અથાતો દૂતાદિવિજ્ઞાનીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ|૧|
अथातो दूतादिविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|१|
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
દૂતાદિવિજ્ઞાનીયમપિ આયુષ ઇદન્તાપરિજ્ઞાનાર્થમુપયુજ્યત ઇતિ તદર્થમધ્યાયારમ્ભઃ| સુબોધમ્|| ૧||
અથાતો દૂતાદિવિજ્ઞાનીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||
अथातो दूतादिविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
દૂતાદિવિજ્ઞાનીયમપિ આયુષ ઇદન્તાપરિજ્ઞાનાર્થમુપયુજ્યત ઇતિ તદર્થમધ્યાયારમ્ભઃ| સુબોધમ્|| ૧||
નિર્દિષ્ટં રિષ્ટમાતુરાશ્રયમ્| દૂતસ્યાપિ તુ જાતિવેષભાષાચેષ્ટિતદેશકાલા વૈદ્યસ્ય ચ તસ્સઙ્ગલ્પપ્રસ્થાનપ્રયાણપ્રવેશા ગ્રહચારોઽપૂર્વસમ્ભવઃ સ્વપ્નદર્શનાનિ ચ રોગિણઃ શુભાશુભં સૂચયન્તિ||૨||
निर्दिष्टं रिष्टमातुराश्रयम्| दूतस्यापि तु जातिवेषभाषाचेष्टितदेशकाला वैद्यस्य च तस्सङ्गल्पप्रस्थानप्रयाणप्रवेशा ग्रहचारोऽपूर्वसम्भवः स्वप्नदर्शनानि च रोगिणः शुभाशुभं सूचयन्ति||२||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
નિર્દિષ્ટમિત્યાદિના શાસ્ત્રકારઃ સ્વયમધ્યાયપ્રયોજનં કથયતિ| દૂતજાત્યાદયોઽપિ રોગિણઃ શુભાશુભં સૂચયન્તીતિ સમ્બન્ધઃ| જાતિઃ બ્રાહ્મણાદિકા| ભાષા વચનમ્| ચેષ્ટિતં ક્રિયા| દેશઃ ઉષ્ણશીતાદિકો વિકારસમાનાસમાનસ્તદ્વત્ કાલોઽપિ ચ| વૈદ્યસ્ય ચ તત્સઙ્ગમે યઃ સઙ્કલ્પસ્તદિતિ દૂતસ્ય વ્યપદેશઃ| પ્રસ્થાનં સ્વવેશ્મનો નિર્ગમનમ્| પ્રયાણં પથિ| પ્રવેશઃ આતુરવેશ્મનિ| ગ્રહાણાં ચારો રાશિગમનમ્| અપૂર્વસમ્ભવો વૈદ્યાતુરસઙ્ગમે પ્રથમમયત્નેનોત્પત્તિરભૂતપૂર્વસ્ય શુભાશુભસૂચકસ્ય|| ૨||
તત્રાઽઽતુરાદ્વર્ણોત્તમોઽન્યાશ્રમઃ પાષણ્ડઃ ષણ્ડો મુણ્ડી જટિલઃ સ્ત્રી વ્યાધિતોઽનેકઃ|૧|
तत्राऽऽतुराद्वर्णोत्तमोऽन्याश्रमः पाषण्डः षण्डो मुण्डी जटिलः स्त्री व्याधितोऽनेकः|१|
🔊 Audio coming soon
જીર્ણવિવર્ણમલિનચ્છિન્નાર્દ્રૈકવસનઃ પઙ્કતૈલદિગ્ધો રક્ત- માલ્યાનુલેપનો વિકૃતાઙ્ગરૂપકર્મા ખરોષ્ટ્રમહિષવાહનો વિક્લવઃ શ્વસન્ રુદન્|૧|
जीर्णविवर्णमलिनच्छिन्नार्द्रैकवसनः पङ्कतैलदिग्धो रक्त- माल्यानुलेपनो विकृताङ्गरूपकर्मा खरोष्ट्रमहिषवाहनो विक्लवः श्वसन् रुदन्|१|
🔊 Audio coming soon
નિષ્ઠુરામઙ્ગલાભિધાયી દૂરાદાહ્વયમાનઃ||૧||
निष्ठुरामङ्गलाभिधायी दूरादाह्वयमानः||१||
🔊 Audio coming soon
તૃણલોષ્ઠતુષાઙ્ગારભસ્મતુષસીસાસ્થિકેશશિરોલલાટનાસિકાસ્યદન્તજિહ્વાગ્રીવાનખાનામિકાઙ્ગુલિસ્તનજઠર- નાભિપૃષ્ઠકટીમેહનજઙ્ઘાકપાલપલલોપલમુસલશુર્પોપાનન્માર્જનીશસ્ત્રવસ્ત્રાન્તદશાકાર્પાસભગ્નચ્યુત સ્પૃક્કાષ્ઠયષ્ટીતુલારજ્જુપાશચર્મવેણુરિક્તભાજનસ્નેહભાજનધરઃ| પાદાભ્યાં ભુવં મુઞ્ચન્ વિલિખન્| ગૃહીત્વા પક્વં ફલમસારં વા| તદ્વિધમન્યદ્વા||૪||
तृणलोष्ठतुषाङ्गारभस्मतुषसीसास्थिकेशशिरोललाटनासिकास्यदन्तजिह्वाग्रीवानखानामिकाङ्गुलिस्तनजठर- नाभिपृष्ठकटीमेहनजङ्घाकपालपललोपलमुसलशुर्पोपानन्मार्जनीशस्त्रवस्त्रान्तदशाकार्पासभग्नच्युत स्पृक्काष्ठयष्टीतुलारज्जुपाशचर्मवेणुरिक्तभाजनस्नेहभाजनधरः| पादाभ्यां भुवं मुञ्चन् विलिखन्| गृहीत्वा पक्वं फलमसारं वा| तद्विधमन्यद्वा||४||
🔊 Audio coming soon
વિકારતુલ્યગુણે ચ દેશે કાલે વા દૂતો વૈદ્યમુપસર્પન્ અશુભઃ||૩||
विकारतुल्यगुणे च देशे काले वा दूतो वैद्यमुपसर्पन् अशुभः||३||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
આતુરાદિત્યાદેર્દૂતો વૈદ્યમુપસર્પન્ન શુભ ઇતિ સમ્બન્ધઃ આતુરવર્ણાદુત્તમો વર્ણોઉ યસ્ય દૂતસ્ય| યથા શૂદ્રસ્ય બ્રાહ્મણાદીનાં ત્રયાણામન્યતમો દૂતઃ| વૈશ્યસ્ય બ્રાહ્મણક્ષત્રિયાભ્યામન્યતરસ્તથા ક્ષત્રિયસ્ય બ્રાહ્મણ ઇતિ| અન્યાશ્રમો ભિન્નાશ્રમઃ| ચત્વાર આશ્રમાઃ| બ્રહ્મચારી ગૃહસ્થો યતિર્વાનપ્રસ્થઃ ઇતિ| પાષણ્ડા લિઙ્ગિનઃ ષણ્ડઃ ક્લીબઃ| સ્ત્રીદૂતઃ| અનેકો યુગપદ્ બહવો દૂતાઃ જીર્ણાદિવસનઃ| વિવર્ણો વિશિષ્ટવર્ણઃ વિક્લવો ભીરુઃ| નિષ્ઠુરો રૂક્ષઃ| અમઙ્ગલાદ્યભિધાયી| દૂરાદાહ્વયમાનો વૈદ્યમ્| તૃણાદિ સ્પૃક્| અનામિકાઙ્ગુલિઃ કનિષ્ઠાયાઃ પૂર્વા| માર્જની શોધની| ભગ્નચ્યુતોઉ તથાવિધોઉ ભાણ્ડોઉ| તથા કાષ્ઠાદિધરઃ| પાદાભ્યં ભુવનતલ્પાદીનિ મુઞ્ચન્| અથવા પક્વં ફલાનિ ગૃહીત્વા દૂતો વૈદ્યમુપસર્પન્નશુભઃ| તદ્વિધમન્યત્ ક્લિન્નદુર્ગન્ધાદિ|| ૩||
તદ્યથા-ઘૃતોદકાદિદ્રવસમીપસ્થમતિશીતસ્તબ્ધાઃ પ્રત્યુ- ષસિ શ્લેષ્મામયેઽશુભઃ| પિત્તામયે તુ શુભઃ| તથા સેતુ- ભઙ્ગે છર્દિમેહાતિસારાદિષ્વશુભઃ| સેતુબન્ધે તુ શુભઃ||૪||
तद्यथा-घृतोदकादिद्रवसमीपस्थमतिशीतस्तब्धाः प्रत्यु- षसि श्लेष्मामयेऽशुभः| पित्तामये तु शुभः| तथा सेतु- भङ्गे छर्दिमेहातिसारादिष्वशुभः| सेतुबन्धे तु शुभः||४||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
વિકારાતુલ્યગુણોઉ દેશકાલોઉ તદ્યથેત્યાદિના દર્શયતિ| શ્લેષ્મામયેષુ ઘૃતોદકાદિ સમીપસ્થં વૈદ્યં દૂત ઉપસર્પન્નશુભઃ| પિત્તામયેષુ શુભઃ| છર્દ્યાદિષુ સેતુભઙ્ગે અશુભઃ| સેતુબન્ધે શુભઃ| દેશા ઉક્તાઃ|
તથા મધ્યાહ્નોભયસન્ધ્યાર્ધરાત્રિચતુર્થીષષ્ઠીનવમીપર્વદિનેષુ ગ્રહોપરાગોત્પાતદર્શનભરણીકૃત્તિકાર્દ્રાઽઽશ્લેષામઘામૂલ- પૂર્વાસુચાશુભઃ||૫||
तथा मध्याह्नोभयसन्ध्यार्धरात्रिचतुर्थीषष्ठीनवमीपर्वदिनेषु ग्रहोपरागोत्पातदर्शनभरणीकृत्तिकार्द्राऽऽश्लेषामघामूल- पूर्वासुचाशुभः||५||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
તથેત્યાદિના કાલ ઉચ્યતે| ઉભયસન્ધ્યા પૂર્વા ચાપરા ચ| નક્ષત્રં મહારોગદેશાન્તરવિવક્ષયા|| ૫||
યશ્છ વૈદ્યં સુપ્તં નગ્નઞ્ચ ભૂમોઉ શયાનમભ્યક્તં મુક્તકેશં દક્ષિણાભિમુખં વિક્લવં છિન્દન્તં ભિન્દન્તમગ્નિપિતૃ- કાર્ય્યપ્રવણમશસ્તં ચિન્તયન્તં કથયન્તં વોપતિષ્ઠતિ||૬||
यश्छ वैद्यं सुप्तं नग्नञ्च भूमोउ शयानमभ्यक्तं मुक्तकेशं दक्षिणाभिमुखं विक्लवं छिन्दन्तं भिन्दन्तमग्निपितृ- कार्य्यप्रवणमशस्तं चिन्तयन्तं कथयन्तं वोपतिष्ठति||६||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
યશ્છ દૂતઃ સુપ્તાદિકં વૈદ્યમુપતિષ્ઠતિ તં દૂતં વૈદ્યો નાનુયાયાત્|
યો વા દિશં યામ્યાં પ્રતિકૃતાઞ્જલિર્વિષમૈકપાદસ્થઃ||૭||
यो वा दिशं याम्यां प्रतिकृताञ्जलिर्विषमैकपादस्थः||७||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
યો વા ઇત્યાદિ ભિષગ્વિશેષણમ્| વિષયો ભૂમાવસમ્યક્ સ્થિત એકપાદસ્તેન તિષ્ઠતિ યઃ|| ૭||
યસ્મિન્ વ્યાધિતાશ્રયં કથયતિ દૂતે ભિષગશુભમિન્દ્રિ- યાર્થમુપલક્ષયેત્ સઙ્કલ્પયેદ્વા તં ચ નાનુયાયાત્||૮||
यस्मिन् व्याधिताश्रयं कथयति दूते भिषगशुभमिन्द्रि- यार्थमुपलक्षयेत् सङ्कल्पयेद्वा तं च नानुयायात्||८||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
યસ્મિન્ વ્યાધિતાશ્રયમાતુરમુદ્દિશ્ય દૂતે કથયત્યશુભમિન્દ્રિયાર્થં શબ્દસ્પર્શાદિકં ભિષગનુભવતિ વા સઙ્કલ્પયતિ વા| તં દૂતં નાયુયાયાત્|| ૮||
અતોઽન્યથા પુનઃ કરુણાપેશલેન મનસા સૌમનસ્યવતા માતાપિતૃસમેનાતુરસ્યાત્યન્તમારોગ્યમાશંસમાનેન પ્રયાતવ્યમ્||૯||
अतोऽन्यथा पुनः करुणापेशलेन मनसा सौमनस्यवता मातापितृसमेनातुरस्यात्यन्तमारोग्यमाशंसमानेन प्रयातव्यम्||९||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
અતો યથોક્તાદાતુરાદ્વર્ણોત્તમ ઇત્યાદિ દર્શિતાદ્વૈપરીત્યે કરુણાપેશલત્વાદિયુક્તેન ભિષજા આતુરં દ્રષ્ટું પ્રયાતવ્યમ્|| ૯||
પ્રસ્થાનગમનપ્રવેશેષુ દધિમધુઘૃતલાજપુષ્પાક્ષતોદુમ્બરાશ્વત્થમુક્તામણિચ્છત્રદુર્વાઙ્કુરાદર્શકન્યાધ્વજસ્યન્દનાષ્ટાપદા- ક્ષાનૃપશ્રીતરુર્ભદ્રપીઠાનિ સસ્યાનિ મત્સ્યા હયા હંસચાષૌ વૃષઃ કેસરી દક્ષિણાવર્ત્તશઙ્ખાબ્જસિદ્ધાર્થકારોચનાઃ સ્વસ્તિકસ્તોરણં કીચકા વેણવો વરવધૂર્મદસિક્તગણ્ડો ગજસ્તોયલમ્બોઽમ્બુદઃ પૂર્ણકુમ્ભો હરિદ્રાઽત્રિરિન્દ્રઃ ફલાન્યાર્દ્રમાંસં સિતં ચામરઙ્ગોઉઃ સવત્સાઙ્ગના પુત્રિણી માનુષં વર્ધમાનં સહસ્રં નરાણાં પ્રયુક્તાનિ યાનાનિ ધન્વન્તરિર્વામનો બ્રાહ્મણો ભૂમિરભ્યુદ્ધૃતા સિદ્ધમન્નં વરાહશ્છ તોયોત્થિતસ્ત્રિણયનમધુસૂદનસ્કન્દપદ્માસનાઃ લોકપાલાઃ સુરાઃ ખં દિશોઽગ્નિઃ સરાંસિ સ્રવન્ત્યઃ સમુદ્રા મખા મારુતા જ્યોતિષં ધર્મ્મશાસ્ત્રાણિ તીર્થાનિ કાવ્યં ધર્માર્થ- કામામૃતં વાલખિલ્યાદયો વેદવાક્યં નિધિઃ કોઉસ્તુભઃ કઞ્ચનં માણિભદ્રઃ સુમેરુઃ પ્રિયઙ્ગુઃ પ્રદીપો વચામોદકૌ દિતિરદિતિરરુન્ધતી ઋદ્ધિઃ સાવિત્ર્યુમાકાશગઙ્ગા શચી દેવસેના સ્વધા શાન્તિર્લક્ષ્મીઃ સરસ્વત્યપત્યં ક્ષમા સ્વસ્તિશબ્દો વષટ્કારાઉમ્કારપુણ્યાહધર્મક્રિયાશ્છૈતદષ્ટોત્તરં મઙ્ગલાનાં શતં દર્શનાત્ સ્પર્શનાત્ કીર્ત્તનાચ્ચાશુભાનિ વ્યપોહ્યાર્થસિદ્ધિં દિશન્ત્યુત્તમામ્||૧૦||
प्रस्थानगमनप्रवेशेषु दधिमधुघृतलाजपुष्पाक्षतोदुम्बराश्वत्थमुक्तामणिच्छत्रदुर्वाङ्कुरादर्शकन्याध्वजस्यन्दनाष्टापदा- क्षानृपश्रीतरुर्भद्रपीठानि सस्यानि मत्स्या हया हंसचाषौ वृषः केसरी दक्षिणावर्त्तशङ्खाब्जसिद्धार्थकारोचनाः स्वस्तिकस्तोरणं कीचका वेणवो वरवधूर्मदसिक्तगण्डो गजस्तोयलम्बोऽम्बुदः पूर्णकुम्भो हरिद्राऽत्रिरिन्द्रः फलान्यार्द्रमांसं सितं चामरङ्गोउः सवत्साङ्गना पुत्रिणी मानुषं वर्धमानं सहस्रं नराणां प्रयुक्तानि यानानि धन्वन्तरिर्वामनो ब्राह्मणो भूमिरभ्युद्धृता सिद्धमन्नं वराहश्छ तोयोत्थितस्त्रिणयनमधुसूदनस्कन्दपद्मासनाः लोकपालाः सुराः खं दिशोऽग्निः सरांसि स्रवन्त्यः समुद्रा मखा मारुता ज्योतिषं धर्म्मशास्त्राणि तीर्थानि काव्यं धर्मार्थ- कामामृतं वालखिल्यादयो वेदवाक्यं निधिः कोउस्तुभः कञ्चनं माणिभद्रः सुमेरुः प्रियङ्गुः प्रदीपो वचामोदकौ दितिरदितिररुन्धती ऋद्धिः सावित्र्युमाकाशगङ्गा शची देवसेना स्वधा शान्तिर्लक्ष्मीः सरस्वत्यपत्यं क्षमा स्वस्तिशब्दो वषट्काराउम्कारपुण्याहधर्मक्रियाश्छैतदष्टोत्तरं मङ्गलानां शतं दर्शनात् स्पर्शनात् कीर्त्तनाच्चाशुभानि व्यपोह्यार्थसिद्धिं दिशन्त्युत्तमाम्||१०||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
વૈદ્યસ્યાન્યસ્ય ચ દધ્યાદિકં મઙ્ગલાનામષ્ટોત્તરશતં દર્શનાદિભ્યોઽશુભાનિ વ્યપોહ્ય ઉત્તમાર્થસિદ્ધિં દિશતિ| અક્ષતા યવાઃ| સ્યન્દનં રથાદિ| અષ્ટાપદં ચતુરઙ્ગફલકમ્| અક્ષાઃ પાશાઃ| શ્રીતરુઃ બિલ્વવૃક્ષઃ| ભદ્રપીઠં દેવાસનં ચતુષ્કોણમ્| સ્વસ્તિકા આકારવિશેષાઃ| કીચકા વેણવો, યે વેણવો વાયુના શબ્દાયન્તે| વરવધૂરુત્તમા સ્ત્રી| વર્ધમાનમલઙ્કારવિશેષઃ| યાનાન્યશ્વાદીનિ પ્રયુક્તાનિ| બોધકરણેન ધન્વન્તરિશ્છિત્રાદિકૃતઃ| વામનો યઃ કશ્છિત્| તથા બ્રાહ્મણઃ| વરાહઃ સૂકરઃ તોયમધ્યાદુત્થિતઃ સન્| અમૃતં શબ્દ એવ| માણિભદ્રો યક્ષવિશેષઃ| દિતિરસુરમાતા| અદિતિઃ સૂર્યમાતા| દેવસેના તત્સંજ્ઞા| સ્વધા પિતૃણામ્| શાન્તિર્ધર્મસ્ય| અપત્યં સ્વસ્ય| ક્ષમા ધર્મસ્ય| સ્વસ્તીત્યયં શબ્દઃ|| ૧૦||
અપિ ચ-પુન્નામાનઃ પક્ષિણો વામાઃ શિવાઃ||૧૧||
अपि च-पुन्नामानः पक्षिणो वामाः शिवाः||११||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
અપિ ચેતિ સમુચ્ચયે| પુન્નામાનો યે સ્ત્રીવ્યઞ્જના અપિ પુરુષાભિધાનાઃ શુક્રચાષાદયસ્તે વામાઃ શિવાઃ શુભાઃ પ્રસ્થાનાદિષુ|
શિવા શ્યામા પિઙ્ગલા કોકિલાઽરલા ચુચ્છુન્દરી સૂકરી ગૃહગોધિકૈકશફાશ્છ સ્ત્રીનામાનો દક્ષિણાઃ| શિખી ચષકશ્યેનગજાજકપયશ્છ||૧૨||
शिवा श्यामा पिङ्गला कोकिलाऽरला चुच्छुन्दरी सूकरी गृहगोधिकैकशफाश्छ स्त्रीनामानो दक्षिणाः| शिखी चषकश्येनगजाजकपयश्छ||१२||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
શિવાદયો દક્ષિણાઃ શિવા ઇતિ સમ્બન્ધઃ| શિવા પ્રસિદ્ધા| શ્યામા પિઙ્ગલા| અરલા ચેતિ પક્ષિવિશેષાઃ| ચુચ્છુન્દરી ગન્ધમૂષિકા| ગૃહગોધિકા મુસલી| એકશફા વડવાદિઃ| સ્ત્રીનામાનઃ શિખ્યાદયશ્છ દક્ષિણાઃ શિવાઃ| શિખી મયૂરઃ| ચષકઃ પ્રાણિવિશેષસ્તત્સંજ્ઞકઃ|| ૧૨||
પ્રવેશે તુ વિપરીતાઃ||૧૩||
प्रवेशे तु विपरीताः||१३||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
યે વામા ઉક્તાસ્તે પ્રવેશે દક્ષિણાઃ શુભાઃ| યે ચ દક્ષિણા ઉક્તાસ્તે પ્રવેશે વામાઃ|| ૧૩||
સર્વત્ર ચ દક્ષિણાદ્વામગમનમિષ્ટં શ્વશૃગાલયોઃ||૧||
सर्वत्र च दक्षिणाद्वामगमनमिष्टं श्वशृगालयोः||१||
🔊 Audio coming soon
વિપરીતં મૃગવિહઙ્ગયોઃ||૧૪||
विपरीतं मृगविहङ्गयोः||१४||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
મૃગવિહઙ્ગયોર્વિપરીતં વામાદ્દક્ષિણગમનમ્| સર્વત્ર પ્રસ્થાનાદિષુ|
સર્વથાપિ દર્શનં ભરદ્વાજચાષભાસનકુલાનામ્||૧૫||
सर्वथापि दर्शनं भरद्वाजचाषभासनकुलानाम्||१५||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
સર્વથા સર્વપ્રકારાં પુરઃ પશ્છાત્ પ્રવેશે પ્રસ્થાને ચેત્યેવમાદિ ભરદ્વાજાદીનાં દર્શનમ્|| ૧૫||
શશસર્પાજાઽવિગોધાજાવિકસૂકરાણાન્તુ કીર્તનમિષ્ટમ્| ન દર્શનં વિરુતં વા||૧૬||
शशसर्पाजाऽविगोधाजाविकसूकराणान्तु कीर्तनमिष्टम्| न दर्शनं विरुतं वा||१६||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
શશાદીનાં કીર્ત્તનં પર્ય્યાયેણાપિ કીર્ત્તનમેવૈષાં શસ્તં ન દર્શનમ્| દર્શનં વિરુતં ચૈવ નો કીર્ત્તનમિતિ વિપરીતાર્થઃ|| ૧૬||
વિપરીતમૃક્ષવાનરયોઃ||૧||
विपरीतमृक्षवानरयोः||१||
🔊 Audio coming soon
સર્વમપિ ત્વનિષ્ટં સરટકુક્કુટવિડાલોલૂકાનામ્||૧૭||
सर्वमपि त्वनिष्टं सरटकुक्कुटविडालोलूकानाम्||१७||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
સરટાદેએનાં સમ્બન્ધિ સર્વમનિષ્ટદર્શનં વિરુતં કેએર્તનં ચ || ૧૭||
તથા ગ્રન્થ્યર્બુદાદિષુ છેદશબ્દ ઇષ્ટો ગુલ્મોદરાદિષુ ભેદશબ્દોઽતીસારરક્તપિત્તાદિષુ રુદ્ધશબ્દોઽશ્મર્ય્યુદરાદિષુ પ્રવર્ત્તનશબ્દ ઇતિ| એવમન્યેઽપિ ધ્વનયો યોજ્યાઃ||૧૮||
तथा ग्रन्थ्यर्बुदादिषु छेदशब्द इष्टो गुल्मोदरादिषु भेदशब्दोऽतीसाररक्तपित्तादिषु रुद्धशब्दोऽश्मर्य्युदरादिषु प्रवर्त्तनशब्द इति| एवमन्येऽपि ध्वनयो योज्याः||१८||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
ગ્રન્થાદિષુ છેદનશબ્દ ઇષ્ટઃ| ગુલ્માદિષુ ભેદશબ્દઃ| રક્તપિત્તાદિષ્વિત્યત્રાદિગ્રહણેન વમનવિરેચનબસ્ત્યાદીનાં ગ્રહણમ્| એવમન્યે ધ્વનયો યોજ્યાઃ| તથા પાણ્ડુરોગે શૂનશબ્દઃ| કાસે ક્ષતશબ્દઃ| શ્વાસે છિન્નઃ| યક્ષ્મિણઃ સંસ્થિતઃ ઇત્યેવમાદિઃ|| ૧૮||
સર્વત્રૈવ ચ સ્થિરસ્થાવરવર્દ્ધમાનત્રાતાઽચલધ્રુવક્ષેમ- શિવા-દયઃ શબ્દાઃ ધન્યવાદિત્રસ્વરાશ્છ શ્રેષ્ઠાઃ||૧૯||
सर्वत्रैव च स्थिरस्थावरवर्द्धमानत्राताऽचलध्रुवक्षेम- शिवा-दयः शब्दाः धन्यवादित्रस्वराश्छ श्रेष्ठाः||१९||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
સ્થિરાદિશબ્દા ધન્યાનાં ચ વાદિત્રાણાં ધ્વનયઃ સર્વત્ર શ્રેષ્ઠાઃ|
ક્ષતહતપતિતાક્રોશપ્રહારચ્છેદભેદદાહહાહાપ્રતિષેધાદિશબ્દા- શ્છિકિત્સાપ્રતિષેધાય||૨૦||
क्षतहतपतिताक्रोशप्रहारच्छेदभेददाहहाहाप्रतिषेधादिशब्दा- श्छिकित्साप्रतिषेधाय||२०||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
ક્ષતાદયઃ પ્રસ્તુતપ્રતિષેધાય ભવન્તિ| શબ્દા ઇતિ ક્ષતાદિભિરભિસમ્બધ્યતે| તેન ક્ષતાદિપર્ય્યાયાણામપિ ગ્રહણમ્| આ-મા-નો-ન પ્રતિષેધશબ્દાઃ| આદિગ્રહણેન નિવૃત્ત્યાદિપર્ય્યાયાણાં ગ્રહણમ્| અથવા પ્રતિષેધ ઇત્યયં શબ્દ આદિર્યેષાં શબ્દાનાં તે પ્રતિષેધાદયઃ| પ્રતિષેધપ્રકારા ઇત્યર્થઃ|| ૨૦||
દીપ્તાયાં ચ દિશિ ક્રૂરાઃ પક્ષિમૃગધ્વનયો વૃક્ષે વા રૂક્ષ- શુષ્કે સવલ્લીકણ્ટકે| તદ્વિધે વા દેશે||૨૧||
दीप्तायां च दिशि क्रूराः पक्षिमृगध्वनयो वृक्षे वा रूक्ष- शुष्के सवल्लीकण्टके| तद्विधे वा देशे||२१||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
દીપ્તેત્યાદિકં ચિકિત્સપ્રતિષેધાયેત્યનેન સમ્બધ્યતે| દીપ્તાં દિશં પ્રતિ ક્રૂરાણાં મૃગાણાં પક્ષિણાં ચ ધ્વનયઃ| પ્રાચ્યાદિપ્રત્યયહેતુત્વેનાઽનુમિતૈકાઽપિ સતી દિગ્વ્યવહારર્થમધિષ્ઠાતૃદેવતાવિશેષનિયમવશાત્ પ્રવિભક્તૈવાઽષ્ટધા વિભજ્યતે| તત્ર વિષુવતિ સૂર્ય્યો યત ઉદેતિ સા સહસ્રાક્ષાધિષ્ઠિતા ઐન્દ્રીનામ દિક્| તદભિમુખસ્ય દક્ષિણે પાર્શ્વે વૈરસ્યતા ક્રાન્તમૂર્તિર્યામ્યા નામ| તસ્યૈવ પશ્છાત્ પત્યા યાદસામાલિઙ્ગિતા વારુણી નામ| તસ્યૈવ વામતો રાજરાજસ્વીકૃતા કોઉબેરી નામ| તાસામન્તરાલેષુ વિદિશઃ| તત્ર દક્ષિણપૂર્વા ચૈત્રભાનવી| દક્ષિણપાશ્છિમા નૈઋતી પશ્છિમોત્તરા પાવની| ઉત્તરપૂર્વા ઐશાનીતિ| આસામષ્ટાનાં કુકુભાં ભગવન્ સહસ્રશ્મિઃ પૂર્વાદિક્રમેણાહોરાત્રભાગેષ્વષ્ટાસ્વેવાવરોધવેશ્મસ્વિવ દક્ષિણઃ કામી ક્રમેણૈવ ભોક્તૃત્વમનુભવતિ| તત્ર પૂર્વે દિનસ્યાયામે શાતક્રતવીમાશામવલમ્બતે ભગવાન્| દ્વિતીયે જાતવેદસીમ્| તૃતીયે સમદર્શિલાઞ્છિતામ્| ચતુર્થે રક્ષોમાલિનીમ્| પ્રથમે નિશાયામે વરુણાશ્વાસિતામ્| દ્વિતીયે સમીકરણનાયિકામ્| તૃતીયે પુણ્યજાતાક્ષિપ્તામ્| ચતુર્થે વૃક્ષધ્વજપાલિતામિતિ| તાસાઞ્ચ સમ્પ્રતિ રવિર્યામુપભુઙ્ક્તે સા સ્વાધીનભર્તૃકેવ દીપ્તા| યામુપભુજ્ય યાતઃ સા પ્રોષિતભર્તૃકેવાઙ્ગરિતા| યાં યાસ્યતિ સા વાસકસજ્જેવ ધૂમિતા| શેષાઃ પરિત્યક્તતત્સમાગમાષાઃ પ્રવ્રજિતા ઇવ શાન્તાઃ તત્રાત્માનમવધિં કૃત્વ દિશિ દીપ્તા યાં ક્રૂરમૃગપક્ષિવાચઃ| ક્રૂરા મૃગાઃ ક્રવ્યાદાઃ શૃગાલસિંહાદયઃ પક્ષિણો ગૃધ્રોલૂકાદયઃ | ક્રવ્યાદાઃ ક્રૂરાઃ| ફલશાલ્યાદિભુજો મૃગપક્ષિણઃ સૌમ્યાઃ| તદ્વિધે દેશે રોઉક્ષ્યાદિયુક્તે|| ૨૧||
દર્શનઞ્ચ તૃણપલલકાષ્ઠભારકર્પૂરકલોષ્ઠાદીનાઙ્કણ્ટકોર્ધ્વપાદયાનશયનાદિભગ્નોપસ્કરરિક્તકુમ્ભકમદ્ય- વસાતૈલતિલગર્ભિણીશ્વપાકવ્યસનિમૃતાનાઞ્ચ||૨૨||
दर्शनञ्च तृणपललकाष्ठभारकर्पूरकलोष्ठादीनाङ्कण्टकोर्ध्वपादयानशयनादिभग्नोपस्कररिक्तकुम्भकमद्य- वसातैलतिलगर्भिणीश्वपाकव्यसनिमृतानाञ्च||२२||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
તૃણાદીનાં દર્શનં ચિકિત્સાપ્રતિષેધાય| પલલસ્તિલકલ્કઃ| ઊર્ધ્વગાઃ પાદા યેષાં યાનાદીનામ્| ઉપસ્કર ઉપકરણદ્રવ્યમ્| શ્વપાકશ્છણ્ડાલઃ લુબ્ધકઃ| વ્યસન્યતિદુઃખી| મૃતં શવમ્|
પ્રવેશે ચાતુરગૃહાત્પૂર્વોક્તમાઙ્ગલ્યનિર્ગમઃ| પ્રવિષ્ટસ્ય તુ ભિષજો ન સત્કારો લાભતુષ્ટિસ્તુતયશ્છાશુભાઃ||૨૩||
प्रवेशे चातुरगृहात्पूर्वोक्तमाङ्गल्यनिर्गमः| प्रविष्टस्य तु भिषजो न सत्कारो लाभतुष्टिस्तुतयश्छाशुभाः||२३||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
પૂર્વોક્તાનિ મઙ્ગલાનિ ઘૃતાદીનિ| તેષામાઽઽતુરગૃહાન્નિર્ગમો વૈદ્યસ્ય પ્રવિશતઃ|| ૨૩||
આતુરસ્ય વક્રાનુવક્રા ગ્રહાગર્હિતસ્થાનસ્થાઃ||૨૪||
आतुरस्य वक्रानुवक्रा ग्रहागर्हितस्थानस्थाः||२४||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
આતુરસ્ય વક્રાનુવક્રાદિચિકિત્સાપ્રતિષેધાય ધ્રુવં પ્રતિબન્ધાય| રાશિચક્રે સ્પષ્ટગતે યે પ્રતિનિવૃત્ત્ય ગન્તું પ્રવૃત્તાસ્તે વક્રાઃ| તતોઽપિ પુનવ્યાવૃત્તાઃ સ્પષ્ટમાર્ગમનુપ્રાપ્તા અનુવક્રાઃ ગર્હિતે સ્થાને તિષ્ઠન્તીતિ ગર્હિતસ્થાનસ્થાઃ| ગર્હિતસ્થાનમનુપચયરાશિલક્ષણમ્| અનુપચયાશ્છ રાશયઃ| સ્વજન્મનક્ષત્રરાશોઃ પ્રથમદ્વિતીયચતુર્થપઞ્ચમસપ્તમાષ્ટમનવમદ્વાદશરાશયઃ| ઉપચયાસ્ત્રિષડેકાદશદશમાઃ| તત્રાશ્વિન્યાદીનાં સપ્તવિંશતિઃ સપાદનક્ષત્રદ્વયવિભાગેન ક્રમેણ મેષવૃષભમિથુનકર્કટકસિંહકન્યાતુલાવૃશ્છિકધનુમકરકુમ્ભમીનાખ્યા દ્વાદશરાશયઃ|| ૨૪||
કેતુશનિરાહુભિર્જન્મર્ક્ષાઽઽભિભવઃ||૨૫||
केतुशनिराहुभिर्जन्मर्क्षाऽऽभिभवः||२५||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
કેત્વાદિભિર્જન્મર્ક્ષાઽઽભિભવઃ| જન્મર્ક્ષો જન્મરાશિઃ| તસ્મિન્ સન્નિપાતસ્તદાઽઽભિભવઃ|| ૨૫||
ગૃહદારશયનાસનવાહનમણિરત્નોપકરણેષુ વા ગર્હિત- લક્ષણપ્રાદુર્ભાવશ્છિકિત્સાપ્રતિષેધાય||૨૬||
गृहदारशयनासनवाहनमणिरत्नोपकरणेषु वा गर्हित- लक्षणप्रादुर्भावश्छिकित्साप्रतिषेधाय||२६||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
ગૃહદારાદિષુ ગર્હિતાનામશુભાનાં લક્ષણાનાં પ્રાદુર્ભાવઃ|| ૨૬||
સ્વપ્નસ્તુ સ્વયમન્યેન વા દૃષ્ટઃ શુભાશુભહેતુઃ સપ્ત- વિધો દૃષ્ટઃ શ્રુતોઽનુભૂતઃ પ્રાર્થિતઃ સઙ્કલ્પિતો ભાવિકો દોષજશ્છ||૨૭||
स्वप्नस्तु स्वयमन्येन वा दृष्टः शुभाशुभहेतुः सप्त- विधो दृष्टः श्रुतोऽनुभूतः प्रार्थितः सङ्कल्पितो भाविको दोषजश्छ||२७||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
સામાન્યેનાદૃષ્ટપૂર્વદર્શનઃ સ્વપ્નશ્છ શુભાશુભહેતુઃ| સ્વયં દૃષ્ટ ઉપભોક્ત્રાઽઽન્યેન વા| તમુદ્દિશ્ય દૃષ્ટઃ| સ ચ દૃષ્ટાદિભેદેન સપ્તવિધઃ| દૃષ્ટશ્છ ક્ષુષા ગૄહીતસ્ય સ્વાપે દર્શનમ્| શ્રુતસ્યાખ્યાયિકારૂપેણ સ્વાપે દર્શનં શ્રુતઃ| અનુભૂતઃ સ્વસંવેદનાદિના| પ્રાર્થિત આકાઙ્ક્ષિતઃ| ઇદં કથં નુ મે સ્યાત્ ઇતિ કલ્પિતઃ સઙ્કલ્પિતઃ | ઇદં મયાઽવશ્યકર્ત્તવ્યમિત્યસ્ય દર્શનં ભાવિકઃ| સ્વભાવાદાગતઃ| દોષજો વાતાદિસામર્થ્યાન્નભોગમનાદિઃ|| ૨૭||
તત્રાદ્યઃ પઞ્ચવિધોઽફલઃ| યથા યથાસ્વપ્રકૃતિઃ વિસ્મૃતો દિવાઽતિહ્રસ્વોઽતિદીર્ઘો નાઽતિસુપ્તદૃષ્ટશ્છ||૨૮||
तत्राद्यः पञ्चविधोऽफलः| यथा यथास्वप्रकृतिः विस्मृतो दिवाऽतिह्रस्वोऽतिदीर्घो नाऽतिसुप्तदृष्टश्छ||२८||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
તત્રાઽઽદ્યાઃ-દૃષ્ટશ્રુતાનુભૂતપ્રાર્થિતસઙ્કલ્પિતાઃ પઞ્ચ અફલાઃ| ભાવિકદોષજોઉ સફલોઉ| દોષજોઽપિ યથા સ્વપ્રકૃતિર્નિષ્ફલઃ| યથા વાતપ્રકૃતેર્કતજઃ| પિત્તપ્રકૃતેઃ પિત્તજઃ| એવં કફેઽપિ વાચ્યમ્| તથા દિવા દૃષ્ટશ્છ નિષ્ફલઃ| વિસ્મૃતાદિરૂપોઽપિ નિષ્ફલઃ| વિસ્મૃતો યઃ સાધુ ન સ્મર્ય્યતે|| ૨૮||
પૂર્વરાત્રેઽલ્પં ચિરાચ્ચ ફલં કરોતિ| ગોસર્ગે મહત્સ- દ્યશ્છ||૨૯||
पूर्वरात्रेऽल्पं चिराच्च फलं करोति| गोसर्गे महत्स- द्यश्छ||२९||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
નિશાદોઉ દૃષ્ટઃ સફલોઽપિ શુભાશુભશ્છિરાત્ફલમલ્પં ચ કરોતિ| ગોસર્ગો રાત્રેઃ ક્ષયઃ તસ્મિન્ સદ્યઃ ફલં મહાફલં ચ|| ૨૯||
નિદ્રયા ચ પુનરનુપહતઃ પ્રતીપૈર્વા વચોભિર્દાનયમનિયમાદિભિર્વા||૩૦||
निद्रया च पुनरनुपहतः प्रतीपैर्वा वचोभिर्दानयमनियमादिभिर्वा||३०||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
શુભશ્છ સ્વપ્નઃ સ્વપ્નાદનન્તરં નિદ્રયાઽનુપહતો મહત્ફલં દદાતિ સદ્યશ્છ| તથા પ્રતીપૈર્દૃષ્ટસ્વપ્નપ્રતિકૂલૈર્વચોભિર્નોપહતઃ| અથવા સ સર્વં સ્વપ્નો દાનાદિભિર્મહત્ સદ્યશ્છ ફલં દદાતિ| યમઃ ઇન્દ્રિયાણાં વિષયેભ્યો નિવૃત્તિઃ| નિયમઃ સદ્દૃત્તમ્| આદિગ્રહણેન મણિમન્ત્રાદીનાં ગ્રહણમ્|| ૩૦||
તત્ર યઃ પ્રેતૈઃ સહ મદ્યં પિબન્ શુનાઽઽકૃષ્યતે સ હન્યતે જ્વરેણ||૧||
तत्र यः प्रेतैः सह मद्यं पिबन् शुनाऽऽकृष्यते स हन्यते ज्वरेण||१||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
યો લાક્ષારક્તાઽઽભમમ્બરં પશ્યતિ| યો વા રક્ત- દેહમાલ્યવસ્ત્રો હસન્નાર્ય્યા હ્નીયતે, સ રક્તપિત્તેન||૨||
यो लाक्षारक्ताऽऽभमम्बरं पश्यति| यो वा रक्त- देहमाल्यवस्त्रो हसन्नार्य्या ह्नीयते, स रक्तपित्तेन||२||
🔊 Audio coming soon
યો યામ્યાં દિશં ખરોષ્ટ્રમહિષવરાહાન્યતમેન સ યક્ષ્મણા|૧|
यो याम्यां दिशं खरोष्ट्रमहिषवराहान्यतमेन स यक्ष्मणा|१|
🔊 Audio coming soon
યસ્ય કણ્ટકિની લતા વંશસ્તાલો વા હૃદિ જાયતે સ ગુલ્મેન|૧|
यस्य कण्टकिनी लता वंशस्तालो वा हृदि जायते स गुल्मेन|१|
🔊 Audio coming soon
યસ્ય શિરસિ સ શિરોરોગેણ વા શિરચ્છેદેન|૧|
यस्य शिरसि स शिरोरोगेण वा शिरच्छेदेन|१|
🔊 Audio coming soon
યસ્ય નગ્નસ્યાજ્યાવસિક્તસ્યાગ્નિમનર્ચિષં જુહ્વતો જાયન્તે પદ્માન્યુરસિ સ કુષ્ઠેન|૧|
यस्य नग्नस्याज्यावसिक्तस्याग्निमनर्चिषं जुह्वतो जायन्ते पद्मान्युरसि स कुष्ठेन|१|
🔊 Audio coming soon
યશ્છણ્ડાલૈઃ સહ સ્નેહં પિબતિ સ પ્રમેહેણ|૧|
यश्छण्डालैः सह स्नेहं पिबति स प्रमेहेण|१|
🔊 Audio coming soon
યો રક્ષોભિઃ સહ નૃત્યન્નપ્સુ નિમિજ્જતિ સ ઉન્માદેન|૧|
यो रक्षोभिः सह नृत्यन्नप्सु निमिज्जति स उन्मादेन|१|
🔊 Audio coming soon
યો મત્તઃ સોઽપસ્મારેણ|૧|
यो मत्तः सोऽपस्मारेण|१|
🔊 Audio coming soon
યશ્છન્દ્રસૂર્ય્યયોરુપરાગં પશ્યતિ તસ્ય નેત્રરોગ ઉપજાયતે||૧||
यश्छन्द्रसूर्य्ययोरुपरागं पश्यति तस्य नेत्ररोग उपजायते||१||
🔊 Audio coming soon
યસ્તયોઃ પતનં તસ્ય નેત્રવિનાશઃ||૩૧||
यस्तयोः पतनं तस्य नेत्रविनाशः||३१||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
તત્રેત્યાદિના સ્વપ્નવિશેષાન્ દર્શયતિ| સુબોધમ્| પ્રેતા નિકૃષ્ટ ભૂતવિશેષાઃ| યસ્ય હૃદિ કણ્ટકીલતાદિકં જાયતે સ ગુલ્મેન હન્યત ઇતિ સમ્બન્ધઃ| યસ્ય પુનઃ કણ્ટકીલતાદિકં શિરસિ જાયતે સ શિરોરોગેણ હન્યતે| શસ્ત્રેણ કર્ત્રા શિરઃચ્છેદેન કરણભૂતેન હન્યતે| સર્વત્ર તૃતીયાન્તં હન્યત ઇતિ સમ્બધ્યતે| ઉપરાગો રાહુચ્છાયયા| તયોરિતિ ચન્દ્રસૂર્ય્યયોઃ|| ૩૧||
યઃ શષ્કુલીરપૂપાન્વાઽભ્યવહૃત્ય પ્રતિબુદ્ધશ્છર્દયતિ||૩૨||
यः शष्कुलीरपूपान्वाऽभ्यवहृत्य प्रतिबुद्धश्छर्दयति||३२||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
શુષ્કુલી તિલકૃતા છર્દયતિ| તદેવ યત્સ્વપ્ને જગ્ધમ્|| ૩૨||
યસ્ય શિરસિ લતાદયો જાયન્તે| વયાંસિ ચ નિલીયન્તે| મોઉઢ્યં વા ભવતિ| યો ગૃધ્રોલૂકકાકાદ્યૈઃ પ્રેતપિશાચરક્ષોદ્રવિડાન્ધ્રસ્ત્રીચન્ડાલાદ્યૈર્વા પરિવાર્ય્યતે| દક્ષિણાભુમુખં વા સ્ત્રિયા નૃત્યન્નાકૃષ્યતે| અન્તાવસાયિભિર્વા સ્વયં વા દિગ્વાસા યાતિ શૂન્યાટવીમ્ વા| કપિરથેન પ્રેતૈઃ પ્રવ્રજિતૈર્વા પરિષ્વજ્યતે| નગ્નો વા રક્તાં સ્રજં ધારયતિ| પઙ્કદિગ્ધો હસતિ નૃત્યતિ વા| વેત્રવંશકણ્ટકતૃણગહને સંસૃજ્યતે પતતિ વા| પાંસૂપધાનાયાં ભુવિ વલ્મીકભસ્મશ્મશાનશ્વભ્રાયતનેષુ| પઙ્કકૂપકલુષોદકેષુ વા મજ્જતિ| સ્રોતસા વા હ્નિયતે| રક્તકુસુમવનાં ભૂમિં ગુહામન્ધકારાચિતાં પાપકર્માલયં સમ્બાધં જનનીં વા પ્રવિશતિ| મત્સ્યેન વા ગ્રસ્યતે| શ્મશ્રુકર્મ ચ યો ગાત્રવૃદ્ધિં વિવાહં ચાનુભવતિ| શૈલાસાદાગ્રાત્ પતત્યાઽઽરોહતિ વા યૂપપુષ્પાઢ્યશાલ્મલીકોવિદારકિંશુકપારિભદ્રકાન્| યો વા પરાજીયતે બધ્યતે છર્દયતિ વિરિચ્યતે હૃષ્યતિ લભતે વા હિરણ્યલોહલવણતૈલપિણ્યાકકાર્પાસાન્| અશ્નાતિ પક્વાન્નમ્| પિબતિ મદ્યમ્| સ્નેહં વાઽભ્યજ્યતિ| નિર્ભર્ત્સ્યતે વા કુપિતૈઃ પિતૃભિઃ| ચન્દ્રાઽર્કતારાદીપદેવતાનેત્રદર્શનાન્યનુપતતો ન શ્યતો વા પશ્યતિ| વક્રં વા બાહુમઙ્ગં વા વિભિદ્યમાનમ્| પુરુષાણ્ વા નગ્નાન્ કષાયવાસસોઽસૌમ્યાન્ દણ્ડપાશહસ્તાન્ કૃષ્ણાન્રક્તાક્ષાણ્| સ્ત્રિયં વા કૃષ્ણશુક્લદર્શનાં દીર્ઘકેશસ્તનીં કાલરાત્રિરૂપામ્| તે વ્યાધિતાઃ પઞ્ચતામાપ્નુવન્તિ| સ્વસ્થાસ્તુ જીવિતસન્દેહમિતિ||૩૩||
यस्य शिरसि लतादयो जायन्ते| वयांसि च निलीयन्ते| मोउढ्यं वा भवति| यो गृध्रोलूककाकाद्यैः प्रेतपिशाचरक्षोद्रविडान्ध्रस्त्रीचन्डालाद्यैर्वा परिवार्य्यते| दक्षिणाभुमुखं वा स्त्रिया नृत्यन्नाकृष्यते| अन्तावसायिभिर्वा स्वयं वा दिग्वासा याति शून्याटवीम् वा| कपिरथेन प्रेतैः प्रव्रजितैर्वा परिष्वज्यते| नग्नो वा रक्तां स्रजं धारयति| पङ्कदिग्धो हसति नृत्यति वा| वेत्रवंशकण्टकतृणगहने संसृज्यते पतति वा| पांसूपधानायां भुवि वल्मीकभस्मश्मशानश्वभ्रायतनेषु| पङ्ककूपकलुषोदकेषु वा मज्जति| स्रोतसा वा ह्नियते| रक्तकुसुमवनां भूमिं गुहामन्धकाराचितां पापकर्मालयं सम्बाधं जननीं वा प्रविशति| मत्स्येन वा ग्रस्यते| श्मश्रुकर्म च यो गात्रवृद्धिं विवाहं चानुभवति| शैलासादाग्रात् पतत्याऽऽरोहति वा यूपपुष्पाढ्यशाल्मलीकोविदारकिंशुकपारिभद्रकान्| यो वा पराजीयते बध्यते छर्दयति विरिच्यते हृष्यति लभते वा हिरण्यलोहलवणतैलपिण्याककार्पासान्| अश्नाति पक्वान्नम्| पिबति मद्यम्| स्नेहं वाऽभ्यज्यति| निर्भर्त्स्यते वा कुपितैः पितृभिः| चन्द्राऽर्कतारादीपदेवतानेत्रदर्शनान्यनुपततो न श्यतो वा पश्यति| वक्रं वा बाहुमङ्गं वा विभिद्यमानम्| पुरुषाण् वा नग्नान् कषायवाससोऽसौम्यान् दण्डपाशहस्तान् कृष्णान्रक्ताक्षाण्| स्त्रियं वा कृष्णशुक्लदर्शनां दीर्घकेशस्तनीं कालरात्रिरूपाम्| ते व्याधिताः पञ्चतामाप्नुवन्ति| स्वस्थास्तु जीवितसन्देहमिति||३३||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
લતાદયો લતાવંશતાલઃ| વયાંસિ પક્ષિણઃ| ગૃધ્રાદિભિઃ પરિવારણમ્| આન્ધ્રદ્રવિડોઉ દાક્ષિણાત્યજનપદનામની| અન્તાવસાયિનશ્છણ્ડાલાદયઃ| વેત્રં કાષ્ઠવિશેષઃ| વલ્મીકાદિષુ વા પતતિ| વલ્મીકં પિપીલિકાસ્થાનમ્| સમ્બાધં સઙ્કટમ્| જનની માતા| વયોવૃદ્ધિર્યથા બાલ્યે યોઉવનં વાર્ધકં વા| યૂપાદીન્ વા આરોહતિ| ચન્દ્રાદીન્ પતતો નશ્યતો વા યઃ પશ્યતિ| એવમેતચ્છાષ્કુલ્યપૂપાદિકં દૃષ્ટ્વા વ્યાધિતા નિશ્છિતં પઞ્ચત્વં પ્રાપ્નુવન્તિ| સ્વસ્થાસ્તુ જીવિતસન્દેહમિતિ|| ૩૩||
ભવન્તિ ચાત્ર- મનોવહાનાં પૂર્ણત્વાત્ સ્રોતસાં પ્રબલૈર્મલૈઃ| દૃશ્યન્તે દારુણાઃ સ્વપ્ના વિનાશાભિમુખાત્મભિઃ|૨|
भवन्ति चात्र- मनोवहानां पूर्णत्वात् स्रोतसां प्रबलैर्मलैः| दृश्यन्ते दारुणाः स्वप्ना विनाशाभिमुखात्मभिः|२|
🔊 Audio coming soon
અકલ્યાણમપિ સ્વપ્નં દૃષ્ટ્વા તત્રૈવ યઃ પુનઃ| પશ્યેત્સૌમ્યં શુભં તસ્ય શુભમેવ ફલં ભવેત્||૨||
अकल्याणमपि स्वप्नं दृष्ट्वा तत्रैव यः पुनः| पश्येत्सौम्यं शुभं तस्य शुभमेव फलं भवेत्||२||
🔊 Audio coming soon
દેવાન્ દ્વિજાન્ ગોવૃષભાન્ જીવતઃ સુહૃદો નૃપાન્| સાધૂન્ યશસ્વિનો વહ્નિમિદ્ધંસ્વચ્છાઞ્જલાશયાન્| કન્યાઃ કુમારકાન્ ગોઉરાન્ શુક્લવસ્ત્રાન્ સુતેજસઃ| નરાશનં દીપ્તતનું સમન્તાદ્ રુધિરોક્ષિતમ્| યઃ પશ્યેલ્લભતે યો વા છત્રાદર્શવિષામિષમ્| શુક્લાઃ સુમનસો વસ્ત્રમમેધ્યાઽઽલેપનં ફલમ્| શૈલં પ્રાસાદાસફલવૃક્ષસિંહનરદ્વિપાન્| આરોહેદ્ ગોઽશ્વયાનઞ્ચ તરેન્નદહ્રદોદધીન્| પૂર્વોત્તરેણ ગમનમગમ્યાગમનં મૃતિઃ| સમ્બાધાન્નિસ્સૃતિઃ સ્પર્શાસ્તારકાઽઽચલભાસ્વતામ્| રોદનં પતિતોત્તાનં દ્વિષતાં ચાવમર્દનમ્| યસ્ય સ્યાદાયુરારોગ્યં વિત્તં સ બહુશોઽશ્નુતે||૩૪||
देवान् द्विजान् गोवृषभान् जीवतः सुहृदो नृपान्| साधून् यशस्विनो वह्निमिद्धंस्वच्छाञ्जलाशयान्| कन्याः कुमारकान् गोउरान् शुक्लवस्त्रान् सुतेजसः| नराशनं दीप्ततनुं समन्ताद् रुधिरोक्षितम्| यः पश्येल्लभते यो वा छत्रादर्शविषामिषम्| शुक्लाः सुमनसो वस्त्रममेध्याऽऽलेपनं फलम्| शैलं प्रासादासफलवृक्षसिंहनरद्विपान्| आरोहेद् गोऽश्वयानञ्च तरेन्नदह्रदोदधीन्| पूर्वोत्तरेण गमनमगम्यागमनं मृतिः| सम्बाधान्निस्सृतिः स्पर्शास्तारकाऽऽचलभास्वताम्| रोदनं पतितोत्तानं द्विषतां चावमर्दनम्| यस्य स्यादायुरारोग्यं वित्तं स बहुशोऽश्नुते||३४||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
ભવન્તિ ચાત્રેતિ પદ્યારમ્ભે તન્ત્રરીતિઃ| મનોવહાનામિત્યાદિ સુબોધમ્| દેવાનિત્યાદિના શુભાઃ સ્વપ્ના ઉચ્યન્તે| દેવાનિત્યાદેર્યઃ પશ્યેદિતિ સમ્બન્ધઃ તથા છત્રાદીનિ યો લભતે| શૈલાદીંશ્ચઽઽરોહેત્| નદ્યાદીંશ્ચ તરેત્| પૂર્વોત્તરગમનાદિકઞ્ચ યસ્ય સ્યાત્ સ આયુરાદિકમશ્નુતે| નરાશનો રાક્ષસઃ પુષ્પાણિ ઉક્ષિતં સિક્થમ્| સુમનસઃ હૃદો ગમ્ભીરઃ| અગમ્યાઃ સકુલ્યાન્ત્યજાતિશ્ચ| મૃતિર્મરણમ્||૩૪||
પિતૃદેવદ્વિજાતીનાં ક્રુદ્ધભીતકૃશાત્મનામ્| મલિનામ્બરપુષ્પાણાં દર્શનં ન પ્રશસ્યતે|૨|
पितृदेवद्विजातीनां क्रुद्धभीतकृशात्मनाम्| मलिनाम्बरपुष्पाणां दर्शनं न प्रशस्यते|२|
🔊 Audio coming soon
તેષામેવ તુ તુષ્ટાનાં શુદ્ધપુષ્પામ્બરાત્મનામ્| દર્શનં શસ્યતે સ્વપ્ને તૈશ્ચ સમ્ભાષણં શુભમ્||૨||
तेषामेव तु तुष्टानां शुद्धपुष्पाम्बरात्मनाम्| दर्शनं शस्यते स्वप्ने तैश्च सम्भाषणं शुभम्||२||
🔊 Audio coming soon
દૃષ્ટ્વા સ્વપ્નાન્ દારુણાન્ શોભનાન્ વા| પ્રાતઃ સ્નાતઃ સર્ષપાનગ્નિવર્ણાન્| હૃત્વા સાવિત્ર્યા સર્પિષાક્તાંસ્તિલાન્ વા| પૂતઃ પાપૈર્મુચ્યતે વ્યાધિભિશ્ચ||૩૫||
दृष्ट्वा स्वप्नान् दारुणान् शोभनान् वा| प्रातः स्नातः सर्षपानग्निवर्णान्| हृत्वा सावित्र्या सर्पिषाक्तांस्तिलान् वा| पूतः पापैर्मुच्यते व्याधिभिश्च||३५||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
પિતૃપ્રભૃતીનાં શુભાનામપિ કૃદ્ધાદ્યાત્મનાં સતાં મલિનામ્બરપુષ્પધારિણાં ચ દર્શનં નેષ્યતે| તેષામેવ પિત્રાદીનાં તુષ્ટાદિગુણાનાં દર્શનં શસ્યત ઇતિ સમ્બન્ધઃ| તૈરતિતુષ્ટાદિગુણૈઃ પિત્રાદિભિઃ|
મઙ્ગલાચારસમ્પન્નઃ પરિવારસ્તથાઽઽતુરઃ| શ્રદ્ધધાનોઽનુકૂલશ્ચ પ્રભૂતદ્રવ્યસંગ્રહઃ| સત્વલક્ષણસંયોગો ભક્તિર્વૈદ્યદ્વિજાતિષુ| ચિકિત્સાયામનિર્વેદસ્તદાઽઽરોગસ્ય લક્ષણમ્||૩૬||
मङ्गलाचारसम्पन्नः परिवारस्तथाऽऽतुरः| श्रद्धधानोऽनुकूलश्च प्रभूतद्रव्यसंग्रहः| सत्वलक्षणसंयोगो भक्तिर्वैद्यद्विजातिषु| चिकित्सायामनिर्वेदस्तदाऽऽरोगस्य लक्षणम्||३६||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
મઙ્ગલાચારસમ્પન્નાદિકમારોગ્યલક્ષણમ્| પ્રભૂતાનાં દ્રવ્યાણાં સંગ્રહસ્તથોક્તઃ| સત્ત્વલક્ષણાનિ શૌચાસ્તિક્યાદીનિ||૩૬||
ઇત્યત્ર જન્મમરણં યતઃ સમ્યગુદાહૃતમ્| શરીરસ્ય તતઃ સ્થાનં શારીરમિદમુચ્યતે||૩૭|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતૌ અષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયાં શારીરસ્થાને દૂતાદિવિજ્ઞાનીયો નામ દ્વાદશોઽધ્યાયઃ||૩૮||
इत्यत्र जन्ममरणं यतः सम्यगुदाहृतम्| शरीरस्य ततः स्थानं शारीरमिदमुच्यते||३७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां शारीरस्थाने दूतादिविज्ञानीयो नाम द्वादशोऽध्यायः||३८||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
સ્થાનનામ નિરૂપ્યતે| અસ્મિન્ સ્થાને શરીરસ્ય જન્મનઃ પ્રભૃતિમરણં યાવદ્યતઃ સમ્યગુદાહૃતં પ્રદર્શિતમ્| અતઃ સ્થાનં શારીરમુચ્યત ઇતિ||૩૭|| ઇતિ શ્રીમન્મહામહોપાધ્યાયેન્દુવિરચિતાયાં અષ્ટાઙ્ગસંગ્રહવ્યાખ્યાયાં શશિલેખાયાં શારીરસ્થાને દ્વાદશોઽધ્યાયઃ