Adhikarana athodaranidAnaM nAma dvAdasho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాత ఉదరనిదానం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथात उदरनिदानं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarasya nidAnaM samprAptishca (2) · Śloka 2
రోగాః సర్వేఽపి మందేఽగ్నౌ సుతరముదరాణి తు| అజీర్ణాన్మలినిశ్చాన్నైర్జాయంతే మలసంచయాత్| ఊర్ధ్వాధో ధాతవో రుధ్వా వాహినీరంబువాహినీః| ప్రాణాగ్న్యపానాన్సందూష్య కుర్య్యుస్త్వఙ్మాంససంధిగాః| ఆధ్మాప్య కుక్షిముదరం.............................||2||
रोगाः सर्वेऽपि मन्देऽग्नौ सुतरमुदराणि तु| अजीर्णान्मलिनिश्चान्नैर्जायन्ते मलसञ्चयात्| ऊर्ध्वाधो धातवो रुध्वा वाहिनीरम्बुवाहिनीः| प्राणाग्न्यपानान्सन्दूष्य कुर्य्युस्त्वङ्मांससन्धिगाः| आध्माप्य कुक्षिमुदरम्.............................||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udaraprabhedAH (3) · Śloka 3
...................... అష్టధా తచ్చ భిద్యతే| పృథగ్దోషైః సమస్తైశ్చ ప్లీహబద్ధక్షతోదకైః||3||
...................... अष्टधा तच्च भिद्यते| पृथग्दोषैः समस्तैश्च प्लीहबद्धक्षतोदकैः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udararogisAmAnyalakShaNam (4) · Śloka 4
తేనార్త్తాః శుష్కతాల్వోష్ఠాః శూనపాదకరోదరాః| నష్టచేష్టాబలాహారః కృశాః ప్రధ్మాతకుక్షయః| స్యుః ప్రేతరూపాః పురుషాః .........................||4||
तेनार्त्ताः शुष्कताल्वोष्ठाः शूनपादकरोदराः| नष्टचेष्टाबलाहारः कृशाः प्रध्मातकुक्षयः| स्युः प्रेतरूपाः पुरुषाः .........................||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarapUrvarUpANi (5) · Śloka 5
..................................భావినస్తస్య లక్షణం| క్షున్నాశోఽన్నం చిరాత్సర్వం సవిదాహం చ పచ్యతే| జీర్ణాజీర్ణం న జానాతి సౌహిత్యం సహతే న చ| క్షీయతే బలతః శశ్వత్ శ్వసిత్యల్పేఽపి చేష్టితే| వృద్ధిర్విశోఽప్రవృత్తిశ్చ కించిచ్ఛోఫశ్చ పాదయోః| రుగ్బస్తిసంధౌ తతతాలధ్వల్పా భోజనైరపి| రాజీజన్మవలీనాశో జఠరే.............................||5||
..................................भाविनस्तस्य लक्षणम्| क्षुन्नाशोऽन्नं चिरात्सर्वं सविदाहं च पच्यते| जीर्णाजीर्णं न जानाति सौहित्यं सहते न च| क्षीयते बलतः शश्वत् श्वसित्यल्पेऽपि चेष्टिते| वृद्धिर्विशोऽप्रवृत्तिश्च किञ्चिच्छोफश्च पादयोः| रुग्बस्तिसन्धौ तततालध्वल्पा भोजनैरपि| राजीजन्मवलीनाशो जठरे.............................||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarasAmAnyalakShaNam (6) · Śloka 6
......................................జఠరేషు తు| సర్వేషు తంద్రా సదనం మలసంగోఽల్పవహ్నితా| దాహః శ్వయథురాధ్మానమంత్రే సలిలసంభవః||6||
......................................जठरेषु तु| सर्वेषु तन्द्रा सदनं मलसङ्गोऽल्पवह्निता| दाहः श्वयथुराध्मानमन्त्रे सलिलसम्भवः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asa~jjAtajalasyodarasya lakShaNam (7) · Śloka 7
సర్వం త్వతోయమరుణమశోఫం నాతిభారికం| గవాక్షితం సిరాజాలైః సదా గుడుగుడాయతే| నాభిమంత్రం చ విష్టభ్య వేగం కృత్వా ప్రణశ్యతి| మారుతో హృత్కటీనాభిపాయువంక్షణవేదనః| సశబ్దో నిశ్చరేద్వాయుర్విడ్బద్ధా మూత్రమల్పకం| నాఽతిమంధోఽనలో లౌల్యన్న చ స్యాద్విరసం మఖం||7||
सर्वं त्वतोयमरुणमशोफं नातिभारिकम्| गवाक्षितं सिराजालैः सदा गुडुगुडायते| नाभिमन्त्रं च विष्टभ्य वेगं कृत्वा प्रणश्यति| मारुतो हृत्कटीनाभिपायुवंक्षणवेदनः| सशब्दो निश्चरेद्वायुर्विड्बद्धा मूत्रमल्पकम्| नाऽतिमन्धोऽनलो लौल्यन्न च स्याद्विरसं मखम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtodaralakShaNam (8) · Śloka 8
తత్ర వాతోదరే శోఫః పాణిపన్ముష్కసంధిషు| కుక్షిపార్శ్వోదరకటీ పృష్ఠరుక్పర్వభేదనం| శుష్కకాసోఽంగమర్దోఽధో గురుతా మలసంగ్రహః| శ్యావారుణత్వగాదిత్వమకస్మాద్ హ్నాసవృద్ధిమత్| సతోదభేదముదరం తనుకృష్ణసిరాతతం| ఆధ్మాతదృతివచ్ఛబ్దమాహతం ప్రకరోతి చ| వాయుశ్చాత్ర సరుక్శబ్దో విచరేత్సర్వతో గతిః||8||
तत्र वातोदरे शोफः पाणिपन्मुष्कसन्धिषु| कुक्षिपार्श्वोदरकटी पृष्ठरुक्पर्वभेदनम्| शुष्ककासोऽङ्गमर्दोऽधो गुरुता मलसंग्रहः| श्यावारुणत्वगादित्वमकस्माद् ह्नासवृद्धिमत्| सतोदभेदमुदरं तनुकृष्णसिराततम्| आध्मातदृतिवच्छब्दमाहतं प्रकरोति च| वायुश्चात्र सरुक्शब्दो विचरेत्सर्वतो गतिः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittodaralakShaNam (9) · Śloka 9
పిత్తోదరే జ్వరో మూర్చ్ఛా దాహస్తృట్కటుకాస్యతా| భ్రమోఽతీసారః పీతత్వం త్వగాదావుదరం హరిత్| పీతతామ్రసిరానద్ధం సస్వేదం సోష్మ దహ్యతే| ధూమాయతి మృదుస్పర్శం క్షిప్రపాకం ప్రదూయతే||9||
पित्तोदरे ज्वरो मूर्च्छा दाहस्तृट्कटुकास्यता| भ्रमोऽतीसारः पीतत्वं त्वगादावुदरं हरित्| पीतताम्रसिरानद्धं सस्वेदं सोष्म दह्यते| धूमायति मृदुस्पर्शं क्षिप्रपाकं प्रदूयते||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmodaralakShaNam (10) · Śloka 10
శ్లేష్మోదరేఽంగసదనం స్వాపః శ్వయథుగౌరవం| నిద్రోత్క్లేశాఽరుచిశ్వాసకాసశుక్లత్వగాదితాః| ఉదరం స్తిమితం స్నిగ్ధం శుక్లరాజీతతం మహత్| చిరాభివృద్ధికఠినం శీతస్పర్శం గురు స్థిరం||10||
श्लेष्मोदरेऽङ्गसदनं स्वापः श्वयथुगौरवम्| निद्रोत्क्लेशाऽरुचिश्वासकासशुक्लत्वगादिताः| उदरं स्तिमितं स्निग्धं शुक्लराजीततं महत्| चिराभिवृद्धिकठिनं शीतस्पर्शं गुरु स्थिरम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtodarasya nidAnAdi (11) · Śloka 11
త్రిదోషకోపనైస్తైస్తైః స్త్రీదత్తైశ్చ రజోమలైః| గరదూషీవిషాద్యైశ్చ సరక్తాః సంచితా మలాః| కోష్ఠం ప్రాప్య వికుర్వాణాః శోఫమూర్చ్ఛాభ్రమాన్వితం| కుర్య్యుస్త్రిలింగముదరం శీఘ్రపాకం సుదారుణం| బాధతే తచ్చ సుతరాం శీతవాతాభ్రదర్శనే||11||
त्रिदोषकोपनैस्तैस्तैः स्त्रीदत्तैश्च रजोमलैः| गरदूषीविषाद्यैश्च सरक्ताः सञ्चिता मलाः| कोष्ठं प्राप्य विकुर्वाणाः शोफमूर्च्छाभ्रमान्वितम्| कुर्य्युस्त्रिलिङ्गमुदरं शीघ्रपाकं सुदारुणम्| बाधते तच्च सुतरां शीतवाताभ्रदर्शने||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana plIhodarasya nidAnAdi (12) · Śloka 12
అత్యాశితస్య సంక్షోభాద్యానపానాదిచేష్టితైః| అతివ్యవాయభారాధ్వగమనవ్యాధికర్శనైః| వామపార్శ్వాశ్రితః ప్లీహాచ్యుతః స్థానాద్వివర్ధతే| శోణితం వా రసాదిభ్యో వివృద్ధం తం వివర్ద్ధయేత్||12||
अत्याशितस्य संक्षोभाद्यानपानादिचेष्टितैः| अतिव्यवायभाराध्वगमनव्याधिकर्शनैः| वामपार्श्वाश्रितः प्लीहाच्युतः स्थानाद्विवर्धते| शोणितं वा रसादिभ्यो विवृद्धं तं विवर्द्धयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana plIhodarasya saMsthAnaM lakShaNa~jca (13) · Śloka 13
సోఽష్ఠీలేవాతికఠినః ప్రోన్నతః కూర్మపృష్ఠవత్| క్రమేణ వర్ద్ధమానశ్చ కుక్షావుదరమావహేత్| శ్వాసకాసపిపాసాస్యవైరస్యాధ్మానరుగ్జ్వరైః| పాండుత్వమూర్చ్ఛర్జ్ఞచ్ఛర్దీభిర్దాహమోహైశ్చ సంయుతం| అరుణాభం వివర్ణం వా నీలహారిద్రరాజిమత్||13||
सोऽष्ठीलेवातिकठिनः प्रोन्नतः कूर्मपृष्ठवत्| क्रमेण वर्द्धमानश्च कुक्षावुदरमावहेत्| श्वासकासपिपासास्यवैरस्याध्मानरुग्ज्वरैः| पाण्डुत्वमूर्च्छर्ज्ञच्छर्दीभिर्दाहमोहैश्च संयुतम्| अरुणाभं विवर्णं वा नीलहारिद्रराजिमत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana plIhodare doShAdhikyaj~jAnopAyaH (14) · Śloka 14
ఉదావర్తరుగాఽఽనాహైర్మోహతృడ్దహనజ్వరైః| గౌరవారుచికాఠిన్యైర్విద్యాత్తత్ర మలాన్ క్రమాత్||14||
उदावर्तरुगाऽऽनाहैर्मोहतृड्दहनज्वरैः| गौरवारुचिकाठिन्यैर्विद्यात्तत्र मलान् क्रमात्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yakRududaram (15) · Śloka 15
ప్లీహవద్దక్షిణాత్పార్శ్వాత్కుర్యాద్యకృదపి చ్యుతం||15||
प्लीहवद्दक्षिणात्पार्श्वात्कुर्याद्यकृदपि च्युतम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana baddhodarasya samprAptiH (16) · Śloka 16
పక్ష్మబాలసహాన్నేన భుక్తైర్బద్ధాయనే గుదే| దుర్నామభిరుదావర్త్తైరేన్నైర్వాంత్రోపలేపిభిః| వర్చః పిత్తకఫాన్రుధ్వా కరోతి కుపితోఽనిలః| అపానో జఠరం ...............................||16||
पक्ष्मबालसहान्नेन भुक्तैर्बद्धायने गुदे| दुर्नामभिरुदावर्त्तैरेन्नैर्वान्त्रोपलेपिभिः| वर्चः पित्तकफान्रुध्वा करोति कुपितोऽनिलः| अपानो जठरं ...............................||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana baddhodarasya lakShaNam (17) · Śloka 17
............................... తేన స్యుర్దాహజ్వరతృట్క్షవాః| కాసశ్వాసోరుసదనం శిరోహృన్నాభిపాయురుక్| మలసంగోఽరుచిశ్ఛర్దిరుదరం మూఢమారుతం| స్థిరం నీలారుణసిరారాజీనద్ధమరాజి వా| నాభేరుపరి చ ప్రాయో గోపుచ్ఛాకృతి జాయతే||17||
............................... तेन स्युर्दाहज्वरतृट्क्षवाः| कासश्वासोरुसदनं शिरोहृन्नाभिपायुरुक्| मलसङ्गोऽरुचिश्छर्दिरुदरं मूढमारुतम्| स्थिरं नीलारुणसिराराजीनद्धमराजि वा| नाभेरुपरि च प्रायो गोपुच्छाकृति जायते||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chidrodaranidAnasamprAptilakShaNam (18) · Śloka 18
అస్థ్యాదిశల్యైః సాన్నైశ్చ భుక్తైరత్యశనేన వా| భిద్యతే పచ్యతే చాంత్రం తచ్ఛిద్రైశ్చ స్రవన్ బహిః| ఆమ ఏవ గుదాదేతి తతోఽల్పాల్పం సవిడ్రసః| తుల్యః కుణపగంధేన పిచ్ఛిలః పీతలోహితః| శేషశ్చాపూర్య్య జఠరం ఘోరమావహేత్| వర్ధతే తదధో నాభేరాశు చైతి జలాత్మతాం| ఉద్రిక్తదోషరూపంచ వ్యాప్తంచ శ్వాసతృడ్భ్రమైః| ఛిద్రోదరమిదం ప్రాహుః పరిస్రావీతి చాపరే||18||
अस्थ्यादिशल्यैः सान्नैश्च भुक्तैरत्यशनेन वा| भिद्यते पच्यते चान्त्रं तच्छिद्रैश्च स्रवन् बहिः| आम एव गुदादेति ततोऽल्पाल्पं सविड्रसः| तुल्यः कुणपगन्धेन पिच्छिलः पीतलोहितः| शेषश्चापूर्य्य जठरं घोरमावहेत्| वर्धते तदधो नाभेराशु चैति जलात्मताम्| उद्रिक्तदोषरूपञ्च व्याप्तञ्च श्वासतृड्भ्रमैः| छिद्रोदरमिदं प्राहुः परिस्रावीति चापरे||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalodaranidAnasamprAptilakShaNAni (19) · Śloka 19
ప్రవృత్తస్నేహపానాదేః సహసాఽఽమాంబుపాయినః| అత్యంబుపానాన్మందాగ్నేః క్షీణస్యాతికృశస్య వా| రుధ్వాంబుమార్గాననిలః కఫశ్చ జలమూర్చ్ఛితః| వర్ద్ధయేతాం తదేవాంబు తత్స్థానాదుదరాశ్రితౌ| తతః స్యాదుదరం తృష్ణాగుదస్రుతిరుజాన్వితం| కాసశ్వాసారుచియుతం నానావర్ణసిరాతతం| తోయపూర్ణదృతిస్పర్శశబ్దప్రక్షోభవేపథుః| దకోదరం మహత్స్నిగ్ధం స్థిరమావృత్తనాభితత్||19||
प्रवृत्तस्नेहपानादेः सहसाऽऽमाम्बुपायिनः| अत्यम्बुपानान्मन्दाग्नेः क्षीणस्यातिकृशस्य वा| रुध्वाम्बुमार्गाननिलः कफश्च जलमूर्च्छितः| वर्द्धयेतां तदेवाम्बु तत्स्थानादुदराश्रितौ| ततः स्यादुदरं तृष्णागुदस्रुतिरुजान्वितम्| कासश्वासारुचियुतं नानावर्णसिराततम्| तोयपूर्णदृतिस्पर्शशब्दप्रक्षोभवेपथुः| दकोदरं महत्स्निग्धं स्थिरमावृत्तनाभितत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upekShAyAM sarvodarANAM jalodaratvaprAptiH (20) · Śloka 20
ఉపేక్షయా చ సర్వేషు దోషాః స్వస్థానతశ్చ్యుతాః| పాకాద్ ద్రవా ద్రవీకుర్య్యః సంధీన్ స్రోతోముఖాన్యపి| స్వేదశ్చ బాహ్యస్రోతస్సు విహతస్తిర్య్యగాఽఽస్థితః| తదేవోదకమాప్యాయ్య పిచ్ఛాం కుర్యాత్తదా భవేత్| గురూదరం స్థిరం వృత్తమాహతం చ న శబ్దవత్| మృదు వ్యపేతరాజీకం నాభ్యాం స్పృష్టం చ సర్పతి| తదనూదకజన్మాస్మిన్ కుక్షివృద్ధిస్తతోఽధికం| సిరాంతర్ధానముదకం జఠరోక్తం చ లక్షణం||20||
उपेक्षया च सर्वेषु दोषाः स्वस्थानतश्च्युताः| पाकाद् द्रवा द्रवीकुर्य्यः सन्धीन् स्रोतोमुखान्यपि| स्वेदश्च बाह्यस्रोतस्सु विहतस्तिर्य्यगाऽऽस्थितः| तदेवोदकमाप्याय्य पिच्छां कुर्यात्तदा भवेत्| गुरूदरं स्थिरं वृत्तमाहतं च न शब्दवत्| मृदु व्यपेतराजीकं नाभ्यां स्पृष्टं च सर्पति| तदनूदकजन्मास्मिन् कुक्षिवृद्धिस्ततोऽधिकम्| सिरान्तर्धानमुदकं जठरोक्तं च लक्षणम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdyudarANAM yathottaraM kRucchratvam (21) · Śloka 21
వాతపిత్తకఫప్లీహసన్నిపాతదకోదరం| కృచ్ఛ్రం యథోత్తరం..................||21||
वातपित्तकफप्लीहसन्निपातदकोदरम्| कृच्छ्रं यथोत्तरं..................||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyodaram (22) · Śloka 22
................................పక్షాత్పరం ప్రాయోఽపరే హతః| సర్వంచ జాతసలిలం రిష్టోక్తోపద్రవాన్వితం||22||
................................पक्षात्परं प्रायोऽपरे हतः| सर्वञ्च जातसलिलं रिष्टोक्तोपद्रवान्वितम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvasyaivodarasya kRucchratamatvAdi (23) · Śloka 23
జన్మనైవోదరం సర్వం ప్రాయః కృచ్ఛ్రతమం మతం||23||
जन्मनैवोदरं सर्वं प्रायः कृच्छ्रतमं मतम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyodaralakShaNam (24-12) · Śloka 12
బలినస్తదజాతాంబుయత్నసాధ్యం నవోత్థితం||24|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం నిదానస్థానే ఉదరనిదానంనామ ద్వాదశోఽధ్యాయః||12||
बलिनस्तदजाताम्बुयत्नसाध्यं नवोत्थितम्||२४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने उदरनिदानंनाम द्वादशोऽध्यायः||१२||
🔊 Audio coming soon