Adhikarana atha rAjayakShmAdinidAnaM nAma pa~jcamo~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো রাজযক্ষ্মাদিনিদানং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातो राजयक्ष्मादिनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjakShmasAmAnyasvarUpaM tatparyAyAshca (2) · Śloka 2
অনেকরোগানুগতো বহুরোগপুরোগমঃ| রাজযক্ষ্মা ক্ষযঃ শোষো রোগরাডিতি চ স্মৃতঃ||২||
अनेकरोगानुगतो बहुरोगपुरोगमः| राजयक्ष्मा क्षयः शोषो रोगराडिति च स्मृतः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmAdishabdAnAM nirvacanam (3) · Śloka 3
নক্ষত্রাণাং দ্বিজানাং চ রাজ্ঞোঽভূদযং পুরা| যচ্চ রাজা চ যক্ষ্মা চ রাজযক্ষ্মা ততো মতঃ| দেহৌষধক্ষযকৃতেঃ ক্ষযস্তত্সম্ভাবাচ্চ সঃ| রসাদিশোষণাচ্ছোষো রোগরাট্ তেষু রাজনাত্||৩||
नक्षत्राणां द्विजानां च राज्ञोऽभूदयं पुरा| यच्च राजा च यक्ष्मा च राजयक्ष्मा ततो मतः| देहौषधक्षयकृतेः क्षयस्तत्सम्भावाच्च सः| रसादिशोषणाच्छोषो रोगराट् तेषु राजनात्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmanidAnam (4) · Śloka 4
সাহসং বেগসংরোধঃ শুক্রোজঃ স্নেহসংক্ষযঃ| অন্নপানবিধিত্যাগশ্চত্বারস্তস্য হেতবঃ||৪||
साहसं वेगसंरोधः शुक्रोजः स्नेहसंक्षयः| अन्नपानविधित्यागश्चत्वारस्तस्य हेतवः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmasamprAptiH (5) · Śloka 5
তৈরুদীর্ণোঽনিলঃ পিত্তং কফং চোদীর্য্য সর্বতঃ| শরীরসন্ধীনাবিশ্য তান্ সিরাশ্চ প্রপীডযন্| মুখানি স্ত্রোতসাং রুদ্ধ্বা তথৈবাতিবিবৃত্যা বা| সর্পন্নূর্ধ্বমধস্তির্য্যগ্যথাস্বং জনযেদ্ গদান্||৫||
तैरुदीर्णोऽनिलः पित्तं कफ़ं चोदीर्य्य सर्वतः| शरीरसन्धीनाविश्य तान् सिराश्च प्रपीडयन्| मुखानि स्त्रोतसां रुद्ध्वा तथैवातिविवृत्या वा| सर्पन्नूर्ध्वमधस्तिर्य्यग्यथास्वं जनयेद् गदान्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmapUrvarUpam (6) · Śloka 6
রূপং ভবিষ্যতস্তস্য প্রতিশ্যাযো ভৃশং ক্ষবঃ| প্রসেকো মুখমাধুর্য্যং সদনং বহ্নিদেহযোঃ| স্থাল্যামত্রান্নপানাদৌ শুচাবপ্যশুচীক্ষণম্| মক্ষিকাতৃণকেশাদিপতঃ প্রাযোঽন্নপানযোঃ| হৃল্লাসশ্ছর্দিররুচিরশ্নতোঽপি বলক্ষযঃ| পাণ্যোরবেক্ষা পাদস্য শোফোঽক্ষ্ণোরতিশুক্লতা| বাহ্বোঃ প্রমাণজিজ্ঞাসা কাযে বৈভত্স্যদর্শনম্| স্ত্রীমদ্যমাংসপ্রিযতা ঘৃণিত্বং মূর্ধগুণ্ঠনম্| নখকেশাতিবৃদ্ধিশ্চ স্বপ্নে চাঽভিভবো ভবেত্| পতঙ্গকৃকলাসাহিকপিশ্বাপদপক্ষিভিঃ| কেশাস্থিতুষভস্মাদিরাশৌ সমধিরোহণম্| শূন্যানাং গ্রামদেশানাং দর্শনং শুষ্যতোঽম্ভসঃ| জ্যোতির্গিরীণাং পততাং জ্বলতাং মহীরুহাম্||৬||
रूपं भविष्यतस्तस्य प्रतिश्यायो भृशं क्षवः| प्रसेको मुखमाधुर्य्यं सदनं वह्निदेहयोः| स्थाल्यामत्रान्नपानादौ शुचावप्यशुचीक्षणम्| मक्षिकातृणकेशादिपतः प्रायोऽन्नपानयोः| हृल्लासश्छर्दिररुचिरश्नतोऽपि बलक्षयः| पाण्योरवेक्षा पादस्य शोफ़ोऽक्ष्णोरतिशुक्लता| बाह्वोः प्रमाणजिज्ञासा काये बैभत्स्यदर्शनम्| स्त्रीमद्यमांसप्रियता घृणित्वं मूर्धगुण्ठनम्| नखकेशातिवृद्धिश्च स्वप्ने चाऽभिभवो भवेत्| पतङ्गकृकलासाहिकपिश्वापदपक्षिभिः| केशास्थितुषभस्मादिराशौ समधिरोहणम्| शून्यानां ग्रामदेशानां दर्शनं शुष्यतोऽम्भसः| ज्योतिर्गिरीणां पततां ज्वलतां महीरुहाम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmaNaH ekAdasharUpANi (7) · Śloka 7
পীনসশ্বাসকাসাংসমূর্ধস্বররুজোঽরুচিঃ| ঊর্ধ্ববিট্স্ত্রংসসংশোষাবধশ্ছর্দিস্তু কোষ্ঠগে| তির্য্যক্স্থে পার্শ্বরুগ্দোষে সন্ধিগে ভবতি জ্বরঃ| রূপাণ্যেকাদশৈতানি জাযন্তে রাজযক্ষ্মিণঃ||৭||
पीनसश्वासकासांसमूर्धस्वररुजोऽरुचिः| ऊर्ध्वविट्स्त्रंससंशोषावधश्छर्दिस्तु कोष्ठगे| तिर्य्यक्स्थे पार्श्वरुग्दोषे सन्धिगे भवति ज्वरः| रूपाण्येकादशैतानि जायन्ते राजयक्ष्मिणः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmaNi pInasAdInAmupadravAH (8) · Śloka 8
তেষামুপদ্রবান্ বিদ্যাত্ কণ্ঠোদ্ধ্বংসমুরোরুজম্| জৃম্ভাঙ্গমর্দনিষ্ঠীববহ্নিসাদাঽস্যপূতিতাঃ||৮||
तेषामुपद्रवान् विद्यात् कण्ठोद्ध्वंसमुरोरुजम्| जृम्भाङ्गमर्दनिष्ठीववह्निसादाऽस्यपूतिताः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdhikarAjayakShmali~ggAni (9) · Śloka 9
তত্র বাতাচ্ছিরঃ পার্শ্বশূলমংসাঙ্গমর্দনম্| কণ্ঠোদ্ধ্বংসঃ স্বরভ্রংশঃ.................||৯||
तत्र वाताच्छिरः पार्श्वशूलमंसाङ्गमर्दनम्| कण्ठोद्ध्वंसः स्वरभ्रंशः.................||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAdhikarAjayakShmali~ggAni (10) · Śloka 10
..................পিত্তাত্ পাদাস্যপাণিষু| দাহোঽতিসারোঽসৃক্ছর্দির্মুখগন্ধো জ্বরো মদঃ||১০||
..................पित्तात् पादास्यपाणिषु| दाहोऽतिसारोऽसृक्छर्दिर्मुखगन्धो ज्वरो मदः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphAdhikarAjayakShmali~ggAni (11) · Śloka 11
কফাদরোচকচ্ছর্দিঃ কাসো মূর্ধাঙ্গগৌরবম্| প্রসেকঃ পীনসঃ শ্বাসঃ স্বরসাদোঽল্পবহ্নিতা||১১||
कफादरोचकच्छर्दिः कासो मूर्धाङ्गगौरवम्| प्रसेकः पीनसः श्वासः स्वरसादोऽल्पवह्निता||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmaNi dhAtupoShaNAbhAve hetuH (12) · Śloka 12
দোষৈর্মন্দানলত্বেন সোপলেপৈঃ কফোল্বণৈঃ| স্ত্রোতোমুখেষু রুদ্ধেষু ধাতূষ্মস্বল্পকেষু চ| বিদহ্যমানঃ স্বস্যানে রসস্তাংস্তানুপদ্রবান্| কুর্য্যাদগচ্ছন্ মাংসাদীনসৃক্ চোর্ধ্বং প্রধাবতি| পচ্যতে কোষ্ঠ এবান্নমন্নং পক্ত্রৈব চাস্য যত্| প্রাযোঽস্মান্মলতাং যাতং নৈবালং ধাতুপুষ্টযে| রসোঽপ্যস্য ন রক্তায মাংসায কুত এব তু| অবষ্টব্ধঃ স শকৃতা কেবলং বর্ত্ততে ক্ষযী||১২||
दोषैर्मन्दानलत्वेन सोपलेपैः कफ़ोल्बणैः| स्त्रोतोमुखेषु रुद्धेषु धातूष्मस्वल्पकेषु च| विदह्यमानः स्वस्याने रसस्तांस्तानुपद्रवान्| कुर्य्यादगच्छन् मांसादीनसृक् चोर्ध्वं प्रधावति| पच्यते कोष्ठ एवान्नमन्नं पक्त्रैव चास्य यत्| प्रायोऽस्मान्मलतां यातं नैवालं धातुपुष्टये| रसोऽप्यस्य न रक्ताय मांसाय कुत एव तु| अवष्टब्धः स शकृता केवलं वर्त्तते क्षयी||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmaNaH sAdhyAsAdhyAvasthAH (13) · Śloka 13
লিঙ্গেষ্বল্পেষ্বপি ক্ষীণং ব্যাধ্যৌষধবলাক্ষমম্| বর্জযেত্সাধযেদেব সর্বেষ্বপি ততোঽন্যথা||১৩||
लिङ्गेष्वल्पेष्वपि क्षीणं व्याध्यौषधबलाक्षमम्| वर्जयेत्साधयेदेव सर्वेष्वपि ततोऽन्यथा||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svarabhedanidAnaM svarabhedasya sa~gkhyAsamprAptiH (14) · Śloka 14
দোষৈর্ব্যস্তৈঃ সমস্তৈশ্চ ক্ষযাত্ ষষ্ঠশ্চ মেদসা| স্বরসাদো ভবেত্.......................................||১৪||
दोषैर्व्यस्तैः समस्तैश्च क्षयात् षष्ठश्च मेदसा| स्वरसादो भवेत्.......................................||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajasvarabhedalakShaNam (15) · Śloka 15
........................তত্র ক্ষামো রূক্ষাশ্চলঃ স্বরঃ| শূকপূর্ণাভকণ্ঠত্বং স্নিগ্ধোষ্ণোপশযোঽনিলাত্||১৫||
........................तत्र क्षामो रूक्षाश्चलः स्वरः| शूकपूर्णाभकण्ठत्वं स्निग्धोष्णोपशयोऽनिलात्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajasvarabhedalakShaNam (16) · Śloka 16
পিত্তাত্তালুগলে দাহঃ শোষ উক্তাবসূযনম্||১৬||
पित्तात्तालुगले दाहः शोष उक्तावसूयनम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajasvarabhedalakShaNam (17) · Śloka 17
লিম্পন্নিব কফাত্কণ্ঠং মন্দঃ খুরখুরাযতে||১৭||
लिम्पन्निव कफात्कण्ठं मन्दः खुरखुरायते||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikasvarabhedalakShaNam (18) · Śloka 18
স্বরো বিগদ্ধ সর্বৈস্তু সর্বলিঙ্গঃ .............||১৮||
स्वरो विगद्ध सर्वैस्तु सर्वलिङ्गः .............||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShayajasvarabhedalakShaNam (19) · Śloka 19
.............................ক্ষযাত্ কষেত্| ধূমাযতীব চাত্যর্থং.....................||১৯||
.............................क्षयात् कषेत्| धूमायतीव चात्यर्थं.....................||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medojasvarabhedalakShaNam (20) · Śloka 20
.......................... মেদসা শ্লেষ্মলক্ষণঃ| কৃচ্ছ্রলক্ষ্যাক্ষরশ্চ ...........................||২০||
.......................... मेदसा श्लेष्मलक्षणः| कृच्छ्रलक्ष्याक्षरश्च ...........................||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyasvarabhedau (21) · Śloka 21
......................... অত্র সর্বৈরন্ত্যঞ্চ বর্জযেত্||২১||
......................... अत्र सर्वैरन्त्यञ्च वर्जयेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arocakanidAnam, arocakasamprAptiH (22) · Śloka 22
অরোচকো ভবেদ্দোষৈর্জিহ্বাহৃদযসংশ্রযৈঃ| সন্নিপাতেন মনসঃসন্তাপেন চ পঞ্চমঃ||২২||
अरोचको भवेद्दोषैर्जिह्वाहृदयसंश्रयैः| सन्निपातेन मनसःसन्तापेन च पञ्चमः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdyarocakeShu li~ggAni (23) · Śloka 23
কষাযতিক্তমধুরং বাতাদিষু মুখং ক্রমাত্| সর্বোত্থে বিরসং শোকক্রোধাদিষু যথামলম্||২৩||
कषायतिक्तमधुरं वातादिषु मुखं क्रमात्| सर्वोत्थे विरसं शोकक्रोधादिषु यथामलम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chardinidAnam, chardeH sa~gkhyAsamprAptiH (24) · Śloka 24
ছর্দিদোষৈঃ পৃথক্সর্বৈর্দ্বিষ্টৈরর্থৈশ্চ পঞ্চমী||২৪||
छर्दिदोषैः पृथक्सर्वैर्द्विष्टैरर्थैश्च पञ्चमी||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chardyAH samprAptiH (25) · Śloka 25
উদানো বিকৃতো দোষান্ সর্বাস্বপ্যূর্ধ্বমস্যতি||২৫||
उदानो विकृतो दोषान् सर्वास्वप्यूर्ध्वमस्यति||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chardyAH pUrvarUpam (26) · Śloka 26
তাসূত্ক্লেশাঽস্যলাবণ্যপ্রসেকারুচযোঽগ্রগাঃ||২৬||
तासूत्क्लेशाऽस्यलावण्यप्रसेकारुचयोऽग्रगाः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajachardilakShaNam (27) · Śloka 27
নাভিং পৃষ্ঠং রুজন্ বাযুঃ পার্শ্বে চাঽঽহারমুত্ক্ষিপেত্| ততো বিচ্ছিন্নমল্পাল্পং কষাযং ফেনিলং বমেত্| শব্দোদ্গারযুতং কৃষ্ণমচ্ছং কৃচ্ছ্রেণ বেগবত্| কাসাস্যশোষহৃন্মূর্ধস্বরপীডাক্লমান্বিতঃ||২৭||
नाभिं पृष्ठं रुजन् वायुः पार्श्वे चाऽऽहारमुत्क्षिपेत्| ततो विच्छिन्नमल्पाल्पं कषायं फेनिलं वमेत्| शब्दोद्गारयुतं कृष्णमच्छं कृच्छ्रेण वेगवत्| कासास्यशोषहृन्मूर्धस्वरपीडाक्लमान्वितः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajachardilakShaNam (28) · Śloka 28
পিত্তাত্ ক্ষারোদকনিভং ধূম্রং হরিতপীতকম্| সাসৃগম্লং কটূষ্ণঞ্চ তৃণ্মূর্চ্ছাদাহতাপবান্||২৮||
पित्तात् क्षारोदकनिभं धूम्रं हरितपीतकम्| सासृगम्लं कटूष्णञ्च तृण्मूर्च्छादाहतापवान्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajacchardilakShaNam (29) · Śloka 29
কফাত্স্নিগ্ধং ঘনং স্বেতং শ্লেষ্মতন্তুগবাক্ষিতম্| মধুরং লবণং ভূরি প্রসক্তং লোমহর্ষণম্| মুখশ্বযথুমাধুর্য্যতন্দ্রাহৃল্লাসকাসবান্||২৯||
कफात्स्निग्धं घनं स्वेतं श्लेष्मतन्तुगवाक्षितम्| मधुरं लवणं भूरि प्रसक्तं लोमहर्षणम्| मुखश्वयथुमाधुर्य्यतन्द्राहृल्लासकासवान्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikI asAdhyachardiH (30) · Śloka 30
সর্বলিঙ্গামলৈঃ সর্বৈরিষ্টোক্তা যা চ তাং ত্যজেত্||৩০||
सर्वलिङ्गामलैः सर्वैरिष्टोक्ता या च तां त्यजेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dviShTArthayogajachardiH (31) · Śloka 31
পূত্যমেধ্যাশুচির্দ্বিষ্টদর্শনশ্রবণাদিভিঃ| তপ্তে চিত্তে হৃদি ক্লিষ্টে ছর্দির্দ্বিষ্টার্থযোগজা||৩১||
पूत्यमेध्याशुचिर्द्विष्टदर्शनश्रवणादिभिः| तप्ते चित्ते हृदि क्लिष्टे छर्दिर्द्विष्टार्थयोगजा||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumyAdihetuShu chardiShu li~ggaiH vAtAdInavagacchet (32) · Śloka 32
বাতাদীনেব বিমৃশেত্ কৃমিতৃষ্ণামদৌহৃদে| শূলবেপথুহৃল্লাসৈর্বিশেষাত্কৃমিজাং বদেত্| কৃমিহৃদ্রোগলিঙ্গৈশ্চ...................||৩২||
वातादीनेव विमृशेत् कृमितृष्णामदौहृदे| शूलवेपथुहृल्लासैर्विशेषात्कृमिजां वदेत्| कृमिहृद्रोगलिङ्गैश्च...................||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRudroganidAnam, hRudrogasya sa~gkhyAsamprAptirnidAna~jca (33) · Śloka 33
................... স্মৃতাঃ পঞ্চ তি হৃদ্গদাঃ| তেষাং গুল্মনিদানোক্তৈঃ সমুত্যানৈশ্চ সম্ভবঃ||৩৩||
................... स्मृताः पञ्च ति हृद्गदाः| तेषां गुल्मनिदानोक्तैः समुत्यानैश्च सम्भवः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajahRudrogalakShaNam (34) · Śloka 34
বাতেন শূল্যতেঽত্যর্থং তুদ্যতে স্ফুটতীব চ| ভিদ্যতে শুষ্যতি স্তব্ধং হৃদযং শূন্যতা দ্রবঃ| অকস্মাদ্দীনতা শোকো ভযং শব্দাসহিষ্ণুতা| বেপথুর্বেষ্টনং মোহঃ শ্বাসরোধোঽল্পনিদ্রতা||৩৪||
वातेन शूल्यतेऽत्यर्थं तुद्यते स्फुटतीव च| भिद्यते शुष्यति स्तब्धं हृदयं शून्यता द्रवः| अकस्माद्दीनता शोको भयं शब्दासहिष्णुता| वेपथुर्वेष्टनं मोहः श्वासरोधोऽल्पनिद्रता||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajahRudrogalakShaNAni (35) · Śloka 35
পিত্তাত্তৃষ্ণা ভ্রমো মূর্চ্ছা স্বেদো দাহোঽম্লকঃ ক্লমঃ| ছর্দনং চাম্লপিত্তস্য ধূমকঃ পীততা জ্বরঃ||৩৫||
पित्तात्तृष्णा भ्रमो मूर्च्छा स्वेदो दाहोऽम्लकः क्लमः| छर्दनं चाम्लपित्तस्य धूमकः पीतता ज्वरः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajahRudrogalakShaNAni (36) · Śloka 36
শ্লেষ্মণা হৃদযং স্তব্ধং ভারিকং সাঽশ্মগর্ভবত্| কাসাগ্নিসাদনিষ্ঠেব নিদ্রালস্যাঽরুচিজ্বরাঃ||৩৬||
श्लेष्मणा हृदयं स्तब्धं भारिकं साऽश्मगर्भवत्| कासाग्निसादनिष्ठेव निद्रालस्याऽरुचिज्वराः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtahRudrogalakShaNam (37) · Śloka 37
সর্বলিঙ্গৈস্ত্রিভির্দোষৈঃ....................||৩৭||
सर्वलिङ्गैस्त्रिभिर्दोषैः....................||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumijahRudrogalakShaNAni tasya shIghracikitsyatva~jca (38) · Śloka 38
.................... কৃমিভিঃ শ্যাবনেত্রাতা| তমঃ প্রবেশো হৃল্লাসঃ শোষঃ কণ্ডূঃ কফস্ত্রুতিঃ| হৃদযং প্রততং চাত্র ক্রকচেনেব দার্য্যতে| চিকিত্সেদামযং ঘোরং তং শীঘ্রং শীঘ্রকারিণম্||৩৮||
.................... कृमिभिः श्यावनेत्राता| तमः प्रवेशो हृल्लासः शोषः कण्डूः कफ़स्त्रुतिः| हृदयं प्रततं चात्र क्रकचेनेव दार्य्यते| चिकित्सेदामयं घोरं तं शीघ्रं शीघ्रकारिणम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAnidAnam, tRuShNAprabhedAH (39) · Śloka 39
বাতাত্পিত্তাত্কফাত্তৃষ্ণা সন্নিপাতাদ্রসক্ষযাত্| ষষ্ঠী স্যাদুপসর্গাচ্চ .....................||৩৯||
वातात्पित्तात्कफात्तृष्णा सन्निपाताद्रसक्षयात्| षष्ठी स्यादुपसर्गाच्च .....................||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAnidAnam (40) · Śloka 40
...................বাতপিত্তে তু কারণম্| সর্বাসু.............................||৪০||
...................वातपित्ते तु कारणम्| सर्वासु.............................||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittaprakopakAraNaM lakShaNAni ca (41) · Śloka 41
........তত্প্রকোপ্রো হি সৌম্যধাতুপ্রশোষণাত্| সর্বদেহ ভ্রমোত্কম্পতাপতৃড্দাহমোকৃত্||৪১||
........तत्प्रकोप्रो हि सौम्यधातुप्रशोषणात्| सर्वदेह भ्रमोत्कम्पतापतृड्दाहमोकृत्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAsamprAptiH (42) · Śloka 42
জিহ্বামূলগলক্লোমতালুতোযবহাঃ সিরাঃ| সংশোষ্য তৃষ্ণা জাযন্তে............||৪২||
जिह्वामूलगलक्लोमतालुतोयवहाः सिराः| संशोष्य तृष्णा जायन्ते............||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAsAmAnyalakShaNam (43) · Śloka 43
....................তাসাং সামান্যলক্ষণম্| মুখশোষো জলাতৃপ্তিরন্নদ্বেষঃ স্বরক্ষযঃ| কণ্ঠৌষ্ঠজিহ্বাকার্কশ্যং জিহ্বানিষ্ক্রমণং ক্লমঃ| প্রলাপশ্চিত্তবিভ্রংশস্তৃড্গ্রহোক্তাস্তথাঽ ঽমযাঃ||৪৩||
....................तासां सामान्यलक्षणम्| मुखशोषो जलातृप्तिरन्नद्वेषः स्वरक्षयः| कण्ठौष्ठजिह्वाकार्कश्यं जिह्वानिष्क्रमणं क्लमः| प्रलापश्चित्तविभ्रंशस्तृड्ग्रहोक्तास्तथाऽ ऽमयाः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajatRUShNAlakShaNam (44) · Śloka 44
মারুতাত্ক্ষামতা দৈন্যং শঙ্খতোদঃ শিরোভ্রমঃ| গন্ধাজ্ঞানাস্যবৈরস্যশ্রুতিনিদ্রাবলক্ষযাঃ| শীতাম্বুপানাদ্বৃদ্ধিশ্চ .....................||৪৪||
मारुतात्क्षामता दैन्यं शङ्खतोदः शिरोभ्रमः| गन्धाज्ञानास्यवैरस्यश्रुतिनिद्राबलक्षयाः| शीताम्बुपानाद्वृद्धिश्च .....................||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajatRuShNAlakShaNam (45) · Śloka 45
.................... পিত্তান্মূর্চ্ছাস্যতিক্ততা| রক্তেক্ষণত্বং প্রততং শোষো দাহোঽতিধূমকঃ||৪৫||
.................... पित्तान्मूर्च्छास्यतिक्तता| रक्तेक्षणत्वं प्रततं शोषो दाहोऽतिधूमकः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajatRuShNAyAH samprArlakShaNa~jca (46) · Śloka 46
কফো রুণদ্ধি কুপিতস্তোযবাহিষু মারুতম্| স্ত্রোতস্তু সকফস্তেন পঙ্কবচ্ছোষ্যতে ততঃ| শূকৈরিবাচিতঃ কণ্ঠো নিদ্রা মধুরবক্ত্রতা| আধ্মানং শিরসো জাড্যং স্তৈমিত্যশ্ছর্দ্যরোচকাঃ| আলস্যমবিপাকশ্চ .............................||৪৬||
कफो रुणद्धि कुपितस्तोयवाहिषु मारुतम्| स्त्रोतस्तु सकफस्तेन पङ्कवच्छोष्यते ततः| शूकैरिवाचितः कण्ठो निद्रा मधुरवक्त्रता| आध्मानं शिरसो जाड्यं स्तैमित्यश्छर्द्यरोचकाः| आलस्यमविपाकश्च .............................||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajatRuShNAlakShaNam (47) · Śloka 47
.................. সর্বেঃ স্যাত্সর্বলক্ষণা||৪৭||
.................. सर्वेः स्यात्सर्वलक्षणा||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmodbhavatRuShNAyAH vAtapitajatvam (48) · Śloka 48
আমোদ্ভবা চ ভক্তস্য সংরোধাদ্বাতপিত্তজা||৪৮||
आमोद्भवा च भक्तस्य संरोधाद्वातपित्तजा||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyanimamittAshca pittajatRuShNAH (49) · Śloka 49
উষ্ণক্লান্তস্য সহসা শীতাম্ভো ভজতস্তৃষম্| উষ্মা রুদ্ধো গতঃ কোষ্ঠং যাং কুর্য্যাত্পিত্তজৈব সা| যা চ পানাতিপানোত্থা তীক্ষ্ণাগ্নে স্নেহজা চ যা||৪৯||
उष्णक्लान्तस्य सहसा शीताम्भो भजतस्तृषम्| उष्मा रुद्धो गतः कोष्ठं यां कुर्य्यात्पित्तजैव सा| या च पानातिपानोत्था तीक्ष्णाग्ने स्नेहजा च या||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snigdhAdibhojanotthatRuShNAyAH kaphajatvam (50) · Śloka 50
স্নিগ্ধগুর্বম্ললবণভোজনেন কফোদ্ভবা||৫০||
स्निग्धगुर्वम्ललवणभोजनेन कफोद्भवा||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShayajatRuShNArasakShayatRuShNAlakShaNam (51) · Śloka 51
তৃষ্ণা রসক্ষযোক্তেন লক্ষণেন ক্ষযাত্মিকা||৫১||
तृष्णा रसक्षयोक्तेन लक्षणेन क्षयात्मिका||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upasargajatRuShNAlakShaNam (52-53) · Śloka 53
শোষমেহজ্বরাদ্যন্যদীর্ঘরোগোপসর্গতঃ| যা তৃষ্ণা জাযতে তীব্রা সোপসর্গাত্মিকা স্মৃতা||৫২|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতৌ অষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং রাজযক্ষ্মাদিনিদানং নাম পঞ্চমোঽধ্যাযঃ||৫৩||
शोषमेहज्वराद्यन्यदीर्घरोगोपसर्गतः| या तृष्णा जायते तीव्रा सोपसर्गात्मिका स्मृता||५२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां राजयक्ष्मादिनिदानं नाम पञ्चमोऽध्यायः||५३||
🔊 Audio coming soon