Adhikarana atha SvAsahidhmAcikitsitaM nAma ShaShTho~adhyAyaH adhyAya pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো শ্বাসহিধ্মাচিকিত্সিতং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातो श्वासहिध्माचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SvAsahidhmayostulyacikitsitatvam (2) · Śloka 2
শ্বাসহিধ্মা যতস্তুল্যহেত্বাদ্যাঃ সাধনং ততঃ| তুল্যমেব ....................................||২||
श्वासहिध्मा यतस्तुल्यहेत्वाद्याः साधनं ततः| तुल्यमेव ....................................||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tayorAdau svedanam (3) · Śloka 3
.......................তদার্ত্তঞ্চ পূর্বং স্বেদৈরুপাচরেত্| স্নিগ্ধৈর্লবণতৈলাক্তং স্রোতস্সু গ্রন্থিতঃ কফঃ| তৈর্লীনোঽপি বিলীনোঽস্য কোষ্টং প্রাপ্তঃ সুনির্হরঃ| ভবদ্রবেষু মৃদুত্বং চ মারুতে চানুলোমতা||৩||
.......................तदार्त्तञ्च पूर्वं स्वेदैरुपाचरेत्| स्निग्धैर्लवणतैलाक्तं स्रोतस्सु ग्रन्थितः कफः| तैर्लीनोऽपि विलीनोऽस्य कोष्टं प्राप्तः सुनिर्हरः| भवद्रवेषु मृदुत्वं च मारुते चानुलोमता||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedanottaraM Bojanam (4) · Śloka 4
স্বিন্নং চ ভোজযেদন্নং স্নিগ্ধমানূপজৈ রসৈঃ| দধ্যুত্তরেণ বা.................................||৪||
स्विन्नं च भोजयेदन्नं स्निग्धमानूपजै रसैः| दध्युत्तरेण वा.................................||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanayorviShayaH Pala~jca (5) · Śloka 5
.........................দদ্যাত্ততোঽস্মৈ বমনং মৃদু| বিশেষাত্ কাসবমথুহৃদ্গ্রহস্বরসাদিনে| পিপ্পলীসৈন্ধবক্ষৌদ্রযুক্তং বাতাবিরোধি যত্| নির্হৃতে সুখমাপ্নোতি সকফে দুষ্টবিগ্রহে| স্রোতঃসু চ বিশুদ্ধেষু চরত্যবিহতোঽনিলঃ| ধ্মানোদাবর্ততমকে মাতুলুঙ্গাম্লবেতসৈঃ| হিঙ্গুপীলুবিডৈর্যুক্তমন্নং স্যাদনুলোমনম্| সসৈন্ধবং ফলাম্লং বা কোষ্ণং দদ্যাদ্বিরেচনম্||৫||
.........................दद्यात्ततोऽस्मै वमनं मृदु| विशेषात् कासवमथुहृद्ग्रहस्वरसादिने| पिप्पलीसैन्धवक्षौद्रयुक्तं वाताविरोधि यत्| निर्हृते सुख़माप्नोति सकफे दुष्टविग्रहे| स्रोतःसु च विशुद्धेषु चरत्यविहतोऽनिलः| ध्मानोदावर्ततमके मातुलुङ्गाम्लवेतसैः| हिङ्गुपीलुविडैर्युक्तमन्नं स्यादनुलोमनम्| ससैन्धवं फलाम्लं वा कोष्णं दद्याद्विरेचनम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMSodhanasya sopapattikaM mahatvanidarSanam (6) · Śloka 6
এতে হি কফসংরুদ্ধগতিপ্রাণপ্রকোপজাঃ| তস্মাত্তন্মার্গশুদ্ধ্যর্থমূর্ধ্বাধঃ শোধনং হিতম্| যথা তথানিলস্তস্য মার্গমস্মাদ্বিশোধযেত্||৬||
एते हि कफसंरुद्धगतिप्राणप्रकोपजाः| तस्मात्तन्मार्गशुद्ध्यर्थमूर्ध्वाधः शोधनं हितम्| यथा तथानिलस्तस्य मार्गमस्माद्विशोधयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmapAnaviShayaH dravyANi ca (7) · Śloka 7
অশান্তৌ কৃতসংশুদ্ধের্ধূমৈর্লীনং মলং হরেত্| হরিদ্রাপত্রমেরণ্ডমূলং লাক্ষাং মনঃশিলাম্| সদেবদার্বলং মাংসীং পিষ্ট্বা বর্তিং প্রকল্পযেত্| তাং ঘৃতাক্তাং পিবেদ্ধূমং যবান্ বা ঘৃতসংযুতান্| মধূচ্ছিষ্টং সর্জরসং ঘৃতং বাগুরু বা গুরু| চন্দনং বাজশৃংগং বা বালান্বা স্নাববাগবাম্| ঋষ্যগোধাকুরডৈগণচর্মশৃঙ্গখুরাণি বা| গুগ্গুলুং বা মনোহ্বাং বা সালনির্যাসমেব বা| সল্লকীং গুগ্গুলুং লোহং পদ্মকং চ ঘৃতাপ্লুতম্||৭||
अशान्तौ कृतसंशुद्धेर्धूमैर्लीनं मलं हरेत्| हरिद्रापत्रमेरण्डमूलं लाक्षां मनःशिलाम्| सदेवदार्वलं मांसीं पिष्ट्वा वर्तिं प्रकल्पयेत्| तां घृताक्तां पिबेद्धूमं यवान् वा घृतसंयुतान्| मधूच्छिष्टं सर्जरसं घृतं वागुरु वा गुरु| चन्दनं वाजशृंगं वा बालान्वा स्नाववागवाम्| ऋष्यगोधाकुरडैगणचर्मशृङ्गखुराणि वा| गुग्गुलुं वा मनोह्वां वा सालनिर्यासमेव वा| सल्लकीं गुग्गुलुं लोहं पद्मकं च घृताप्लुतम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedanasyAvaSyakatAdikam (8) · Śloka 8
অবশ্যং স্বেদনীযানামাস্বেদ্যানামপি ক্ষণম্| স্বেদযেত্ সসিতাক্ষীরসুখোষ্ণস্নেহসেচনৈঃ| উত্কারিকোপনাহৈশ্চ স্বেদাধ্যাযোক্তভেষজৈঃ| উরঃ কণ্ঠং চ মৃদুভিঃ সামে ত্বামবিধিং চরেত্||৮||
अवश्यं स्वेदनीयानामास्वेद्यानामपि क्षणम्| स्वेदयेत् ससिताक्षीरसुख़ोष्णस्नेहसेचनैः| उत्कारिकोपनाहैश्च स्वेदाध्यायोक्तभेषजैः| उरः कण्ठं च मृदुभिः सामे त्वामविधिं चरेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SodhanAtiyogoddhatavAtaSamanam (9) · Śloka 9
অতিযোগোদ্ধতং বাতং দৃষ্ট্বা পবনাশনৈঃ| স্নিগ্ধৈ রসাদ্যৈর্নাত্যুষ্ণৈরভ্যঙ্গৈশ্চ শমং নযেত্||৯||
अतियोगोद्धतं वातं दृष्ट्वा पवनाशनैः| स्निग्धै रसाद्यैर्नात्युष्णैरभ्यङ्गैश्च शमं नयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaShAyAdInAM viShayaH (10) · Śloka 10
অনুত্ক্লিষ্টকফাস্বিন্নদুর্বলানাং হি শোধনাত্| বাযুর্লব্ধাস্পদো মর্ম সংশোষ্যাশু হরেদসূন্| কষাযলেহস্নেহাদ্যৈস্তেষাং সংশমযেদতঃ||১০||
अनुत्क्लिष्टकफास्विन्नदुर्बलानां हि शोधनात्| वायुर्लब्धास्पदो मर्म संशोष्याशु हरेदसून्| कषायलेहस्नेहाद्यैस्तेषां संशमयेदतः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShINakShatAdiShu viSeShaH (11) · Śloka 11
ক্ষীণক্ষতাতিসারাসৃক্পিত্তদাহানুবন্ধজান্| মধুরস্নিগ্ধশীতাদ্যৈর্হিধ্মাশ্বাসানুপাচরেত্||১১||
क्षीणक्षतातिसारासृक्पित्तदाहानुबन्धजान्| मधुरस्निग्धशीताद्यैर्हिध्माश्वासानुपाचरेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyamannam (auShadhasahitam) tatra jA~ggalarasAH yUShASca (12) · Śloka 12
কুলত্থদশমূলানাং ক্বাথে স্যুর্জাঙ্গলা রসাঃ| যূষাশ্চ শিগ্রুবার্তাককাসঘ্নবৃষমূলকৈঃ| পল্লবৈর্নিম্বকুলকবৃহতীমতুলুঙ্গজৈঃ| ব্যাঘ্রীদুরালভাশৃঙ্গবিল্বমধ্যত্রিকণ্টকৈঃ| সামৃতাগ্নিকুলত্থৈশ্চ যূষঃ স্যাত্ক্বথিতৈর্জলে| তদ্বদ্রাস্নাবৃঅত্যাদিবলামুদ্গৈঃ সচিত্রকৈঃ||১২||
कुलत्थदशमूलानां क्वाथे स्युर्जाङ्गला रसाः| यूषाश्च शिग्रुवार्ताककासघ्नवृषमूलकैः| पल्लवैर्निम्बकुलकबृहतीमतुलुङ्गजैः| व्याघ्रीदुरालभाशृङ्गविल्वमध्यत्रिकण्टकैः| सामृताग्निकुलत्थैश्च यूषः स्यात्क्वथितैर्जले| तद्वद्रास्नाबृअत्यादिबलामुद्गैः सचित्रकैः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAH kvAthapeyASca (13) · Śloka 13
পেযা চ চিত্রকাজাজীশৃঙ্গীসৌবর্চলৈর্হিতা| দশমূলেন বা কাসশ্বাসহিধ্মারুজাপহা| দশমূলশঠীরাস্নাভার্ঙ্গীবিল্বার্ধিপৌষ্করৈঃ| কুলীরশৃঙ্গীচপলাতামলক্যমৃতৌষধৈঃ| পিবেত্কষাযং জীর্ণেঽস্মিন্ পেযান্তৈরেব সাধিতাম্| শালিষষ্টিকগোধূমযবমুদ্গকুলত্থভুক্| কাসহৃদ্গ্রহপার্শ্বার্তিহিধ্মাশ্বাসপ্রশন্তযে| সক্তূন্ বার্কাঙ্কুরক্ষীরভাবিতানাং সমাক্ষিকান্| যবানাং দশমূলাদিনিষ্ক্বাথলুলিতান্ পিবেত্||১৩||
पेया च चित्रकाजाजीशृङ्गीसौवर्चलैर्हिता| दशमूलेन वा कासश्वासहिध्मारुजापहा| दशमूलशठीरास्नाभार्ङ्गीबिल्वार्धिपौष्करैः| कुलीरशृङ्गीचपलातामलक्यमृतौषधैः| पिबेत्कषायं जीर्णेऽस्मिन् पेयान्तैरेव साधिताम्| शालिषष्टिकगोधूमयवमुद्गकुलत्थभुक्| कासहृद्ग्रहपार्श्वार्तिहिध्माश्वासप्रशन्तये| सक्तून् वार्काङ्कुरक्षीरभावितानां समाक्षिकान्| यवानां दशमूलादिनिष्क्वाथलुलितान् पिबेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anne yojanIyAni (14) · Śloka 14
অন্নে চ যোজযেত্ক্ষারহিঙ্বাজ্যবিডদাডিমান্| সপৌষ্করশঠীব্যোষমাতুলুঙ্গাম্লবেতসান্| পিবেদ্বা বারুণীমণ্ডং হিধ্মাশ্বাসী পিপাসিতঃ||১৪||
अन्ने च योजयेत्क्षारहिङ्वाज्यबिडदाडिमान्| सपौष्करशठीव्योषमातुलुङ्गाम्लवेतसान्| पिबेद्वा वारुणीमण्डं हिध्माश्वासी पिपासितः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pippalyAdiBiH siddhM takram (15) · Śloka 15
পিপ্পলীপিপ্পলীমূলপথ্যাজন্তুঘ্নচিত্রকৈঃ| কল্কিতৈর্লেপিতে রূঢে নিক্ষিপেত্ ঘৃতভাজনে| তক্রং মাসস্থিতং তদ্ধি দীপনং শ্বাসকাসজিত্| পাঠাং মধুরসাং দারু সরলং চ নিশি স্থিতম্| সুরামণ্ডেঽল্পলবণং পিবেত্ প্রসৃতসম্মিতম্||১৫||
पिप्पलीपिप्पलीमूलपथ्याजन्तुघ्नचित्रकैः| कल्कितैर्लेपिते रूढे निक्षिपेत् घृतभाजने| तक्रं मासस्थितं तद्धि दीपनं श्वासकासजित्| पाठां मधुरसां दारु सरलं च निशि स्थितम्| सुरामण्डेऽल्पलवणं पिबेत् प्रसृतसम्मितम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SirIShAdiyogAH (16) · Śloka 16
শিরীষকুন্দকদলীকুসুমং পিপ্পলীযুতম্| তণ্ডুলাম্বুপ্লুতং হিধ্মাশ্বাসকাসহরং পরম্| আরনালেন পিষ্ট্বা বা মাতুলুঙ্গরসান্বিতান্| হিঙ্গুসৌবর্চলকণাকোলমুদ্গান্ জলেন বা| কোষ্ণেন ভার্ঙ্গী শুণ্ঠীং চ ক্ষারং বা মরিচান্বিতম্| স্বক্বাথপিষ্টাং লুলিতাং বাষ্পিকাং পাযযেত বা||১৬||
शिरीषकुन्दकदलीकुसुमं पिप्पलीयुतम्| तण्डुलाम्बुप्लुतं हिध्माश्वासकासहरं परम्| आरनालेन पिष्ट्वा वा मातुलुङ्गरसान्वितान्| हिङ्गुसौवर्चलकणाकोलमुद्गान् जलेन वा| कोष्णेन भार्ङ्गी शुण्ठीं च क्षारं वा मरिचान्वितम्| स्वक्वाथपिष्टां लुलितां वाष्पिकां पाययेत वा||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svarasayogau (17) · Śloka 17
স্বরসং সপ্তপর্ণস্য পুষ্পাণাং বা শিরীষতঃ| হিধ্মাশ্বাসে মধুকণাযুক্তং পিত্তকফানুগে||১৭||
स्वरसं सप्तपर्णस्य पुष्पाणां वा शिरीषतः| हिध्माश्वासे मधुकणायुक्तं पित्तकफानुगे||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tugAdiBirutkArikA (18) · Śloka 18
উত্কারিকা তুকাকৃষ্ণামধূলীগুডনাগরৈঃ| পিত্তানুবন্ধে যোক্তব্যা পবনে ত্বনুবন্ধিনি| শ্বাবিট্সামিষকণাঘৃতশল্যকশোণিতৈঃ||১৮||
उत्कारिका तुकाकृष्णामधूलीगुडनागरैः| पित्तानुबन्धे योक्तव्या पवने त्वनुबन्धिनि| श्वाविट्सामिषकणाघृतशल्यकशोणितैः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittAnubandhe kShIrayogAH (19) · Śloka 19
সুবর্চলারসব্যোষসর্পিভিঃ সহিতং পযঃ| অনুশাল্যোদনং পেযং বাতপিত্তেঽনুবন্ধিনি| চতুর্গুণাম্বুসিদ্ধং বা ছাগং সগুডনাগরম্| পিপ্পলীমূলমধুকগুডগোশ্বশকৃদ্রসান্| হিধ্মাভিষ্যন্দকসন্ধান্ লিহ্যান্মধুঘৃতান্বিতান্||১৯||
सुवर्चलारसव्योषसर्पिभिः सहितं पयः| अनुशाल्योदनं पेयं वातपित्तेऽनुबन्धिनि| चतुर्गुणाम्बुसिद्धं वा छागं सगुडनागरम्| पिप्पलीमूलमधुकगुडगोश्वशकृद्रसान्| हिध्माभिष्यन्दकसन्धान् लिह्यान्मधुघृतान्वितान्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahuSleShmaNi yogAH (20) · Śloka 20
গোগজাশ্ববরাহোষ্ট্রখরমেষাজবিড্রসান্| সমধ্বৈকৈকশো লিহ্যাদ্বহুশ্লেষ্মাথবা পিবেত্| চতুষ্পাচ্চর্মরোমাস্থিরবহুশৃঙ্গোদ্ভবাং মষীম্| তযৈব বাজিগন্ধাযা লিহ্যাচ্ছ্বাসী কফোল্বণঃ| ক্ষারং বা ত্রিফলাপাঠাবৃহতীফলমূলজম্||২০||
गोगजाश्ववराहोष्ट्रख़रमेषाजविड्रसान्| समध्वैकैकशो लिह्याद्बहुश्लेष्माथवा पिबेत्| चतुष्पाच्चर्मरोमास्थिरबहुशृङ्गोद्भवां मषीम्| तयैव वाजिगन्धाया लिह्याच्छ्वासी कफोल्बणः| क्षारं वा त्रिफलापाठाबृहतीफलमूलजम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana muktAdicUrNam (21) · Śloka 21
মুক্তপ্রবালবৈডূর্যশঙ্খসৌগন্ধিকাঞ্জনম্| মসারগল্লস্ফটিককাচৈলালবণদ্বযম্| অপামার্গফলং তাম্রমযো রূপ্যং শণাত্ফলম্| জ্যোতীরসেন তল্লিহ্যাদযো বৈকং মধুদ্রবম্||২১||
मुक्तप्रवालवैडूर्यशङ्ख़सौगन्धिकाञ्जनम्| मसारगल्लस्फटिककाचैलालवणद्वयम्| अपामार्गफलं ताम्रमयो रूप्यं शणात्फलम्| ज्योतीरसेन तल्लिह्यादयो वैकं मधुद्रवम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apare lehAH (22) · Śloka 22
শঠীপৌষ্করধাত্রীর্বা পৌষ্করং বা কণান্বিতম্| গৈরিকাঞ্জনকৃষ্ণা বা স্বরসং বা কপিত্থজম্| রসেন বা কপিত্থস্য ধাত্রীসৈন্ধবপিপ্পলীঃ| ঘৃতক্ষৌদ্রেণ বা পথ্যা বিডঙ্গোষণপিপ্পলীঃ| লিহ্যাদ্বা পিপ্পলীদ্রাক্ষাপথ্যাশৃঙ্গীদুরালভাঃ| ঘৃতমাক্ষিকতৈলৈর্বা ত্র্যূষণং ক্ষারসংযুতম্| পিপ্পলীক্ষৌদ্রযুক্তৌ বা রসৌ ধাত্রীকপিত্থযোঃ| সিতোপলা ত্বামলকী দ্রাক্ষাগোশ্বশকৃদ্রসম্| কোললাজমধুদ্রাক্ষাপিপ্পলীনাগরাণি বা| গুডতৈলনিশাদ্রাক্ষাকণরাস্নোষণানি বা| পিবেদ্রসাম্বুমদ্যাদ্যৈর্লেহৌষধরজাংসি বা||২২||
शठीपौष्करधात्रीर्वा पौष्करं वा कणान्वितम्| गैरिकाञ्जनकृष्णा वा स्वरसं वा कपित्थजम्| रसेन वा कपित्थस्य धात्रीसैन्धवपिप्पलीः| घृतक्षौद्रेण वा पथ्या विडङ्गोषणपिप्पलीः| लिह्याद्वा पिप्पलीद्राक्षापथ्याशृङ्गीदुरालभाः| घृतमाक्षिकतैलैर्वा त्र्यूषणं क्षारसंयुतम्| पिप्पलीक्षौद्रयुक्तौ वा रसौ धात्रीकपित्थयोः| सितोपला त्वामलकी द्राक्षागोश्वशकृद्रसम्| कोललाजमधुद्राक्षापिप्पलीनागराणि वा| गुडतैलनिशाद्राक्षाकणरास्नोषणानि वा| पिबेद्रसाम्बुमद्याद्यैर्लेहौषधरजांसि वा||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvantyAdicUrNam (23) · Śloka 23
জীবন্তীমুস্তসুরসত্বগেলাদ্বযপৌষ্করম্| চণ্ডাতামলকীলোহভার্ঙ্গীনাগরবালকম্| কর্কটাখ্যা শঠীকৃষ্ণা নাগকেসরচোরকম্| উপযুক্তং যথাকামং চূর্ণং দ্বিগুণশর্করম্| পার্শ্বরুগ্জ্বরশ্বাসঘ্নং হিধ্মাশ্বাসহরং পরম্||২৩||
जीवन्तीमुस्तसुरसत्वगेलाद्वयपौष्करम्| चण्डातामलकीलोहभार्ङ्गीनागरवालकम्| कर्कटाख्या शठीकृष्णा नागकेसरचोरकम्| उपयुक्तं यथाकामं चूर्णं द्विगुणशर्करम्| पार्श्वरुग्ज्वरश्वासघ्नं हिध्माश्वासहरं परम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyaM jIvantyAdicUrNam (24) · Śloka 24
জীবন্তী চোরকঃ শৃঙ্গী পৌষ্করং সুরসঃ শঠী| পিপ্পলীত্বগ্বিডক্ষারশুণ্ঠীহিঙ্গ্বম্লবেতসম্| এলাতামলকীভার্ঙ্গীবৃক্ষাম্লং চেতি চূর্ণিতম্| রসেন মাতুলুঙ্গস্য মদ্যেন হবিষাথবা| লীঢং প্রযুক্তমন্নে বা কেবলং চোপযোজিতম্| হিধ্মাশ্বাসবিবন্ধার্শঃ কাসহৃত্পার্শ্বশূলনুত্| শঠীতামলকীভার্ঙ্গীচণ্ডাবালকপৌষ্করম্| শর্করাষ্টগুণং চূর্ণং হিধ্মাশ্বাসহরং পরম্||২৪||
जीवन्ती चोरकः शृङ्गी पौष्करं सुरसः शठी| पिप्पलीत्वग्विडक्षारशुण्ठीहिङ्ग्वम्लवेतसम्| एलातामलकीभार्ङ्गीवृक्षाम्लं चेति चूर्णितम्| रसेन मातुलुङ्गस्य मद्येन हविषाथवा| लीढं प्रयुक्तमन्ने वा केवलं चोपयोजितम्| हिध्माश्वासविबन्धार्शः कासहृत्पार्श्वशूलनुत्| शठीतामलकीभार्ङ्गीचण्डावालकपौष्करम्| शर्कराष्टगुणं चूर्णं हिध्माश्वासहरं परम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anye pAnanasyayogAH (25) · Śloka 25
তুল্যং গুডং নাগরং চ ভক্ষযেন্নাবযেত বা| লশুনস্য পলাণ্ডোর্বা মূলং গৃঞ্জনকস্য বা| চন্দনাদ্বা রসং দদ্যান্নারীক্ষীরেণ নাবনম্| সশর্করাং পিপ্পলীং বা মধুকং বা মধুদ্রবম্| স্তন্যেন মক্ষিকাবিষ্ঠামলক্তকরসেন বা| সসৈন্ধবং ঘৃতাচ্ছং বা সিদ্ধং স্তন্যেন বা ঘৃতম্| কল্কিতৈর্মধুরদ্রব্যৈস্তত্ পিবেন্নাবযেত বা| সকৃদুষ্ণং সকৃচ্ছীতং ব্যত্যাসাত্সসিতং মধু| তদ্বত্ পযস্তথা সিদ্ধমধোভাগৌষধৈঘৃতম্||২৫||
तुल्यं गुडं नागरं च भक्षयेन्नावयेत वा| लशुनस्य पलाण्डोर्वा मूलं गृञ्जनकस्य वा| चन्दनाद्वा रसं दद्यान्नारीक्षीरेण नावनम्| सशर्करां पिप्पलीं वा मधुकं वा मधुद्रवम्| स्तन्येन मक्षिकाविष्ठामलक्तकरसेन वा| ससैन्धवं घृताच्छं वा सिद्धं स्तन्येन वा घृतम्| कल्कितैर्मधुरद्रव्यैस्तत् पिबेन्नावयेत वा| सकृदुष्णं सकृच्छीतं व्यत्यासात्ससितं मधु| तद्वत् पयस्तथा सिद्धमधोभागौषधैघृतम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNAdighRutam (26) · Śloka 26
কণাসৌবর্চলালাক্ষাবযস্থাহিঙ্গুচোরকৈঃ| সকাযস্থৈর্ঘৃতং মস্তুদশমূলরসে পচেত্| তত্পিবেজ্জীবনীযৈর্বা লিহ্যাত্সমধুসাধিতম্||২৬||
कणासौवर्चलालाक्षावयस्थाहिङ्गुचोरकैः| सकायस्थैर्घृतं मस्तुदशमूलरसे पचेत्| तत्पिबेज्जीवनीयैर्वा लिह्यात्समधुसाधितम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tejovatyAdighRutam (27) · Śloka 27
তেজোবত্যভযা কুষ্ঠং পিপ্পলী কটুরোহিণী| পূতীকং পৌষ্করং মূলং পলাশশ্চিত্রকঃ শঠী| পটুদ্বযং তামলকী জীবন্তী বিল্বপেশিকা| বচাপত্রং চ তালীসং কর্ষাংশৈস্তৈর্বিপাচযেত্| হিঙ্গুপাদৈর্ঘৃতপ্রস্থং পীতমাশু নিহন্তি তত্| শ্বাসানিলার্শোগ্রহণীহিধ্মাহৃত্পার্শ্ববেদনা||২৭||
तेजोवत्यभया कुष्ठं पिप्पली कटुरोहिणी| पूतीकं पौष्करं मूलं पलाशश्चित्रकः शठी| पटुद्वयं तामलकी जीवन्ती बिल्वपेशिका| वचापत्रं च तालीसं कर्षांशैस्तैर्विपाचयेत्| हिङ्गुपादैर्घृतप्रस्थं पीतमाशु निहन्ति तत्| श्वासानिलार्शोग्रहणीहिध्माहृत्पार्श्ववेदना||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purAdighRutam (28) · Śloka 28
সিদ্ধং বা পুরমঞ্জিষ্ঠালাক্ষাসর্জরসৈঃ পিবেত্| সপদ্মকমনোহ্বালৈর্ঘৃতপ্রস্থং পিচূন্মিতৈঃ||২৮||
सिद्धं वा पुरमञ्जिष्ठालाक्षासर्जरसैः पिबेत्| सपद्मकमनोह्वालैर्घृतप्रस्थं पिचून्मितैः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidAryAdighRutam (29) · Śloka 29
বত্সকাদিপ্রতীবাপং সিদ্ধং বা প্রথমে গণে| সপঞ্চলবণং সর্পিঃ শ্বাসকাসানপোহতি||২৯||
वत्सकादिप्रतीवापं सिद्धं वा प्रथमे गणे| सपञ्चलवणं सर्पिः श्वासकासानपोहति||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hiMsrAdighRutam (30) · Śloka 30
হিংস্রাবিডঙ্গপূতীকাত্রিকটুত্রিফলাগ্নিকৈঃ| কোলমাত্রৈর্ঘৃতপ্রস্থং পাচযেত্সলিলাঢকে| ক্ষীরপ্রস্থদ্বযোপেতং তত্ কাসশ্বাসপীনসান্| অর্শাস্যরোচকং গুল্মং ক্ষযং হিধ্মাঞ্চ নাশযেত্||৩০||
हिंस्राविडङ्गपूतीकात्रिकटुत्रिफलाग्निकैः| कोलमात्रैर्घृतप्रस्थं पाचयेत्सलिलाढके| क्षीरप्रस्थद्वयोपेतं तत् कासश्वासपीनसान्| अर्शास्यरोचकं गुल्मं क्षयं हिध्माञ्च नाशयेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRutAntarANi (31) · Śloka 31
সৈন্ধবার্ধাংশযুক্তং বা পুরাণং পাযযেদ্ঘৃতম্| ধান্বন্তরং বৃষঘৃতং দাধিকং ত্র্যূষণাদি বা||৩১||
सैन्धवार्धांशयुक्तं वा पुराणं पाययेद्घृतम्| धान्वन्तरं वृषघृतं दाधिकं त्र्यूषणादि वा||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SItAmbusekAdi (32) · Śloka 32
শীতাম্বুসেকঃ সহসা ত্রাসবিক্ষেপভীশুচঃ| হর্ষের্ষ্যোচ্ছ্বাসরোধশ্চ হিতং কীটৈশ্চ দংশনম্||৩২||
शीताम्बुसेकः सहसा त्रासविक्षेपभीशुचः| हर्षेर्ष्योच्छ्वासरोधश्च हितं कीटैश्च दंशनम्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAsUtram (33-5) · Śloka 5
যত্ কিঞ্চিত্কফবাতঘ্নমূষ্ণং বাতানুলোমনম্| তত্সেব্যং প্রাযশো যচ্চ সুতরাং মারুতাপহম্| বাতকৃদ্বা কফহরং কফকৃদ্বাঽনিলাপহম্| কার্যং নৈকান্তিকং তাভ্যাং প্রাযঃ শ্রেযোঽনিলাপহম্| সর্বেষাং বৃংহণো হ্যল্পঃ শক্যশ্চ প্রাযশো ভবেত্| নাত্যর্থং শমনোপাযো ভৃশো শক্যশ্চ কর্শনে| শমনৈর্বৃংহণৈশ্চাতো ভূযিষ্ঠং তানুপাচরেত্| কাসশ্বাসক্ষযচ্ছর্দিহিধ্মাশ্চান্যোন্যভেষজৈঃ||৩৩|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাবষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং চিকিত্সিতস্থানে শ্বাসহিধ্মাচিকিত্সিতন্নাম ষষ্ঠোঽধ্যাযঃ||৫||
यत् किञ्चित्कफवातघ्नमूष्णं वातानुलोमनम्| तत्सेव्यं प्रायशो यच्च सुतरां मारुतापहम्| वातकृद्वा कफहरं कफकृद्वाऽनिलापहम्| कार्यं नैकान्तिकं ताभ्यां प्रायः श्रेयोऽनिलापहम्| सर्वेषां बृंहणो ह्यल्पः शक्यश्च प्रायशो भवेत्| नात्यर्थं शमनोपायो भृशो शक्यश्च कर्शने| शमनैर्बृंहणैश्चातो भूयिष्ठं तानुपाचरेत्| कासश्वासक्षयच्छर्दिहिध्माश्चान्योन्यभेषजैः||३३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने श्वासहिध्माचिकित्सितन्नाम षष्ठोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon