Adhikarana atha SvAsahidhmAcikitsitaM nAma ShaShTho~adhyAyaH adhyAya pratij~jA (1) · Śloka 1
athātō śvāsahidhmācikitsitaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ||1||
अथातो श्वासहिध्माचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SvAsahidhmayostulyacikitsitatvam (2) · Śloka 2
śvāsahidhmā yatastulyahētvādyāḥ sādhanaṁ tataḥ| tulyamēva ....................................||2||
श्वासहिध्मा यतस्तुल्यहेत्वाद्याः साधनं ततः| तुल्यमेव ....................................||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tayorAdau svedanam (3) · Śloka 3
.......................tadārttañca pūrvaṁ svēdairupācarēt| snigdhairlavaṇatailāktaṁ srōtassu granthitaḥ kaphaḥ| tairlīnō'pi vilīnō'sya kōṣṭaṁ prāptaḥ sunirharaḥ| bhavadravēṣu mr̥dutvaṁ ca mārutē cānulōmatā||3||
.......................तदार्त्तञ्च पूर्वं स्वेदैरुपाचरेत्| स्निग्धैर्लवणतैलाक्तं स्रोतस्सु ग्रन्थितः कफः| तैर्लीनोऽपि विलीनोऽस्य कोष्टं प्राप्तः सुनिर्हरः| भवद्रवेषु मृदुत्वं च मारुते चानुलोमता||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedanottaraM Bojanam (4) · Śloka 4
svinnaṁ ca bhōjayēdannaṁ snigdhamānūpajai rasaiḥ| dadhyuttarēṇa vā.................................||4||
स्विन्नं च भोजयेदन्नं स्निग्धमानूपजै रसैः| दध्युत्तरेण वा.................................||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanayorviShayaH Pala~jca (5) · Śloka 5
.........................dadyāttatō'smai vamanaṁ mr̥du| viśēṣāt kāsavamathuhr̥dgrahasvarasādinē| pippalīsaindhavakṣaudrayuktaṁ vātāvirōdhi yat| nirhr̥tē sukhamāpnōti sakaphē duṣṭavigrahē| srōtaḥsu ca viśuddhēṣu caratyavihatō'nilaḥ| dhmānōdāvartatamakē mātuluṅgāmlavētasaiḥ| hiṅgupīluviḍairyuktamannaṁ syādanulōmanam| sasaindhavaṁ phalāmlaṁ vā kōṣṇaṁ dadyādvirēcanam||5||
.........................दद्यात्ततोऽस्मै वमनं मृदु| विशेषात् कासवमथुहृद्ग्रहस्वरसादिने| पिप्पलीसैन्धवक्षौद्रयुक्तं वाताविरोधि यत्| निर्हृते सुख़माप्नोति सकफे दुष्टविग्रहे| स्रोतःसु च विशुद्धेषु चरत्यविहतोऽनिलः| ध्मानोदावर्ततमके मातुलुङ्गाम्लवेतसैः| हिङ्गुपीलुविडैर्युक्तमन्नं स्यादनुलोमनम्| ससैन्धवं फलाम्लं वा कोष्णं दद्याद्विरेचनम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMSodhanasya sopapattikaM mahatvanidarSanam (6) · Śloka 6
ētē hi kaphasaṁruddhagatiprāṇaprakōpajāḥ| tasmāttanmārgaśuddhyarthamūrdhvādhaḥ śōdhanaṁ hitam| yathā tathānilastasya mārgamasmādviśōdhayēt||6||
एते हि कफसंरुद्धगतिप्राणप्रकोपजाः| तस्मात्तन्मार्गशुद्ध्यर्थमूर्ध्वाधः शोधनं हितम्| यथा तथानिलस्तस्य मार्गमस्माद्विशोधयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmapAnaviShayaH dravyANi ca (7) · Śloka 7
aśāntau kr̥tasaṁśuddhērdhūmairlīnaṁ malaṁ harēt| haridrāpatramēraṇḍamūlaṁ lākṣāṁ manaḥśilām| sadēvadārvalaṁ māṁsīṁ piṣṭvā vartiṁ prakalpayēt| tāṁ ghr̥tāktāṁ pibēddhūmaṁ yavān vā ghr̥tasaṁyutān| madhūcchiṣṭaṁ sarjarasaṁ ghr̥taṁ vāguru vā guru| candanaṁ vājaśr̥ṁgaṁ vā bālānvā snāvavāgavām| r̥ṣyagōdhākuraḍaigaṇacarmaśr̥ṅgakhurāṇi vā| gugguluṁ vā manōhvāṁ vā sālaniryāsamēva vā| sallakīṁ gugguluṁ lōhaṁ padmakaṁ ca ghr̥tāplutam||7||
अशान्तौ कृतसंशुद्धेर्धूमैर्लीनं मलं हरेत्| हरिद्रापत्रमेरण्डमूलं लाक्षां मनःशिलाम्| सदेवदार्वलं मांसीं पिष्ट्वा वर्तिं प्रकल्पयेत्| तां घृताक्तां पिबेद्धूमं यवान् वा घृतसंयुतान्| मधूच्छिष्टं सर्जरसं घृतं वागुरु वा गुरु| चन्दनं वाजशृंगं वा बालान्वा स्नाववागवाम्| ऋष्यगोधाकुरडैगणचर्मशृङ्गखुराणि वा| गुग्गुलुं वा मनोह्वां वा सालनिर्यासमेव वा| सल्लकीं गुग्गुलुं लोहं पद्मकं च घृताप्लुतम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedanasyAvaSyakatAdikam (8) · Śloka 8
avaśyaṁ svēdanīyānāmāsvēdyānāmapi kṣaṇam| svēdayēt sasitākṣīrasukhōṣṇasnēhasēcanaiḥ| utkārikōpanāhaiśca svēdādhyāyōktabhēṣajaiḥ| uraḥ kaṇṭhaṁ ca mr̥dubhiḥ sāmē tvāmavidhiṁ carēt||8||
अवश्यं स्वेदनीयानामास्वेद्यानामपि क्षणम्| स्वेदयेत् ससिताक्षीरसुख़ोष्णस्नेहसेचनैः| उत्कारिकोपनाहैश्च स्वेदाध्यायोक्तभेषजैः| उरः कण्ठं च मृदुभिः सामे त्वामविधिं चरेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SodhanAtiyogoddhatavAtaSamanam (9) · Śloka 9
atiyōgōddhataṁ vātaṁ dr̥ṣṭvā pavanāśanaiḥ| snigdhai rasādyairnātyuṣṇairabhyaṅgaiśca śamaṁ nayēt||9||
अतियोगोद्धतं वातं दृष्ट्वा पवनाशनैः| स्निग्धै रसाद्यैर्नात्युष्णैरभ्यङ्गैश्च शमं नयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaShAyAdInAM viShayaH (10) · Śloka 10
anutkliṣṭakaphāsvinnadurbalānāṁ hi śōdhanāt| vāyurlabdhāspadō marma saṁśōṣyāśu harēdasūn| kaṣāyalēhasnēhādyaistēṣāṁ saṁśamayēdataḥ||10||
अनुत्क्लिष्टकफास्विन्नदुर्बलानां हि शोधनात्| वायुर्लब्धास्पदो मर्म संशोष्याशु हरेदसून्| कषायलेहस्नेहाद्यैस्तेषां संशमयेदतः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShINakShatAdiShu viSeShaH (11) · Śloka 11
kṣīṇakṣatātisārāsr̥kpittadāhānubandhajān| madhurasnigdhaśītādyairhidhmāśvāsānupācarēt||11||
क्षीणक्षतातिसारासृक्पित्तदाहानुबन्धजान्| मधुरस्निग्धशीताद्यैर्हिध्माश्वासानुपाचरेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyamannam (auShadhasahitam) tatra jA~ggalarasAH yUShASca (12) · Śloka 12
kulatthadaśamūlānāṁ kvāthē syurjāṅgalā rasāḥ| yūṣāśca śigruvārtākakāsaghnavr̥ṣamūlakaiḥ| pallavairnimbakulakabr̥hatīmatuluṅgajaiḥ| vyāghrīdurālabhāśr̥ṅgavilvamadhyatrikaṇṭakaiḥ| sāmr̥tāgnikulatthaiśca yūṣaḥ syātkvathitairjalē| tadvadrāsnābr̥atyādibalāmudgaiḥ sacitrakaiḥ||12||
कुलत्थदशमूलानां क्वाथे स्युर्जाङ्गला रसाः| यूषाश्च शिग्रुवार्ताककासघ्नवृषमूलकैः| पल्लवैर्निम्बकुलकबृहतीमतुलुङ्गजैः| व्याघ्रीदुरालभाशृङ्गविल्वमध्यत्रिकण्टकैः| सामृताग्निकुलत्थैश्च यूषः स्यात्क्वथितैर्जले| तद्वद्रास्नाबृअत्यादिबलामुद्गैः सचित्रकैः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAH kvAthapeyASca (13) · Śloka 13
pēyā ca citrakājājīśr̥ṅgīsauvarcalairhitā| daśamūlēna vā kāsaśvāsahidhmārujāpahā| daśamūlaśaṭhīrāsnābhārṅgībilvārdhipauṣkaraiḥ| kulīraśr̥ṅgīcapalātāmalakyamr̥tauṣadhaiḥ| pibētkaṣāyaṁ jīrṇē'smin pēyāntairēva sādhitām| śāliṣaṣṭikagōdhūmayavamudgakulatthabhuk| kāsahr̥dgrahapārśvārtihidhmāśvāsapraśantayē| saktūn vārkāṅkurakṣīrabhāvitānāṁ samākṣikān| yavānāṁ daśamūlādiniṣkvāthalulitān pibēt||13||
पेया च चित्रकाजाजीशृङ्गीसौवर्चलैर्हिता| दशमूलेन वा कासश्वासहिध्मारुजापहा| दशमूलशठीरास्नाभार्ङ्गीबिल्वार्धिपौष्करैः| कुलीरशृङ्गीचपलातामलक्यमृतौषधैः| पिबेत्कषायं जीर्णेऽस्मिन् पेयान्तैरेव साधिताम्| शालिषष्टिकगोधूमयवमुद्गकुलत्थभुक्| कासहृद्ग्रहपार्श्वार्तिहिध्माश्वासप्रशन्तये| सक्तून् वार्काङ्कुरक्षीरभावितानां समाक्षिकान्| यवानां दशमूलादिनिष्क्वाथलुलितान् पिबेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anne yojanIyAni (14) · Śloka 14
annē ca yōjayētkṣārahiṅvājyabiḍadāḍimān| sapauṣkaraśaṭhīvyōṣamātuluṅgāmlavētasān| pibēdvā vāruṇīmaṇḍaṁ hidhmāśvāsī pipāsitaḥ||14||
अन्ने च योजयेत्क्षारहिङ्वाज्यबिडदाडिमान्| सपौष्करशठीव्योषमातुलुङ्गाम्लवेतसान्| पिबेद्वा वारुणीमण्डं हिध्माश्वासी पिपासितः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pippalyAdiBiH siddhM takram (15) · Śloka 15
pippalīpippalīmūlapathyājantughnacitrakaiḥ| kalkitairlēpitē rūḍhē nikṣipēt ghr̥tabhājanē| takraṁ māsasthitaṁ taddhi dīpanaṁ śvāsakāsajit| pāṭhāṁ madhurasāṁ dāru saralaṁ ca niśi sthitam| surāmaṇḍē'lpalavaṇaṁ pibēt prasr̥tasammitam||15||
पिप्पलीपिप्पलीमूलपथ्याजन्तुघ्नचित्रकैः| कल्कितैर्लेपिते रूढे निक्षिपेत् घृतभाजने| तक्रं मासस्थितं तद्धि दीपनं श्वासकासजित्| पाठां मधुरसां दारु सरलं च निशि स्थितम्| सुरामण्डेऽल्पलवणं पिबेत् प्रसृतसम्मितम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SirIShAdiyogAH (16) · Śloka 16
śirīṣakundakadalīkusumaṁ pippalīyutam| taṇḍulāmbuplutaṁ hidhmāśvāsakāsaharaṁ param| āranālēna piṣṭvā vā mātuluṅgarasānvitān| hiṅgusauvarcalakaṇākōlamudgān jalēna vā| kōṣṇēna bhārṅgī śuṇṭhīṁ ca kṣāraṁ vā maricānvitam| svakvāthapiṣṭāṁ lulitāṁ vāṣpikāṁ pāyayēta vā||16||
शिरीषकुन्दकदलीकुसुमं पिप्पलीयुतम्| तण्डुलाम्बुप्लुतं हिध्माश्वासकासहरं परम्| आरनालेन पिष्ट्वा वा मातुलुङ्गरसान्वितान्| हिङ्गुसौवर्चलकणाकोलमुद्गान् जलेन वा| कोष्णेन भार्ङ्गी शुण्ठीं च क्षारं वा मरिचान्वितम्| स्वक्वाथपिष्टां लुलितां वाष्पिकां पाययेत वा||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svarasayogau (17) · Śloka 17
svarasaṁ saptaparṇasya puṣpāṇāṁ vā śirīṣataḥ| hidhmāśvāsē madhukaṇāyuktaṁ pittakaphānugē||17||
स्वरसं सप्तपर्णस्य पुष्पाणां वा शिरीषतः| हिध्माश्वासे मधुकणायुक्तं पित्तकफानुगे||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tugAdiBirutkArikA (18) · Śloka 18
utkārikā tukākr̥ṣṇāmadhūlīguḍanāgaraiḥ| pittānubandhē yōktavyā pavanē tvanubandhini| śvāviṭsāmiṣakaṇāghr̥taśalyakaśōṇitaiḥ||18||
उत्कारिका तुकाकृष्णामधूलीगुडनागरैः| पित्तानुबन्धे योक्तव्या पवने त्वनुबन्धिनि| श्वाविट्सामिषकणाघृतशल्यकशोणितैः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittAnubandhe kShIrayogAH (19) · Śloka 19
suvarcalārasavyōṣasarpibhiḥ sahitaṁ payaḥ| anuśālyōdanaṁ pēyaṁ vātapittē'nubandhini| caturguṇāmbusiddhaṁ vā chāgaṁ saguḍanāgaram| pippalīmūlamadhukaguḍagōśvaśakr̥drasān| hidhmābhiṣyandakasandhān lihyānmadhughr̥tānvitān||19||
सुवर्चलारसव्योषसर्पिभिः सहितं पयः| अनुशाल्योदनं पेयं वातपित्तेऽनुबन्धिनि| चतुर्गुणाम्बुसिद्धं वा छागं सगुडनागरम्| पिप्पलीमूलमधुकगुडगोश्वशकृद्रसान्| हिध्माभिष्यन्दकसन्धान् लिह्यान्मधुघृतान्वितान्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahuSleShmaNi yogAH (20) · Śloka 20
gōgajāśvavarāhōṣṭrakharamēṣājaviḍrasān| samadhvaikaikaśō lihyādbahuślēṣmāthavā pibēt| catuṣpāccarmarōmāsthirabahuśr̥ṅgōdbhavāṁ maṣīm| tayaiva vājigandhāyā lihyācchvāsī kaphōlbaṇaḥ| kṣāraṁ vā triphalāpāṭhābr̥hatīphalamūlajam||20||
गोगजाश्ववराहोष्ट्रख़रमेषाजविड्रसान्| समध्वैकैकशो लिह्याद्बहुश्लेष्माथवा पिबेत्| चतुष्पाच्चर्मरोमास्थिरबहुशृङ्गोद्भवां मषीम्| तयैव वाजिगन्धाया लिह्याच्छ्वासी कफोल्बणः| क्षारं वा त्रिफलापाठाबृहतीफलमूलजम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana muktAdicUrNam (21) · Śloka 21
muktapravālavaiḍūryaśaṅkhasaugandhikāñjanam| masāragallasphaṭikakācailālavaṇadvayam| apāmārgaphalaṁ tāmramayō rūpyaṁ śaṇātphalam| jyōtīrasēna tallihyādayō vaikaṁ madhudravam||21||
मुक्तप्रवालवैडूर्यशङ्ख़सौगन्धिकाञ्जनम्| मसारगल्लस्फटिककाचैलालवणद्वयम्| अपामार्गफलं ताम्रमयो रूप्यं शणात्फलम्| ज्योतीरसेन तल्लिह्यादयो वैकं मधुद्रवम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apare lehAH (22) · Śloka 22
śaṭhīpauṣkaradhātrīrvā pauṣkaraṁ vā kaṇānvitam| gairikāñjanakr̥ṣṇā vā svarasaṁ vā kapitthajam| rasēna vā kapitthasya dhātrīsaindhavapippalīḥ| ghr̥takṣaudrēṇa vā pathyā viḍaṅgōṣaṇapippalīḥ| lihyādvā pippalīdrākṣāpathyāśr̥ṅgīdurālabhāḥ| ghr̥tamākṣikatailairvā tryūṣaṇaṁ kṣārasaṁyutam| pippalīkṣaudrayuktau vā rasau dhātrīkapitthayōḥ| sitōpalā tvāmalakī drākṣāgōśvaśakr̥drasam| kōlalājamadhudrākṣāpippalīnāgarāṇi vā| guḍatailaniśādrākṣākaṇarāsnōṣaṇāni vā| pibēdrasāmbumadyādyairlēhauṣadharajāṁsi vā||22||
शठीपौष्करधात्रीर्वा पौष्करं वा कणान्वितम्| गैरिकाञ्जनकृष्णा वा स्वरसं वा कपित्थजम्| रसेन वा कपित्थस्य धात्रीसैन्धवपिप्पलीः| घृतक्षौद्रेण वा पथ्या विडङ्गोषणपिप्पलीः| लिह्याद्वा पिप्पलीद्राक्षापथ्याशृङ्गीदुरालभाः| घृतमाक्षिकतैलैर्वा त्र्यूषणं क्षारसंयुतम्| पिप्पलीक्षौद्रयुक्तौ वा रसौ धात्रीकपित्थयोः| सितोपला त्वामलकी द्राक्षागोश्वशकृद्रसम्| कोललाजमधुद्राक्षापिप्पलीनागराणि वा| गुडतैलनिशाद्राक्षाकणरास्नोषणानि वा| पिबेद्रसाम्बुमद्याद्यैर्लेहौषधरजांसि वा||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvantyAdicUrNam (23) · Śloka 23
jīvantīmustasurasatvagēlādvayapauṣkaram| caṇḍātāmalakīlōhabhārṅgīnāgaravālakam| karkaṭākhyā śaṭhīkr̥ṣṇā nāgakēsaracōrakam| upayuktaṁ yathākāmaṁ cūrṇaṁ dviguṇaśarkaram| pārśvarugjvaraśvāsaghnaṁ hidhmāśvāsaharaṁ param||23||
जीवन्तीमुस्तसुरसत्वगेलाद्वयपौष्करम्| चण्डातामलकीलोहभार्ङ्गीनागरवालकम्| कर्कटाख्या शठीकृष्णा नागकेसरचोरकम्| उपयुक्तं यथाकामं चूर्णं द्विगुणशर्करम्| पार्श्वरुग्ज्वरश्वासघ्नं हिध्माश्वासहरं परम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyaM jIvantyAdicUrNam (24) · Śloka 24
jīvantī cōrakaḥ śr̥ṅgī pauṣkaraṁ surasaḥ śaṭhī| pippalītvagviḍakṣāraśuṇṭhīhiṅgvamlavētasam| ēlātāmalakībhārṅgīvr̥kṣāmlaṁ cēti cūrṇitam| rasēna mātuluṅgasya madyēna haviṣāthavā| līḍhaṁ prayuktamannē vā kēvalaṁ cōpayōjitam| hidhmāśvāsavibandhārśaḥ kāsahr̥tpārśvaśūlanut| śaṭhītāmalakībhārṅgīcaṇḍāvālakapauṣkaram| śarkarāṣṭaguṇaṁ cūrṇaṁ hidhmāśvāsaharaṁ param||24||
जीवन्ती चोरकः शृङ्गी पौष्करं सुरसः शठी| पिप्पलीत्वग्विडक्षारशुण्ठीहिङ्ग्वम्लवेतसम्| एलातामलकीभार्ङ्गीवृक्षाम्लं चेति चूर्णितम्| रसेन मातुलुङ्गस्य मद्येन हविषाथवा| लीढं प्रयुक्तमन्ने वा केवलं चोपयोजितम्| हिध्माश्वासविबन्धार्शः कासहृत्पार्श्वशूलनुत्| शठीतामलकीभार्ङ्गीचण्डावालकपौष्करम्| शर्कराष्टगुणं चूर्णं हिध्माश्वासहरं परम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anye pAnanasyayogAH (25) · Śloka 25
tulyaṁ guḍaṁ nāgaraṁ ca bhakṣayēnnāvayēta vā| laśunasya palāṇḍōrvā mūlaṁ gr̥ñjanakasya vā| candanādvā rasaṁ dadyānnārīkṣīrēṇa nāvanam| saśarkarāṁ pippalīṁ vā madhukaṁ vā madhudravam| stanyēna makṣikāviṣṭhāmalaktakarasēna vā| sasaindhavaṁ ghr̥tācchaṁ vā siddhaṁ stanyēna vā ghr̥tam| kalkitairmadhuradravyaistat pibēnnāvayēta vā| sakr̥duṣṇaṁ sakr̥cchītaṁ vyatyāsātsasitaṁ madhu| tadvat payastathā siddhamadhōbhāgauṣadhaighr̥tam||25||
तुल्यं गुडं नागरं च भक्षयेन्नावयेत वा| लशुनस्य पलाण्डोर्वा मूलं गृञ्जनकस्य वा| चन्दनाद्वा रसं दद्यान्नारीक्षीरेण नावनम्| सशर्करां पिप्पलीं वा मधुकं वा मधुद्रवम्| स्तन्येन मक्षिकाविष्ठामलक्तकरसेन वा| ससैन्धवं घृताच्छं वा सिद्धं स्तन्येन वा घृतम्| कल्कितैर्मधुरद्रव्यैस्तत् पिबेन्नावयेत वा| सकृदुष्णं सकृच्छीतं व्यत्यासात्ससितं मधु| तद्वत् पयस्तथा सिद्धमधोभागौषधैघृतम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNAdighRutam (26) · Śloka 26
kaṇāsauvarcalālākṣāvayasthāhiṅgucōrakaiḥ| sakāyasthairghr̥taṁ mastudaśamūlarasē pacēt| tatpibējjīvanīyairvā lihyātsamadhusādhitam||26||
कणासौवर्चलालाक्षावयस्थाहिङ्गुचोरकैः| सकायस्थैर्घृतं मस्तुदशमूलरसे पचेत्| तत्पिबेज्जीवनीयैर्वा लिह्यात्समधुसाधितम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tejovatyAdighRutam (27) · Śloka 27
tējōvatyabhayā kuṣṭhaṁ pippalī kaṭurōhiṇī| pūtīkaṁ pauṣkaraṁ mūlaṁ palāśaścitrakaḥ śaṭhī| paṭudvayaṁ tāmalakī jīvantī bilvapēśikā| vacāpatraṁ ca tālīsaṁ karṣāṁśaistairvipācayēt| hiṅgupādairghr̥taprasthaṁ pītamāśu nihanti tat| śvāsānilārśōgrahaṇīhidhmāhr̥tpārśvavēdanā||27||
तेजोवत्यभया कुष्ठं पिप्पली कटुरोहिणी| पूतीकं पौष्करं मूलं पलाशश्चित्रकः शठी| पटुद्वयं तामलकी जीवन्ती बिल्वपेशिका| वचापत्रं च तालीसं कर्षांशैस्तैर्विपाचयेत्| हिङ्गुपादैर्घृतप्रस्थं पीतमाशु निहन्ति तत्| श्वासानिलार्शोग्रहणीहिध्माहृत्पार्श्ववेदना||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purAdighRutam (28) · Śloka 28
siddhaṁ vā puramañjiṣṭhālākṣāsarjarasaiḥ pibēt| sapadmakamanōhvālairghr̥taprasthaṁ picūnmitaiḥ||28||
सिद्धं वा पुरमञ्जिष्ठालाक्षासर्जरसैः पिबेत्| सपद्मकमनोह्वालैर्घृतप्रस्थं पिचून्मितैः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidAryAdighRutam (29) · Śloka 29
vatsakādipratīvāpaṁ siddhaṁ vā prathamē gaṇē| sapañcalavaṇaṁ sarpiḥ śvāsakāsānapōhati||29||
वत्सकादिप्रतीवापं सिद्धं वा प्रथमे गणे| सपञ्चलवणं सर्पिः श्वासकासानपोहति||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hiMsrAdighRutam (30) · Śloka 30
hiṁsrāviḍaṅgapūtīkātrikaṭutriphalāgnikaiḥ| kōlamātrairghr̥taprasthaṁ pācayētsalilāḍhakē| kṣīraprasthadvayōpētaṁ tat kāsaśvāsapīnasān| arśāsyarōcakaṁ gulmaṁ kṣayaṁ hidhmāñca nāśayēt||30||
हिंस्राविडङ्गपूतीकात्रिकटुत्रिफलाग्निकैः| कोलमात्रैर्घृतप्रस्थं पाचयेत्सलिलाढके| क्षीरप्रस्थद्वयोपेतं तत् कासश्वासपीनसान्| अर्शास्यरोचकं गुल्मं क्षयं हिध्माञ्च नाशयेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRutAntarANi (31) · Śloka 31
saindhavārdhāṁśayuktaṁ vā purāṇaṁ pāyayēdghr̥tam| dhānvantaraṁ vr̥ṣaghr̥taṁ dādhikaṁ tryūṣaṇādi vā||31||
सैन्धवार्धांशयुक्तं वा पुराणं पाययेद्घृतम्| धान्वन्तरं वृषघृतं दाधिकं त्र्यूषणादि वा||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SItAmbusekAdi (32) · Śloka 32
śītāmbusēkaḥ sahasā trāsavikṣēpabhīśucaḥ| harṣērṣyōcchvāsarōdhaśca hitaṁ kīṭaiśca daṁśanam||32||
शीताम्बुसेकः सहसा त्रासविक्षेपभीशुचः| हर्षेर्ष्योच्छ्वासरोधश्च हितं कीटैश्च दंशनम्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAsUtram (33-5) · Śloka 5
yat kiñcitkaphavātaghnamūṣṇaṁ vātānulōmanam| tatsēvyaṁ prāyaśō yacca sutarāṁ mārutāpaham| vātakr̥dvā kaphaharaṁ kaphakr̥dvā'nilāpaham| kāryaṁ naikāntikaṁ tābhyāṁ prāyaḥ śrēyō'nilāpaham| sarvēṣāṁ br̥ṁhaṇō hyalpaḥ śakyaśca prāyaśō bhavēt| nātyarthaṁ śamanōpāyō bhr̥śō śakyaśca karśanē| śamanairbr̥ṁhaṇaiścātō bhūyiṣṭhaṁ tānupācarēt| kāsaśvāsakṣayacchardihidhmāścānyōnyabhēṣajaiḥ||33|| iti vaidyapatisiṁhaguptasya sūnōrvāgbhaṭasya kr̥tāvaṣṭāṅgasaṁgrahasaṁhitāyāṁ cikitsitasthānē śvāsahidhmācikitsitannāma ṣaṣṭhō'dhyāyaḥ||5||
यत् किञ्चित्कफवातघ्नमूष्णं वातानुलोमनम्| तत्सेव्यं प्रायशो यच्च सुतरां मारुतापहम्| वातकृद्वा कफहरं कफकृद्वाऽनिलापहम्| कार्यं नैकान्तिकं ताभ्यां प्रायः श्रेयोऽनिलापहम्| सर्वेषां बृंहणो ह्यल्पः शक्यश्च प्रायशो भवेत्| नात्यर्थं शमनोपायो भृशो शक्यश्च कर्शने| शमनैर्बृंहणैश्चातो भूयिष्ठं तानुपाचरेत्| कासश्वासक्षयच्छर्दिहिध्माश्चान्योन्यभेषजैः||३३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने श्वासहिध्माचिकित्सितन्नाम षष्ठोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon