Adhikarana atha rAjayakShmAdinidAnaM nAma pa~jcamo~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾದಿನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो राजयक्ष्मादिनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjakShmasAmAnyasvarUpaM tatparyAyAshca (2) · Śloka 2
ಅನೇಕರೋಗಾನುಗತೋ ಬಹುರೋಗಪುರೋಗಮಃ| ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾ ಕ್ಷಯಃ ಶೋಷೋ ರೋಗರಾಡಿತಿ ಚ ಸ್ಮೃತಃ||೨||
अनेकरोगानुगतो बहुरोगपुरोगमः| राजयक्ष्मा क्षयः शोषो रोगराडिति च स्मृतः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmAdishabdAnAM nirvacanam (3) · Śloka 3
ನಕ್ಷತ್ರಾಣಾಂ ದ್ವಿಜಾನಾಂ ಚ ರಾಜ್ಞೋಽಭೂದಯಂ ಪುರಾ| ಯಚ್ಚ ರಾಜಾ ಚ ಯಕ್ಷ್ಮಾ ಚ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾ ತತೋ ಮತಃ| ದೇಹೌಷಧಕ್ಷಯಕೃತೇಃ ಕ್ಷಯಸ್ತತ್ಸಮ್ಭಾವಾಚ್ಚ ಸಃ| ರಸಾದಿಶೋಷಣಾಚ್ಛೋಷೋ ರೋಗರಾಟ್ ತೇಷು ರಾಜನಾತ್||೩||
नक्षत्राणां द्विजानां च राज्ञोऽभूदयं पुरा| यच्च राजा च यक्ष्मा च राजयक्ष्मा ततो मतः| देहौषधक्षयकृतेः क्षयस्तत्सम्भावाच्च सः| रसादिशोषणाच्छोषो रोगराट् तेषु राजनात्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmanidAnam (4) · Śloka 4
ಸಾಹಸಂ ವೇಗಸಂರೋಧಃ ಶುಕ್ರೋಜಃ ಸ್ನೇಹಸಂಕ್ಷಯಃ| ಅನ್ನಪಾನವಿಧಿತ್ಯಾಗಶ್ಚತ್ವಾರಸ್ತಸ್ಯ ಹೇತವಃ||೪||
साहसं वेगसंरोधः शुक्रोजः स्नेहसंक्षयः| अन्नपानविधित्यागश्चत्वारस्तस्य हेतवः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmasamprAptiH (5) · Śloka 5
ತೈರುದೀರ್ಣೋಽನಿಲಃ ಪಿತ್ತಂ ಕಫಂ ಚೋದೀರ್ಯ್ಯ ಸರ್ವತಃ| ಶರೀರಸನ್ಧೀನಾವಿಶ್ಯ ತಾನ್ ಸಿರಾಶ್ಚ ಪ್ರಪೀಡಯನ್| ಮುಖಾನಿ ಸ್ತ್ರೋತಸಾಂ ರುದ್ಧ್ವಾ ತಥೈವಾತಿವಿವೃತ್ಯಾ ವಾ| ಸರ್ಪನ್ನೂರ್ಧ್ವಮಧಸ್ತಿರ್ಯ್ಯಗ್ಯಥಾಸ್ವಂ ಜನಯೇದ್ ಗದಾನ್||೫||
तैरुदीर्णोऽनिलः पित्तं कफ़ं चोदीर्य्य सर्वतः| शरीरसन्धीनाविश्य तान् सिराश्च प्रपीडयन्| मुखानि स्त्रोतसां रुद्ध्वा तथैवातिविवृत्या वा| सर्पन्नूर्ध्वमधस्तिर्य्यग्यथास्वं जनयेद् गदान्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmapUrvarUpam (6) · Śloka 6
ರೂಪಂ ಭವಿಷ್ಯತಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೋ ಭೃಶಂ ಕ್ಷವಃ| ಪ್ರಸೇಕೋ ಮುಖಮಾಧುರ್ಯ್ಯಂ ಸದನಂ ವಹ್ನಿದೇಹಯೋಃ| ಸ್ಥಾಲ್ಯಾಮತ್ರಾನ್ನಪಾನಾದೌ ಶುಚಾವಪ್ಯಶುಚೀಕ್ಷಣಮ್| ಮಕ್ಷಿಕಾತೃಣಕೇಶಾದಿಪತಃ ಪ್ರಾಯೋಽನ್ನಪಾನಯೋಃ| ಹೃಲ್ಲಾಸಶ್ಛರ್ದಿರರುಚಿರಶ್ನತೋಽಪಿ ಬಲಕ್ಷಯಃ| ಪಾಣ್ಯೋರವೇಕ್ಷಾ ಪಾದಸ್ಯ ಶೋಫೋಽಕ್ಷ್ಣೋರತಿಶುಕ್ಲತಾ| ಬಾಹ್ವೋಃ ಪ್ರಮಾಣಜಿಜ್ಞಾಸಾ ಕಾಯೇ ಬೈಭತ್ಸ್ಯದರ್ಶನಮ್| ಸ್ತ್ರೀಮದ್ಯಮಾಂಸಪ್ರಿಯತಾ ಘೃಣಿತ್ವಂ ಮೂರ್ಧಗುಣ್ಠನಮ್| ನಖಕೇಶಾತಿವೃದ್ಧಿಶ್ಚ ಸ್ವಪ್ನೇ ಚಾಽಭಿಭವೋ ಭವೇತ್| ಪತಙ್ಗಕೃಕಲಾಸಾಹಿಕಪಿಶ್ವಾಪದಪಕ್ಷಿಭಿಃ| ಕೇಶಾಸ್ಥಿತುಷಭಸ್ಮಾದಿರಾಶೌ ಸಮಧಿರೋಹಣಮ್| ಶೂನ್ಯಾನಾಂ ಗ್ರಾಮದೇಶಾನಾಂ ದರ್ಶನಂ ಶುಷ್ಯತೋಽಮ್ಭಸಃ| ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಿರೀಣಾಂ ಪತತಾಂ ಜ್ವಲತಾಂ ಮಹೀರುಹಾಮ್||೬||
रूपं भविष्यतस्तस्य प्रतिश्यायो भृशं क्षवः| प्रसेको मुखमाधुर्य्यं सदनं वह्निदेहयोः| स्थाल्यामत्रान्नपानादौ शुचावप्यशुचीक्षणम्| मक्षिकातृणकेशादिपतः प्रायोऽन्नपानयोः| हृल्लासश्छर्दिररुचिरश्नतोऽपि बलक्षयः| पाण्योरवेक्षा पादस्य शोफ़ोऽक्ष्णोरतिशुक्लता| बाह्वोः प्रमाणजिज्ञासा काये बैभत्स्यदर्शनम्| स्त्रीमद्यमांसप्रियता घृणित्वं मूर्धगुण्ठनम्| नखकेशातिवृद्धिश्च स्वप्ने चाऽभिभवो भवेत्| पतङ्गकृकलासाहिकपिश्वापदपक्षिभिः| केशास्थितुषभस्मादिराशौ समधिरोहणम्| शून्यानां ग्रामदेशानां दर्शनं शुष्यतोऽम्भसः| ज्योतिर्गिरीणां पततां ज्वलतां महीरुहाम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmaNaH ekAdasharUpANi (7) · Śloka 7
ಪೀನಸಶ್ವಾಸಕಾಸಾಂಸಮೂರ್ಧಸ್ವರರುಜೋಽರುಚಿಃ| ಊರ್ಧ್ವವಿಟ್ಸ್ತ್ರಂಸಸಂಶೋಷಾವಧಶ್ಛರ್ದಿಸ್ತು ಕೋಷ್ಠಗೇ| ತಿರ್ಯ್ಯಕ್ಸ್ಥೇ ಪಾರ್ಶ್ವರುಗ್ದೋಷೇ ಸನ್ಧಿಗೇ ಭವತಿ ಜ್ವರಃ| ರೂಪಾಣ್ಯೇಕಾದಶೈತಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಿಣಃ||೭||
पीनसश्वासकासांसमूर्धस्वररुजोऽरुचिः| ऊर्ध्वविट्स्त्रंससंशोषावधश्छर्दिस्तु कोष्ठगे| तिर्य्यक्स्थे पार्श्वरुग्दोषे सन्धिगे भवति ज्वरः| रूपाण्येकादशैतानि जायन्ते राजयक्ष्मिणः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmaNi pInasAdInAmupadravAH (8) · Śloka 8
ತೇಷಾಮುಪದ್ರವಾನ್ ವಿದ್ಯಾತ್ ಕಣ್ಠೋದ್ಧ್ವಂಸಮುರೋರುಜಮ್| ಜೃಮ್ಭಾಙ್ಗಮರ್ದನಿಷ್ಠೀವವಹ್ನಿಸಾದಾಽಸ್ಯಪೂತಿತಾಃ||೮||
तेषामुपद्रवान् विद्यात् कण्ठोद्ध्वंसमुरोरुजम्| जृम्भाङ्गमर्दनिष्ठीववह्निसादाऽस्यपूतिताः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdhikarAjayakShmali~ggAni (9) · Śloka 9
ತತ್ರ ವಾತಾಚ್ಛಿರಃ ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಮಂಸಾಙ್ಗಮರ್ದನಮ್| ಕಣ್ಠೋದ್ಧ್ವಂಸಃ ಸ್ವರಭ್ರಂಶಃ.................||೯||
तत्र वाताच्छिरः पार्श्वशूलमंसाङ्गमर्दनम्| कण्ठोद्ध्वंसः स्वरभ्रंशः.................||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAdhikarAjayakShmali~ggAni (10) · Śloka 10
..................ಪಿತ್ತಾತ್ ಪಾದಾಸ್ಯಪಾಣಿಷು| ದಾಹೋಽತಿಸಾರೋಽಸೃಕ್ಛರ್ದಿರ್ಮುಖಗನ್ಧೋ ಜ್ವರೋ ಮದಃ||೧೦||
..................पित्तात् पादास्यपाणिषु| दाहोऽतिसारोऽसृक्छर्दिर्मुखगन्धो ज्वरो मदः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphAdhikarAjayakShmali~ggAni (11) · Śloka 11
ಕಫಾದರೋಚಕಚ್ಛರ್ದಿಃ ಕಾಸೋ ಮೂರ್ಧಾಙ್ಗಗೌರವಮ್| ಪ್ರಸೇಕಃ ಪೀನಸಃ ಶ್ವಾಸಃ ಸ್ವರಸಾದೋಽಲ್ಪವಹ್ನಿತಾ||೧೧||
कफादरोचकच्छर्दिः कासो मूर्धाङ्गगौरवम्| प्रसेकः पीनसः श्वासः स्वरसादोऽल्पवह्निता||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmaNi dhAtupoShaNAbhAve hetuH (12) · Śloka 12
ದೋಷೈರ್ಮನ್ದಾನಲತ್ವೇನ ಸೋಪಲೇಪೈಃ ಕಫೋಲ್ಬಣೈಃ| ಸ್ತ್ರೋತೋಮುಖೇಷು ರುದ್ಧೇಷು ಧಾತೂಷ್ಮಸ್ವಲ್ಪಕೇಷು ಚ| ವಿದಹ್ಯಮಾನಃ ಸ್ವಸ್ಯಾನೇ ರಸಸ್ತಾಂಸ್ತಾನುಪದ್ರವಾನ್| ಕುರ್ಯ್ಯಾದಗಚ್ಛನ್ ಮಾಂಸಾದೀನಸೃಕ್ ಚೋರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಧಾವತಿ| ಪಚ್ಯತೇ ಕೋಷ್ಠ ಏವಾನ್ನಮನ್ನಂ ಪಕ್ತ್ರೈವ ಚಾಸ್ಯ ಯತ್| ಪ್ರಾಯೋಽಸ್ಮಾನ್ಮಲತಾಂ ಯಾತಂ ನೈವಾಲಂ ಧಾತುಪುಷ್ಟಯೇ| ರಸೋಽಪ್ಯಸ್ಯ ನ ರಕ್ತಾಯ ಮಾಂಸಾಯ ಕುತ ಏವ ತು| ಅವಷ್ಟಬ್ಧಃ ಸ ಶಕೃತಾ ಕೇವಲಂ ವರ್ತ್ತತೇ ಕ್ಷಯೀ||೧೨||
दोषैर्मन्दानलत्वेन सोपलेपैः कफ़ोल्बणैः| स्त्रोतोमुखेषु रुद्धेषु धातूष्मस्वल्पकेषु च| विदह्यमानः स्वस्याने रसस्तांस्तानुपद्रवान्| कुर्य्यादगच्छन् मांसादीनसृक् चोर्ध्वं प्रधावति| पच्यते कोष्ठ एवान्नमन्नं पक्त्रैव चास्य यत्| प्रायोऽस्मान्मलतां यातं नैवालं धातुपुष्टये| रसोऽप्यस्य न रक्ताय मांसाय कुत एव तु| अवष्टब्धः स शकृता केवलं वर्त्तते क्षयी||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmaNaH sAdhyAsAdhyAvasthAH (13) · Śloka 13
ಲಿಙ್ಗೇಷ್ವಲ್ಪೇಷ್ವಪಿ ಕ್ಷೀಣಂ ವ್ಯಾಧ್ಯೌಷಧಬಲಾಕ್ಷಮಮ್| ವರ್ಜಯೇತ್ಸಾಧಯೇದೇವ ಸರ್ವೇಷ್ವಪಿ ತತೋಽನ್ಯಥಾ||೧೩||
लिङ्गेष्वल्पेष्वपि क्षीणं व्याध्यौषधबलाक्षमम्| वर्जयेत्साधयेदेव सर्वेष्वपि ततोऽन्यथा||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svarabhedanidAnaM svarabhedasya sa~gkhyAsamprAptiH (14) · Śloka 14
ದೋಷೈರ್ವ್ಯಸ್ತೈಃ ಸಮಸ್ತೈಶ್ಚ ಕ್ಷಯಾತ್ ಷಷ್ಠಶ್ಚ ಮೇದಸಾ| ಸ್ವರಸಾದೋ ಭವೇತ್.......................................||೧೪||
दोषैर्व्यस्तैः समस्तैश्च क्षयात् षष्ठश्च मेदसा| स्वरसादो भवेत्.......................................||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajasvarabhedalakShaNam (15) · Śloka 15
........................ತತ್ರ ಕ್ಷಾಮೋ ರೂಕ್ಷಾಶ್ಚಲಃ ಸ್ವರಃ| ಶೂಕಪೂರ್ಣಾಭಕಣ್ಠತ್ವಂ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣೋಪಶಯೋಽನಿಲಾತ್||೧೫||
........................तत्र क्षामो रूक्षाश्चलः स्वरः| शूकपूर्णाभकण्ठत्वं स्निग्धोष्णोपशयोऽनिलात्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajasvarabhedalakShaNam (16) · Śloka 16
ಪಿತ್ತಾತ್ತಾಲುಗಲೇ ದಾಹಃ ಶೋಷ ಉಕ್ತಾವಸೂಯನಮ್||೧೬||
पित्तात्तालुगले दाहः शोष उक्तावसूयनम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajasvarabhedalakShaNam (17) · Śloka 17
ಲಿಮ್ಪನ್ನಿವ ಕಫಾತ್ಕಣ್ಠಂ ಮನ್ದಃ ಖುರಖುರಾಯತೇ||೧೭||
लिम्पन्निव कफात्कण्ठं मन्दः खुरखुरायते||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikasvarabhedalakShaNam (18) · Śloka 18
ಸ್ವರೋ ವಿಗದ್ಧ ಸರ್ವೈಸ್ತು ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಃ .............||೧೮||
स्वरो विगद्ध सर्वैस्तु सर्वलिङ्गः .............||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShayajasvarabhedalakShaNam (19) · Śloka 19
.............................ಕ್ಷಯಾತ್ ಕಷೇತ್| ಧೂಮಾಯತೀವ ಚಾತ್ಯರ್ಥಂ.....................||೧೯||
.............................क्षयात् कषेत्| धूमायतीव चात्यर्थं.....................||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medojasvarabhedalakShaNam (20) · Śloka 20
.......................... ಮೇದಸಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲಕ್ಷಣಃ| ಕೃಚ್ಛ್ರಲಕ್ಷ್ಯಾಕ್ಷರಶ್ಚ ...........................||೨೦||
.......................... मेदसा श्लेष्मलक्षणः| कृच्छ्रलक्ष्याक्षरश्च ...........................||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyasvarabhedau (21) · Śloka 21
......................... ಅತ್ರ ಸರ್ವೈರನ್ತ್ಯಞ್ಚ ವರ್ಜಯೇತ್||೨೧||
......................... अत्र सर्वैरन्त्यञ्च वर्जयेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arocakanidAnam, arocakasamprAptiH (22) · Śloka 22
ಅರೋಚಕೋ ಭವೇದ್ದೋಷೈರ್ಜಿಹ್ವಾಹೃದಯಸಂಶ್ರಯೈಃ| ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಮನಸಃಸನ್ತಾಪೇನ ಚ ಪಞ್ಚಮಃ||೨೨||
अरोचको भवेद्दोषैर्जिह्वाहृदयसंश्रयैः| सन्निपातेन मनसःसन्तापेन च पञ्चमः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdyarocakeShu li~ggAni (23) · Śloka 23
ಕಷಾಯತಿಕ್ತಮಧುರಂ ವಾತಾದಿಷು ಮುಖಂ ಕ್ರಮಾತ್| ಸರ್ವೋತ್ಥೇ ವಿರಸಂ ಶೋಕಕ್ರೋಧಾದಿಷು ಯಥಾಮಲಮ್||೨೩||
कषायतिक्तमधुरं वातादिषु मुखं क्रमात्| सर्वोत्थे विरसं शोकक्रोधादिषु यथामलम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chardinidAnam, chardeH sa~gkhyAsamprAptiH (24) · Śloka 24
ಛರ್ದಿದೋಷೈಃ ಪೃಥಕ್ಸರ್ವೈರ್ದ್ವಿಷ್ಟೈರರ್ಥೈಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮೀ||೨೪||
छर्दिदोषैः पृथक्सर्वैर्द्विष्टैरर्थैश्च पञ्चमी||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chardyAH samprAptiH (25) · Śloka 25
ಉದಾನೋ ವಿಕೃತೋ ದೋಷಾನ್ ಸರ್ವಾಸ್ವಪ್ಯೂರ್ಧ್ವಮಸ್ಯತಿ||೨೫||
उदानो विकृतो दोषान् सर्वास्वप्यूर्ध्वमस्यति||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chardyAH pUrvarUpam (26) · Śloka 26
ತಾಸೂತ್ಕ್ಲೇಶಾಽಸ್ಯಲಾವಣ್ಯಪ್ರಸೇಕಾರುಚಯೋಽಗ್ರಗಾಃ||೨೬||
तासूत्क्लेशाऽस्यलावण्यप्रसेकारुचयोऽग्रगाः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajachardilakShaNam (27) · Śloka 27
ನಾಭಿಂ ಪೃಷ್ಠಂ ರುಜನ್ ವಾಯುಃ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಚಾಽಽಹಾರಮುತ್ಕ್ಷಿಪೇತ್| ತತೋ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಮಲ್ಪಾಲ್ಪಂ ಕಷಾಯಂ ಫೇನಿಲಂ ವಮೇತ್| ಶಬ್ದೋದ್ಗಾರಯುತಂ ಕೃಷ್ಣಮಚ್ಛಂ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ವೇಗವತ್| ಕಾಸಾಸ್ಯಶೋಷಹೃನ್ಮೂರ್ಧಸ್ವರಪೀಡಾಕ್ಲಮಾನ್ವಿತಃ||೨೭||
नाभिं पृष्ठं रुजन् वायुः पार्श्वे चाऽऽहारमुत्क्षिपेत्| ततो विच्छिन्नमल्पाल्पं कषायं फेनिलं वमेत्| शब्दोद्गारयुतं कृष्णमच्छं कृच्छ्रेण वेगवत्| कासास्यशोषहृन्मूर्धस्वरपीडाक्लमान्वितः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajachardilakShaNam (28) · Śloka 28
ಪಿತ್ತಾತ್ ಕ್ಷಾರೋದಕನಿಭಂ ಧೂಮ್ರಂ ಹರಿತಪೀತಕಮ್| ಸಾಸೃಗಮ್ಲಂ ಕಟೂಷ್ಣಞ್ಚ ತೃಣ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾದಾಹತಾಪವಾನ್||೨೮||
पित्तात् क्षारोदकनिभं धूम्रं हरितपीतकम्| सासृगम्लं कटूष्णञ्च तृण्मूर्च्छादाहतापवान्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajacchardilakShaNam (29) · Śloka 29
ಕಫಾತ್ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಘನಂ ಸ್ವೇತಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮತನ್ತುಗವಾಕ್ಷಿತಮ್| ಮಧುರಂ ಲವಣಂ ಭೂರಿ ಪ್ರಸಕ್ತಂ ಲೋಮಹರ್ಷಣಮ್| ಮುಖಶ್ವಯಥುಮಾಧುರ್ಯ್ಯತನ್ದ್ರಾಹೃಲ್ಲಾಸಕಾಸವಾನ್||೨೯||
कफात्स्निग्धं घनं स्वेतं श्लेष्मतन्तुगवाक्षितम्| मधुरं लवणं भूरि प्रसक्तं लोमहर्षणम्| मुखश्वयथुमाधुर्य्यतन्द्राहृल्लासकासवान्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikI asAdhyachardiH (30) · Śloka 30
ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಾಮಲೈಃ ಸರ್ವೈರಿಷ್ಟೋಕ್ತಾ ಯಾ ಚ ತಾಂ ತ್ಯಜೇತ್||೩೦||
सर्वलिङ्गामलैः सर्वैरिष्टोक्ता या च तां त्यजेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dviShTArthayogajachardiH (31) · Śloka 31
ಪೂತ್ಯಮೇಧ್ಯಾಶುಚಿರ್ದ್ವಿಷ್ಟದರ್ಶನಶ್ರವಣಾದಿಭಿಃ| ತಪ್ತೇ ಚಿತ್ತೇ ಹೃದಿ ಕ್ಲಿಷ್ಟೇ ಛರ್ದಿರ್ದ್ವಿಷ್ಟಾರ್ಥಯೋಗಜಾ||೩೧||
पूत्यमेध्याशुचिर्द्विष्टदर्शनश्रवणादिभिः| तप्ते चित्ते हृदि क्लिष्टे छर्दिर्द्विष्टार्थयोगजा||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumyAdihetuShu chardiShu li~ggaiH vAtAdInavagacchet (32) · Śloka 32
ವಾತಾದೀನೇವ ವಿಮೃಶೇತ್ ಕೃಮಿತೃಷ್ಣಾಮದೌಹೃದೇ| ಶೂಲವೇಪಥುಹೃಲ್ಲಾಸೈರ್ವಿಶೇಷಾತ್ಕೃಮಿಜಾಂ ವದೇತ್| ಕೃಮಿಹೃದ್ರೋಗಲಿಙ್ಗೈಶ್ಚ...................||೩೨||
वातादीनेव विमृशेत् कृमितृष्णामदौहृदे| शूलवेपथुहृल्लासैर्विशेषात्कृमिजां वदेत्| कृमिहृद्रोगलिङ्गैश्च...................||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRudroganidAnam, hRudrogasya sa~gkhyAsamprAptirnidAna~jca (33) · Śloka 33
................... ಸ್ಮೃತಾಃ ಪಞ್ಚ ತಿ ಹೃದ್ಗದಾಃ| ತೇಷಾಂ ಗುಲ್ಮನಿದಾನೋಕ್ತೈಃ ಸಮುತ್ಯಾನೈಶ್ಚ ಸಮ್ಭವಃ||೩೩||
................... स्मृताः पञ्च ति हृद्गदाः| तेषां गुल्मनिदानोक्तैः समुत्यानैश्च सम्भवः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajahRudrogalakShaNam (34) · Śloka 34
ವಾತೇನ ಶೂಲ್ಯತೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ತುದ್ಯತೇ ಸ್ಫುಟತೀವ ಚ| ಭಿದ್ಯತೇ ಶುಷ್ಯತಿ ಸ್ತಬ್ಧಂ ಹೃದಯಂ ಶೂನ್ಯತಾ ದ್ರವಃ| ಅಕಸ್ಮಾದ್ದೀನತಾ ಶೋಕೋ ಭಯಂ ಶಬ್ದಾಸಹಿಷ್ಣುತಾ| ವೇಪಥುರ್ವೇಷ್ಟನಂ ಮೋಹಃ ಶ್ವಾಸರೋಧೋಽಲ್ಪನಿದ್ರತಾ||೩೪||
वातेन शूल्यतेऽत्यर्थं तुद्यते स्फुटतीव च| भिद्यते शुष्यति स्तब्धं हृदयं शून्यता द्रवः| अकस्माद्दीनता शोको भयं शब्दासहिष्णुता| वेपथुर्वेष्टनं मोहः श्वासरोधोऽल्पनिद्रता||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajahRudrogalakShaNAni (35) · Śloka 35
ಪಿತ್ತಾತ್ತೃಷ್ಣಾ ಭ್ರಮೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಸ್ವೇದೋ ದಾಹೋಽಮ್ಲಕಃ ಕ್ಲಮಃ| ಛರ್ದನಂ ಚಾಮ್ಲಪಿತ್ತಸ್ಯ ಧೂಮಕಃ ಪೀತತಾ ಜ್ವರಃ||೩೫||
पित्तात्तृष्णा भ्रमो मूर्च्छा स्वेदो दाहोऽम्लकः क्लमः| छर्दनं चाम्लपित्तस्य धूमकः पीतता ज्वरः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajahRudrogalakShaNAni (36) · Śloka 36
ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಹೃದಯಂ ಸ್ತಬ್ಧಂ ಭಾರಿಕಂ ಸಾಽಶ್ಮಗರ್ಭವತ್| ಕಾಸಾಗ್ನಿಸಾದನಿಷ್ಠೇವ ನಿದ್ರಾಲಸ್ಯಾಽರುಚಿಜ್ವರಾಃ||೩೬||
श्लेष्मणा हृदयं स्तब्धं भारिकं साऽश्मगर्भवत्| कासाग्निसादनिष्ठेव निद्रालस्याऽरुचिज्वराः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtahRudrogalakShaNam (37) · Śloka 37
ಸರ್ವಲಿಙ್ಗೈಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ದೋಷೈಃ....................||೩೭||
सर्वलिङ्गैस्त्रिभिर्दोषैः....................||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumijahRudrogalakShaNAni tasya shIghracikitsyatva~jca (38) · Śloka 38
.................... ಕೃಮಿಭಿಃ ಶ್ಯಾವನೇತ್ರಾತಾ| ತಮಃ ಪ್ರವೇಶೋ ಹೃಲ್ಲಾಸಃ ಶೋಷಃ ಕಣ್ಡೂಃ ಕಫಸ್ತ್ರುತಿಃ| ಹೃದಯಂ ಪ್ರತತಂ ಚಾತ್ರ ಕ್ರಕಚೇನೇವ ದಾರ್ಯ್ಯತೇ| ಚಿಕಿತ್ಸೇದಾಮಯಂ ಘೋರಂ ತಂ ಶೀಘ್ರಂ ಶೀಘ್ರಕಾರಿಣಮ್||೩೮||
.................... कृमिभिः श्यावनेत्राता| तमः प्रवेशो हृल्लासः शोषः कण्डूः कफ़स्त्रुतिः| हृदयं प्रततं चात्र क्रकचेनेव दार्य्यते| चिकित्सेदामयं घोरं तं शीघ्रं शीघ्रकारिणम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAnidAnam, tRuShNAprabhedAH (39) · Śloka 39
ವಾತಾತ್ಪಿತ್ತಾತ್ಕಫಾತ್ತೃಷ್ಣಾ ಸನ್ನಿಪಾತಾದ್ರಸಕ್ಷಯಾತ್| ಷಷ್ಠೀ ಸ್ಯಾದುಪಸರ್ಗಾಚ್ಚ .....................||೩೯||
वातात्पित्तात्कफात्तृष्णा सन्निपाताद्रसक्षयात्| षष्ठी स्यादुपसर्गाच्च .....................||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAnidAnam (40) · Śloka 40
...................ವಾತಪಿತ್ತೇ ತು ಕಾರಣಮ್| ಸರ್ವಾಸು.............................||೪೦||
...................वातपित्ते तु कारणम्| सर्वासु.............................||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittaprakopakAraNaM lakShaNAni ca (41) · Śloka 41
........ತತ್ಪ್ರಕೋಪ್ರೋ ಹಿ ಸೌಮ್ಯಧಾತುಪ್ರಶೋಷಣಾತ್| ಸರ್ವದೇಹ ಭ್ರಮೋತ್ಕಮ್ಪತಾಪತೃಡ್ದಾಹಮೋಕೃತ್||೪೧||
........तत्प्रकोप्रो हि सौम्यधातुप्रशोषणात्| सर्वदेह भ्रमोत्कम्पतापतृड्दाहमोकृत्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAsamprAptiH (42) · Śloka 42
ಜಿಹ್ವಾಮೂಲಗಲಕ್ಲೋಮತಾಲುತೋಯವಹಾಃ ಸಿರಾಃ| ಸಂಶೋಷ್ಯ ತೃಷ್ಣಾ ಜಾಯನ್ತೇ............||೪೨||
जिह्वामूलगलक्लोमतालुतोयवहाः सिराः| संशोष्य तृष्णा जायन्ते............||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAsAmAnyalakShaNam (43) · Śloka 43
....................ತಾಸಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್| ಮುಖಶೋಷೋ ಜಲಾತೃಪ್ತಿರನ್ನದ್ವೇಷಃ ಸ್ವರಕ್ಷಯಃ| ಕಣ್ಠೌಷ್ಠಜಿಹ್ವಾಕಾರ್ಕಶ್ಯಂ ಜಿಹ್ವಾನಿಷ್ಕ್ರಮಣಂ ಕ್ಲಮಃ| ಪ್ರಲಾಪಶ್ಚಿತ್ತವಿಭ್ರಂಶಸ್ತೃಡ್ಗ್ರಹೋಕ್ತಾಸ್ತಥಾಽ ಽಮಯಾಃ||೪೩||
....................तासां सामान्यलक्षणम्| मुखशोषो जलातृप्तिरन्नद्वेषः स्वरक्षयः| कण्ठौष्ठजिह्वाकार्कश्यं जिह्वानिष्क्रमणं क्लमः| प्रलापश्चित्तविभ्रंशस्तृड्ग्रहोक्तास्तथाऽ ऽमयाः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajatRUShNAlakShaNam (44) · Śloka 44
ಮಾರುತಾತ್ಕ್ಷಾಮತಾ ದೈನ್ಯಂ ಶಙ್ಖತೋದಃ ಶಿರೋಭ್ರಮಃ| ಗನ್ಧಾಜ್ಞಾನಾಸ್ಯವೈರಸ್ಯಶ್ರುತಿನಿದ್ರಾಬಲಕ್ಷಯಾಃ| ಶೀತಾಮ್ಬುಪಾನಾದ್ವೃದ್ಧಿಶ್ಚ .....................||೪೪||
मारुतात्क्षामता दैन्यं शङ्खतोदः शिरोभ्रमः| गन्धाज्ञानास्यवैरस्यश्रुतिनिद्राबलक्षयाः| शीताम्बुपानाद्वृद्धिश्च .....................||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajatRuShNAlakShaNam (45) · Śloka 45
.................... ಪಿತ್ತಾನ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾಸ್ಯತಿಕ್ತತಾ| ರಕ್ತೇಕ್ಷಣತ್ವಂ ಪ್ರತತಂ ಶೋಷೋ ದಾಹೋಽತಿಧೂಮಕಃ||೪೫||
.................... पित्तान्मूर्च्छास्यतिक्तता| रक्तेक्षणत्वं प्रततं शोषो दाहोऽतिधूमकः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajatRuShNAyAH samprArlakShaNa~jca (46) · Śloka 46
ಕಫೋ ರುಣದ್ಧಿ ಕುಪಿತಸ್ತೋಯವಾಹಿಷು ಮಾರುತಮ್| ಸ್ತ್ರೋತಸ್ತು ಸಕಫಸ್ತೇನ ಪಙ್ಕವಚ್ಛೋಷ್ಯತೇ ತತಃ| ಶೂಕೈರಿವಾಚಿತಃ ಕಣ್ಠೋ ನಿದ್ರಾ ಮಧುರವಕ್ತ್ರತಾ| ಆಧ್ಮಾನಂ ಶಿರಸೋ ಜಾಡ್ಯಂ ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಶ್ಛರ್ದ್ಯರೋಚಕಾಃ| ಆಲಸ್ಯಮವಿಪಾಕಶ್ಚ .............................||೪೬||
कफो रुणद्धि कुपितस्तोयवाहिषु मारुतम्| स्त्रोतस्तु सकफस्तेन पङ्कवच्छोष्यते ततः| शूकैरिवाचितः कण्ठो निद्रा मधुरवक्त्रता| आध्मानं शिरसो जाड्यं स्तैमित्यश्छर्द्यरोचकाः| आलस्यमविपाकश्च .............................||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajatRuShNAlakShaNam (47) · Śloka 47
.................. ಸರ್ವೇಃ ಸ್ಯಾತ್ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಾ||೪೭||
.................. सर्वेः स्यात्सर्वलक्षणा||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmodbhavatRuShNAyAH vAtapitajatvam (48) · Śloka 48
ಆಮೋದ್ಭವಾ ಚ ಭಕ್ತಸ್ಯ ಸಂರೋಧಾದ್ವಾತಪಿತ್ತಜಾ||೪೮||
आमोद्भवा च भक्तस्य संरोधाद्वातपित्तजा||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyanimamittAshca pittajatRuShNAH (49) · Śloka 49
ಉಷ್ಣಕ್ಲಾನ್ತಸ್ಯ ಸಹಸಾ ಶೀತಾಮ್ಭೋ ಭಜತಸ್ತೃಷಮ್| ಉಷ್ಮಾ ರುದ್ಧೋ ಗತಃ ಕೋಷ್ಠಂ ಯಾಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್ಪಿತ್ತಜೈವ ಸಾ| ಯಾ ಚ ಪಾನಾತಿಪಾನೋತ್ಥಾ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ನೇ ಸ್ನೇಹಜಾ ಚ ಯಾ||೪೯||
उष्णक्लान्तस्य सहसा शीताम्भो भजतस्तृषम्| उष्मा रुद्धो गतः कोष्ठं यां कुर्य्यात्पित्तजैव सा| या च पानातिपानोत्था तीक्ष्णाग्ने स्नेहजा च या||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snigdhAdibhojanotthatRuShNAyAH kaphajatvam (50) · Śloka 50
ಸ್ನಿಗ್ಧಗುರ್ವಮ್ಲಲವಣಭೋಜನೇನ ಕಫೋದ್ಭವಾ||೫೦||
स्निग्धगुर्वम्ललवणभोजनेन कफोद्भवा||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShayajatRuShNArasakShayatRuShNAlakShaNam (51) · Śloka 51
ತೃಷ್ಣಾ ರಸಕ್ಷಯೋಕ್ತೇನ ಲಕ್ಷಣೇನ ಕ್ಷಯಾತ್ಮಿಕಾ||೫೧||
तृष्णा रसक्षयोक्तेन लक्षणेन क्षयात्मिका||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upasargajatRuShNAlakShaNam (52-53) · Śloka 53
ಶೋಷಮೇಹಜ್ವರಾದ್ಯನ್ಯದೀರ್ಘರೋಗೋಪಸರ್ಗತಃ| ಯಾ ತೃಷ್ಣಾ ಜಾಯತೇ ತೀವ್ರಾ ಸೋಪಸರ್ಗಾತ್ಮಿಕಾ ಸ್ಮೃತಾ||೫೨|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾದಿನಿದಾನಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೫೩||
शोषमेहज्वराद्यन्यदीर्घरोगोपसर्गतः| या तृष्णा जायते तीव्रा सोपसर्गात्मिका स्मृता||५२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां राजयक्ष्मादिनिदानं नाम पञ्चमोऽध्यायः||५३||
🔊 Audio coming soon