Adhikarana athodaranidAnaM nAma dvAdasho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാത ഉദരനിദാനം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथात उदरनिदानं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarasya nidAnaM samprAptishca (2) · Śloka 2
രോഗാഃ സര്വേऽപി മന്ദേऽഗ്നൌ സുതരമുദരാണി തു| അജീര്ണാന്മലിനിശ്ചാന്നൈര്ജായന്തേ മലസഞ്ചയാത്| ഊര്ധ്വാധോ ധാതവോ രുധ്വാ വാഹിനീരമ്ബുവാഹിനീഃ| പ്രാണാഗ്ന്യപാനാന്സന്ദൂഷ്യ കുര്യ്യുസ്ത്വങ്മാംസസന്ധിഗാഃ| ആധ്മാപ്യ കുക്ഷിമുദരമ്.............................||൨||
रोगाः सर्वेऽपि मन्देऽग्नौ सुतरमुदराणि तु| अजीर्णान्मलिनिश्चान्नैर्जायन्ते मलसञ्चयात्| ऊर्ध्वाधो धातवो रुध्वा वाहिनीरम्बुवाहिनीः| प्राणाग्न्यपानान्सन्दूष्य कुर्य्युस्त्वङ्मांससन्धिगाः| आध्माप्य कुक्षिमुदरम्.............................||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udaraprabhedAH (3) · Śloka 3
...................... അഷ്ടധാ തച്ച ഭിദ്യതേ| പൃഥഗ്ദോഷൈഃ സമസ്തൈശ്ച പ്ലീഹബദ്ധക്ഷതോദകൈഃ||൩||
...................... अष्टधा तच्च भिद्यते| पृथग्दोषैः समस्तैश्च प्लीहबद्धक्षतोदकैः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udararogisAmAnyalakShaNam (4) · Śloka 4
തേനാര്ത്താഃ ശുഷ്കതാല്വോഷ്ഠാഃ ശൂനപാദകരോദരാഃ| നഷ്ടചേഷ്ടാബലാഹാരഃ കൃശാഃ പ്രധ്മാതകുക്ഷയഃ| സ്യുഃ പ്രേതരൂപാഃ പുരുഷാഃ .........................||൪||
तेनार्त्ताः शुष्कताल्वोष्ठाः शूनपादकरोदराः| नष्टचेष्टाबलाहारः कृशाः प्रध्मातकुक्षयः| स्युः प्रेतरूपाः पुरुषाः .........................||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarapUrvarUpANi (5) · Śloka 5
..................................ഭാവിനസ്തസ്യ ലക്ഷണമ്| ക്ഷുന്നാശോऽന്നം ചിരാത്സര്വം സവിദാഹം ച പച്യതേ| ജീര്ണാജീര്ണം ന ജാനാതി സൌഹിത്യം സഹതേ ന ച| ക്ഷീയതേ ബലതഃ ശശ്വത് ശ്വസിത്യല്പേऽപി ചേഷ്ടിതേ| വൃദ്ധിര്വിശോऽപ്രവൃത്തിശ്ച കിഞ്ചിച്ഛോഫശ്ച പാദയോഃ| രുഗ്ബസ്തിസന്ധൌ തതതാലധ്വല്പാ ഭോജനൈരപി| രാജീജന്മവലീനാശോ ജഠരേ.............................||൫||
..................................भाविनस्तस्य लक्षणम्| क्षुन्नाशोऽन्नं चिरात्सर्वं सविदाहं च पच्यते| जीर्णाजीर्णं न जानाति सौहित्यं सहते न च| क्षीयते बलतः शश्वत् श्वसित्यल्पेऽपि चेष्टिते| वृद्धिर्विशोऽप्रवृत्तिश्च किञ्चिच्छोफश्च पादयोः| रुग्बस्तिसन्धौ तततालध्वल्पा भोजनैरपि| राजीजन्मवलीनाशो जठरे.............................||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarasAmAnyalakShaNam (6) · Śloka 6
......................................ജഠരേഷു തു| സര്വേഷു തന്ദ്രാ സദനം മലസങ്ഗോऽല്പവഹ്നിതാ| ദാഹഃ ശ്വയഥുരാധ്മാനമന്ത്രേ സലിലസമ്ഭവഃ||൬||
......................................जठरेषु तु| सर्वेषु तन्द्रा सदनं मलसङ्गोऽल्पवह्निता| दाहः श्वयथुराध्मानमन्त्रे सलिलसम्भवः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asa~jjAtajalasyodarasya lakShaNam (7) · Śloka 7
സര്വം ത്വതോയമരുണമശോഫം നാതിഭാരികമ്| ഗവാക്ഷിതം സിരാജാലൈഃ സദാ ഗുഡുഗുഡായതേ| നാഭിമന്ത്രം ച വിഷ്ടഭ്യ വേഗം കൃത്വാ പ്രണശ്യതി| മാരുതോ ഹൃത്കടീനാഭിപായുവംക്ഷണവേദനഃ| സശബ്ദോ നിശ്ചരേദ്വായുര്വിഡ്ബദ്ധാ മൂത്രമല്പകമ്| നാऽതിമന്ധോऽനലോ ലൌല്യന്ന ച സ്യാദ്വിരസം മഖമ്||൭||
सर्वं त्वतोयमरुणमशोफं नातिभारिकम्| गवाक्षितं सिराजालैः सदा गुडुगुडायते| नाभिमन्त्रं च विष्टभ्य वेगं कृत्वा प्रणश्यति| मारुतो हृत्कटीनाभिपायुवंक्षणवेदनः| सशब्दो निश्चरेद्वायुर्विड्बद्धा मूत्रमल्पकम्| नाऽतिमन्धोऽनलो लौल्यन्न च स्याद्विरसं मखम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtodaralakShaNam (8) · Śloka 8
തത്ര വാതോദരേ ശോഫഃ പാണിപന്മുഷ്കസന്ധിഷു| കുക്ഷിപാര്ശ്വോദരകടീ പൃഷ്ഠരുക്പര്വഭേദനമ്| ശുഷ്കകാസോऽങ്ഗമര്ദോऽധോ ഗുരുതാ മലസംഗ്രഹഃ| ശ്യാവാരുണത്വഗാദിത്വമകസ്മാദ് ഹ്നാസവൃദ്ധിമത്| സതോദഭേദമുദരം തനുകൃഷ്ണസിരാതതമ്| ആധ്മാതദൃതിവച്ഛബ്ദമാഹതം പ്രകരോതി ച| വായുശ്ചാത്ര സരുക്ശബ്ദോ വിചരേത്സര്വതോ ഗതിഃ||൮||
तत्र वातोदरे शोफः पाणिपन्मुष्कसन्धिषु| कुक्षिपार्श्वोदरकटी पृष्ठरुक्पर्वभेदनम्| शुष्ककासोऽङ्गमर्दोऽधो गुरुता मलसंग्रहः| श्यावारुणत्वगादित्वमकस्माद् ह्नासवृद्धिमत्| सतोदभेदमुदरं तनुकृष्णसिराततम्| आध्मातदृतिवच्छब्दमाहतं प्रकरोति च| वायुश्चात्र सरुक्शब्दो विचरेत्सर्वतो गतिः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittodaralakShaNam (9) · Śloka 9
പിത്തോദരേ ജ്വരോ മൂര്ച്ഛാ ദാഹസ്തൃട്കടുകാസ്യതാ| ഭ്രമോऽതീസാരഃ പീതത്വം ത്വഗാദാവുദരം ഹരിത്| പീതതാമ്രസിരാനദ്ധം സസ്വേദം സോഷ്മ ദഹ്യതേ| ധൂമായതി മൃദുസ്പര്ശം ക്ഷിപ്രപാകം പ്രദൂയതേ||൯||
पित्तोदरे ज्वरो मूर्च्छा दाहस्तृट्कटुकास्यता| भ्रमोऽतीसारः पीतत्वं त्वगादावुदरं हरित्| पीतताम्रसिरानद्धं सस्वेदं सोष्म दह्यते| धूमायति मृदुस्पर्शं क्षिप्रपाकं प्रदूयते||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmodaralakShaNam (10) · Śloka 10
ശ്ലേഷ്മോദരേऽങ്ഗസദനം സ്വാപഃ ശ്വയഥുഗൌരവമ്| നിദ്രോത്ക്ലേശാऽരുചിശ്വാസകാസശുക്ലത്വഗാദിതാഃ| ഉദരം സ്തിമിതം സ്നിഗ്ധം ശുക്ലരാജീതതം മഹത്| ചിരാഭിവൃദ്ധികഠിനം ശീതസ്പര്ശം ഗുരു സ്ഥിരമ്||൧൦||
श्लेष्मोदरेऽङ्गसदनं स्वापः श्वयथुगौरवम्| निद्रोत्क्लेशाऽरुचिश्वासकासशुक्लत्वगादिताः| उदरं स्तिमितं स्निग्धं शुक्लराजीततं महत्| चिराभिवृद्धिकठिनं शीतस्पर्शं गुरु स्थिरम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtodarasya nidAnAdi (11) · Śloka 11
ത്രിദോഷകോപനൈസ്തൈസ്തൈഃ സ്ത്രീദത്തൈശ്ച രജോമലൈഃ| ഗരദൂഷീവിഷാദ്യൈശ്ച സരക്താഃ സഞ്ചിതാ മലാഃ| കോഷ്ഠം പ്രാപ്യ വികുര്വാണാഃ ശോഫമൂര്ച്ഛാഭ്രമാന്വിതമ്| കുര്യ്യുസ്ത്രിലിങ്ഗമുദരം ശീഘ്രപാകം സുദാരുണമ്| ബാധതേ തച്ച സുതരാം ശീതവാതാഭ്രദര്ശനേ||൧൧||
त्रिदोषकोपनैस्तैस्तैः स्त्रीदत्तैश्च रजोमलैः| गरदूषीविषाद्यैश्च सरक्ताः सञ्चिता मलाः| कोष्ठं प्राप्य विकुर्वाणाः शोफमूर्च्छाभ्रमान्वितम्| कुर्य्युस्त्रिलिङ्गमुदरं शीघ्रपाकं सुदारुणम्| बाधते तच्च सुतरां शीतवाताभ्रदर्शने||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana plIhodarasya nidAnAdi (12) · Śloka 12
അത്യാശിതസ്യ സംക്ഷോഭാദ്യാനപാനാദിചേഷ്ടിതൈഃ| അതിവ്യവായഭാരാധ്വഗമനവ്യാധികര്ശനൈഃ| വാമപാര്ശ്വാശ്രിതഃ പ്ലീഹാച്യുതഃ സ്ഥാനാദ്വിവര്ധതേ| ശോണിതം വാ രസാദിഭ്യോ വിവൃദ്ധം തം വിവര്ദ്ധയേത്||൧൨||
अत्याशितस्य संक्षोभाद्यानपानादिचेष्टितैः| अतिव्यवायभाराध्वगमनव्याधिकर्शनैः| वामपार्श्वाश्रितः प्लीहाच्युतः स्थानाद्विवर्धते| शोणितं वा रसादिभ्यो विवृद्धं तं विवर्द्धयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana plIhodarasya saMsthAnaM lakShaNa~jca (13) · Śloka 13
സോऽഷ്ഠീലേവാതികഠിനഃ പ്രോന്നതഃ കൂര്മപൃഷ്ഠവത്| ക്രമേണ വര്ദ്ധമാനശ്ച കുക്ഷാവുദരമാവഹേത്| ശ്വാസകാസപിപാസാസ്യവൈരസ്യാധ്മാനരുഗ്ജ്വരൈഃ| പാണ്ഡുത്വമൂര്ച്ഛര്ജ്ഞച്ഛര്ദീഭിര്ദാഹമോഹൈശ്ച സംയുതമ്| അരുണാഭം വിവര്ണം വാ നീലഹാരിദ്രരാജിമത്||൧൩||
सोऽष्ठीलेवातिकठिनः प्रोन्नतः कूर्मपृष्ठवत्| क्रमेण वर्द्धमानश्च कुक्षावुदरमावहेत्| श्वासकासपिपासास्यवैरस्याध्मानरुग्ज्वरैः| पाण्डुत्वमूर्च्छर्ज्ञच्छर्दीभिर्दाहमोहैश्च संयुतम्| अरुणाभं विवर्णं वा नीलहारिद्रराजिमत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana plIhodare doShAdhikyaj~jAnopAyaH (14) · Śloka 14
ഉദാവര്തരുഗാऽऽനാഹൈര്മോഹതൃഡ്ദഹനജ്വരൈഃ| ഗൌരവാരുചികാഠിന്യൈര്വിദ്യാത്തത്ര മലാന് ക്രമാത്||൧൪||
उदावर्तरुगाऽऽनाहैर्मोहतृड्दहनज्वरैः| गौरवारुचिकाठिन्यैर्विद्यात्तत्र मलान् क्रमात्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yakRududaram (15) · Śloka 15
പ്ലീഹവദ്ദക്ഷിണാത്പാര്ശ്വാത്കുര്യാദ്യകൃദപി ച്യുതമ്||൧൫||
प्लीहवद्दक्षिणात्पार्श्वात्कुर्याद्यकृदपि च्युतम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana baddhodarasya samprAptiH (16) · Śloka 16
പക്ഷ്മബാലസഹാന്നേന ഭുക്തൈര്ബദ്ധായനേ ഗുദേ| ദുര്നാമഭിരുദാവര്ത്തൈരേന്നൈര്വാന്ത്രോപലേപിഭിഃ| വര്ചഃ പിത്തകഫാന്രുധ്വാ കരോതി കുപിതോऽനിലഃ| അപാനോ ജഠരം ...............................||൧൬||
पक्ष्मबालसहान्नेन भुक्तैर्बद्धायने गुदे| दुर्नामभिरुदावर्त्तैरेन्नैर्वान्त्रोपलेपिभिः| वर्चः पित्तकफान्रुध्वा करोति कुपितोऽनिलः| अपानो जठरं ...............................||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana baddhodarasya lakShaNam (17) · Śloka 17
............................... തേന സ്യുര്ദാഹജ്വരതൃട്ക്ഷവാഃ| കാസശ്വാസോരുസദനം ശിരോഹൃന്നാഭിപായുരുക്| മലസങ്ഗോऽരുചിശ്ഛര്ദിരുദരം മൂഢമാരുതമ്| സ്ഥിരം നീലാരുണസിരാരാജീനദ്ധമരാജി വാ| നാഭേരുപരി ച പ്രായോ ഗോപുച്ഛാകൃതി ജായതേ||൧൭||
............................... तेन स्युर्दाहज्वरतृट्क्षवाः| कासश्वासोरुसदनं शिरोहृन्नाभिपायुरुक्| मलसङ्गोऽरुचिश्छर्दिरुदरं मूढमारुतम्| स्थिरं नीलारुणसिराराजीनद्धमराजि वा| नाभेरुपरि च प्रायो गोपुच्छाकृति जायते||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chidrodaranidAnasamprAptilakShaNam (18) · Śloka 18
അസ്ഥ്യാദിശല്യൈഃ സാന്നൈശ്ച ഭുക്തൈരത്യശനേന വാ| ഭിദ്യതേ പച്യതേ ചാന്ത്രം തച്ഛിദ്രൈശ്ച സ്രവന് ബഹിഃ| ആമ ഏവ ഗുദാദേതി തതോऽല്പാല്പം സവിഡ്രസഃ| തുല്യഃ കുണപഗന്ധേന പിച്ഛിലഃ പീതലോഹിതഃ| ശേഷശ്ചാപൂര്യ്യ ജഠരം ഘോരമാവഹേത്| വര്ധതേ തദധോ നാഭേരാശു ചൈതി ജലാത്മതാമ്| ഉദ്രിക്തദോഷരൂപഞ്ച വ്യാപ്തഞ്ച ശ്വാസതൃഡ്ഭ്രമൈഃ| ഛിദ്രോദരമിദം പ്രാഹുഃ പരിസ്രാവീതി ചാപരേ||൧൮||
अस्थ्यादिशल्यैः सान्नैश्च भुक्तैरत्यशनेन वा| भिद्यते पच्यते चान्त्रं तच्छिद्रैश्च स्रवन् बहिः| आम एव गुदादेति ततोऽल्पाल्पं सविड्रसः| तुल्यः कुणपगन्धेन पिच्छिलः पीतलोहितः| शेषश्चापूर्य्य जठरं घोरमावहेत्| वर्धते तदधो नाभेराशु चैति जलात्मताम्| उद्रिक्तदोषरूपञ्च व्याप्तञ्च श्वासतृड्भ्रमैः| छिद्रोदरमिदं प्राहुः परिस्रावीति चापरे||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalodaranidAnasamprAptilakShaNAni (19) · Śloka 19
പ്രവൃത്തസ്നേഹപാനാദേഃ സഹസാऽऽമാമ്ബുപായിനഃ| അത്യമ്ബുപാനാന്മന്ദാഗ്നേഃ ക്ഷീണസ്യാതികൃശസ്യ വാ| രുധ്വാമ്ബുമാര്ഗാനനിലഃ കഫശ്ച ജലമൂര്ച്ഛിതഃ| വര്ദ്ധയേതാം തദേവാമ്ബു തത്സ്ഥാനാദുദരാശ്രിതൌ| തതഃ സ്യാദുദരം തൃഷ്ണാഗുദസ്രുതിരുജാന്വിതമ്| കാസശ്വാസാരുചിയുതം നാനാവര്ണസിരാതതമ്| തോയപൂര്ണദൃതിസ്പര്ശശബ്ദപ്രക്ഷോഭവേപഥുഃ| ദകോദരം മഹത്സ്നിഗ്ധം സ്ഥിരമാവൃത്തനാഭിതത്||൧൯||
प्रवृत्तस्नेहपानादेः सहसाऽऽमाम्बुपायिनः| अत्यम्बुपानान्मन्दाग्नेः क्षीणस्यातिकृशस्य वा| रुध्वाम्बुमार्गाननिलः कफश्च जलमूर्च्छितः| वर्द्धयेतां तदेवाम्बु तत्स्थानादुदराश्रितौ| ततः स्यादुदरं तृष्णागुदस्रुतिरुजान्वितम्| कासश्वासारुचियुतं नानावर्णसिराततम्| तोयपूर्णदृतिस्पर्शशब्दप्रक्षोभवेपथुः| दकोदरं महत्स्निग्धं स्थिरमावृत्तनाभितत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upekShAyAM sarvodarANAM jalodaratvaprAptiH (20) · Śloka 20
ഉപേക്ഷയാ ച സര്വേഷു ദോഷാഃ സ്വസ്ഥാനതശ്ച്യുതാഃ| പാകാദ് ദ്രവാ ദ്രവീകുര്യ്യഃ സന്ധീന് സ്രോതോമുഖാന്യപി| സ്വേദശ്ച ബാഹ്യസ്രോതസ്സു വിഹതസ്തിര്യ്യഗാऽऽസ്ഥിതഃ| തദേവോദകമാപ്യായ്യ പിച്ഛാം കുര്യാത്തദാ ഭവേത്| ഗുരൂദരം സ്ഥിരം വൃത്തമാഹതം ച ന ശബ്ദവത്| മൃദു വ്യപേതരാജീകം നാഭ്യാം സ്പൃഷ്ടം ച സര്പതി| തദനൂദകജന്മാസ്മിന് കുക്ഷിവൃദ്ധിസ്തതോऽധികമ്| സിരാന്തര്ധാനമുദകം ജഠരോക്തം ച ലക്ഷണമ്||൨൦||
उपेक्षया च सर्वेषु दोषाः स्वस्थानतश्च्युताः| पाकाद् द्रवा द्रवीकुर्य्यः सन्धीन् स्रोतोमुखान्यपि| स्वेदश्च बाह्यस्रोतस्सु विहतस्तिर्य्यगाऽऽस्थितः| तदेवोदकमाप्याय्य पिच्छां कुर्यात्तदा भवेत्| गुरूदरं स्थिरं वृत्तमाहतं च न शब्दवत्| मृदु व्यपेतराजीकं नाभ्यां स्पृष्टं च सर्पति| तदनूदकजन्मास्मिन् कुक्षिवृद्धिस्ततोऽधिकम्| सिरान्तर्धानमुदकं जठरोक्तं च लक्षणम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdyudarANAM yathottaraM kRucchratvam (21) · Śloka 21
വാതപിത്തകഫപ്ലീഹസന്നിപാതദകോദരമ്| കൃച്ഛ്രം യഥോത്തരം..................||൨൧||
वातपित्तकफप्लीहसन्निपातदकोदरम्| कृच्छ्रं यथोत्तरं..................||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyodaram (22) · Śloka 22
................................പക്ഷാത്പരം പ്രായോऽപരേ ഹതഃ| സര്വഞ്ച ജാതസലിലം രിഷ്ടോക്തോപദ്രവാന്വിതമ്||൨൨||
................................पक्षात्परं प्रायोऽपरे हतः| सर्वञ्च जातसलिलं रिष्टोक्तोपद्रवान्वितम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvasyaivodarasya kRucchratamatvAdi (23) · Śloka 23
ജന്മനൈവോദരം സര്വം പ്രായഃ കൃച്ഛ്രതമം മതമ്||൨൩||
जन्मनैवोदरं सर्वं प्रायः कृच्छ्रतमं मतम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyodaralakShaNam (24-12) · Śloka 12
ബലിനസ്തദജാതാമ്ബുയത്നസാധ്യം നവോത്ഥിതമ്||൨൪|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതൌ അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം നിദാനസ്ഥാനേ ഉദരനിദാനംനാമ ദ്വാദശോऽധ്യായഃ||൧൨||
बलिनस्तदजाताम्बुयत्नसाध्यं नवोत्थितम्||२४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने उदरनिदानंनाम द्वादशोऽध्यायः||१२||
🔊 Audio coming soon