Adhikarana atha rAjayakShmAdinidAnaM nAma pa~jcamo~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾਦਿਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो राजयक्ष्मादिनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjakShmasAmAnyasvarUpaM tatparyAyAshca (2) · Śloka 2
ਅਨੇਕਰੋਗਾਨੁਗਤੋ ਬਹੁਰੋਗਪੁਰੋਗਮਃ| ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਕ੍ਸਯਃ ਸ਼ੋਸੋ ਰੋਗਰਾਡਿਤਿ ਚ ਸ੍ਮਤਃ||੨||
अनेकरोगानुगतो बहुरोगपुरोगमः| राजयक्ष्मा क्षयः शोषो रोगराडिति च स्मृतः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmAdishabdAnAM nirvacanam (3) · Śloka 3
ਨਕ੍ਸਤ੍ਰਾਣਾਂ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਚ ਰਾਜ੍ਞੋਭੂਦਯਂ ਪੁਰਾ| ਯਚ੍ਚ ਰਾਜਾ ਚ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਚ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਤਤੋ ਮਤਃ| ਦੇਹੌਸਧਕ੍ਸਯਕਤੇਃ ਕ੍ਸਯਸ੍ਤਤ੍ਸਮ੍ਭਾਵਾਚ੍ਚ ਸਃ| ਰਸਾਦਿਸ਼ੋਸਣਾਚ੍ਛੋਸੋ ਰੋਗਰਾਟ੍ ਤੇਸੁ ਰਾਜਨਾਤ੍||੩||
नक्षत्राणां द्विजानां च राज्ञोऽभूदयं पुरा| यच्च राजा च यक्ष्मा च राजयक्ष्मा ततो मतः| देहौषधक्षयकृतेः क्षयस्तत्सम्भावाच्च सः| रसादिशोषणाच्छोषो रोगराट् तेषु राजनात्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmanidAnam (4) · Śloka 4
ਸਾਹਸਂ ਵੇਗਸਂਰੋਧਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋਜਃ ਸ੍ਨੇਹਸਂਕ੍ਸਯਃ| ਅਨ੍ਨਪਾਨਵਿਧਿਤ੍ਯਾਗਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਹੇਤਵਃ||੪||
साहसं वेगसंरोधः शुक्रोजः स्नेहसंक्षयः| अन्नपानविधित्यागश्चत्वारस्तस्य हेतवः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmasamprAptiH (5) · Śloka 5
ਤੈਰੁਦੀਰ੍ਣੋਨਿਲਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਫ਼ਂ ਚੋਦੀਰ੍ਯ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤਃ| ਸ਼ਰੀਰਸਨ੍ਧੀਨਾਵਿਸ਼੍ਯ ਤਾਨ੍ ਸਿਰਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਪੀਡਯਨ੍| ਮੁਖਾਨਿ ਸ੍ਤ੍ਰੋਤਸਾਂ ਰੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਤਥੈਵਾਤਿਵਿਵਤ੍ਯਾ ਵਾ| ਸਰ੍ਪਨ੍ਨੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ੍ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਗ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਜਨਯੇਦ੍ ਗਦਾਨ੍||੫||
तैरुदीर्णोऽनिलः पित्तं कफ़ं चोदीर्य्य सर्वतः| शरीरसन्धीनाविश्य तान् सिराश्च प्रपीडयन्| मुखानि स्त्रोतसां रुद्ध्वा तथैवातिविवृत्या वा| सर्पन्नूर्ध्वमधस्तिर्य्यग्यथास्वं जनयेद् गदान्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmapUrvarUpam (6) · Śloka 6
ਰੂਪਂ ਭਵਿਸ੍ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੋ ਭਸ਼ਂ ਕ੍ਸਵਃ| ਪ੍ਰਸੇਕੋ ਮੁਖਮਾਧੁਰ੍ਯ੍ਯਂ ਸਦਨਂ ਵਹ੍ਨਿਦੇਹਯੋਃ| ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਮਤ੍ਰਾਨ੍ਨਪਾਨਾਦੌ ਸ਼ੁਚਾਵਪ੍ਯਸ਼ੁਚੀਕ੍ਸਣਮ੍| ਮਕ੍ਸਿਕਾਤਣਕੇਸ਼ਾਦਿਪਤਃ ਪ੍ਰਾਯੋਨ੍ਨਪਾਨਯੋਃ| ਹਲ੍ਲਾਸਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰਰੁਚਿਰਸ਼੍ਨਤੋਪਿ ਬਲਕ੍ਸਯਃ| ਪਾਣ੍ਯੋਰਵੇਕ੍ਸਾ ਪਾਦਸ੍ਯ ਸ਼ੋਫ਼ੋਕ੍ਸ੍ਣੋਰਤਿਸ਼ੁਕ੍ਲਤਾ| ਬਾਹ੍ਵੋਃ ਪ੍ਰਮਾਣਜਿਜ੍ਞਾਸਾ ਕਾਯੇ ਬੈਭਤ੍ਸ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਸ੍ਤ੍ਰੀਮਦ੍ਯਮਾਂਸਪ੍ਰਿਯਤਾ ਘਣਿਤ੍ਵਂ ਮੂਰ੍ਧਗੁਣ੍ਠਨਮ੍| ਨਖਕੇਸ਼ਾਤਿਵਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਚਾਭਿਭਵੋ ਭਵੇਤ੍| ਪਤਙ੍ਗਕਕਲਾਸਾਹਿਕਪਿਸ਼੍ਵਾਪਦਪਕ੍ਸਿਭਿਃ| ਕੇਸ਼ਾਸ੍ਥਿਤੁਸਭਸ੍ਮਾਦਿਰਾਸ਼ੌ ਸਮਧਿਰੋਹਣਮ੍| ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਨਾਂ ਗ੍ਰਾਮਦੇਸ਼ਾਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤੋਮ੍ਭਸਃ| ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਗਿਰੀਣਾਂ ਪਤਤਾਂ ਜ੍ਵਲਤਾਂ ਮਹੀਰੁਹਾਮ੍||੬||
रूपं भविष्यतस्तस्य प्रतिश्यायो भृशं क्षवः| प्रसेको मुखमाधुर्य्यं सदनं वह्निदेहयोः| स्थाल्यामत्रान्नपानादौ शुचावप्यशुचीक्षणम्| मक्षिकातृणकेशादिपतः प्रायोऽन्नपानयोः| हृल्लासश्छर्दिररुचिरश्नतोऽपि बलक्षयः| पाण्योरवेक्षा पादस्य शोफ़ोऽक्ष्णोरतिशुक्लता| बाह्वोः प्रमाणजिज्ञासा काये बैभत्स्यदर्शनम्| स्त्रीमद्यमांसप्रियता घृणित्वं मूर्धगुण्ठनम्| नखकेशातिवृद्धिश्च स्वप्ने चाऽभिभवो भवेत्| पतङ्गकृकलासाहिकपिश्वापदपक्षिभिः| केशास्थितुषभस्मादिराशौ समधिरोहणम्| शून्यानां ग्रामदेशानां दर्शनं शुष्यतोऽम्भसः| ज्योतिर्गिरीणां पततां ज्वलतां महीरुहाम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmaNaH ekAdasharUpANi (7) · Śloka 7
ਪੀਨਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਂਸਮੂਰ੍ਧਸ੍ਵਰਰੁਜੋਰੁਚਿਃ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਵਿਟ੍ਸ੍ਤ੍ਰਂਸਸਂਸ਼ੋਸਾਵਧਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਸ੍ਤੁ ਕੋਸ੍ਠਗੇ| ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਕ੍ਸ੍ਥੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਗ੍ਦੋਸੇ ਸਨ੍ਧਿਗੇ ਭਵਤਿ ਜ੍ਵਰਃ| ਰੂਪਾਣ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ੈਤਾਨਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣਃ||੭||
पीनसश्वासकासांसमूर्धस्वररुजोऽरुचिः| ऊर्ध्वविट्स्त्रंससंशोषावधश्छर्दिस्तु कोष्ठगे| तिर्य्यक्स्थे पार्श्वरुग्दोषे सन्धिगे भवति ज्वरः| रूपाण्येकादशैतानि जायन्ते राजयक्ष्मिणः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmaNi pInasAdInAmupadravAH (8) · Śloka 8
ਤੇਸਾਮੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਣ੍ਠੋਦ੍ਧ੍ਵਂਸਮੁਰੋਰੁਜਮ੍| ਜਮ੍ਭਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਨਿਸ੍ਠੀਵਵਹ੍ਨਿਸਾਦਾਸ੍ਯਪੂਤਿਤਾਃ||੮||
तेषामुपद्रवान् विद्यात् कण्ठोद्ध्वंसमुरोरुजम्| जृम्भाङ्गमर्दनिष्ठीववह्निसादाऽस्यपूतिताः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdhikarAjayakShmali~ggAni (9) · Śloka 9
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਾਚ੍ਛਿਰਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਮਂਸਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਨਮ੍| ਕਣ੍ਠੋਦ੍ਧ੍ਵਂਸਃ ਸ੍ਵਰਭ੍ਰਂਸ਼ਃ.................||੯||
तत्र वाताच्छिरः पार्श्वशूलमंसाङ्गमर्दनम्| कण्ठोद्ध्वंसः स्वरभ्रंशः.................||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAdhikarAjayakShmali~ggAni (10) · Śloka 10
..................ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਪਾਦਾਸ੍ਯਪਾਣਿਸੁ| ਦਾਹੋਤਿਸਾਰੋਸਕ੍ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਮੁਖਗਨ੍ਧੋ ਜ੍ਵਰੋ ਮਦਃ||੧੦||
..................पित्तात् पादास्यपाणिषु| दाहोऽतिसारोऽसृक्छर्दिर्मुखगन्धो ज्वरो मदः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphAdhikarAjayakShmali~ggAni (11) · Śloka 11
ਕਫਾਦਰੋਚਕਚ੍ਛਰ੍ਦਿਃ ਕਾਸੋ ਮੂਰ੍ਧਾਙ੍ਗਗੌਰਵਮ੍| ਪ੍ਰਸੇਕਃ ਪੀਨਸਃ ਸ਼੍ਵਾਸਃ ਸ੍ਵਰਸਾਦੋਲ੍ਪਵਹ੍ਨਿਤਾ||੧੧||
कफादरोचकच्छर्दिः कासो मूर्धाङ्गगौरवम्| प्रसेकः पीनसः श्वासः स्वरसादोऽल्पवह्निता||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmaNi dhAtupoShaNAbhAve hetuH (12) · Śloka 12
ਦੋਸੈਰ੍ਮਨ੍ਦਾਨਲਤ੍ਵੇਨ ਸੋਪਲੇਪੈਃ ਕਫ਼ੋਲ੍ਬਣੈਃ| ਸ੍ਤ੍ਰੋਤੋਮੁਖੇਸੁ ਰੁਦ੍ਧੇਸੁ ਧਾਤੂਸ੍ਮਸ੍ਵਲ੍ਪਕੇਸੁ ਚ| ਵਿਦਹ੍ਯਮਾਨਃ ਸ੍ਵਸ੍ਯਾਨੇ ਰਸਸ੍ਤਾਂਸ੍ਤਾਨੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍| ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦਗਚ੍ਛਨ੍ ਮਾਂਸਾਦੀਨਸਕ੍ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਧਾਵਤਿ| ਪਚ੍ਯਤੇ ਕੋਸ੍ਠ ਏਵਾਨ੍ਨਮਨ੍ਨਂ ਪਕ੍ਤ੍ਰੈਵ ਚਾਸ੍ਯ ਯਤ੍| ਪ੍ਰਾਯੋਸ੍ਮਾਨ੍ਮਲਤਾਂ ਯਾਤਂ ਨੈਵਾਲਂ ਧਾਤੁਪੁਸ੍ਟਯੇ| ਰਸੋਪ੍ਯਸ੍ਯ ਨ ਰਕ੍ਤਾਯ ਮਾਂਸਾਯ ਕੁਤ ਏਵ ਤੁ| ਅਵਸ੍ਟਬ੍ਧਃ ਸ ਸ਼ਕਤਾ ਕੇਵਲਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਕ੍ਸਯੀ||੧੨||
दोषैर्मन्दानलत्वेन सोपलेपैः कफ़ोल्बणैः| स्त्रोतोमुखेषु रुद्धेषु धातूष्मस्वल्पकेषु च| विदह्यमानः स्वस्याने रसस्तांस्तानुपद्रवान्| कुर्य्यादगच्छन् मांसादीनसृक् चोर्ध्वं प्रधावति| पच्यते कोष्ठ एवान्नमन्नं पक्त्रैव चास्य यत्| प्रायोऽस्मान्मलतां यातं नैवालं धातुपुष्टये| रसोऽप्यस्य न रक्ताय मांसाय कुत एव तु| अवष्टब्धः स शकृता केवलं वर्त्तते क्षयी||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmaNaH sAdhyAsAdhyAvasthAH (13) · Śloka 13
ਲਿਙ੍ਗੇਸ੍ਵਲ੍ਪੇਸ੍ਵਪਿ ਕ੍ਸੀਣਂ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯੌਸਧਬਲਾਕ੍ਸਮਮ੍| ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਸਾਧਯੇਦੇਵ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਪਿ ਤਤੋਨ੍ਯਥਾ||੧੩||
लिङ्गेष्वल्पेष्वपि क्षीणं व्याध्यौषधबलाक्षमम्| वर्जयेत्साधयेदेव सर्वेष्वपि ततोऽन्यथा||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svarabhedanidAnaM svarabhedasya sa~gkhyAsamprAptiH (14) · Śloka 14
ਦੋਸੈਰ੍ਵ੍ਯਸ੍ਤੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਯਾਤ੍ ਸਸ੍ਠਸ਼੍ਚ ਮੇਦਸਾ| ਸ੍ਵਰਸਾਦੋ ਭਵੇਤ੍.......................................||੧੪||
दोषैर्व्यस्तैः समस्तैश्च क्षयात् षष्ठश्च मेदसा| स्वरसादो भवेत्.......................................||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajasvarabhedalakShaNam (15) · Śloka 15
........................ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸਾਮੋ ਰੂਕ੍ਸਾਸ਼੍ਚਲਃ ਸ੍ਵਰਃ| ਸ਼ੂਕਪੂਰ੍ਣਾਭਕਣ੍ਠਤ੍ਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੋਪਸ਼ਯੋਨਿਲਾਤ੍||੧੫||
........................तत्र क्षामो रूक्षाश्चलः स्वरः| शूकपूर्णाभकण्ठत्वं स्निग्धोष्णोपशयोऽनिलात्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajasvarabhedalakShaNam (16) · Śloka 16
ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਤਾਲੁਗਲੇ ਦਾਹਃ ਸ਼ੋਸ ਉਕ੍ਤਾਵਸੂਯਨਮ੍||੧੬||
पित्तात्तालुगले दाहः शोष उक्तावसूयनम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajasvarabhedalakShaNam (17) · Śloka 17
ਲਿਮ੍ਪਨ੍ਨਿਵ ਕਫਾਤ੍ਕਣ੍ਠਂ ਮਨ੍ਦਃ ਖੁਰਖੁਰਾਯਤੇ||੧੭||
लिम्पन्निव कफात्कण्ठं मन्दः खुरखुरायते||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikasvarabhedalakShaNam (18) · Śloka 18
ਸ੍ਵਰੋ ਵਿਗਦ੍ਧ ਸਰ੍ਵੈਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਃ .............||੧੮||
स्वरो विगद्ध सर्वैस्तु सर्वलिङ्गः .............||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShayajasvarabhedalakShaNam (19) · Śloka 19
.............................ਕ੍ਸਯਾਤ੍ ਕਸੇਤ੍| ਧੂਮਾਯਤੀਵ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ.....................||੧੯||
.............................क्षयात् कषेत्| धूमायतीव चात्यर्थं.....................||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medojasvarabhedalakShaNam (20) · Śloka 20
.......................... ਮੇਦਸਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਕ੍ਸਣਃ| ਕਚ੍ਛ੍ਰਲਕ੍ਸ੍ਯਾਕ੍ਸਰਸ਼੍ਚ ...........................||੨੦||
.......................... मेदसा श्लेष्मलक्षणः| कृच्छ्रलक्ष्याक्षरश्च ...........................||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyasvarabhedau (21) · Śloka 21
......................... ਅਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੈਰਨ੍ਤ੍ਯਞ੍ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੨੧||
......................... अत्र सर्वैरन्त्यञ्च वर्जयेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arocakanidAnam, arocakasamprAptiH (22) · Śloka 22
ਅਰੋਚਕੋ ਭਵੇਦ੍ਦੋਸੈਰ੍ਜਿਹ੍ਵਾਹਦਯਸਂਸ਼੍ਰਯੈਃ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਮਨਸਃਸਨ੍ਤਾਪੇਨ ਚ ਪਞ੍ਚਮਃ||੨੨||
अरोचको भवेद्दोषैर्जिह्वाहृदयसंश्रयैः| सन्निपातेन मनसःसन्तापेन च पञ्चमः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdyarocakeShu li~ggAni (23) · Śloka 23
ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਂ ਵਾਤਾਦਿਸੁ ਮੁਖਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਸਰ੍ਵੋਤ੍ਥੇ ਵਿਰਸਂ ਸ਼ੋਕਕ੍ਰੋਧਾਦਿਸੁ ਯਥਾਮਲਮ੍||੨੩||
कषायतिक्तमधुरं वातादिषु मुखं क्रमात्| सर्वोत्थे विरसं शोकक्रोधादिषु यथामलम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chardinidAnam, chardeH sa~gkhyAsamprAptiH (24) · Śloka 24
ਛਰ੍ਦਿਦੋਸੈਃ ਪਥਕ੍ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦ੍ਵਿਸ੍ਟੈਰਰ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮੀ||੨੪||
छर्दिदोषैः पृथक्सर्वैर्द्विष्टैरर्थैश्च पञ्चमी||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chardyAH samprAptiH (25) · Śloka 25
ਉਦਾਨੋ ਵਿਕਤੋ ਦੋਸਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵਪ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਮਸ੍ਯਤਿ||੨੫||
उदानो विकृतो दोषान् सर्वास्वप्यूर्ध्वमस्यति||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chardyAH pUrvarUpam (26) · Śloka 26
ਤਾਸੂਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਸ੍ਯਲਾਵਣ੍ਯਪ੍ਰਸੇਕਾਰੁਚਯੋਗ੍ਰਗਾਃ||੨੬||
तासूत्क्लेशाऽस्यलावण्यप्रसेकारुचयोऽग्रगाः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajachardilakShaNam (27) · Śloka 27
ਨਾਭਿਂ ਪਸ੍ਠਂ ਰੁਜਨ੍ ਵਾਯੁਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਚਾਹਾਰਮੁਤ੍ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਤਤੋ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ ਕਸਾਯਂ ਫੇਨਿਲਂ ਵਮੇਤ੍| ਸ਼ਬ੍ਦੋਦ੍ਗਾਰਯੁਤਂ ਕਸ੍ਣਮਚ੍ਛਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਵੇਗਵਤ੍| ਕਾਸਾਸ੍ਯਸ਼ੋਸਹਨ੍ਮੂਰ੍ਧਸ੍ਵਰਪੀਡਾਕ੍ਲਮਾਨ੍ਵਿਤਃ||੨੭||
नाभिं पृष्ठं रुजन् वायुः पार्श्वे चाऽऽहारमुत्क्षिपेत्| ततो विच्छिन्नमल्पाल्पं कषायं फेनिलं वमेत्| शब्दोद्गारयुतं कृष्णमच्छं कृच्छ्रेण वेगवत्| कासास्यशोषहृन्मूर्धस्वरपीडाक्लमान्वितः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajachardilakShaNam (28) · Śloka 28
ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਨਿਭਂ ਧੂਮ੍ਰਂ ਹਰਿਤਪੀਤਕਮ੍| ਸਾਸਗਮ੍ਲਂ ਕਟੂਸ੍ਣਞ੍ਚ ਤਣ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਾਹਤਾਪਵਾਨ੍||੨੮||
पित्तात् क्षारोदकनिभं धूम्रं हरितपीतकम्| सासृगम्लं कटूष्णञ्च तृण्मूर्च्छादाहतापवान्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajacchardilakShaNam (29) · Śloka 29
ਕਫਾਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਘਨਂ ਸ੍ਵੇਤਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਤਨ੍ਤੁਗਵਾਕ੍ਸਿਤਮ੍| ਮਧੁਰਂ ਲਵਣਂ ਭੂਰਿ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਂ ਲੋਮਹਰ੍ਸਣਮ੍| ਮੁਖਸ਼੍ਵਯਥੁਮਾਧੁਰ੍ਯ੍ਯਤਨ੍ਦ੍ਰਾਹਲ੍ਲਾਸਕਾਸਵਾਨ੍||੨੯||
कफात्स्निग्धं घनं स्वेतं श्लेष्मतन्तुगवाक्षितम्| मधुरं लवणं भूरि प्रसक्तं लोमहर्षणम्| मुखश्वयथुमाधुर्य्यतन्द्राहृल्लासकासवान्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikI asAdhyachardiH (30) · Śloka 30
ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਾਮਲੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰਿਸ੍ਟੋਕ੍ਤਾ ਯਾ ਚ ਤਾਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੩੦||
सर्वलिङ्गामलैः सर्वैरिष्टोक्ता या च तां त्यजेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dviShTArthayogajachardiH (31) · Śloka 31
ਪੂਤ੍ਯਮੇਧ੍ਯਾਸ਼ੁਚਿਰ੍ਦ੍ਵਿਸ੍ਟਦਰ੍ਸ਼ਨਸ਼੍ਰਵਣਾਦਿਭਿਃ| ਤਪ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਹਦਿ ਕ੍ਲਿਸ੍ਟੇ ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਦ੍ਵਿਸ੍ਟਾਰ੍ਥਯੋਗਜਾ||੩੧||
पूत्यमेध्याशुचिर्द्विष्टदर्शनश्रवणादिभिः| तप्ते चित्ते हृदि क्लिष्टे छर्दिर्द्विष्टार्थयोगजा||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumyAdihetuShu chardiShu li~ggaiH vAtAdInavagacchet (32) · Śloka 32
ਵਾਤਾਦੀਨੇਵ ਵਿਮਸ਼ੇਤ੍ ਕਮਿਤਸ੍ਣਾਮਦੌਹਦੇ| ਸ਼ੂਲਵੇਪਥੁਹਲ੍ਲਾਸੈਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਕਮਿਜਾਂ ਵਦੇਤ੍| ਕਮਿਹਦ੍ਰੋਗਲਿਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ...................||੩੨||
वातादीनेव विमृशेत् कृमितृष्णामदौहृदे| शूलवेपथुहृल्लासैर्विशेषात्कृमिजां वदेत्| कृमिहृद्रोगलिङ्गैश्च...................||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRudroganidAnam, hRudrogasya sa~gkhyAsamprAptirnidAna~jca (33) · Śloka 33
................... ਸ੍ਮਤਾਃ ਪਞ੍ਚ ਤਿ ਹਦ੍ਗਦਾਃ| ਤੇਸਾਂ ਗੁਲ੍ਮਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤੈਃ ਸਮੁਤ੍ਯਾਨੈਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਭਵਃ||੩੩||
................... स्मृताः पञ्च ति हृद्गदाः| तेषां गुल्मनिदानोक्तैः समुत्यानैश्च सम्भवः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajahRudrogalakShaNam (34) · Śloka 34
ਵਾਤੇਨ ਸ਼ੂਲ੍ਯਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤੁਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਫੁਟਤੀਵ ਚ| ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ ਸ੍ਤਬ੍ਧਂ ਹਦਯਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ ਦ੍ਰਵਃ| ਅਕਸ੍ਮਾਦ੍ਦੀਨਤਾ ਸ਼ੋਕੋ ਭਯਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਸਹਿਸ੍ਣੁਤਾ| ਵੇਪਥੁਰ੍ਵੇਸ੍ਟਨਂ ਮੋਹਃ ਸ਼੍ਵਾਸਰੋਧੋਲ੍ਪਨਿਦ੍ਰਤਾ||੩੪||
वातेन शूल्यतेऽत्यर्थं तुद्यते स्फुटतीव च| भिद्यते शुष्यति स्तब्धं हृदयं शून्यता द्रवः| अकस्माद्दीनता शोको भयं शब्दासहिष्णुता| वेपथुर्वेष्टनं मोहः श्वासरोधोऽल्पनिद्रता||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajahRudrogalakShaNAni (35) · Śloka 35
ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਤਸ੍ਣਾ ਭ੍ਰਮੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਸ੍ਵੇਦੋ ਦਾਹੋਮ੍ਲਕਃ ਕ੍ਲਮਃ| ਛਰ੍ਦਨਂ ਚਾਮ੍ਲਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਧੂਮਕਃ ਪੀਤਤਾ ਜ੍ਵਰਃ||੩੫||
पित्तात्तृष्णा भ्रमो मूर्च्छा स्वेदो दाहोऽम्लकः क्लमः| छर्दनं चाम्लपित्तस्य धूमकः पीतता ज्वरः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajahRudrogalakShaNAni (36) · Śloka 36
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਹਦਯਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧਂ ਭਾਰਿਕਂ ਸਾਸ਼੍ਮਗਰ੍ਭਵਤ੍| ਕਾਸਾਗ੍ਨਿਸਾਦਨਿਸ੍ਠੇਵ ਨਿਦ੍ਰਾਲਸ੍ਯਾਰੁਚਿਜ੍ਵਰਾਃ||੩੬||
श्लेष्मणा हृदयं स्तब्धं भारिकं साऽश्मगर्भवत्| कासाग्निसादनिष्ठेव निद्रालस्याऽरुचिज्वराः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtahRudrogalakShaNam (37) · Śloka 37
ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦੋਸੈਃ....................||੩੭||
सर्वलिङ्गैस्त्रिभिर्दोषैः....................||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumijahRudrogalakShaNAni tasya shIghracikitsyatva~jca (38) · Śloka 38
.................... ਕਮਿਭਿਃ ਸ਼੍ਯਾਵਨੇਤ੍ਰਾਤਾ| ਤਮਃ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ੋ ਹਲ੍ਲਾਸਃ ਸ਼ੋਸਃ ਕਣ੍ਡੂਃ ਕਫ਼ਸ੍ਤ੍ਰੁਤਿਃ| ਹਦਯਂ ਪ੍ਰਤਤਂ ਚਾਤ੍ਰ ਕ੍ਰਕਚੇਨੇਵ ਦਾਰ੍ਯ੍ਯਤੇ| ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਦਾਮਯਂ ਘੋਰਂ ਤਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਕਾਰਿਣਮ੍||੩੮||
.................... कृमिभिः श्यावनेत्राता| तमः प्रवेशो हृल्लासः शोषः कण्डूः कफ़स्त्रुतिः| हृदयं प्रततं चात्र क्रकचेनेव दार्य्यते| चिकित्सेदामयं घोरं तं शीघ्रं शीघ्रकारिणम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAnidAnam, tRuShNAprabhedAH (39) · Śloka 39
ਵਾਤਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਕਫਾਤ੍ਤਸ੍ਣਾ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਦ੍ਰਸਕ੍ਸਯਾਤ੍| ਸਸ੍ਠੀ ਸ੍ਯਾਦੁਪਸਰ੍ਗਾਚ੍ਚ .....................||੩੯||
वातात्पित्तात्कफात्तृष्णा सन्निपाताद्रसक्षयात्| षष्ठी स्यादुपसर्गाच्च .....................||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAnidAnam (40) · Śloka 40
...................ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਤੁ ਕਾਰਣਮ੍| ਸਰ੍ਵਾਸੁ.............................||੪੦||
...................वातपित्ते तु कारणम्| सर्वासु.............................||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittaprakopakAraNaM lakShaNAni ca (41) · Śloka 41
........ਤਤ੍ਪ੍ਰਕੋਪ੍ਰੋ ਹਿ ਸੌਮ੍ਯਧਾਤੁਪ੍ਰਸ਼ੋਸਣਾਤ੍| ਸਰ੍ਵਦੇਹ ਭ੍ਰਮੋਤ੍ਕਮ੍ਪਤਾਪਤਡ੍ਦਾਹਮੋਕਤ੍||੪੧||
........तत्प्रकोप्रो हि सौम्यधातुप्रशोषणात्| सर्वदेह भ्रमोत्कम्पतापतृड्दाहमोकृत्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAsamprAptiH (42) · Śloka 42
ਜਿਹ੍ਵਾਮੂਲਗਲਕ੍ਲੋਮਤਾਲੁਤੋਯਵਹਾਃ ਸਿਰਾਃ| ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯ ਤਸ੍ਣਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ............||੪੨||
जिह्वामूलगलक्लोमतालुतोयवहाः सिराः| संशोष्य तृष्णा जायन्ते............||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAsAmAnyalakShaNam (43) · Śloka 43
....................ਤਾਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਮੁਖਸ਼ੋਸੋ ਜਲਾਤਪ੍ਤਿਰਨ੍ਨਦ੍ਵੇਸਃ ਸ੍ਵਰਕ੍ਸਯਃ| ਕਣ੍ਠੌਸ੍ਠਜਿਹ੍ਵਾਕਾਰ੍ਕਸ਼੍ਯਂ ਜਿਹ੍ਵਾਨਿਸ੍ਕ੍ਰਮਣਂ ਕ੍ਲਮਃ| ਪ੍ਰਲਾਪਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਸ੍ਤਡ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤਥਾ ਮਯਾਃ||੪੩||
....................तासां सामान्यलक्षणम्| मुखशोषो जलातृप्तिरन्नद्वेषः स्वरक्षयः| कण्ठौष्ठजिह्वाकार्कश्यं जिह्वानिष्क्रमणं क्लमः| प्रलापश्चित्तविभ्रंशस्तृड्ग्रहोक्तास्तथाऽ ऽमयाः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajatRUShNAlakShaNam (44) · Śloka 44
ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਕ੍ਸਾਮਤਾ ਦੈਨ੍ਯਂ ਸ਼ਙ੍ਖਤੋਦਃ ਸ਼ਿਰੋਭ੍ਰਮਃ| ਗਨ੍ਧਾਜ੍ਞਾਨਾਸ੍ਯਵੈਰਸ੍ਯਸ਼੍ਰੁਤਿਨਿਦ੍ਰਾਬਲਕ੍ਸਯਾਃ| ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਪਾਨਾਦ੍ਵਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ .....................||੪੪||
मारुतात्क्षामता दैन्यं शङ्खतोदः शिरोभ्रमः| गन्धाज्ञानास्यवैरस्यश्रुतिनिद्राबलक्षयाः| शीताम्बुपानाद्वृद्धिश्च .....................||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajatRuShNAlakShaNam (45) · Śloka 45
.................... ਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸ੍ਯਤਿਕ੍ਤਤਾ| ਰਕ੍ਤੇਕ੍ਸਣਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਤਂ ਸ਼ੋਸੋ ਦਾਹੋਤਿਧੂਮਕਃ||੪੫||
.................... पित्तान्मूर्च्छास्यतिक्तता| रक्तेक्षणत्वं प्रततं शोषो दाहोऽतिधूमकः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajatRuShNAyAH samprArlakShaNa~jca (46) · Śloka 46
ਕਫੋ ਰੁਣਦ੍ਧਿ ਕੁਪਿਤਸ੍ਤੋਯਵਾਹਿਸੁ ਮਾਰੁਤਮ੍| ਸ੍ਤ੍ਰੋਤਸ੍ਤੁ ਸਕਫਸ੍ਤੇਨ ਪਙ੍ਕਵਚ੍ਛੋਸ੍ਯਤੇ ਤਤਃ| ਸ਼ੂਕੈਰਿਵਾਚਿਤਃ ਕਣ੍ਠੋ ਨਿਦ੍ਰਾ ਮਧੁਰਵਕ੍ਤ੍ਰਤਾ| ਆਧ੍ਮਾਨਂ ਸ਼ਿਰਸੋ ਜਾਡ੍ਯਂ ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਸ਼੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਰੋਚਕਾਃ| ਆਲਸ੍ਯਮਵਿਪਾਕਸ਼੍ਚ .............................||੪੬||
कफो रुणद्धि कुपितस्तोयवाहिषु मारुतम्| स्त्रोतस्तु सकफस्तेन पङ्कवच्छोष्यते ततः| शूकैरिवाचितः कण्ठो निद्रा मधुरवक्त्रता| आध्मानं शिरसो जाड्यं स्तैमित्यश्छर्द्यरोचकाः| आलस्यमविपाकश्च .............................||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajatRuShNAlakShaNam (47) · Śloka 47
.................. ਸਰ੍ਵੇਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਾ||੪੭||
.................. सर्वेः स्यात्सर्वलक्षणा||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmodbhavatRuShNAyAH vAtapitajatvam (48) · Śloka 48
ਆਮੋਦ੍ਭਵਾ ਚ ਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਂਰੋਧਾਦ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਾ||੪੮||
आमोद्भवा च भक्तस्य संरोधाद्वातपित्तजा||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyanimamittAshca pittajatRuShNAH (49) · Śloka 49
ਉਸ੍ਣਕ੍ਲਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸਹਸਾ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਭੋ ਭਜਤਸ੍ਤਸਮ੍| ਉਸ੍ਮਾ ਰੁਦ੍ਧੋ ਗਤਃ ਕੋਸ੍ਠਂ ਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਜੈਵ ਸਾ| ਯਾ ਚ ਪਾਨਾਤਿਪਾਨੋਤ੍ਥਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਨੇ ਸ੍ਨੇਹਜਾ ਚ ਯਾ||੪੯||
उष्णक्लान्तस्य सहसा शीताम्भो भजतस्तृषम्| उष्मा रुद्धो गतः कोष्ठं यां कुर्य्यात्पित्तजैव सा| या च पानातिपानोत्था तीक्ष्णाग्ने स्नेहजा च या||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snigdhAdibhojanotthatRuShNAyAH kaphajatvam (50) · Śloka 50
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗੁਰ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਭੋਜਨੇਨ ਕਫੋਦ੍ਭਵਾ||੫੦||
स्निग्धगुर्वम्ललवणभोजनेन कफोद्भवा||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShayajatRuShNArasakShayatRuShNAlakShaNam (51) · Śloka 51
ਤਸ੍ਣਾ ਰਸਕ੍ਸਯੋਕ੍ਤੇਨ ਲਕ੍ਸਣੇਨ ਕ੍ਸਯਾਤ੍ਮਿਕਾ||੫੧||
तृष्णा रसक्षयोक्तेन लक्षणेन क्षयात्मिका||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upasargajatRuShNAlakShaNam (52-53) · Śloka 53
ਸ਼ੋਸਮੇਹਜ੍ਵਰਾਦ੍ਯਨ੍ਯਦੀਰ੍ਘਰੋਗੋਪਸਰ੍ਗਤਃ| ਯਾ ਤਸ੍ਣਾ ਜਾਯਤੇ ਤੀਵ੍ਰਾ ਸੋਪਸਰ੍ਗਾਤ੍ਮਿਕਾ ਸ੍ਮਤਾ||੫੨|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾਦਿਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੫੩||
शोषमेहज्वराद्यन्यदीर्घरोगोपसर्गतः| या तृष्णा जायते तीव्रा सोपसर्गात्मिका स्मृता||५२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां राजयक्ष्मादिनिदानं नाम पञ्चमोऽध्यायः||५३||
🔊 Audio coming soon