Adhikarana atha shvayathucikitsitannAmaikonaviMsho~adhyAyaH | adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതഃ ശ്വയഥുചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः श्वयथुचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAdau cikitsAsUtram (2) · Śloka 2
ശ്വയഥുഷു ദോഷജേശു സര്വേഷു സര്വസരേഷ്വാമാനുബദ്ധേശു ലങ്ഘന പാചനശോധനാന്യാദൌ യോജയേത്| സ്നേഹജേഷു വിരൂക്ഷ്ണാന്യൌശ ധാനി വിരൂക്ഷണോത്ഥേഷു സ്നേഹനാനി||൨||
श्वयथुषु दोषजेशु सर्वेषु सर्वसरेष्वामानुबद्धेशु लङ्घन पाचनशोधनान्यादौ योजयेत्| स्नेहजेषु विरूक्ष्णान्यौश धानि विरूक्षणोत्थेषु स्नेहनानि||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmajeShUpacArAH (3) · Śloka 3
തത്രാമജേശു ലങ്ഘിതവതോ ലഘ്വന്നമശിതസ്യ ഭദ്രദാരുനാഗര മരിചപ്രതിവിഷാവിഡങ്ഗേന്ദ്രയവാനുഷ്ണാമ്ബുനാ| നാഗരദേവദാരുപ ഥ്യാവര്ഷാഭ്വോ വാ| പഞ്ച കോലകാജാജീനിദിഗ്ധികാമുസ്തപാ ഠാരജനീര്വാ| മൂത്രവര്തി വാ നവായസം വാ||൩||
तत्रामजेशु लङ्घितवतो लघ्वन्नमशितस्य भद्रदारुनागर मरिचप्रतिविषाविडङ्गेन्द्रयवानुष्णाम्बुना| नागरदेवदारुप थ्यावर्षाभ्वो वा| पञ्च कोलकाजाजीनिदिग्धिकामुस्तपा ठारजनीर्वा| मूत्रवर्ति वा नवायसं वा||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gurubhinnapurIShe visheShaH (4) · Śloka 4
ഗുരുഭിന്നപുരീഷസ്തു തക്രം സവ്യോഷസൌവര്ചലക്ഷൌദ്രമ്| ഗുഡഹരീ തകീം വാ ശീലയേത്||൪||
गुरुभिन्नपुरीषस्तु तक्रं सव्योषसौवर्चलक्षौद्रम्| गुडहरी तकीं वा शीलयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana laghubaddhapurIShe visheShaH (5) · Śloka 5
ഇതരസ്ത്രിവൃത്യൂഷണകടുരോഹിണ്യയശ്ചൂര്ണാനി ത്രിഫലാക്വാഥേന| വ്യോഷയവക്ഷാരായോരജാംസി വാ| ബിഭീതകകല്കം വാ തണ്ഡു ലാമ്ബുനാ| ഗുഗ്ഗുലും വാ ഗോമൂത്രേണ| ഹരീതകീം വാ| തുല്യഗുഡാം വാ ശുണ്ഠീം പുനര്നവകഷായാനുപാനാമ്| ആര്ദ്രകം വാ തുല്യഗുഡ മര്ധപലാഭിവൃദ്ധം പഞ്ചപലപ്രകര്ഷം പ്രയുഞ്ജീത| മാസമയം പ്രയോഗഃ ശോഫശോഷാര്ഷഃ ശ്വാസകാസപ്രസേകപീനസാലസകാഗ്നിസാദഗു ല്മോദരപ്രമേഹപാണ്ഡുകാമിലാമനോവികാരാനപഹരതി| ആര്ദ്രക രസം വാ ശാലിക്ഷീരാഹാരഃ പിബേത്||൫||
इतरस्त्रिवृत्यूषणकटुरोहिण्ययश्चूर्णानि त्रिफलाक्वाथेन| व्योषयवक्षारायोरजांसि वा| बिभीतककल्कं वा तण्डु लाम्बुना| गुग्गुलुं वा गोमूत्रेण| हरीतकीं वा| तुल्यगुडां वा शुण्ठीं पुनर्नवकषायानुपानाम्| आर्द्रकं वा तुल्यगुड मर्धपलाभिवृद्धं पञ्चपलप्रकर्षं प्रयुञ्जीत| मासमयं प्रयोगः शोफशोषार्षः श्वासकासप्रसेकपीनसालसकाग्निसादगु ल्मोदरप्रमेहपाण्डुकामिलामनोविकारानपहरति| आर्द्रक रसं वा शालिक्षीराहारः पिबेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nivRuttAmadoShe prayojyam (6) · Śloka 6
നിവൃത്താമദോഷഃ ശൃതാനി പയാംസി സര്പീഷി ച| ത്രികടുകൈ രണ്ഡശ്യാമാമൂലൈഃ സിദ്ധം ക്ഷീരമ്| മഹൌഷധമുരുങ്ഗീമൂലാഭ്യാം വാ| വര്ഷാഭൂമയൂരകപഞ്ചകോലൈര്വാ| കുമ്ഭനികുമ്ഭവ്യോഷാ ഗ്നികൈര്വാ| കരഭീക്ഷീരവൃത്തിര്വാ സ്യാത്| ഗോമൂത്രം മഹിഷീമൂത്രം വാ സക്ഷീരം ക്ഷീരാശനഃ പിബേത്||൬||
निवृत्तामदोषः शृतानि पयांसि सर्पीषि च| त्रिकटुकै रण्डश्यामामूलैः सिद्धं क्षीरम्| महौषधमुरुङ्गीमूलाभ्यां वा| वर्षाभूमयूरकपञ्चकोलैर्वा| कुम्भनिकुम्भव्योषा ग्निकैर्वा| करभीक्षीरवृत्तिर्वा स्यात्| गोमूत्रं महिषीमूत्रं वा सक्षीरं क्षीराशनः पिबेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRutayogAH (7) · Śloka 7
ദാഡിമയവാനീയവാനകധനികാപാഠാമ്ലവേതസമരിചപഞ്ചകോല ബില്വഫലയാവശൂകാനക്ഷമാത്രാന് സലിലാഢകേ വിപാച്യ തത്കഷായേണ ഘൃതപ്രസ്ഥം സാധയേച്ഛോഫാര്ശോഗുല്മമേഹാഗ്നിസാദ ഹരമ്| അര്ശോവിഹിതവിധിനാ ചിത്രകദധ്നോ നവനീതമാദദീത| തച്ചിത്രകമൂലഗര്ഭം സചിത്രകകല്കതക്രസിദ്ധം സമാനം പൂര്വേണ||൭||
दाडिमयवानीयवानकधनिकापाठाम्लवेतसमरिचपञ्चकोल बिल्वफलयावशूकानक्षमात्रान् सलिलाढके विपाच्य तत्कषायेण घृतप्रस्थं साधयेच्छोफार्शोगुल्ममेहाग्निसाद हरम्| अर्शोविहितविधिना चित्रकदध्नो नवनीतमाददीत| तच्चित्रकमूलगर्भं सचित्रककल्कतक्रसिद्धं समानं पूर्वेण||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlaharItakI (8) · Śloka 8
ദശമൂലക്വാഥകംസേ പഥ്യാശതം ഗുഡതുലോന്മിശ്രമധിശ്രയേത്| ലേഹീഭൂതേ തത്ര ത്രികടുകത്രിജാതകയവക്ഷാരചൂര്ണം പ്രക്ഷിപേത്ക്ഷോ ദ്രാര്ധപ്രസ്ഥം ച| ഏതാ ദശമൂലഹരീതക്യോऽതിപ്രവൃദ്ധമപി ശ്വയഥുമുദരാരോചകാവിപാകപാണ്ഡുരോഗഗുല്മമേഹശ്വാസകാസ കാര്ശ്യാമവാതാമ്ലപിത്തമൂത്രശുക്രദോഷാംശ്ച നിഘ്നന്തി||൮||
दशमूलक्वाथकंसे पथ्याशतं गुडतुलोन्मिश्रमधिश्रयेत्| लेहीभूते तत्र त्रिकटुकत्रिजातकयवक्षारचूर्णं प्रक्षिपेत्क्षो द्रार्धप्रस्थं च| एता दशमूलहरीतक्योऽतिप्रवृद्धमपि श्वयथुमुदरारोचकाविपाकपाण्डुरोगगुल्ममेहश्वासकास कार्श्यामवाताम्लपित्तमूत्रशुक्रदोषांश्च निघ्नन्ति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMskRutamannam (9) · Śloka 9
ശഠീപുഷ്കരമൂലകാരവീചിത്രകാജാജീജീവന്തീബില്വമധ്യ യവക്ഷാരവൃക്ഷാമ്ലൈര്ദശമൂലേന ച പരിഗൃഹീതാനി ഘൃതതൈലഭൃഷ്ടനി പേയാദീന്യന്നാന്യല്പസ്നേഹലവണാന്യുപകല്പയേത്||൯||
शठीपुष्करमूलकारवीचित्रकाजाजीजीवन्तीबिल्वमध्य यवक्षारवृक्षाम्लैर्दशमूलेन च परिगृहीतानि घृततैलभृष्टनि पेयादीन्यन्नान्यल्पस्नेहलवणान्युपकल्पयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhya~ggAdikam (10) · Śloka 10
സ്പര്ശസുഖാംശ്ചാഭ്യങ്ഗപ്രദേഹസേകാന്| ശൈലേയസ്ഥൌണേയകശ്രീവേഷ്ട കാഗരുദേവദാരുഹരേണുകാകുഷ്ഠധ്യാമകപദ്മകമാംസീമാഗധികാVവ ന്യധാന്യതാലീസപത്രകചതുര്ജാതകപലാശാമ്ബുദാമ്ബുപ്രിയങ്ഗു സ്പൃക്കാനഖൈഃ ശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടൈസ്തൈലമഭ്യങ്ഗം പചേത്| തൈശ്ച പ്രദേഹം കുര്യാത്| സര്ഷപസൌവര്ചലസൈന്ധവശാര്ങ്ഗാഷ്ഠാഭിശ്ച| കേവ ലൈര്വാക്ഷമജ്ജാഭിഃ| വിശേഷതശ്ചൈകാങ്ഗജേഷുപുനര്നവഹിംസ്രാകോശാതകീകരവീര കിംശുകാതിവിഷാര്ധിവൃദ്ധിമൂശികപര്ണീഹസ്തികര്ണനലികാനാ കുലാസ്ഥൂലകാകാദനീസാലത്രിഫലാദേവദാരുലോധ്രതാലപര്ണീ ദശപത്രികാജയന്തീഭിഃ പ്രലേപഃ| മൂലകതോയേന കവോഷ്ണേന വൃക്ഷകാര്കനക്തമാലനിമ്ബ വര്ഷാഭൂക്വാഥേന വാ സ്നാനമ്||൧൦||
स्पर्शसुखांश्चाभ्यङ्गप्रदेहसेकान्| शैलेयस्थौणेयकश्रीवेष्ट कागरुदेवदारुहरेणुकाकुष्ठध्यामकपद्मकमांसीमागधिकाVव न्यधान्यतालीसपत्रकचतुर्जातकपलाशाम्बुदाम्बुप्रियङ्गु स्पृक्कानखैः श्लक्ष्णपिष्टैस्तैलमभ्यङ्गं पचेत्| तैश्च प्रदेहं कुर्यात्| सर्षपसौवर्चलसैन्धवशार्ङ्गाष्ठाभिश्च| केव लैर्वाक्षमज्जाभिः| विशेषतश्चैकाङ्गजेषुपुनर्नवहिंस्राकोशातकीकरवीर किंशुकातिविषार्धिवृद्धिमूशिकपर्णीहस्तिकर्णनलिकाना कुलास्थूलकाकादनीसालत्रिफलादेवदारुलोध्रतालपर्णी दशपत्रिकाजयन्तीभिः प्रलेपः| मूलकतोयेन कवोष्णेन वृक्षकार्कनक्तमालनिम्ब वर्षाभूक्वाथेन वा स्नानम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajashvayathau (11) · Śloka 11
അഥാനിലജേ ശ്വയഥൌ ത്രിവൃതമേരണ്ഡതൈലം വാര്ധമാസം മാസം വാ പിബേത്| ഏരണ്ഡതൈലമേവ ച വിഡ്വാതസങ്ഗേ പ്രാഗ്ഭക്തം പയസാ രസൈര്വാ| വാതഹരാഭ്യങ്ഗസ്വേദോപനാഹാംശ്ച കുര്യാത്| വിശേഷേണ ചൈകാങ്ഗേ മാതുലുങ്ഗേ മാതുലുങ്ഗാഗ്നിമന്ഥശുണ്ഠീ ദേവരാരുഹിംസ്രാപ്രലേപഃ||൧൧||
अथानिलजे श्वयथौ त्रिवृतमेरण्डतैलं वार्धमासं मासं वा पिबेत्| एरण्डतैलमेव च विड्वातसङ्गे प्राग्भक्तं पयसा रसैर्वा| वातहराभ्यङ्गस्वेदोपनाहांश्च कुर्यात्| विशेषेण चैकाङ्गे मातुलुङ्गे मातुलुङ्गाग्निमन्थशुण्ठी देवरारुहिंस्राप्रलेपः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajashvayathau (12) · Śloka 12
പിത്തജേ ന്യഗ്രോധാദിസിദ്ധം സര്പിഃ പിബേത്| തിക്തകം വാ| മൂര്ച്ഛാരതിതൃഡ്ദാഹേഷു ക്ഷീരമ്| തദേവ തു സ്രംസനാര്ഥീ മൂത്ര യുക്തമ്| അഭയാമരദാരുമധുകകടുകാദന്തീചന്ദനനിചുല പടോലമൂര്വാദാര്വീംത്രായമാണോപകുല്യാവിശാലാക്വാഥഃ സസ ര്പിരുപയുക്തഃ ശ്വയഥുവിഷവീസര്പജ്വരദാഹപിപാസാന്തഃ സന്താ പസന്നിപാതാനുപശമയതി| ഘൃതക്ഷീരക്ഷീരിവൃക്ഷവേതസമഞ്ജിഷ്ഠാ മൃണാലചന്ദനാദിഭിഃ ശീതവീര്യൈഃ കല്പയേദഭ്യങ്ഗാദീന്||൧൨||
पित्तजे न्यग्रोधादिसिद्धं सर्पिः पिबेत्| तिक्तकं वा| मूर्च्छारतितृड्दाहेषु क्षीरम्| तदेव तु स्रंसनार्थी मूत्र युक्तम्| अभयामरदारुमधुककटुकादन्तीचन्दननिचुल पटोलमूर्वादार्वींत्रायमाणोपकुल्याविशालाक्वाथः सस र्पिरुपयुक्तः श्वयथुविषवीसर्पज्वरदाहपिपासान्तः सन्ता पसन्निपातानुपशमयति| घृतक्षीरक्षीरिवृक्षवेतसमञ्जिष्ठा मृणालचन्दनादिभिः शीतवीर्यैः कल्पयेदभ्यङ्गादीन्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajashvayathau (13) · Śloka 13
കഫോത്ഥേ ത്വാരഗ്വധാദിസാധിതം തൈലം പിബേത്| ക്ഷാരമൂത്ര തക്രാസവാരിഷ്ടാംശ്ച|൧൩|
कफोत्थे त्वारग्वधादिसाधितं तैलं पिबेत्| क्षारमूत्र तक्रासवारिष्टांश्च|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhallAtakAriShTaH (13) · Śloka 13
ഭല്ലാതകചിത്രകവ്യോഷവിഡങ്ഗബൃഹതീഫലാനി പൃഥക്പ്രസ്ഥാം ശാന്യച്ഛധാന്യമ്ലദ്രോണേ ഗോമയാഗ്നിനാ ത്രിഭാഗശേഷമവതാ രയേത്| തത്പൂതശീതം മസ്തുകലശേന സിതോപലാതുലയാ ച യുക്ത-മഗ്നികമാഗധികാകല്കലിപ്തേ ദൃഢേ ഭാണ്ഡേ സമാ വാപ്യ വൈഹായസേ സുഗുപ്തം സ്ഥാപയേത്| തതോ ദശാഹസ്ഥിതോऽയ മുപയുക്തോ ഭല്ലാതകാരിഷ്ടഃ ശോഫോദരാര്ശോഭഗന്ദരഗ്രഹണീ കൃമികുഷ്ഠമേഹകാര്ശ്യഹിക്കസാന് സത്വരമപനയതി||൧൩||
भल्लातकचित्रकव्योषविडङ्गबृहतीफलानि पृथक्प्रस्थां शान्यच्छधान्यम्लद्रोणे गोमयाग्निना त्रिभागशेषमवता रयेत्| तत्पूतशीतं मस्तुकलशेन सितोपलातुलया च युक्त-मग्निकमागधिकाकल्कलिप्ते दृढे भाण्डे समा वाप्य वैहायसे सुगुप्तं स्थापयेत्| ततो दशाहस्थितोऽय मुपयुक्तो भल्लातकारिष्टः शोफोदरार्शोभगन्दरग्रहणी कृमिकुष्ठमेहकार्श्यहिक्कसान् सत्वरमपनयति||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTashatAriShTaH (14) · Śloka 14
ത്രിഫലാമരിചദ്രാക്ഷാപിപ്പലീകാശ്മര്യഫലാനാം പ്രത്യേകം ശതം ഗുഡതുലാമുദകദ്രോണം ച മധുലിപ്തഭാജനസ്ഥം സപ്താഹമുഷ്ണേ കാലേ ദ്വിസപ്താഹം ശീതേ ധാരയേത്| അയമഷ്ടശതാരിഷ്ടഃ സമാനഃ പൂര്വേണഃ|൧൪|
त्रिफलामरिचद्राक्षापिप्पलीकाश्मर्यफलानां प्रत्येकं शतं गुडतुलामुदकद्रोणं च मधुलिप्तभाजनस्थं सप्ताहमुष्णे काले द्विसप्ताहं शीते धारयेत्| अयमष्टशतारिष्टः समानः पूर्वेणः|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pralepAdikam (14) · Śloka 14
പുരാണപിണ്യാകകൃഷ്ണാശിഗ്രുത്വഗതസീസികതാഹ മൂത്രപിഷ്ടാഃ സുഖോഷ്ണാഃ പ്രലേപേ ദദ്യാത്| ഏകാങ്ഗേ തു കാലാസരലാജശൃ ങ്ഗഗജഗന്ധാശ്വഗന്ധൈകൈഷികാഃ| ശുണ്ഠീകുലത്ഥതക്കാരീ കുഷ്ഠര്ജകചിത്രകജലമൂത്രാണി സ്നാനേ| ചണ്ഡാഗരുണീ വിലേ പനേ||൧൪||
पुराणपिण्याककृष्णाशिग्रुत्वगतसीसिकताह मूत्रपिष्टाः सुखोष्णाः प्रलेपे दद्यात्| एकाङ्गे तु कालासरलाजशृ ङ्गगजगन्धाश्वगन्धैकैषिकाः| शुण्ठीकुलत्थतक्कारी कुष्ठर्जकचित्रकजलमूत्राणि स्नाने| चण्डागरुणी विले पने||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAtayoH (15) · Śloka 15
സംസര്ഗസന്നിപാതയോര്യഥാദോഷോദയമിദമേവ സാധനമ്| ഏക ദേശാശ്രയേ ച ശ്വയഥൌ യഥാസന്നം വമനാദീനി രക്താവസേചനം ച കുര്വീതേതി||൧൫||
संसर्गसन्निपातयोर्यथादोषोदयमिदमेव साधनम्| एक देशाश्रये च श्वयथौ यथासन्नं वमनादीनि रक्तावसेचनं च कुर्वीतेति||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgantushophacikitsAsUtram (16) · Śloka 16
ഭവതി ചാത്ര- പ്രായോऽഭിഘാതാദനിലഃ സരക്തഃ ശോഫം സരാഗം പ്രകരോതി തത്ര| വിസര്പനുന്മാരുതരക്തനുച്ച കാര്യം വിഷഘ്നം വിഷജേ ച കര്മ||൧൬||
भवति चात्र- प्रायोऽभिघातादनिलः सरक्तः शोफं सरागं प्रकरोति तत्र| विसर्पनुन्मारुतरक्तनुच्च कार्यं विषघ्नं विषजे च कर्म||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvayathAvapathyam (17-19) · Śloka 19
ഗ്രാമ്യാദ്യബ്ജാനൂപം പിശിതമബലം ശുഷ്കശാകം തിലാന്നം ഗൌഡം പിഷ്ടാന്നം ദധി സലവണം പിച്ഛിലം മദ്യമമ്ലമ്| ധാനാവല്ലൂരം സമശനമഥോ ഗുര്വസാത്മ്യം വിദാഹി സ്വപ്നം ചാരാത്രൌ ശ്വയഥുഗദവാന് വര്ജയേന്മൈഥുനം ച||൧൭|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവ ഷ്ടങ്ഗസംഗ്രഹസിംഹിതായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ ശ്വയഥു ചികിത്സിതന്നാമൈകോനവിംശോऽധ്യായഃ||൧൯||
ग्राम्याद्यब्जानूपं पिशितमबलं शुष्कशाकं तिलान्नं गौडं पिष्टान्नं दधि सलवणं पिच्छिलं मद्यमम्लम्| धानावल्लूरं समशनमथो गुर्वसात्म्यं विदाहि स्वप्नं चारात्रौ श्वयथुगदवान् वर्जयेन्मैथुनं च||१७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टङ्गसंग्रहसिंहितायां चिकित्सितस्थाने श्वयथु चिकित्सितन्नामैकोनविंशोऽध्यायः||१९||
🔊 Audio coming soon