്തുനാ ബഹുശഃ പാടലീഭസ്മ ഗാലയിത്വാ ഭസ്മ വിസ ര്ജയേത്| തതസ്തന്മസ്തു ഗൃഹീത്വാ കുലത്ഥൈഃ സഹ ക്വാഥയേത്| തം ക്വാഥം ഗോക്ഷുരകമൂലൈലാത്രപുസകുടജബീജപാഷാണഭേദ കചൂര്ണം ക്ഷൌദ്രേണ ലീഢ്വാऽനുപിബേത്| തഥാ ശീഘ്രമേവാശ്മരീ ഭിദ്യതേ ച്യവതേ ച||൯||
वरणादिभद्रदार्वादिगुग्गुल्वेलाद्वयकुष्ठमरिचचित्रक मुस्तासुरसाह्वयैः कल्कीकृतैः साधितमूषकादिप्रतीवापं सर्पिः श्लेष्माश्मरीं भिन्नत्तिति समानं पूर्वेण| मस्तुना बहुशः पाटलीभस्म गालयित्वा भस्म विस र्जयेत्| ततस्तन्मस्तु गृहीत्वा कुलत्थैः सह क्वाथयेत्| तं क्वाथं गोक्षुरकमूलैलात्रपुसकुटजबीजपाषाणभेद कचूर्णं क्षौद्रेण लीढ्वाऽनुपिबेत्| तथा शीघ्रमेवाश्मरी भिद्यते च्यवते च||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvoktauShadhAnAM kShArakalpanA (10) · Śloka 10
അശ്മരീഭേഷജാനാം ഘൃതാക്താനാമന്തര്ധൂമദഗ്ധാനാം ക്ഷാരം ഗ്രാമ്യ പശുശകൃത്ക്ഷാരഞ്ച ഗോമൂത്രേണ ബഹുകൃത്വോ ഗാലയിത്വാ തമച്ഛ മഗ്നൌ സാധയേത്| ഘനീഭവതി ച തസ്മിംസ്ത്ര്യൂഷണോഷകാദിചൂര്ണം ദദ്യാദ്ദര്വീപ്രലേപം ചാവതാരയേത്| ഏഷ ക്ഷീരാശിനഃ ക്ഷാരാവ ലേഹോऽശ്മരീമ് ഭിനത്തി പാതയതി ച ശര്കരാമ്||൧൦||
अश्मरीभेषजानां घृताक्तानामन्तर्धूमदग्धानां क्षारं ग्राम्य पशुशकृत्क्षारञ्च गोमूत्रेण बहुकृत्वो गालयित्वा तमच्छ मग्नौ साधयेत्| घनीभवति च तस्मिंस्त्र्यूषणोषकादिचूर्णं दद्याद्दर्वीप्रलेपं चावतारयेत्| एष क्षीराशिनः क्षाराव लेहोऽश्मरीम् भिनत्ति पातयति च शर्कराम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilAdyanye kShArAH (11) · Śloka 11
തിലകദലീയവാപാമാര്ഗപലാശക്ഷാരോऽവിമൂത്രേണ പീതഃ സമാനഃ പൂര്വേണ| കേതകപത്രക്വാഥേന ഹിങ്ഗുക്രൌഞ്ചസ്ഥിക്ഷാര യുതഃ പാടലീകരവീരക്ഷാരശ്ച ക്രൌഞ്ചോഷ്ട്രഗര്ദഭാസ്ഥിശ്വദംഷ്ട്രാ കദമ്ബമൂലതാലപത്രികാജമോദനാഗരചൂര്ണശ്ച സുരാമണ്ഡോഷ്ണോ ദകാന്യതരപ്രയുക്തഃ||൧൧||
तिलकदलीयवापामार्गपलाशक्षारोऽविमूत्रेण पीतः समानः पूर्वेण| केतकपत्रक्वाथेन हिङ्गुक्रौञ्चस्थिक्षार युतः पाटलीकरवीरक्षारश्च क्रौञ्चोष्ट्रगर्दभास्थिश्वदंष्ट्रा कदम्बमूलतालपत्रिकाजमोदनागरचूर्णश्च सुरामण्डोष्णो दकान्यतरप्रयुक्तः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana picukAdiphalakvAthAdyAH prayogAH (12) · Śloka 12
പിചുകാങ്കോലശാകകതകേന്ദീവരഫലക്വാഥശ്ച സുഖോഷ്ണോ ഗുഡയുക്തഃ| നൃത്യകുണ്ഡകബീജചൂര്ണശ്ച സമാക്ഷികോऽവിക്ഷീര യുക്തഃ| കപോതവങ്കാമൂലഞ്ച സുരയാ| തത്സിദ്ധം വാ പയോऽശ്മ രീവേദനാര്ത്തഃ പിബേത്| സിദ്ധം വാഭയാസ്ഥിഭിഃ പുനര്നവേന വാ||൧൨||
पिचुकाङ्कोलशाककतकेन्दीवरफलक्वाथश्च सुखोष्णो गुडयुक्तः| नृत्यकुण्डकबीजचूर्णश्च समाक्षिकोऽविक्षीर युक्तः| कपोतवङ्कामूलञ्च सुरया| तत्सिद्धं वा पयोऽश्म रीवेदनार्त्तः पिबेत्| सिद्धं वाभयास्थिभिः पुनर्नवेन वा||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sheShamUtrAghAteShvetadeva yojyam (13) · Śloka 13
ശേഷേഷ്വേവം മൂത്രാഘാതേഷ്വത ഏവ ചികിത്സാം വിഭജേത്||൧൩||
शेषेष्वेवं मूत्राघातेष्वत एव चिकित्सां विभजेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShu kecana sAmAnyaprayogAH (14) · Śloka 14
ഹ്രസ്വപഞ്ചമൂലേന ദ്വിഗുണത്രികണ്ടകേന സാധിതം തോയം പയോ വാ കേവലം ഘൃതമിശ്രം വാ പിബേത് സര്വമുത്രാഘാതഘ്നമ്| ഗോക്ഷുരകകണ്ടകാരികാകൃതാം വാ സഫാണിതാം യവാഗൂമ്| താമ്രചൂഡരസസിദ്ധാം വാ| വീരതരാദിക്വാഥേന വാ| തേന വാ തദ്ഭാവിതം ശിലാജതു| വാജിരാസഭാന്യതരശകൃദ്രസം വാ| ദുരാലഭാസ്വരസം വാ| കകുഭകഷായം വാ| മൂര്വാഭയാമു സ്തദേവദാരൂമധുകകല്കം വാ| വാരുണീക്ഷീരോഷ്ണോദകാന്യ തമേന ത്രിഫലാകല്കം വാ സസൈന്ധവം സുഖാമ്ഭസാ| കേവല മേവ വാ ബിഭീതകബീജം സുരയാ| വിഹഗപിശിതോപദംശം വാ നിഗദമദിരാമണ്ഡം മാര്ദ്വീകമാസവാന് വാ വിവിധാന് പിബേത്| പീതമദ്യശ്ച ശീഘ്രവേഗേന വാജിനാ രഥേന വാ യായാത്| ഏവമശ്മരീ ശര്കരാ ച പ്രച്യവതേ| സര്വേഷു ച മൂത്രാഘാതേഷു വിശേഷതോऽശ്മരീശര്കരാസു വീരതരാദിഃ സര്വഥാ പ്രയോജ്യഃ തില്വകഘൃതം ച വിരേകാര്ഥമ്| ബസ്തികര്മ ചാഭീക്ഷ്ണം വിശേ ഷേണോത്തരബസ്തിഃ||൧൪||
ह्रस्वपञ्चमूलेन द्विगुणत्रिकण्टकेन साधितं तोयं पयो वा केवलं घृतमिश्रं वा पिबेत् सर्वमुत्राघातघ्नम्| गोक्षुरककण्टकारिकाकृतां वा सफाणितां यवागूम्| ताम्रचूडरससिद्धां वा| वीरतरादिक्वाथेन वा| तेन वा तद्भावितं शिलाजतु| वाजिरासभान्यतरशकृद्रसं वा| दुरालभास्वरसं वा| ककुभकषायं वा| मूर्वाभयामु स्तदेवदारूमधुककल्कं वा| वारुणीक्षीरोष्णोदकान्य तमेन त्रिफलाकल्कं वा ससैन्धवं सुखाम्भसा| केवल मेव वा बिभीतकबीजं सुरया| विहगपिशितोपदंशं वा निगदमदिरामण्डं मार्द्वीकमासवान् वा विविधान् पिबेत्| पीतमद्यश्च शीघ्रवेगेन वाजिना रथेन वा यायात्| एवमश्मरी शर्करा च प्रच्यवते| सर्वेषु च मूत्राघातेषु विशेषतोऽश्मरीशर्करासु वीरतरादिः सर्वथा प्रयोज्यः तिल्वकघृतं च विरेकार्थम्| बस्तिकर्म चाभीक्ष्णं विशे षेणोत्तरबस्तिः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUho~anuvAsanashca (15) · Śloka 15
തത്ര ശ്യാമാദിരര്ധാര്ധവിഹിതോ ഗോമൂത്രസിദ്ധോ നിരൂഹഃ| ബില്വാ ദിമൂലൈശ്ച സുരാസൌവീരകാദിസിദ്ധൈസ്തൃണപഞ്ചമൂലശ്വദംഷ്ട്രാശൃത ക്ഷീരവാംശ്ച ത്രപുസൈര്വാരൂകശതാഹ്വബീജകര്ഷഭകയവാനീ കല്കിതഃ| പീതദാരൂസിദ്ധം തൈലമനുവാസനമ്||൧൫||
तत्र श्यामादिरर्धार्धविहितो गोमूत्रसिद्धो निरूहः| बिल्वा दिमूलैश्च सुरासौवीरकादिसिद्धैस्तृणपञ्चमूलश्वदंष्ट्राशृत क्षीरवांश्च त्रपुसैर्वारूकशताह्वबीजकर्षभकयवानी कल्कितः| पीतदारूसिद्धं तैलमनुवासनम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarabastyAdika~jca (16) · Śloka 16
ശതാവരീഗോക്ഷുരകബൃഹതീദ്വയപുനര്നവോശീരമധുകദ്വിസാരിവാ ശ്രേയസീലോധ്രതൃണപഞ്ചമൂലകഷായേ ക്ഷീരചതുര്ഗുണം ബലാവൃക്ഷക ഖരാഹ്വോപകുഞ്ചികാവത്സകത്രപുസോര്വാരൂബീജശീതിവാരകമധു കഷഡ്ഗ്രന്ഥാശതാഹ്വാശ്മഭേദമദനഹപുഷാകല്കഗര്ഭതൈലമുത്തര ബസ്തിഃ| തദ്വിശുദ്ധസ്രോതസാ ച പുനഃ ശുക്രാശ്മര്യാ ശുക്രാശയ ശോധനാര്ഥം ബലസ്ഥേന പുംസാ വൃഷ്യാണാം മാംസാനാം കുക്കുട മാംസസ്യ ച തൃപ്തേനാനുകൂലാഃ പ്രകര്ഷേണ പ്രിയാഃ പ്രമദാ യഥാ കാലമസേവ്യാ ഇതി||൧൬||
शतावरीगोक्षुरकबृहतीद्वयपुनर्नवोशीरमधुकद्विसारिवा श्रेयसीलोध्रतृणपञ्चमूलकषाये क्षीरचतुर्गुणं बलावृक्षक खराह्वोपकुञ्चिकावत्सकत्रपुसोर्वारूबीजशीतिवारकमधु कषड्ग्रन्थाशताह्वाश्मभेदमदनहपुषाकल्कगर्भतैलमुत्तर बस्तिः| तद्विशुद्धस्रोतसा च पुनः शुक्राश्मर्या शुक्राशय शोधनार्थं बलस्थेन पुंसा वृष्य़ाणां मांसानां कुक्कुट मांसस्य च तृप्तेनानुकूलाः प्रकर्षेण प्रियाः प्रमदा यथा कालमसेव्या इति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrAvacaraNAvasthA (17) · Śloka 17
ക്രിയാഭിരാഭിഃ സിദ്ധാമിര്ന ചേച്ഛാന്തിസ്തതോ ഭിഷക്| ഇതി രാജാനമാപൃച്ഛ്യ ശസ്തം സാധ്വവചാരയേത്| അക്രിയായാം ധ്രുവോ മൃത്യുഃ ക്രിയായാം സംശയോ ഭവേത്| നിശ്ചിതസ്യാപി വൈദ്യസ്യ ബഹുശഃ സിദ്ധകര്മണഃ||൧൭||
क्रियाभिराभिः सिद्धामिर्न चेच्छान्तिस्ततो भिषक्| इति राजानमापृच्छ्य शस्तं साध्ववचारयेत्| अक्रियायां ध्रुवो मृत्युः क्रियायां संशयो भवेत्| निश्चितस्यापि वैद्यस्य बहुशः सिद्धकर्मणः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrAvacAraNavidhiH (18) · Śloka 18
അഥാതുരമുപസ്നിഗ്ധമപകൃഷ്ടദോഷമീഷത്കര്ശിതമഭ്യക്തസ്വിന്ന ശരീരമഭുക്തവന്തം കൃതമങ്ഗലസ്വസ്തിവാചനമുപകല്പിത സമ്ഭാരമാശ്വാസ്യ തതോ ബലവന്തമവിക്ലവമാജാനുസമേ ഫലകേ പ്രാഗുപവേശ്യ പുരുഷം തസ്യോത്സങ്ഗേ സുനിഷണ്ണപൂര്വ കായമുത്താനം വസ്ത്രചുമ്ബലോപവിഷ്ടം സങ്കുചിതജാനുകൂര്പരമിത രേണ പുംസാ സഹ ബദ്ധം സൂത്രൈഃ ശാടകേന വാ തതോऽസ്യ സ്വഭ്യക്തം നാഭിപ്രദേശം വാമപാര്ശ്വേ വിമൃദ്യ മുഷ്ടിനാവപീഡയേത്| അധോനാഭേര്യാവദശ്മര്യധഃ പ്രതിപന്നാ തതസ്തൈലാഭ്യക്തേ കൃത്ത നഖേ വാമഹസ്തപ്രദേശിനീമധ്യമേ പായൌ പ്രണിധായാനുസേവ ന്യാസാദ്യ ച പ്രയത്നബലാഭ്യാമശ്മരീം മേഢ്രഗുദയോരന്തരമാനീയ നിര്വലീകമനയായതവിഷമം ച ബസ്തിം സന്നിവേശ്യ ഭൃശമു ത്പീഡയേദങ്ഗുലീഭ്യാം യാവത് ഗ്രന്ഥിരിവോന്നതം ശല്യം ഭവതി| തതഃ സേവന്യാഃ സവ്യേ പാര്ശ്വേ സേവനീം യവമാത്രം മുക്ത്വാ നിദധ്യാച്ഛസ്ത്രമശ്മരീപ്രമാണേന| ദക്ഷിണതോ വാ ക്രിയാസൌ കര്യഹേതോരിത്യേകേ| യഥാ ന വിഭിദ്യതേ വിചൂര്ണ്യതേ വാ തഥാ പ്രയതേത| തച്ചൂര്ണമല്പമപ്യവസ്ഥിതം പുനഃ പരിവൃദ്ധിമേതി| തസ്മാത് സമഗ്രാമഗ്രവക്രേണാദദീത||൧൮||
अथातुरमुपस्निग्धमपकृष्टदोषमीषत्कर्शितमभ्यक्तस्विन्न शरीरमभुक्तवन्तं कृतमङ्गलस्वस्तिवाचनमुपकल्पित सम्भारमाश्वास्य ततो बलवन्तमविक्लवमाजानुसमे फलके प्रागुपवेश्य पुरुषं तस्योत्सङ्गे सुनिषण्णपूर्व कायमुत्तानं वस्त्रचुम्बलोपविष्टं सङ्कुचितजानुकूर्परमित रेण पुंसा सह बद्धं सूत्रैः शाटकेन वा ततोऽस्य स्वभ्यक्तं नाभिप्रदेशं वामपार्श्वे विमृद्य मुष्टिनावपीडयेत्| अधोनाभेर्यावदश्मर्यधः प्रतिपन्ना ततस्तैलाभ्यक्ते कृत्त नखे वामहस्तप्रदेशिनीमध्यमे पायौ प्रणिधायानुसेव न्यासाद्य च प्रयत्नबलाभ्यामश्मरीं मेढ्रगुदयोरन्तरमानीय निर्वलीकमनयायतविषमं च बस्तिं सन्निवेश्य भृशमु त्पीडयेदङ्गुलीभ्यां यावत् ग्रन्थिरिवोन्नतं शल्यं भवति| ततः सेवन्याः सव्ये पार्श्वे सेवनीं यवमात्रं मुक्त्वा निदध्याच्छस्त्रमश्मरीप्रमाणेन| दक्षिणतो वा क्रियासौ कर्यहेतोरित्येके| यथा न विभिद्यते विचूर्ण्यते वा तथा प्रयतेत| तच्चूर्णमल्पमप्यवस्थितं पुनः परिवृद्धिमेति| तस्मात् समग्रामग्रवक्रेणाददीत||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAM visheShaH (19) · Śloka 19
സ്ത്രീണാം തു ബസ്തിഃ പാര്ശ്വഗതോ ഗര്ഭാശയസന്നികൃഷ്ടഃ തസ്മാത്താ സാമുത്സങ്ഗവദധഃ ശസ്ത്രം പാതയേത്| അതോऽന്യഥാ ഖല്വാസാം മൂത്രസ്രാവീ വ്രണോ ഭവതി, പുരുഷസ്യ ച മൂത്രപ്രസേകക്ഷണനാത്| അശ്മരീനിമിത്തമേകതോ ഭിന്നോ ബസ്തിഃ സിധ്യതി| ക്രിയാഭ്യാ സാച്ഛസ്രവിഹിതച്ഛേദാദനിഷ്പന്ദപരിവൃദ്ധത്വാച്ച ശല്യസ്യേതി| ന തു ദ്വിധാ ഭിന്നബസ്തിരശ്മരീമാനപി||൧൯||
स्त्रीणां तु बस्तिः पार्श्वगतो गर्भाशयसन्निकृष्टः तस्मात्ता सामुत्सङ्गवदधः शस्त्रं पातयेत्| अतोऽन्यथा खल्वासां मूत्रस्रावी व्रणो भवति, पुरुषस्य च मूत्रप्रसेकक्षणनात्| अश्मरीनिमित्तमेकतो भिन्नो बस्तिः सिध्यति| क्रियाभ्या साच्छस्रविहितच्छेदादनिष्पन्दपरिवृद्धत्वाच्च शल्यस्येति| न तु द्विधा भिन्नबस्तिरश्मरीमानपि||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrakarmottaraM karma (20) · Śloka 20
ഉദ്ധൃതശല്യം തൂഷ്ണോദകദ്രോണ്യാമവഗാഹ്യ സ്വേദയേത്| തഥാ ബസ്തിരസൃജാ നാപൂര്യതേ| പൂര്ണേ തു ക്ഷീരിവൃക്ഷകഷായം പുഷ്പനേത്രേണ വിദധ്യാത്| സ ഹി തഥാ ബസ്തിഗതമശ്മരീചൂര്ണം രക്തം ച നിര്ഹരതി| മൂത്രവിശുദ്ധ്യര്ഥം ച ഗുഡസൌഹിത്യം കാരയേത്||൨൦||
उद्धृतशल्यं तूष्णोदकद्रोण्यामवगाह्य स्वेदयेत्| तथा बस्तिरसृजा नापूर्यते| पूर्णे तु क्षीरिवृक्षकषायं पुष्पनेत्रेण विदध्यात्| स हि तथा बस्तिगतमश्मरीचूर्णं रक्तं च निर्हरति| मूत्रविशुद्ध्यर्थं च गुडसौहित्यं कारयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhAravidhAnam (21) · Śloka 21
ഉത്ഥാപ്യ ചൈനം മധുഘൃതാഭ്യക്തവ്രണം മൂത്രവിശോധനദ്രവ്യസിദ്ധ മുഷ്ണാം യവാഗൂം സഘൃതാം പായയേദുഭയകാലം ത്രിരാത്രമ്| ത്രിരാത്രാ ദൂര്ധ്വം ഗുഡപ്രഗാഢേന പയസാ മൃദുമോദനമല്പം ഭോജയേദാദശ രാത്രാത്| അത ഊര്ധ്വം ഫലാമ്ലൈര്ജാങ്ഗലരസൈഃ||൨൧||
उत्थाप्य चैनं मधुघृताभ्यक्तव्रणं मूत्रविशोधनद्रव्यसिद्ध मुष्णां यवागूं सघृतां पाययेदुभयकालं त्रिरात्रम्| त्रिरात्रा दूर्ध्वं गुडप्रगाढेन पयसा मृदुमोदनमल्पं भोजयेदादश रात्रात्| अत ऊर्ध्वं फलाम्लैर्जाङ्गलरसैः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNopacArAH (22) · Śloka 22
വ്രണഞ്ച ക്ഷീരിവൃക്ഷകഷായേണ പ്രക്ഷാല്യ ലോധ്രമധുകമഞ്ജിഷ്ഠാ പ്രപൌണ്ഡരീകകല്കേന ലേപയേത്| ദ്വാദശരാത്രം ചൈനമപ്രമത്തഃ സ്വേദ യേത്| ഏതേഷ്വേവ ച ഹരിദ്രായുക്തേഷു തൈലം വിപക്വം വ്രണാ ഭ്യഞ്ജനമ്| സപ്തരാത്രാച്ച സ്വമാര്ഗമപ്രതിപദ്യമാനേ മൂത്രേ യഥോ ക്തമഗ്നിനാ വ്രണം ദഹേത്| സ്വമാര്ഗപ്രതിപന്നേ ചോത്തരബസ്ത്യാ സ്ഥാപനാനുവാസനൈ-ര്മധുരപ്രായൈരുപാചരേത്||൨൨||
व्रणञ्च क्षीरिवृक्षकषायेण प्रक्षाल्य लोध्रमधुकमञ्जिष्ठा प्रपौण्डरीककल्केन लेपयेत्| द्वादशरात्रं चैनमप्रमत्तः स्वेद येत्| एतेष्वेव च हरिद्रायुक्तेषु तैलं विपक्वं व्रणा भ्यञ्जनम्| सप्तरात्राच्च स्वमार्गमप्रतिपद्यमाने मूत्रे यथो क्तमग्निना व्रणं दहेत्| स्वमार्गप्रतिपन्ने चोत्तरबस्त्या स्थापनानुवासनै-र्मधुरप्रायैरुपाचरेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukrAshmarIharaNam (23) · Śloka 23
യദൃച്ഛയാ മൂത്രമാര്ഗപ്രതിപന്നാമന്തരാസക്താം ശുക്രാശ്മരീം ശര്കരാം വാ സ്രോതസാപഹരേത്| വിദാര്യ വാ നാഡീം ബഡിശേനോ ദ്ധരേത്| രൂഢവ്രണശ്ച വര്ഷമങ്ഗനാശ്ച നഗനാഗരഥദ്രുമാന് നാരോ ഹേത്| നാപ്സു പ്ലവേത ഭുഞ്ജീത വാ ഗുരൂണി||൨൩||
यदृच्छया मूत्रमार्गप्रतिपन्नामन्तरासक्तां शुक्राश्मरीं शर्करां वा स्रोतसापहरेत्| विदार्य वा नाडीं बडिशेनो द्धरेत्| रूढव्रणश्च वर्षमङ्गनाश्च नगनागरथद्रुमान् नारो हेत्| नाप्सु प्लवेत भुञ्जीत वा गुरूणि||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrakarmaNi parihartavyamaShTakam (24-13) · Śloka 13
കര്മണി തു മൂത്രവഹശുക്രവഹമുഷ്കസ്രോതോ മൂത്രപ്രസേകസേവ നീയോനിഗുദബസ്തയോऽഷ്ടൌ പരിഹര്തവ്യാഃ| തത്ര മൂത്രവഹച്ഛേദാത് മൂത്രപൂര്ണബസ്തേര്മരണമ്| ശുക്രവഹച്ഛേദാന്മരണം ക്ലൈബ്യം വാ| മുഷ്കസ്രോതസോരുപഘാതാത് ധ്വജഭങ്ഗഃ| മൂത്രപ്രസേകച്ഛേദാന്മൂത്ര സ്രവണമ്| സേവനീയോനിച്ഛേദനാദ്രുജാപ്രാദുര്ഭാവഃ| ഗുദബസ്തി വിദ്ധസ്യ സദ്യോമരണമുക്തം പ്രാഗിതി| ഭവതി ചാത്ര- മര്മാണ്യമൂന്യവിജ്ഞായ സ്രോതോജാനി ശരീരിണാമ്| ശസ്ത്രപാണിധ്രുവം ഹന്തി സാഹസാത്കേവലോ യഥാ| ഇതി||൨൪|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവ ഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ മൂത്രാ ഘാതചികിത്സിതന്നാമ ത്രയോദശോऽധ്യായഃ||൧൩||
कर्मणि तु मूत्रवहशुक्रवहमुष्कस्रोतो मूत्रप्रसेकसेव नीयोनिगुदबस्तयोऽष्टौ परिहर्तव्याः| तत्र मूत्रवहच्छेदात् मूत्रपूर्णबस्तेर्मरणम्| शुक्रवहच्छेदान्मरणं क्लैब्यं वा| मुष्कस्रोतसोरुपघातात् ध्वजभङ्गः| मूत्रप्रसेकच्छेदान्मूत्र स्रवणम्| सेवनीयोनिच्छेदनाद्रुजाप्रादुर्भावः| गुदबस्ति विद्धस्य सद्योमरणमुक्तं प्रागिति| भवति चात्र- मर्माण्यमून्यविज्ञाय स्रोतोजानि शरीरिणाम्| शस्त्रपाणिध्रुवं हन्ति साहसात्केवलो यथा| इति||२४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने मूत्रा घातचिकित्सितन्नाम त्रयोदशोऽध्यायः||१३||
🔊 Audio coming soon