Adhikarana atha shvayathucikitsitannAmaikonaviMsho~adhyAyaH | adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
athātaḥ śvayathucikitsitaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ||1||
अथातः श्वयथुचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAdau cikitsAsUtram (2) · Śloka 2
śvayathuṣu dōṣajēśu sarvēṣu sarvasarēṣvāmānubaddhēśu laṅghana pācanaśōdhanānyādau yōjayēt| snēhajēṣu virūkṣṇānyauśa dhāni virūkṣaṇōtthēṣu snēhanāni||2||
श्वयथुषु दोषजेशु सर्वेषु सर्वसरेष्वामानुबद्धेशु लङ्घन पाचनशोधनान्यादौ योजयेत्| स्नेहजेषु विरूक्ष्णान्यौश धानि विरूक्षणोत्थेषु स्नेहनानि||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmajeShUpacArAH (3) · Śloka 3
tatrāmajēśu laṅghitavatō laghvannamaśitasya bhadradārunāgara maricaprativiṣāviḍaṅgēndrayavānuṣṇāmbunā| nāgaradēvadārupa thyāvarṣābhvō vā| pañca kōlakājājīnidigdhikāmustapā ṭhārajanīrvā| mūtravarti vā navāyasaṁ vā||3||
तत्रामजेशु लङ्घितवतो लघ्वन्नमशितस्य भद्रदारुनागर मरिचप्रतिविषाविडङ्गेन्द्रयवानुष्णाम्बुना| नागरदेवदारुप थ्यावर्षाभ्वो वा| पञ्च कोलकाजाजीनिदिग्धिकामुस्तपा ठारजनीर्वा| मूत्रवर्ति वा नवायसं वा||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gurubhinnapurIShe visheShaH (4) · Śloka 4
gurubhinnapurīṣastu takraṁ savyōṣasauvarcalakṣaudram| guḍaharī takīṁ vā śīlayēt||4||
गुरुभिन्नपुरीषस्तु तक्रं सव्योषसौवर्चलक्षौद्रम्| गुडहरी तकीं वा शीलयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana laghubaddhapurIShe visheShaH (5) · Śloka 5
itarastrivr̥tyūṣaṇakaṭurōhiṇyayaścūrṇāni triphalākvāthēna| vyōṣayavakṣārāyōrajāṁsi vā| bibhītakakalkaṁ vā taṇḍu lāmbunā| gugguluṁ vā gōmūtrēṇa| harītakīṁ vā| tulyaguḍāṁ vā śuṇṭhīṁ punarnavakaṣāyānupānām| ārdrakaṁ vā tulyaguḍa mardhapalābhivr̥ddhaṁ pañcapalaprakarṣaṁ prayuñjīta| māsamayaṁ prayōgaḥ śōphaśōṣārṣaḥ śvāsakāsaprasēkapīnasālasakāgnisādagu lmōdarapramēhapāṇḍukāmilāmanōvikārānapaharati| ārdraka rasaṁ vā śālikṣīrāhāraḥ pibēt||5||
इतरस्त्रिवृत्यूषणकटुरोहिण्ययश्चूर्णानि त्रिफलाक्वाथेन| व्योषयवक्षारायोरजांसि वा| बिभीतककल्कं वा तण्डु लाम्बुना| गुग्गुलुं वा गोमूत्रेण| हरीतकीं वा| तुल्यगुडां वा शुण्ठीं पुनर्नवकषायानुपानाम्| आर्द्रकं वा तुल्यगुड मर्धपलाभिवृद्धं पञ्चपलप्रकर्षं प्रयुञ्जीत| मासमयं प्रयोगः शोफशोषार्षः श्वासकासप्रसेकपीनसालसकाग्निसादगु ल्मोदरप्रमेहपाण्डुकामिलामनोविकारानपहरति| आर्द्रक रसं वा शालिक्षीराहारः पिबेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nivRuttAmadoShe prayojyam (6) · Śloka 6
nivr̥ttāmadōṣaḥ śr̥tāni payāṁsi sarpīṣi ca| trikaṭukai raṇḍaśyāmāmūlaiḥ siddhaṁ kṣīram| mahauṣadhamuruṅgīmūlābhyāṁ vā| varṣābhūmayūrakapañcakōlairvā| kumbhanikumbhavyōṣā gnikairvā| karabhīkṣīravr̥ttirvā syāt| gōmūtraṁ mahiṣīmūtraṁ vā sakṣīraṁ kṣīrāśanaḥ pibēt||6||
निवृत्तामदोषः शृतानि पयांसि सर्पीषि च| त्रिकटुकै रण्डश्यामामूलैः सिद्धं क्षीरम्| महौषधमुरुङ्गीमूलाभ्यां वा| वर्षाभूमयूरकपञ्चकोलैर्वा| कुम्भनिकुम्भव्योषा ग्निकैर्वा| करभीक्षीरवृत्तिर्वा स्यात्| गोमूत्रं महिषीमूत्रं वा सक्षीरं क्षीराशनः पिबेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRutayogAH (7) · Śloka 7
dāḍimayavānīyavānakadhanikāpāṭhāmlavētasamaricapañcakōla bilvaphalayāvaśūkānakṣamātrān salilāḍhakē vipācya tatkaṣāyēṇa ghr̥taprasthaṁ sādhayēcchōphārśōgulmamēhāgnisāda haram| arśōvihitavidhinā citrakadadhnō navanītamādadīta| taccitrakamūlagarbhaṁ sacitrakakalkatakrasiddhaṁ samānaṁ pūrvēṇa||7||
दाडिमयवानीयवानकधनिकापाठाम्लवेतसमरिचपञ्चकोल बिल्वफलयावशूकानक्षमात्रान् सलिलाढके विपाच्य तत्कषायेण घृतप्रस्थं साधयेच्छोफार्शोगुल्ममेहाग्निसाद हरम्| अर्शोविहितविधिना चित्रकदध्नो नवनीतमाददीत| तच्चित्रकमूलगर्भं सचित्रककल्कतक्रसिद्धं समानं पूर्वेण||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlaharItakI (8) · Śloka 8
daśamūlakvāthakaṁsē pathyāśataṁ guḍatulōnmiśramadhiśrayēt| lēhībhūtē tatra trikaṭukatrijātakayavakṣāracūrṇaṁ prakṣipētkṣō drārdhaprasthaṁ ca| ētā daśamūlaharītakyō'tipravr̥ddhamapi śvayathumudarārōcakāvipākapāṇḍurōgagulmamēhaśvāsakāsa kārśyāmavātāmlapittamūtraśukradōṣāṁśca nighnanti||8||
दशमूलक्वाथकंसे पथ्याशतं गुडतुलोन्मिश्रमधिश्रयेत्| लेहीभूते तत्र त्रिकटुकत्रिजातकयवक्षारचूर्णं प्रक्षिपेत्क्षो द्रार्धप्रस्थं च| एता दशमूलहरीतक्योऽतिप्रवृद्धमपि श्वयथुमुदरारोचकाविपाकपाण्डुरोगगुल्ममेहश्वासकास कार्श्यामवाताम्लपित्तमूत्रशुक्रदोषांश्च निघ्नन्ति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMskRutamannam (9) · Śloka 9
śaṭhīpuṣkaramūlakāravīcitrakājājījīvantībilvamadhya yavakṣāravr̥kṣāmlairdaśamūlēna ca parigr̥hītāni ghr̥tatailabhr̥ṣṭani pēyādīnyannānyalpasnēhalavaṇānyupakalpayēt||9||
शठीपुष्करमूलकारवीचित्रकाजाजीजीवन्तीबिल्वमध्य यवक्षारवृक्षाम्लैर्दशमूलेन च परिगृहीतानि घृततैलभृष्टनि पेयादीन्यन्नान्यल्पस्नेहलवणान्युपकल्पयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhya~ggAdikam (10) · Śloka 10
sparśasukhāṁścābhyaṅgapradēhasēkān| śailēyasthauṇēyakaśrīvēṣṭa kāgarudēvadāruharēṇukākuṣṭhadhyāmakapadmakamāṁsīmāgadhikāVva nyadhānyatālīsapatrakacaturjātakapalāśāmbudāmbupriyaṅgu spr̥kkānakhaiḥ ślakṣṇapiṣṭaistailamabhyaṅgaṁ pacēt| taiśca pradēhaṁ kuryāt| sarṣapasauvarcalasaindhavaśārṅgāṣṭhābhiśca| kēva lairvākṣamajjābhiḥ| viśēṣataścaikāṅgajēṣupunarnavahiṁsrākōśātakīkaravīra kiṁśukātiviṣārdhivr̥ddhimūśikaparṇīhastikarṇanalikānā kulāsthūlakākādanīsālatriphalādēvadārulōdhratālaparṇī daśapatrikājayantībhiḥ pralēpaḥ| mūlakatōyēna kavōṣṇēna vr̥kṣakārkanaktamālanimba varṣābhūkvāthēna vā snānam||10||
स्पर्शसुखांश्चाभ्यङ्गप्रदेहसेकान्| शैलेयस्थौणेयकश्रीवेष्ट कागरुदेवदारुहरेणुकाकुष्ठध्यामकपद्मकमांसीमागधिकाVव न्यधान्यतालीसपत्रकचतुर्जातकपलाशाम्बुदाम्बुप्रियङ्गु स्पृक्कानखैः श्लक्ष्णपिष्टैस्तैलमभ्यङ्गं पचेत्| तैश्च प्रदेहं कुर्यात्| सर्षपसौवर्चलसैन्धवशार्ङ्गाष्ठाभिश्च| केव लैर्वाक्षमज्जाभिः| विशेषतश्चैकाङ्गजेषुपुनर्नवहिंस्राकोशातकीकरवीर किंशुकातिविषार्धिवृद्धिमूशिकपर्णीहस्तिकर्णनलिकाना कुलास्थूलकाकादनीसालत्रिफलादेवदारुलोध्रतालपर्णी दशपत्रिकाजयन्तीभिः प्रलेपः| मूलकतोयेन कवोष्णेन वृक्षकार्कनक्तमालनिम्ब वर्षाभूक्वाथेन वा स्नानम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajashvayathau (11) · Śloka 11
athānilajē śvayathau trivr̥tamēraṇḍatailaṁ vārdhamāsaṁ māsaṁ vā pibēt| ēraṇḍatailamēva ca viḍvātasaṅgē prāgbhaktaṁ payasā rasairvā| vātaharābhyaṅgasvēdōpanāhāṁśca kuryāt| viśēṣēṇa caikāṅgē mātuluṅgē mātuluṅgāgnimanthaśuṇṭhī dēvarāruhiṁsrāpralēpaḥ||11||
अथानिलजे श्वयथौ त्रिवृतमेरण्डतैलं वार्धमासं मासं वा पिबेत्| एरण्डतैलमेव च विड्वातसङ्गे प्राग्भक्तं पयसा रसैर्वा| वातहराभ्यङ्गस्वेदोपनाहांश्च कुर्यात्| विशेषेण चैकाङ्गे मातुलुङ्गे मातुलुङ्गाग्निमन्थशुण्ठी देवरारुहिंस्राप्रलेपः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajashvayathau (12) · Śloka 12
pittajē nyagrōdhādisiddhaṁ sarpiḥ pibēt| tiktakaṁ vā| mūrcchāratitr̥ḍdāhēṣu kṣīram| tadēva tu sraṁsanārthī mūtra yuktam| abhayāmaradārumadhukakaṭukādantīcandananicula paṭōlamūrvādārvīṁtrāyamāṇōpakulyāviśālākvāthaḥ sasa rpirupayuktaḥ śvayathuviṣavīsarpajvaradāhapipāsāntaḥ santā pasannipātānupaśamayati| ghr̥takṣīrakṣīrivr̥kṣavētasamañjiṣṭhā mr̥ṇālacandanādibhiḥ śītavīryaiḥ kalpayēdabhyaṅgādīn||12||
पित्तजे न्यग्रोधादिसिद्धं सर्पिः पिबेत्| तिक्तकं वा| मूर्च्छारतितृड्दाहेषु क्षीरम्| तदेव तु स्रंसनार्थी मूत्र युक्तम्| अभयामरदारुमधुककटुकादन्तीचन्दननिचुल पटोलमूर्वादार्वींत्रायमाणोपकुल्याविशालाक्वाथः सस र्पिरुपयुक्तः श्वयथुविषवीसर्पज्वरदाहपिपासान्तः सन्ता पसन्निपातानुपशमयति| घृतक्षीरक्षीरिवृक्षवेतसमञ्जिष्ठा मृणालचन्दनादिभिः शीतवीर्यैः कल्पयेदभ्यङ्गादीन्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajashvayathau (13) · Śloka 13
kaphōtthē tvāragvadhādisādhitaṁ tailaṁ pibēt| kṣāramūtra takrāsavāriṣṭāṁśca|13|
कफोत्थे त्वारग्वधादिसाधितं तैलं पिबेत्| क्षारमूत्र तक्रासवारिष्टांश्च|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhallAtakAriShTaH (13) · Śloka 13
bhallātakacitrakavyōṣaviḍaṅgabr̥hatīphalāni pr̥thakprasthāṁ śānyacchadhānyamladrōṇē gōmayāgninā tribhāgaśēṣamavatā rayēt| tatpūtaśītaṁ mastukalaśēna sitōpalātulayā ca yukta-magnikamāgadhikākalkaliptē dr̥ḍhē bhāṇḍē samā vāpya vaihāyasē suguptaṁ sthāpayēt| tatō daśāhasthitō'ya mupayuktō bhallātakāriṣṭaḥ śōphōdarārśōbhagandaragrahaṇī kr̥mikuṣṭhamēhakārśyahikkasān satvaramapanayati||13||
भल्लातकचित्रकव्योषविडङ्गबृहतीफलानि पृथक्प्रस्थां शान्यच्छधान्यम्लद्रोणे गोमयाग्निना त्रिभागशेषमवता रयेत्| तत्पूतशीतं मस्तुकलशेन सितोपलातुलया च युक्त-मग्निकमागधिकाकल्कलिप्ते दृढे भाण्डे समा वाप्य वैहायसे सुगुप्तं स्थापयेत्| ततो दशाहस्थितोऽय मुपयुक्तो भल्लातकारिष्टः शोफोदरार्शोभगन्दरग्रहणी कृमिकुष्ठमेहकार्श्यहिक्कसान् सत्वरमपनयति||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTashatAriShTaH (14) · Śloka 14
triphalāmaricadrākṣāpippalīkāśmaryaphalānāṁ pratyēkaṁ śataṁ guḍatulāmudakadrōṇaṁ ca madhuliptabhājanasthaṁ saptāhamuṣṇē kālē dvisaptāhaṁ śītē dhārayēt| ayamaṣṭaśatāriṣṭaḥ samānaḥ pūrvēṇaḥ|14|
त्रिफलामरिचद्राक्षापिप्पलीकाश्मर्यफलानां प्रत्येकं शतं गुडतुलामुदकद्रोणं च मधुलिप्तभाजनस्थं सप्ताहमुष्णे काले द्विसप्ताहं शीते धारयेत्| अयमष्टशतारिष्टः समानः पूर्वेणः|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pralepAdikam (14) · Śloka 14
purāṇapiṇyākakr̥ṣṇāśigrutvagatasīsikatāha mūtrapiṣṭāḥ sukhōṣṇāḥ pralēpē dadyāt| ēkāṅgē tu kālāsaralājaśr̥ ṅgagajagandhāśvagandhaikaiṣikāḥ| śuṇṭhīkulatthatakkārī kuṣṭharjakacitrakajalamūtrāṇi snānē| caṇḍāgaruṇī vilē panē||14||
पुराणपिण्याककृष्णाशिग्रुत्वगतसीसिकताह मूत्रपिष्टाः सुखोष्णाः प्रलेपे दद्यात्| एकाङ्गे तु कालासरलाजशृ ङ्गगजगन्धाश्वगन्धैकैषिकाः| शुण्ठीकुलत्थतक्कारी कुष्ठर्जकचित्रकजलमूत्राणि स्नाने| चण्डागरुणी विले पने||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAtayoH (15) · Śloka 15
saṁsargasannipātayōryathādōṣōdayamidamēva sādhanam| ēka dēśāśrayē ca śvayathau yathāsannaṁ vamanādīni raktāvasēcanaṁ ca kurvītēti||15||
संसर्गसन्निपातयोर्यथादोषोदयमिदमेव साधनम्| एक देशाश्रये च श्वयथौ यथासन्नं वमनादीनि रक्तावसेचनं च कुर्वीतेति||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgantushophacikitsAsUtram (16) · Śloka 16
bhavati cātra- prāyō'bhighātādanilaḥ saraktaḥ śōphaṁ sarāgaṁ prakarōti tatra| visarpanunmārutaraktanucca kāryaṁ viṣaghnaṁ viṣajē ca karma||16||
भवति चात्र- प्रायोऽभिघातादनिलः सरक्तः शोफं सरागं प्रकरोति तत्र| विसर्पनुन्मारुतरक्तनुच्च कार्यं विषघ्नं विषजे च कर्म||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvayathAvapathyam (17-19) · Śloka 19
grāmyādyabjānūpaṁ piśitamabalaṁ śuṣkaśākaṁ tilānnaṁ gauḍaṁ piṣṭānnaṁ dadhi salavaṇaṁ picchilaṁ madyamamlam| dhānāvallūraṁ samaśanamathō gurvasātmyaṁ vidāhi svapnaṁ cārātrau śvayathugadavān varjayēnmaithunaṁ ca||17|| iti vaidyapatisiṁhaguptasya sūnōrvāgbhaṭasya kr̥tāva ṣṭaṅgasaṁgrahasiṁhitāyāṁ cikitsitasthānē śvayathu cikitsitannāmaikōnaviṁśō'dhyāyaḥ||19||
ग्राम्याद्यब्जानूपं पिशितमबलं शुष्कशाकं तिलान्नं गौडं पिष्टान्नं दधि सलवणं पिच्छिलं मद्यमम्लम्| धानावल्लूरं समशनमथो गुर्वसात्म्यं विदाहि स्वप्नं चारात्रौ श्वयथुगदवान् वर्जयेन्मैथुनं च||१७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टङ्गसंग्रहसिंहितायां चिकित्सितस्थाने श्वयथु चिकित्सितन्नामैकोनविंशोऽध्यायः||१९||
🔊 Audio coming soon