Adhikarana atha shvayathucikitsitannAmaikonaviMsho~adhyAyaH | adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতঃ শ্বযথুচিকিত্সিতং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातः श्वयथुचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAdau cikitsAsUtram (2) · Śloka 2
শ্বযথুষু দোষজেশু সর্বেষু সর্বসরেষ্বামানুবদ্ধেশু লঙ্ঘন পাচনশোধনান্যাদৌ যোজযেত্| স্নেহজেষু বিরূক্ষ্ণান্যৌশ ধানি বিরূক্ষণোত্থেষু স্নেহনানি||২||
श्वयथुषु दोषजेशु सर्वेषु सर्वसरेष्वामानुबद्धेशु लङ्घन पाचनशोधनान्यादौ योजयेत्| स्नेहजेषु विरूक्ष्णान्यौश धानि विरूक्षणोत्थेषु स्नेहनानि||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmajeShUpacArAH (3) · Śloka 3
তত্রামজেশু লঙ্ঘিতবতো লঘ্বন্নমশিতস্য ভদ্রদারুনাগর মরিচপ্রতিবিষাবিডঙ্গেন্দ্রযবানুষ্ণাম্বুনা| নাগরদেবদারুপ থ্যাবর্ষাভ্বো বা| পঞ্চ কোলকাজাজীনিদিগ্ধিকামুস্তপা ঠারজনীর্বা| মূত্রবর্তি বা নবাযসং বা||৩||
तत्रामजेशु लङ्घितवतो लघ्वन्नमशितस्य भद्रदारुनागर मरिचप्रतिविषाविडङ्गेन्द्रयवानुष्णाम्बुना| नागरदेवदारुप थ्यावर्षाभ्वो वा| पञ्च कोलकाजाजीनिदिग्धिकामुस्तपा ठारजनीर्वा| मूत्रवर्ति वा नवायसं वा||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gurubhinnapurIShe visheShaH (4) · Śloka 4
গুরুভিন্নপুরীষস্তু তক্রং সব্যোষসৌবর্চলক্ষৌদ্রম্| গুডহরী তকীং বা শীলযেত্||৪||
गुरुभिन्नपुरीषस्तु तक्रं सव्योषसौवर्चलक्षौद्रम्| गुडहरी तकीं वा शीलयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana laghubaddhapurIShe visheShaH (5) · Śloka 5
ইতরস্ত্রিবৃত্যূষণকটুরোহিণ্যযশ্চূর্ণানি ত্রিফলাক্বাথেন| ব্যোষযবক্ষারাযোরজাংসি বা| বিভীতককল্কং বা তণ্ডু লাম্বুনা| গুগ্গুলুং বা গোমূত্রেণ| হরীতকীং বা| তুল্যগুডাং বা শুণ্ঠীং পুনর্নবকষাযানুপানাম্| আর্দ্রকং বা তুল্যগুড মর্ধপলাভিবৃদ্ধং পঞ্চপলপ্রকর্ষং প্রযুঞ্জীত| মাসমযং প্রযোগঃ শোফশোষার্ষঃ শ্বাসকাসপ্রসেকপীনসালসকাগ্নিসাদগু ল্মোদরপ্রমেহপাণ্ডুকামিলামনোবিকারানপহরতি| আর্দ্রক রসং বা শালিক্ষীরাহারঃ পিবেত্||৫||
इतरस्त्रिवृत्यूषणकटुरोहिण्ययश्चूर्णानि त्रिफलाक्वाथेन| व्योषयवक्षारायोरजांसि वा| बिभीतककल्कं वा तण्डु लाम्बुना| गुग्गुलुं वा गोमूत्रेण| हरीतकीं वा| तुल्यगुडां वा शुण्ठीं पुनर्नवकषायानुपानाम्| आर्द्रकं वा तुल्यगुड मर्धपलाभिवृद्धं पञ्चपलप्रकर्षं प्रयुञ्जीत| मासमयं प्रयोगः शोफशोषार्षः श्वासकासप्रसेकपीनसालसकाग्निसादगु ल्मोदरप्रमेहपाण्डुकामिलामनोविकारानपहरति| आर्द्रक रसं वा शालिक्षीराहारः पिबेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nivRuttAmadoShe prayojyam (6) · Śloka 6
নিবৃত্তামদোষঃ শৃতানি পযাংসি সর্পীষি চ| ত্রিকটুকৈ রণ্ডশ্যামামূলৈঃ সিদ্ধং ক্ষীরম্| মহৌষধমুরুঙ্গীমূলাভ্যাং বা| বর্ষাভূমযূরকপঞ্চকোলৈর্বা| কুম্ভনিকুম্ভব্যোষা গ্নিকৈর্বা| করভীক্ষীরবৃত্তির্বা স্যাত্| গোমূত্রং মহিষীমূত্রং বা সক্ষীরং ক্ষীরাশনঃ পিবেত্||৬||
निवृत्तामदोषः शृतानि पयांसि सर्पीषि च| त्रिकटुकै रण्डश्यामामूलैः सिद्धं क्षीरम्| महौषधमुरुङ्गीमूलाभ्यां वा| वर्षाभूमयूरकपञ्चकोलैर्वा| कुम्भनिकुम्भव्योषा ग्निकैर्वा| करभीक्षीरवृत्तिर्वा स्यात्| गोमूत्रं महिषीमूत्रं वा सक्षीरं क्षीराशनः पिबेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRutayogAH (7) · Śloka 7
দাডিমযবানীযবানকধনিকাপাঠাম্লবেতসমরিচপঞ্চকোল বিল্বফলযাবশূকানক্ষমাত্রান্ সলিলাঢকে বিপাচ্য তত্কষাযেণ ঘৃতপ্রস্থং সাধযেচ্ছোফার্শোগুল্মমেহাগ্নিসাদ হরম্| অর্শোবিহিতবিধিনা চিত্রকদধ্নো নবনীতমাদদীত| তচ্চিত্রকমূলগর্ভং সচিত্রককল্কতক্রসিদ্ধং সমানং পূর্বেণ||৭||
दाडिमयवानीयवानकधनिकापाठाम्लवेतसमरिचपञ्चकोल बिल्वफलयावशूकानक्षमात्रान् सलिलाढके विपाच्य तत्कषायेण घृतप्रस्थं साधयेच्छोफार्शोगुल्ममेहाग्निसाद हरम्| अर्शोविहितविधिना चित्रकदध्नो नवनीतमाददीत| तच्चित्रकमूलगर्भं सचित्रककल्कतक्रसिद्धं समानं पूर्वेण||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlaharItakI (8) · Śloka 8
দশমূলক্বাথকংসে পথ্যাশতং গুডতুলোন্মিশ্রমধিশ্রযেত্| লেহীভূতে তত্র ত্রিকটুকত্রিজাতকযবক্ষারচূর্ণং প্রক্ষিপেত্ক্ষো দ্রার্ধপ্রস্থং চ| এতা দশমূলহরীতক্যোঽতিপ্রবৃদ্ধমপি শ্বযথুমুদরারোচকাবিপাকপাণ্ডুরোগগুল্মমেহশ্বাসকাস কার্শ্যামবাতাম্লপিত্তমূত্রশুক্রদোষাংশ্চ নিঘ্নন্তি||৮||
दशमूलक्वाथकंसे पथ्याशतं गुडतुलोन्मिश्रमधिश्रयेत्| लेहीभूते तत्र त्रिकटुकत्रिजातकयवक्षारचूर्णं प्रक्षिपेत्क्षो द्रार्धप्रस्थं च| एता दशमूलहरीतक्योऽतिप्रवृद्धमपि श्वयथुमुदरारोचकाविपाकपाण्डुरोगगुल्ममेहश्वासकास कार्श्यामवाताम्लपित्तमूत्रशुक्रदोषांश्च निघ्नन्ति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMskRutamannam (9) · Śloka 9
শঠীপুষ্করমূলকারবীচিত্রকাজাজীজীবন্তীবিল্বমধ্য যবক্ষারবৃক্ষাম্লৈর্দশমূলেন চ পরিগৃহীতানি ঘৃততৈলভৃষ্টনি পেযাদীন্যন্নান্যল্পস্নেহলবণান্যুপকল্পযেত্||৯||
शठीपुष्करमूलकारवीचित्रकाजाजीजीवन्तीबिल्वमध्य यवक्षारवृक्षाम्लैर्दशमूलेन च परिगृहीतानि घृततैलभृष्टनि पेयादीन्यन्नान्यल्पस्नेहलवणान्युपकल्पयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhya~ggAdikam (10) · Śloka 10
স্পর্শসুখাংশ্চাভ্যঙ্গপ্রদেহসেকান্| শৈলেযস্থৌণেযকশ্রীবেষ্ট কাগরুদেবদারুহরেণুকাকুষ্ঠধ্যামকপদ্মকমাংসীমাগধিকাVব ন্যধান্যতালীসপত্রকচতুর্জাতকপলাশাম্বুদাম্বুপ্রিযঙ্গু স্পৃক্কানখৈঃ শ্লক্ষ্ণপিষ্টৈস্তৈলমভ্যঙ্গং পচেত্| তৈশ্চ প্রদেহং কুর্যাত্| সর্ষপসৌবর্চলসৈন্ধবশার্ঙ্গাষ্ঠাভিশ্চ| কেব লৈর্বাক্ষমজ্জাভিঃ| বিশেষতশ্চৈকাঙ্গজেষুপুনর্নবহিংস্রাকোশাতকীকরবীর কিংশুকাতিবিষার্ধিবৃদ্ধিমূশিকপর্ণীহস্তিকর্ণনলিকানা কুলাস্থূলকাকাদনীসালত্রিফলাদেবদারুলোধ্রতালপর্ণী দশপত্রিকাজযন্তীভিঃ প্রলেপঃ| মূলকতোযেন কবোষ্ণেন বৃক্ষকার্কনক্তমালনিম্ব বর্ষাভূক্বাথেন বা স্নানম্||১০||
स्पर्शसुखांश्चाभ्यङ्गप्रदेहसेकान्| शैलेयस्थौणेयकश्रीवेष्ट कागरुदेवदारुहरेणुकाकुष्ठध्यामकपद्मकमांसीमागधिकाVव न्यधान्यतालीसपत्रकचतुर्जातकपलाशाम्बुदाम्बुप्रियङ्गु स्पृक्कानखैः श्लक्ष्णपिष्टैस्तैलमभ्यङ्गं पचेत्| तैश्च प्रदेहं कुर्यात्| सर्षपसौवर्चलसैन्धवशार्ङ्गाष्ठाभिश्च| केव लैर्वाक्षमज्जाभिः| विशेषतश्चैकाङ्गजेषुपुनर्नवहिंस्राकोशातकीकरवीर किंशुकातिविषार्धिवृद्धिमूशिकपर्णीहस्तिकर्णनलिकाना कुलास्थूलकाकादनीसालत्रिफलादेवदारुलोध्रतालपर्णी दशपत्रिकाजयन्तीभिः प्रलेपः| मूलकतोयेन कवोष्णेन वृक्षकार्कनक्तमालनिम्ब वर्षाभूक्वाथेन वा स्नानम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajashvayathau (11) · Śloka 11
অথানিলজে শ্বযথৌ ত্রিবৃতমেরণ্ডতৈলং বার্ধমাসং মাসং বা পিবেত্| এরণ্ডতৈলমেব চ বিড্বাতসঙ্গে প্রাগ্ভক্তং পযসা রসৈর্বা| বাতহরাভ্যঙ্গস্বেদোপনাহাংশ্চ কুর্যাত্| বিশেষেণ চৈকাঙ্গে মাতুলুঙ্গে মাতুলুঙ্গাগ্নিমন্থশুণ্ঠী দেবরারুহিংস্রাপ্রলেপঃ||১১||
अथानिलजे श्वयथौ त्रिवृतमेरण्डतैलं वार्धमासं मासं वा पिबेत्| एरण्डतैलमेव च विड्वातसङ्गे प्राग्भक्तं पयसा रसैर्वा| वातहराभ्यङ्गस्वेदोपनाहांश्च कुर्यात्| विशेषेण चैकाङ्गे मातुलुङ्गे मातुलुङ्गाग्निमन्थशुण्ठी देवरारुहिंस्राप्रलेपः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajashvayathau (12) · Śloka 12
পিত্তজে ন্যগ্রোধাদিসিদ্ধং সর্পিঃ পিবেত্| তিক্তকং বা| মূর্চ্ছারতিতৃড্দাহেষু ক্ষীরম্| তদেব তু স্রংসনার্থী মূত্র যুক্তম্| অভযামরদারুমধুককটুকাদন্তীচন্দননিচুল পটোলমূর্বাদার্বীংত্রাযমাণোপকুল্যাবিশালাক্বাথঃ সস র্পিরুপযুক্তঃ শ্বযথুবিষবীসর্পজ্বরদাহপিপাসান্তঃ সন্তা পসন্নিপাতানুপশমযতি| ঘৃতক্ষীরক্ষীরিবৃক্ষবেতসমঞ্জিষ্ঠা মৃণালচন্দনাদিভিঃ শীতবীর্যৈঃ কল্পযেদভ্যঙ্গাদীন্||১২||
पित्तजे न्यग्रोधादिसिद्धं सर्पिः पिबेत्| तिक्तकं वा| मूर्च्छारतितृड्दाहेषु क्षीरम्| तदेव तु स्रंसनार्थी मूत्र युक्तम्| अभयामरदारुमधुककटुकादन्तीचन्दननिचुल पटोलमूर्वादार्वींत्रायमाणोपकुल्याविशालाक्वाथः सस र्पिरुपयुक्तः श्वयथुविषवीसर्पज्वरदाहपिपासान्तः सन्ता पसन्निपातानुपशमयति| घृतक्षीरक्षीरिवृक्षवेतसमञ्जिष्ठा मृणालचन्दनादिभिः शीतवीर्यैः कल्पयेदभ्यङ्गादीन्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajashvayathau (13) · Śloka 13
কফোত্থে ত্বারগ্বধাদিসাধিতং তৈলং পিবেত্| ক্ষারমূত্র তক্রাসবারিষ্টাংশ্চ|১৩|
कफोत्थे त्वारग्वधादिसाधितं तैलं पिबेत्| क्षारमूत्र तक्रासवारिष्टांश्च|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhallAtakAriShTaH (13) · Śloka 13
ভল্লাতকচিত্রকব্যোষবিডঙ্গবৃহতীফলানি পৃথক্প্রস্থাং শান্যচ্ছধান্যম্লদ্রোণে গোমযাগ্নিনা ত্রিভাগশেষমবতা রযেত্| তত্পূতশীতং মস্তুকলশেন সিতোপলাতুলযা চ যুক্ত-মগ্নিকমাগধিকাকল্কলিপ্তে দৃঢে ভাণ্ডে সমা বাপ্য বৈহাযসে সুগুপ্তং স্থাপযেত্| ততো দশাহস্থিতোঽয মুপযুক্তো ভল্লাতকারিষ্টঃ শোফোদরার্শোভগন্দরগ্রহণী কৃমিকুষ্ঠমেহকার্শ্যহিক্কসান্ সত্বরমপনযতি||১৩||
भल्लातकचित्रकव्योषविडङ्गबृहतीफलानि पृथक्प्रस्थां शान्यच्छधान्यम्लद्रोणे गोमयाग्निना त्रिभागशेषमवता रयेत्| तत्पूतशीतं मस्तुकलशेन सितोपलातुलया च युक्त-मग्निकमागधिकाकल्कलिप्ते दृढे भाण्डे समा वाप्य वैहायसे सुगुप्तं स्थापयेत्| ततो दशाहस्थितोऽय मुपयुक्तो भल्लातकारिष्टः शोफोदरार्शोभगन्दरग्रहणी कृमिकुष्ठमेहकार्श्यहिक्कसान् सत्वरमपनयति||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTashatAriShTaH (14) · Śloka 14
ত্রিফলামরিচদ্রাক্ষাপিপ্পলীকাশ্মর্যফলানাং প্রত্যেকং শতং গুডতুলামুদকদ্রোণং চ মধুলিপ্তভাজনস্থং সপ্তাহমুষ্ণে কালে দ্বিসপ্তাহং শীতে ধারযেত্| অযমষ্টশতারিষ্টঃ সমানঃ পূর্বেণঃ|১৪|
त्रिफलामरिचद्राक्षापिप्पलीकाश्मर्यफलानां प्रत्येकं शतं गुडतुलामुदकद्रोणं च मधुलिप्तभाजनस्थं सप्ताहमुष्णे काले द्विसप्ताहं शीते धारयेत्| अयमष्टशतारिष्टः समानः पूर्वेणः|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pralepAdikam (14) · Śloka 14
পুরাণপিণ্যাককৃষ্ণাশিগ্রুত্বগতসীসিকতাহ মূত্রপিষ্টাঃ সুখোষ্ণাঃ প্রলেপে দদ্যাত্| একাঙ্গে তু কালাসরলাজশৃ ঙ্গগজগন্ধাশ্বগন্ধৈকৈষিকাঃ| শুণ্ঠীকুলত্থতক্কারী কুষ্ঠর্জকচিত্রকজলমূত্রাণি স্নানে| চণ্ডাগরুণী বিলে পনে||১৪||
पुराणपिण्याककृष्णाशिग्रुत्वगतसीसिकताह मूत्रपिष्टाः सुखोष्णाः प्रलेपे दद्यात्| एकाङ्गे तु कालासरलाजशृ ङ्गगजगन्धाश्वगन्धैकैषिकाः| शुण्ठीकुलत्थतक्कारी कुष्ठर्जकचित्रकजलमूत्राणि स्नाने| चण्डागरुणी विले पने||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAtayoH (15) · Śloka 15
সংসর্গসন্নিপাতযোর্যথাদোষোদযমিদমেব সাধনম্| এক দেশাশ্রযে চ শ্বযথৌ যথাসন্নং বমনাদীনি রক্তাবসেচনং চ কুর্বীতেতি||১৫||
संसर्गसन्निपातयोर्यथादोषोदयमिदमेव साधनम्| एक देशाश्रये च श्वयथौ यथासन्नं वमनादीनि रक्तावसेचनं च कुर्वीतेति||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgantushophacikitsAsUtram (16) · Śloka 16
ভবতি চাত্র- প্রাযোঽভিঘাতাদনিলঃ সরক্তঃ শোফং সরাগং প্রকরোতি তত্র| বিসর্পনুন্মারুতরক্তনুচ্চ কার্যং বিষঘ্নং বিষজে চ কর্ম||১৬||
भवति चात्र- प्रायोऽभिघातादनिलः सरक्तः शोफं सरागं प्रकरोति तत्र| विसर्पनुन्मारुतरक्तनुच्च कार्यं विषघ्नं विषजे च कर्म||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvayathAvapathyam (17-19) · Śloka 19
গ্রাম্যাদ্যব্জানূপং পিশিতমবলং শুষ্কশাকং তিলান্নং গৌডং পিষ্টান্নং দধি সলবণং পিচ্ছিলং মদ্যমম্লম্| ধানাবল্লূরং সমশনমথো গুর্বসাত্ম্যং বিদাহি স্বপ্নং চারাত্রৌ শ্বযথুগদবান্ বর্জযেন্মৈথুনং চ||১৭|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাব ষ্টঙ্গসংগ্রহসিংহিতাযাং চিকিত্সিতস্থানে শ্বযথু চিকিত্সিতন্নামৈকোনবিংশোঽধ্যাযঃ||১৯||
ग्राम्याद्यब्जानूपं पिशितमबलं शुष्कशाकं तिलान्नं गौडं पिष्टान्नं दधि सलवणं पिच्छिलं मद्यमम्लम्| धानावल्लूरं समशनमथो गुर्वसात्म्यं विदाहि स्वप्नं चारात्रौ श्वयथुगदवान् वर्जयेन्मैथुनं च||१७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टङ्गसंग्रहसिंहितायां चिकित्सितस्थाने श्वयथु चिकित्सितन्नामैकोनविंशोऽध्यायः||१९||
🔊 Audio coming soon