Adhikarana atha SvAsahidhmAcikitsitaM nAma ShaShTho~adhyAyaH adhyAya pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो श्वासहिध्माचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SvAsahidhmayostulyacikitsitatvam (2) · Śloka 2
ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾ ಯತಸ್ತುಲ್ಯಹೇತ್ವಾದ್ಯಾಃ ಸಾಧನಂ ತತಃ| ತುಲ್ಯಮೇವ ....................................||೨||
श्वासहिध्मा यतस्तुल्यहेत्वाद्याः साधनं ततः| तुल्यमेव ....................................||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tayorAdau svedanam (3) · Śloka 3
.......................ತದಾರ್ತ್ತಞ್ಚ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ವೇದೈರುಪಾಚರೇತ್| ಸ್ನಿಗ್ಧೈರ್ಲವಣತೈಲಾಕ್ತಂ ಸ್ರೋತಸ್ಸು ಗ್ರನ್ಥಿತಃ ಕಫಃ| ತೈರ್ಲೀನೋಽಪಿ ವಿಲೀನೋಽಸ್ಯ ಕೋಷ್ಟಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಸುನಿರ್ಹರಃ| ಭವದ್ರವೇಷು ಮೃದುತ್ವಂ ಚ ಮಾರುತೇ ಚಾನುಲೋಮತಾ||೩||
.......................तदार्त्तञ्च पूर्वं स्वेदैरुपाचरेत्| स्निग्धैर्लवणतैलाक्तं स्रोतस्सु ग्रन्थितः कफः| तैर्लीनोऽपि विलीनोऽस्य कोष्टं प्राप्तः सुनिर्हरः| भवद्रवेषु मृदुत्वं च मारुते चानुलोमता||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedanottaraM Bojanam (4) · Śloka 4
ಸ್ವಿನ್ನಂ ಚ ಭೋಜಯೇದನ್ನಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಾನೂಪಜೈ ರಸೈಃ| ದಧ್ಯುತ್ತರೇಣ ವಾ.................................||೪||
स्विन्नं च भोजयेदन्नं स्निग्धमानूपजै रसैः| दध्युत्तरेण वा.................................||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanayorviShayaH Pala~jca (5) · Śloka 5
.........................ದದ್ಯಾತ್ತತೋಽಸ್ಮೈ ವಮನಂ ಮೃದು| ವಿಶೇಷಾತ್ ಕಾಸವಮಥುಹೃದ್ಗ್ರಹಸ್ವರಸಾದಿನೇ| ಪಿಪ್ಪಲೀಸೈನ್ಧವಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಂ ವಾತಾವಿರೋಧಿ ಯತ್| ನಿರ್ಹೃತೇ ಸುಖಮಾಪ್ನೋತಿ ಸಕಫೇ ದುಷ್ಟವಿಗ್ರಹೇ| ಸ್ರೋತಃಸು ಚ ವಿಶುದ್ಧೇಷು ಚರತ್ಯವಿಹತೋಽನಿಲಃ| ಧ್ಮಾನೋದಾವರ್ತತಮಕೇ ಮಾತುಲುಙ್ಗಾಮ್ಲವೇತಸೈಃ| ಹಿಙ್ಗುಪೀಲುವಿಡೈರ್ಯುಕ್ತಮನ್ನಂ ಸ್ಯಾದನುಲೋಮನಮ್| ಸಸೈನ್ಧವಂ ಫಲಾಮ್ಲಂ ವಾ ಕೋಷ್ಣಂ ದದ್ಯಾದ್ವಿರೇಚನಮ್||೫||
.........................दद्यात्ततोऽस्मै वमनं मृदु| विशेषात् कासवमथुहृद्ग्रहस्वरसादिने| पिप्पलीसैन्धवक्षौद्रयुक्तं वाताविरोधि यत्| निर्हृते सुख़माप्नोति सकफे दुष्टविग्रहे| स्रोतःसु च विशुद्धेषु चरत्यविहतोऽनिलः| ध्मानोदावर्ततमके मातुलुङ्गाम्लवेतसैः| हिङ्गुपीलुविडैर्युक्तमन्नं स्यादनुलोमनम्| ससैन्धवं फलाम्लं वा कोष्णं दद्याद्विरेचनम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMSodhanasya sopapattikaM mahatvanidarSanam (6) · Śloka 6
ಏತೇ ಹಿ ಕಫಸಂರುದ್ಧಗತಿಪ್ರಾಣಪ್ರಕೋಪಜಾಃ| ತಸ್ಮಾತ್ತನ್ಮಾರ್ಗಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಮೂರ್ಧ್ವಾಧಃ ಶೋಧನಂ ಹಿತಮ್| ಯಥಾ ತಥಾನಿಲಸ್ತಸ್ಯ ಮಾರ್ಗಮಸ್ಮಾದ್ವಿಶೋಧಯೇತ್||೬||
एते हि कफसंरुद्धगतिप्राणप्रकोपजाः| तस्मात्तन्मार्गशुद्ध्यर्थमूर्ध्वाधः शोधनं हितम्| यथा तथानिलस्तस्य मार्गमस्माद्विशोधयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmapAnaviShayaH dravyANi ca (7) · Śloka 7
ಅಶಾನ್ತೌ ಕೃತಸಂಶುದ್ಧೇರ್ಧೂಮೈರ್ಲೀನಂ ಮಲಂ ಹರೇತ್| ಹರಿದ್ರಾಪತ್ರಮೇರಣ್ಡಮೂಲಂ ಲಾಕ್ಷಾಂ ಮನಃಶಿಲಾಮ್| ಸದೇವದಾರ್ವಲಂ ಮಾಂಸೀಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ವರ್ತಿಂ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್| ತಾಂ ಘೃತಾಕ್ತಾಂ ಪಿಬೇದ್ಧೂಮಂ ಯವಾನ್ ವಾ ಘೃತಸಂಯುತಾನ್| ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಂ ಸರ್ಜರಸಂ ಘೃತಂ ವಾಗುರು ವಾ ಗುರು| ಚನ್ದನಂ ವಾಜಶೃಂಗಂ ವಾ ಬಾಲಾನ್ವಾ ಸ್ನಾವವಾಗವಾಮ್| ಋಷ್ಯಗೋಧಾಕುರಡೈಗಣಚರ್ಮಶೃಙ್ಗಖುರಾಣಿ ವಾ| ಗುಗ್ಗುಲುಂ ವಾ ಮನೋಹ್ವಾಂ ವಾ ಸಾಲನಿರ್ಯಾಸಮೇವ ವಾ| ಸಲ್ಲಕೀಂ ಗುಗ್ಗುಲುಂ ಲೋಹಂ ಪದ್ಮಕಂ ಚ ಘೃತಾಪ್ಲುತಮ್||೭||
अशान्तौ कृतसंशुद्धेर्धूमैर्लीनं मलं हरेत्| हरिद्रापत्रमेरण्डमूलं लाक्षां मनःशिलाम्| सदेवदार्वलं मांसीं पिष्ट्वा वर्तिं प्रकल्पयेत्| तां घृताक्तां पिबेद्धूमं यवान् वा घृतसंयुतान्| मधूच्छिष्टं सर्जरसं घृतं वागुरु वा गुरु| चन्दनं वाजशृंगं वा बालान्वा स्नाववागवाम्| ऋष्यगोधाकुरडैगणचर्मशृङ्गखुराणि वा| गुग्गुलुं वा मनोह्वां वा सालनिर्यासमेव वा| सल्लकीं गुग्गुलुं लोहं पद्मकं च घृताप्लुतम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedanasyAvaSyakatAdikam (8) · Śloka 8
ಅವಶ್ಯಂ ಸ್ವೇದನೀಯಾನಾಮಾಸ್ವೇದ್ಯಾನಾಮಪಿ ಕ್ಷಣಮ್| ಸ್ವೇದಯೇತ್ ಸಸಿತಾಕ್ಷೀರಸುಖೋಷ್ಣಸ್ನೇಹಸೇಚನೈಃ| ಉತ್ಕಾರಿಕೋಪನಾಹೈಶ್ಚ ಸ್ವೇದಾಧ್ಯಾಯೋಕ್ತಭೇಷಜೈಃ| ಉರಃ ಕಣ್ಠಂ ಚ ಮೃದುಭಿಃ ಸಾಮೇ ತ್ವಾಮವಿಧಿಂ ಚರೇತ್||೮||
अवश्यं स्वेदनीयानामास्वेद्यानामपि क्षणम्| स्वेदयेत् ससिताक्षीरसुख़ोष्णस्नेहसेचनैः| उत्कारिकोपनाहैश्च स्वेदाध्यायोक्तभेषजैः| उरः कण्ठं च मृदुभिः सामे त्वामविधिं चरेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SodhanAtiyogoddhatavAtaSamanam (9) · Śloka 9
ಅತಿಯೋಗೋದ್ಧತಂ ವಾತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪವನಾಶನೈಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧೈ ರಸಾದ್ಯೈರ್ನಾತ್ಯುಷ್ಣೈರಭ್ಯಙ್ಗೈಶ್ಚ ಶಮಂ ನಯೇತ್||೯||
अतियोगोद्धतं वातं दृष्ट्वा पवनाशनैः| स्निग्धै रसाद्यैर्नात्युष्णैरभ्यङ्गैश्च शमं नयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaShAyAdInAM viShayaH (10) · Śloka 10
ಅನುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಕಫಾಸ್ವಿನ್ನದುರ್ಬಲಾನಾಂ ಹಿ ಶೋಧನಾತ್| ವಾಯುರ್ಲಬ್ಧಾಸ್ಪದೋ ಮರ್ಮ ಸಂಶೋಷ್ಯಾಶು ಹರೇದಸೂನ್| ಕಷಾಯಲೇಹಸ್ನೇಹಾದ್ಯೈಸ್ತೇಷಾಂ ಸಂಶಮಯೇದತಃ||೧೦||
अनुत्क्लिष्टकफास्विन्नदुर्बलानां हि शोधनात्| वायुर्लब्धास्पदो मर्म संशोष्याशु हरेदसून्| कषायलेहस्नेहाद्यैस्तेषां संशमयेदतः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShINakShatAdiShu viSeShaH (11) · Śloka 11
ಕ್ಷೀಣಕ್ಷತಾತಿಸಾರಾಸೃಕ್ಪಿತ್ತದಾಹಾನುಬನ್ಧಜಾನ್| ಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಾದ್ಯೈರ್ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾನುಪಾಚರೇತ್||೧೧||
क्षीणक्षतातिसारासृक्पित्तदाहानुबन्धजान्| मधुरस्निग्धशीताद्यैर्हिध्माश्वासानुपाचरेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyamannam (auShadhasahitam) tatra jA~ggalarasAH yUShASca (12) · Śloka 12
ಕುಲತ್ಥದಶಮೂಲಾನಾಂ ಕ್ವಾಥೇ ಸ್ಯುರ್ಜಾಙ್ಗಲಾ ರಸಾಃ| ಯೂಷಾಶ್ಚ ಶಿಗ್ರುವಾರ್ತಾಕಕಾಸಘ್ನವೃಷಮೂಲಕೈಃ| ಪಲ್ಲವೈರ್ನಿಮ್ಬಕುಲಕಬೃಹತೀಮತುಲುಙ್ಗಜೈಃ| ವ್ಯಾಘ್ರೀದುರಾಲಭಾಶೃಙ್ಗವಿಲ್ವಮಧ್ಯತ್ರಿಕಣ್ಟಕೈಃ| ಸಾಮೃತಾಗ್ನಿಕುಲತ್ಥೈಶ್ಚ ಯೂಷಃ ಸ್ಯಾತ್ಕ್ವಥಿತೈರ್ಜಲೇ| ತದ್ವದ್ರಾಸ್ನಾಬೃಅತ್ಯಾದಿಬಲಾಮುದ್ಗೈಃ ಸಚಿತ್ರಕೈಃ||೧೨||
कुलत्थदशमूलानां क्वाथे स्युर्जाङ्गला रसाः| यूषाश्च शिग्रुवार्ताककासघ्नवृषमूलकैः| पल्लवैर्निम्बकुलकबृहतीमतुलुङ्गजैः| व्याघ्रीदुरालभाशृङ्गविल्वमध्यत्रिकण्टकैः| सामृताग्निकुलत्थैश्च यूषः स्यात्क्वथितैर्जले| तद्वद्रास्नाबृअत्यादिबलामुद्गैः सचित्रकैः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAH kvAthapeyASca (13) · Śloka 13
ಪೇಯಾ ಚ ಚಿತ್ರಕಾಜಾಜೀಶೃಙ್ಗೀಸೌವರ್ಚಲೈರ್ಹಿತಾ| ದಶಮೂಲೇನ ವಾ ಕಾಸಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾರುಜಾಪಹಾ| ದಶಮೂಲಶಠೀರಾಸ್ನಾಭಾರ್ಙ್ಗೀಬಿಲ್ವಾರ್ಧಿಪೌಷ್ಕರೈಃ| ಕುಲೀರಶೃಙ್ಗೀಚಪಲಾತಾಮಲಕ್ಯಮೃತೌಷಧೈಃ| ಪಿಬೇತ್ಕಷಾಯಂ ಜೀರ್ಣೇಽಸ್ಮಿನ್ ಪೇಯಾನ್ತೈರೇವ ಸಾಧಿತಾಮ್| ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಗೋಧೂಮಯವಮುದ್ಗಕುಲತ್ಥಭುಕ್| ಕಾಸಹೃದ್ಗ್ರಹಪಾರ್ಶ್ವಾರ್ತಿಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಪ್ರಶನ್ತಯೇ| ಸಕ್ತೂನ್ ವಾರ್ಕಾಙ್ಕುರಕ್ಷೀರಭಾವಿತಾನಾಂ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್| ಯವಾನಾಂ ದಶಮೂಲಾದಿನಿಷ್ಕ್ವಾಥಲುಲಿತಾನ್ ಪಿಬೇತ್||೧೩||
पेया च चित्रकाजाजीशृङ्गीसौवर्चलैर्हिता| दशमूलेन वा कासश्वासहिध्मारुजापहा| दशमूलशठीरास्नाभार्ङ्गीबिल्वार्धिपौष्करैः| कुलीरशृङ्गीचपलातामलक्यमृतौषधैः| पिबेत्कषायं जीर्णेऽस्मिन् पेयान्तैरेव साधिताम्| शालिषष्टिकगोधूमयवमुद्गकुलत्थभुक्| कासहृद्ग्रहपार्श्वार्तिहिध्माश्वासप्रशन्तये| सक्तून् वार्काङ्कुरक्षीरभावितानां समाक्षिकान्| यवानां दशमूलादिनिष्क्वाथलुलितान् पिबेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anne yojanIyAni (14) · Śloka 14
ಅನ್ನೇ ಚ ಯೋಜಯೇತ್ಕ್ಷಾರಹಿಙ್ವಾಜ್ಯಬಿಡದಾಡಿಮಾನ್| ಸಪೌಷ್ಕರಶಠೀವ್ಯೋಷಮಾತುಲುಙ್ಗಾಮ್ಲವೇತಸಾನ್| ಪಿಬೇದ್ವಾ ವಾರುಣೀಮಣ್ಡಂ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸೀ ಪಿಪಾಸಿತಃ||೧೪||
अन्ने च योजयेत्क्षारहिङ्वाज्यबिडदाडिमान्| सपौष्करशठीव्योषमातुलुङ्गाम्लवेतसान्| पिबेद्वा वारुणीमण्डं हिध्माश्वासी पिपासितः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pippalyAdiBiH siddhM takram (15) · Śloka 15
ಪಿಪ್ಪಲೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಪಥ್ಯಾಜನ್ತುಘ್ನಚಿತ್ರಕೈಃ| ಕಲ್ಕಿತೈರ್ಲೇಪಿತೇ ರೂಢೇ ನಿಕ್ಷಿಪೇತ್ ಘೃತಭಾಜನೇ| ತಕ್ರಂ ಮಾಸಸ್ಥಿತಂ ತದ್ಧಿ ದೀಪನಂ ಶ್ವಾಸಕಾಸಜಿತ್| ಪಾಠಾಂ ಮಧುರಸಾಂ ದಾರು ಸರಲಂ ಚ ನಿಶಿ ಸ್ಥಿತಮ್| ಸುರಾಮಣ್ಡೇಽಲ್ಪಲವಣಂ ಪಿಬೇತ್ ಪ್ರಸೃತಸಮ್ಮಿತಮ್||೧೫||
पिप्पलीपिप्पलीमूलपथ्याजन्तुघ्नचित्रकैः| कल्कितैर्लेपिते रूढे निक्षिपेत् घृतभाजने| तक्रं मासस्थितं तद्धि दीपनं श्वासकासजित्| पाठां मधुरसां दारु सरलं च निशि स्थितम्| सुरामण्डेऽल्पलवणं पिबेत् प्रसृतसम्मितम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SirIShAdiyogAH (16) · Śloka 16
ಶಿರೀಷಕುನ್ದಕದಲೀಕುಸುಮಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಯುತಮ್| ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಬುಪ್ಲುತಂ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಕಾಸಹರಂ ಪರಮ್| ಆರನಾಲೇನ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ವಾ ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸಾನ್ವಿತಾನ್| ಹಿಙ್ಗುಸೌವರ್ಚಲಕಣಾಕೋಲಮುದ್ಗಾನ್ ಜಲೇನ ವಾ| ಕೋಷ್ಣೇನ ಭಾರ್ಙ್ಗೀ ಶುಣ್ಠೀಂ ಚ ಕ್ಷಾರಂ ವಾ ಮರಿಚಾನ್ವಿತಮ್| ಸ್ವಕ್ವಾಥಪಿಷ್ಟಾಂ ಲುಲಿತಾಂ ವಾಷ್ಪಿಕಾಂ ಪಾಯಯೇತ ವಾ||೧೬||
शिरीषकुन्दकदलीकुसुमं पिप्पलीयुतम्| तण्डुलाम्बुप्लुतं हिध्माश्वासकासहरं परम्| आरनालेन पिष्ट्वा वा मातुलुङ्गरसान्वितान्| हिङ्गुसौवर्चलकणाकोलमुद्गान् जलेन वा| कोष्णेन भार्ङ्गी शुण्ठीं च क्षारं वा मरिचान्वितम्| स्वक्वाथपिष्टां लुलितां वाष्पिकां पाययेत वा||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svarasayogau (17) · Śloka 17
ಸ್ವರಸಂ ಸಪ್ತಪರ್ಣಸ್ಯ ಪುಷ್ಪಾಣಾಂ ವಾ ಶಿರೀಷತಃ| ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸೇ ಮಧುಕಣಾಯುಕ್ತಂ ಪಿತ್ತಕಫಾನುಗೇ||೧೭||
स्वरसं सप्तपर्णस्य पुष्पाणां वा शिरीषतः| हिध्माश्वासे मधुकणायुक्तं पित्तकफानुगे||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tugAdiBirutkArikA (18) · Śloka 18
ಉತ್ಕಾರಿಕಾ ತುಕಾಕೃಷ್ಣಾಮಧೂಲೀಗುಡನಾಗರೈಃ| ಪಿತ್ತಾನುಬನ್ಧೇ ಯೋಕ್ತವ್ಯಾ ಪವನೇ ತ್ವನುಬನ್ಧಿನಿ| ಶ್ವಾವಿಟ್ಸಾಮಿಷಕಣಾಘೃತಶಲ್ಯಕಶೋಣಿತೈಃ||೧೮||
उत्कारिका तुकाकृष्णामधूलीगुडनागरैः| पित्तानुबन्धे योक्तव्या पवने त्वनुबन्धिनि| श्वाविट्सामिषकणाघृतशल्यकशोणितैः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittAnubandhe kShIrayogAH (19) · Śloka 19
ಸುವರ್ಚಲಾರಸವ್ಯೋಷಸರ್ಪಿಭಿಃ ಸಹಿತಂ ಪಯಃ| ಅನುಶಾಲ್ಯೋದನಂ ಪೇಯಂ ವಾತಪಿತ್ತೇಽನುಬನ್ಧಿನಿ| ಚತುರ್ಗುಣಾಮ್ಬುಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಛಾಗಂ ಸಗುಡನಾಗರಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಮಧುಕಗುಡಗೋಶ್ವಶಕೃದ್ರಸಾನ್| ಹಿಧ್ಮಾಭಿಷ್ಯನ್ದಕಸನ್ಧಾನ್ ಲಿಹ್ಯಾನ್ಮಧುಘೃತಾನ್ವಿತಾನ್||೧೯||
सुवर्चलारसव्योषसर्पिभिः सहितं पयः| अनुशाल्योदनं पेयं वातपित्तेऽनुबन्धिनि| चतुर्गुणाम्बुसिद्धं वा छागं सगुडनागरम्| पिप्पलीमूलमधुकगुडगोश्वशकृद्रसान्| हिध्माभिष्यन्दकसन्धान् लिह्यान्मधुघृतान्वितान्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahuSleShmaNi yogAH (20) · Śloka 20
ಗೋಗಜಾಶ್ವವರಾಹೋಷ್ಟ್ರಖರಮೇಷಾಜವಿಡ್ರಸಾನ್| ಸಮಧ್ವೈಕೈಕಶೋ ಲಿಹ್ಯಾದ್ಬಹುಶ್ಲೇಷ್ಮಾಥವಾ ಪಿಬೇತ್| ಚತುಷ್ಪಾಚ್ಚರ್ಮರೋಮಾಸ್ಥಿರಬಹುಶೃಙ್ಗೋದ್ಭವಾಂ ಮಷೀಮ್| ತಯೈವ ವಾಜಿಗನ್ಧಾಯಾ ಲಿಹ್ಯಾಚ್ಛ್ವಾಸೀ ಕಫೋಲ್ಬಣಃ| ಕ್ಷಾರಂ ವಾ ತ್ರಿಫಲಾಪಾಠಾಬೃಹತೀಫಲಮೂಲಜಮ್||೨೦||
गोगजाश्ववराहोष्ट्रख़रमेषाजविड्रसान्| समध्वैकैकशो लिह्याद्बहुश्लेष्माथवा पिबेत्| चतुष्पाच्चर्मरोमास्थिरबहुशृङ्गोद्भवां मषीम्| तयैव वाजिगन्धाया लिह्याच्छ्वासी कफोल्बणः| क्षारं वा त्रिफलापाठाबृहतीफलमूलजम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana muktAdicUrNam (21) · Śloka 21
ಮುಕ್ತಪ್ರವಾಲವೈಡೂರ್ಯಶಙ್ಖಸೌಗನ್ಧಿಕಾಞ್ಜನಮ್| ಮಸಾರಗಲ್ಲಸ್ಫಟಿಕಕಾಚೈಲಾಲವಣದ್ವಯಮ್| ಅಪಾಮಾರ್ಗಫಲಂ ತಾಮ್ರಮಯೋ ರೂಪ್ಯಂ ಶಣಾತ್ಫಲಮ್| ಜ್ಯೋತೀರಸೇನ ತಲ್ಲಿಹ್ಯಾದಯೋ ವೈಕಂ ಮಧುದ್ರವಮ್||೨೧||
मुक्तप्रवालवैडूर्यशङ्ख़सौगन्धिकाञ्जनम्| मसारगल्लस्फटिककाचैलालवणद्वयम्| अपामार्गफलं ताम्रमयो रूप्यं शणात्फलम्| ज्योतीरसेन तल्लिह्यादयो वैकं मधुद्रवम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apare lehAH (22) · Śloka 22
ಶಠೀಪೌಷ್ಕರಧಾತ್ರೀರ್ವಾ ಪೌಷ್ಕರಂ ವಾ ಕಣಾನ್ವಿತಮ್| ಗೈರಿಕಾಞ್ಜನಕೃಷ್ಣಾ ವಾ ಸ್ವರಸಂ ವಾ ಕಪಿತ್ಥಜಮ್| ರಸೇನ ವಾ ಕಪಿತ್ಥಸ್ಯ ಧಾತ್ರೀಸೈನ್ಧವಪಿಪ್ಪಲೀಃ| ಘೃತಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ವಾ ಪಥ್ಯಾ ವಿಡಙ್ಗೋಷಣಪಿಪ್ಪಲೀಃ| ಲಿಹ್ಯಾದ್ವಾ ಪಿಪ್ಪಲೀದ್ರಾಕ್ಷಾಪಥ್ಯಾಶೃಙ್ಗೀದುರಾಲಭಾಃ| ಘೃತಮಾಕ್ಷಿಕತೈಲೈರ್ವಾ ತ್ರ್ಯೂಷಣಂ ಕ್ಷಾರಸಂಯುತಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತೌ ವಾ ರಸೌ ಧಾತ್ರೀಕಪಿತ್ಥಯೋಃ| ಸಿತೋಪಲಾ ತ್ವಾಮಲಕೀ ದ್ರಾಕ್ಷಾಗೋಶ್ವಶಕೃದ್ರಸಮ್| ಕೋಲಲಾಜಮಧುದ್ರಾಕ್ಷಾಪಿಪ್ಪಲೀನಾಗರಾಣಿ ವಾ| ಗುಡತೈಲನಿಶಾದ್ರಾಕ್ಷಾಕಣರಾಸ್ನೋಷಣಾನಿ ವಾ| ಪಿಬೇದ್ರಸಾಮ್ಬುಮದ್ಯಾದ್ಯೈರ್ಲೇಹೌಷಧರಜಾಂಸಿ ವಾ||೨೨||
शठीपौष्करधात्रीर्वा पौष्करं वा कणान्वितम्| गैरिकाञ्जनकृष्णा वा स्वरसं वा कपित्थजम्| रसेन वा कपित्थस्य धात्रीसैन्धवपिप्पलीः| घृतक्षौद्रेण वा पथ्या विडङ्गोषणपिप्पलीः| लिह्याद्वा पिप्पलीद्राक्षापथ्याशृङ्गीदुरालभाः| घृतमाक्षिकतैलैर्वा त्र्यूषणं क्षारसंयुतम्| पिप्पलीक्षौद्रयुक्तौ वा रसौ धात्रीकपित्थयोः| सितोपला त्वामलकी द्राक्षागोश्वशकृद्रसम्| कोललाजमधुद्राक्षापिप्पलीनागराणि वा| गुडतैलनिशाद्राक्षाकणरास्नोषणानि वा| पिबेद्रसाम्बुमद्याद्यैर्लेहौषधरजांसि वा||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvantyAdicUrNam (23) · Śloka 23
ಜೀವನ್ತೀಮುಸ್ತಸುರಸತ್ವಗೇಲಾದ್ವಯಪೌಷ್ಕರಮ್| ಚಣ್ಡಾತಾಮಲಕೀಲೋಹಭಾರ್ಙ್ಗೀನಾಗರವಾಲಕಮ್| ಕರ್ಕಟಾಖ್ಯಾ ಶಠೀಕೃಷ್ಣಾ ನಾಗಕೇಸರಚೋರಕಮ್| ಉಪಯುಕ್ತಂ ಯಥಾಕಾಮಂ ಚೂರ್ಣಂ ದ್ವಿಗುಣಶರ್ಕರಮ್| ಪಾರ್ಶ್ವರುಗ್ಜ್ವರಶ್ವಾಸಘ್ನಂ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಹರಂ ಪರಮ್||೨೩||
जीवन्तीमुस्तसुरसत्वगेलाद्वयपौष्करम्| चण्डातामलकीलोहभार्ङ्गीनागरवालकम्| कर्कटाख्या शठीकृष्णा नागकेसरचोरकम्| उपयुक्तं यथाकामं चूर्णं द्विगुणशर्करम्| पार्श्वरुग्ज्वरश्वासघ्नं हिध्माश्वासहरं परम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyaM jIvantyAdicUrNam (24) · Śloka 24
ಜೀವನ್ತೀ ಚೋರಕಃ ಶೃಙ್ಗೀ ಪೌಷ್ಕರಂ ಸುರಸಃ ಶಠೀ| ಪಿಪ್ಪಲೀತ್ವಗ್ವಿಡಕ್ಷಾರಶುಣ್ಠೀಹಿಙ್ಗ್ವಮ್ಲವೇತಸಮ್| ಏಲಾತಾಮಲಕೀಭಾರ್ಙ್ಗೀವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಂ ಚೇತಿ ಚೂರ್ಣಿತಮ್| ರಸೇನ ಮಾತುಲುಙ್ಗಸ್ಯ ಮದ್ಯೇನ ಹವಿಷಾಥವಾ| ಲೀಢಂ ಪ್ರಯುಕ್ತಮನ್ನೇ ವಾ ಕೇವಲಂ ಚೋಪಯೋಜಿತಮ್| ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸವಿಬನ್ಧಾರ್ಶಃ ಕಾಸಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲನುತ್| ಶಠೀತಾಮಲಕೀಭಾರ್ಙ್ಗೀಚಣ್ಡಾವಾಲಕಪೌಷ್ಕರಮ್| ಶರ್ಕರಾಷ್ಟಗುಣಂ ಚೂರ್ಣಂ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಹರಂ ಪರಮ್||೨೪||
जीवन्ती चोरकः शृङ्गी पौष्करं सुरसः शठी| पिप्पलीत्वग्विडक्षारशुण्ठीहिङ्ग्वम्लवेतसम्| एलातामलकीभार्ङ्गीवृक्षाम्लं चेति चूर्णितम्| रसेन मातुलुङ्गस्य मद्येन हविषाथवा| लीढं प्रयुक्तमन्ने वा केवलं चोपयोजितम्| हिध्माश्वासविबन्धार्शः कासहृत्पार्श्वशूलनुत्| शठीतामलकीभार्ङ्गीचण्डावालकपौष्करम्| शर्कराष्टगुणं चूर्णं हिध्माश्वासहरं परम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anye pAnanasyayogAH (25) · Śloka 25
ತುಲ್ಯಂ ಗುಡಂ ನಾಗರಂ ಚ ಭಕ್ಷಯೇನ್ನಾವಯೇತ ವಾ| ಲಶುನಸ್ಯ ಪಲಾಣ್ಡೋರ್ವಾ ಮೂಲಂ ಗೃಞ್ಜನಕಸ್ಯ ವಾ| ಚನ್ದನಾದ್ವಾ ರಸಂ ದದ್ಯಾನ್ನಾರೀಕ್ಷೀರೇಣ ನಾವನಮ್| ಸಶರ್ಕರಾಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ವಾ ಮಧುಕಂ ವಾ ಮಧುದ್ರವಮ್| ಸ್ತನ್ಯೇನ ಮಕ್ಷಿಕಾವಿಷ್ಠಾಮಲಕ್ತಕರಸೇನ ವಾ| ಸಸೈನ್ಧವಂ ಘೃತಾಚ್ಛಂ ವಾ ಸಿದ್ಧಂ ಸ್ತನ್ಯೇನ ವಾ ಘೃತಮ್| ಕಲ್ಕಿತೈರ್ಮಧುರದ್ರವ್ಯೈಸ್ತತ್ ಪಿಬೇನ್ನಾವಯೇತ ವಾ| ಸಕೃದುಷ್ಣಂ ಸಕೃಚ್ಛೀತಂ ವ್ಯತ್ಯಾಸಾತ್ಸಸಿತಂ ಮಧು| ತದ್ವತ್ ಪಯಸ್ತಥಾ ಸಿದ್ಧಮಧೋಭಾಗೌಷಧೈಘೃತಮ್||೨೫||
तुल्यं गुडं नागरं च भक्षयेन्नावयेत वा| लशुनस्य पलाण्डोर्वा मूलं गृञ्जनकस्य वा| चन्दनाद्वा रसं दद्यान्नारीक्षीरेण नावनम्| सशर्करां पिप्पलीं वा मधुकं वा मधुद्रवम्| स्तन्येन मक्षिकाविष्ठामलक्तकरसेन वा| ससैन्धवं घृताच्छं वा सिद्धं स्तन्येन वा घृतम्| कल्कितैर्मधुरद्रव्यैस्तत् पिबेन्नावयेत वा| सकृदुष्णं सकृच्छीतं व्यत्यासात्ससितं मधु| तद्वत् पयस्तथा सिद्धमधोभागौषधैघृतम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNAdighRutam (26) · Śloka 26
ಕಣಾಸೌವರ್ಚಲಾಲಾಕ್ಷಾವಯಸ್ಥಾಹಿಙ್ಗುಚೋರಕೈಃ| ಸಕಾಯಸ್ಥೈರ್ಘೃತಂ ಮಸ್ತುದಶಮೂಲರಸೇ ಪಚೇತ್| ತತ್ಪಿಬೇಜ್ಜೀವನೀಯೈರ್ವಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್ಸಮಧುಸಾಧಿತಮ್||೨೬||
कणासौवर्चलालाक्षावयस्थाहिङ्गुचोरकैः| सकायस्थैर्घृतं मस्तुदशमूलरसे पचेत्| तत्पिबेज्जीवनीयैर्वा लिह्यात्समधुसाधितम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tejovatyAdighRutam (27) · Śloka 27
ತೇಜೋವತ್ಯಭಯಾ ಕುಷ್ಠಂ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಕಟುರೋಹಿಣೀ| ಪೂತೀಕಂ ಪೌಷ್ಕರಂ ಮೂಲಂ ಪಲಾಶಶ್ಚಿತ್ರಕಃ ಶಠೀ| ಪಟುದ್ವಯಂ ತಾಮಲಕೀ ಜೀವನ್ತೀ ಬಿಲ್ವಪೇಶಿಕಾ| ವಚಾಪತ್ರಂ ಚ ತಾಲೀಸಂ ಕರ್ಷಾಂಶೈಸ್ತೈರ್ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಹಿಙ್ಗುಪಾದೈರ್ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಪೀತಮಾಶು ನಿಹನ್ತಿ ತತ್| ಶ್ವಾಸಾನಿಲಾರ್ಶೋಗ್ರಹಣೀಹಿಧ್ಮಾಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವವೇದನಾ||೨೭||
तेजोवत्यभया कुष्ठं पिप्पली कटुरोहिणी| पूतीकं पौष्करं मूलं पलाशश्चित्रकः शठी| पटुद्वयं तामलकी जीवन्ती बिल्वपेशिका| वचापत्रं च तालीसं कर्षांशैस्तैर्विपाचयेत्| हिङ्गुपादैर्घृतप्रस्थं पीतमाशु निहन्ति तत्| श्वासानिलार्शोग्रहणीहिध्माहृत्पार्श्ववेदना||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purAdighRutam (28) · Śloka 28
ಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಪುರಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಲಾಕ್ಷಾಸರ್ಜರಸೈಃ ಪಿಬೇತ್| ಸಪದ್ಮಕಮನೋಹ್ವಾಲೈರ್ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಿಚೂನ್ಮಿತೈಃ||೨೮||
सिद्धं वा पुरमञ्जिष्ठालाक्षासर्जरसैः पिबेत्| सपद्मकमनोह्वालैर्घृतप्रस्थं पिचून्मितैः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidAryAdighRutam (29) · Śloka 29
ವತ್ಸಕಾದಿಪ್ರತೀವಾಪಂ ಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಪ್ರಥಮೇ ಗಣೇ| ಸಪಞ್ಚಲವಣಂ ಸರ್ಪಿಃ ಶ್ವಾಸಕಾಸಾನಪೋಹತಿ||೨೯||
वत्सकादिप्रतीवापं सिद्धं वा प्रथमे गणे| सपञ्चलवणं सर्पिः श्वासकासानपोहति||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hiMsrAdighRutam (30) · Śloka 30
ಹಿಂಸ್ರಾವಿಡಙ್ಗಪೂತೀಕಾತ್ರಿಕಟುತ್ರಿಫಲಾಗ್ನಿಕೈಃ| ಕೋಲಮಾತ್ರೈರ್ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಾಚಯೇತ್ಸಲಿಲಾಢಕೇ| ಕ್ಷೀರಪ್ರಸ್ಥದ್ವಯೋಪೇತಂ ತತ್ ಕಾಸಶ್ವಾಸಪೀನಸಾನ್| ಅರ್ಶಾಸ್ಯರೋಚಕಂ ಗುಲ್ಮಂ ಕ್ಷಯಂ ಹಿಧ್ಮಾಞ್ಚ ನಾಶಯೇತ್||೩೦||
हिंस्राविडङ्गपूतीकात्रिकटुत्रिफलाग्निकैः| कोलमात्रैर्घृतप्रस्थं पाचयेत्सलिलाढके| क्षीरप्रस्थद्वयोपेतं तत् कासश्वासपीनसान्| अर्शास्यरोचकं गुल्मं क्षयं हिध्माञ्च नाशयेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRutAntarANi (31) · Śloka 31
ಸೈನ್ಧವಾರ್ಧಾಂಶಯುಕ್ತಂ ವಾ ಪುರಾಣಂ ಪಾಯಯೇದ್ಘೃತಮ್| ಧಾನ್ವನ್ತರಂ ವೃಷಘೃತಂ ದಾಧಿಕಂ ತ್ರ್ಯೂಷಣಾದಿ ವಾ||೩೧||
सैन्धवार्धांशयुक्तं वा पुराणं पाययेद्घृतम्| धान्वन्तरं वृषघृतं दाधिकं त्र्यूषणादि वा||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SItAmbusekAdi (32) · Śloka 32
ಶೀತಾಮ್ಬುಸೇಕಃ ಸಹಸಾ ತ್ರಾಸವಿಕ್ಷೇಪಭೀಶುಚಃ| ಹರ್ಷೇರ್ಷ್ಯೋಚ್ಛ್ವಾಸರೋಧಶ್ಚ ಹಿತಂ ಕೀಟೈಶ್ಚ ದಂಶನಮ್||೩೨||
शीताम्बुसेकः सहसा त्रासविक्षेपभीशुचः| हर्षेर्ष्योच्छ्वासरोधश्च हितं कीटैश्च दंशनम्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAsUtram (33-5) · Śloka 5
ಯತ್ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕಫವಾತಘ್ನಮೂಷ್ಣಂ ವಾತಾನುಲೋಮನಮ್| ತತ್ಸೇವ್ಯಂ ಪ್ರಾಯಶೋ ಯಚ್ಚ ಸುತರಾಂ ಮಾರುತಾಪಹಮ್| ವಾತಕೃದ್ವಾ ಕಫಹರಂ ಕಫಕೃದ್ವಾಽನಿಲಾಪಹಮ್| ಕಾರ್ಯಂ ನೈಕಾನ್ತಿಕಂ ತಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಯಃ ಶ್ರೇಯೋಽನಿಲಾಪಹಮ್| ಸರ್ವೇಷಾಂ ಬೃಂಹಣೋ ಹ್ಯಲ್ಪಃ ಶಕ್ಯಶ್ಚ ಪ್ರಾಯಶೋ ಭವೇತ್| ನಾತ್ಯರ್ಥಂ ಶಮನೋಪಾಯೋ ಭೃಶೋ ಶಕ್ಯಶ್ಚ ಕರ್ಶನೇ| ಶಮನೈರ್ಬೃಂಹಣೈಶ್ಚಾತೋ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ತಾನುಪಾಚರೇತ್| ಕಾಸಶ್ವಾಸಕ್ಷಯಚ್ಛರ್ದಿಹಿಧ್ಮಾಶ್ಚಾನ್ಯೋನ್ಯಭೇಷಜೈಃ||೩೩|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಚಿಕಿತ್ಸಿತನ್ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೫||
यत् किञ्चित्कफवातघ्नमूष्णं वातानुलोमनम्| तत्सेव्यं प्रायशो यच्च सुतरां मारुतापहम्| वातकृद्वा कफहरं कफकृद्वाऽनिलापहम्| कार्यं नैकान्तिकं ताभ्यां प्रायः श्रेयोऽनिलापहम्| सर्वेषां बृंहणो ह्यल्पः शक्यश्च प्रायशो भवेत्| नात्यर्थं शमनोपायो भृशो शक्यश्च कर्शने| शमनैर्बृंहणैश्चातो भूयिष्ठं तानुपाचरेत्| कासश्वासक्षयच्छर्दिहिध्माश्चान्योन्यभेषजैः||३३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने श्वासहिध्माचिकित्सितन्नाम षष्ठोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon