Adhikarana atha dhUmapAnavidhirnAma triMsho~adhyAyaH pratij~jA atha dhUmapAnavidhirnAma triMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో ధూమపానవిధిం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो धूमपानविधिं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmayogyAH vyAdhayaH dhUmapAnasya bRuMhaNAdikartRutvaM ca (2) · Śloka 2
ధూమో హి శిరోఽక్షికర్ణశూలాభిష్యందగౌరవార్ధావభేదక- పీనసకాసశ్వాసాస్యవైరస్యప్రసేకవైస్వర్యపూతిఘ్రాణముఖహిధ్మా గలరోగదంతశూలదౌర్బల్యారుచిహనుమన్యాగ్రహకృమికండూ- పాండుత్వక్కేశదోషక్షవథునాశబాహుల్యతంద్రాతినిద్రాక్రథనాది జత్రూర్ధ్వగతవాతకఫవ్యాధిప్రశమాయ ప్రయుజ్యతే| తథా శిరఃకపాలేంద్రియమనోబృంహణాయ ప్రసాదనాయ చ||2||
धूमो हि शिरोऽक्षिकर्णशूलाभिष्यन्दगौरवार्धावभेदक- पीनसकासश्वासास्यवैरस्यप्रसेकवैस्वर्यपूतिग़्राणमुख़हिध्मा गलरोगदन्तशूलदौर्बल्यारुचिहनुमन्याग्रहकृमिकण्डू- पाण्डुत्वक्केशदोषक्षवथुनाशबाहुल्यतन्द्रातिनिद्राक्रथनादि जत्रूर्ध्वगतवातकफव्याधिप्रशमाय प्रयुज्यते| तथा शिरःकपालेन्द्रियमनोबृंहणाय प्रसादनाय च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmasya pittaraktaviruddhatvam (3) · Śloka 3
శీతద్రవ్యనిర్వృత్తోఽప్యగ్నిసంయోగాదుష్ణతయా పిత్తరక్తవి- రుద్ధః||3||
शीतद्रव्यनिर्वृत्तोऽप्यग्निसंयोगादुष्णतया पित्तरक्तवि- रुद्धः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmasya paryAyAH (4) · Śloka 4
స త్రివిధో భవతి-శమనో బృంహణః శోధనశ్చ| తథా కాసఘ్నో వామనో వ్రణధూపనశ్చ| తత్ర శమనః ప్రాయోగికో మధ్యమ ఇతి పర్యాయః| బృంహణః స్నేహనో మృదురితి| శోధనో విరేచనస్తీక్ష్ణ ఇతి చ||4||
स त्रिविधो भवति-शमनो बृंहणः शोधनश्च| तथा कासग़्नो वामनो व्रणधूपनश्च| तत्र शमनः प्रायोगिको मध्यम इति पर्यायः| बृंहणः स्नेहनो मृदुरिति| शोधनो विरेचनस्तीक्ष्ण इति च||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhUmArhAH, atidhUmapAne doShAH (5) · Śloka 5
అధూమార్హస్తు విరిక్తదత్తబస్తిరాత్రిజాగరితాభిహతశిరోమ ధుదధిదుగ్ధమద్యస్నేహయవాగూవిషపీతమత్స్యాశితపాండురోగ ప్రమేహోదరాధ్మానోర్ధ్వవాతతిమిరరోహిణికారక్తపిత్తినోఽత్యు ష్ణేఽన్యేఽపి చ| ఏషాం హి భ్రమజ్వరశిరోఽభితాపేంద్రి యోపఘాతతాలుశోషపాకధూమాయనచ్ఛర్దిమూర్చ్ఛారక్తపిత్తా ర్దితాని మృత్యుం వా ధూమో జనయతి| అతిమాత్రశ్చాన్యేషా మపి||5||
अधूमार्हस्तु विरिक्तदत्तबस्तिरात्रिजागरिताभिहतशिरोम धुदधिदुग्धमद्यस्नेहयवागूविषपीतमत्स्याशितपाण्डुरोग प्रमेहोदराध्मानोर्ध्ववाततिमिररोहिणिकारक्तपित्तिनोऽत्यु ष्णेऽन्येऽपि च| एषां हि भ्रमज्वरशिरोऽभितापेन्द्रि योपग़ाततालुशोषपाकधूमायनच्छर्दिमूर्च्छारक्तपित्ता र्दितानि मृत्युं वा धूमो जनयति| अतिमात्रश्चान्येषा मपि||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmopaGAte pittasyetaradoSha saMsargAnusAramupacAraH (6) · Śloka 6
తత్ర వాతకఫాన్యతరసంసృష్టం పిత్తముపలక్ష్య యథాస్వం సర్పిః కషాయపాననస్యాస్యాలేపనాంజనపరిషేకాన్ స్నిగ్ధరూక్ష శీతాన్ ప్రయుంజీత| ఏతేన సర్వధూమోపఘాతప్రతికారా వ్యా ఖ్యాతః||6||
तत्र वातकफान्यतरसंसृष्टं पित्तमुपलक्ष्य यथास्वं सर्पिः कषायपाननस्यास्यालेपनाञ्जनपरिषेकान् स्निग्धरूक्ष शीतान् प्रयुञ्जीत| एतेन सर्वधूमोपग़ातप्रतिकारा व्या ख़्यातः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvasroto~aBigatadhUmalakShaNAni cikitsA ca (7) · Śloka 7
విశేషతస్తు సర్వస్రోతోగతే ధూమే తీవ్రతరా వేదనా భవంత్యూ షాధ్మాననేత్రరోగశ్వాసకాసపీనసాంగస్వరసాదామ్లకాః| తత్రఘృతక్షీరేక్షురసద్రాక్షాశర్కరోపయోగస్తద్విధైరేవ వమనం| కాతుతిక్తైరపి చ నస్యగండూషాః||7||
विशेषतस्तु सर्वस्रोतोगते धूमे तीव्रतरा वेदना भवन्त्यू षाध्माननेत्ररोगश्वासकासपीनसाङ्गस्वरसादाम्लकाः| तत्रग़ृतक्षीरेक्षुरसद्राक्षाशर्करोपयोगस्तद्विधैरेव वमनम्| कातुतिक्तैरपि च नस्यगण्डूषाः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trividhadhUmapAnakAlAH (8) · Śloka 8
పానకాలాస్త్వష్టౌ ప్రయోగికస్య నిశామూత్రశకృద్దంతధావన స్వేదనస్యాహారశస్త్రకర్మాంతాః| ఏకాదశ మృదోః| క్షుతవ్య వాయహసితచిరాసితజృంభితముత్రశకృద్దంతధావనతర్పణపుట పాకశస్త్రకర్మాంతాః| పంచ తీక్ష్ణస్య నస్యాంజనఛర్దితస్నా నాహస్స్వప్నాంతాః| ఏషు హి కాలేషు వాతకఫోత్క్లేశో భవతి||8||
पानकालास्त्वष्टौ प्रयोगिकस्य निशामूत्रशकृद्दन्तधावन स्वेदनस्याहारशस्त्रकर्मान्ताः| एकादश मृदोः| क्षुतव्य वायहसितचिरासितजृम्भितमुत्रशकृद्दन्तधावनतर्पणपुट पाकशस्त्रकर्मान्ताः| पञ्च तीक्ष्णस्य नस्याञ्जनछर्दितस्ना नाहस्स्वप्नान्ताः| एषु हि कालेषु वातकफोत्क्लेशो भवति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmanetram (9) · Śloka 9
నేత్రం తు బస్తినేత్రద్రవ్యభవం గోపుచ్ఛాకారమగ్రమూలయోః కని ష్ఠకాంగుష్ఠపరిణాహం రాజమాషవాహిధూమవర్తిప్రవేశచ్ఛిద్రమృజు త్రికోశం శ్లక్ష్ణం శిథిలశలాకాగర్భం శమనాదిషు క్రమా దాతురాంగులమానేన చత్వారింశద్ద్వాత్త్రింశచ్చతుర్వింశత్యంగులం కుర్యాత్| కాసఘ్నే వమనే చ దశాంగులం| వ్రణధూపనార్థే ఽష్టాంగులం కలాయపరిమండలం కులత్థవాహి స్రోత ఇతి| ఏవం హి ధూమో దూరాత్ ప్రవృత్తో నేత్రస్య పర్వచ్ఛేదాదూర్ధ్వం తనుతయా చ శనైః శ్లిష్యన్న బాధకో భవతి||9||
नेत्रं तु बस्तिनेत्रद्रव्यभवं गोपुच्छाकारमग्रमूलयोः कनि ष्ठकाङ्गुष्ठपरिणाहं राजमाषवाहिधूमवर्तिप्रवेशच्छिद्रमृजु त्रिकोशं श्लक्ष्णं शिथिलशलाकागर्भं शमनादिषु क्रमा दातुराङ्गुलमानेन चत्वारिंशद्द्वात्त्रिंशच्चतुर्विंशत्यङ्गुलं कुर्यात्| कासग़्ने वमने च दशाङ्गुलम्| व्रणधूपनार्थे ऽष्टाङ्गुलं कलायपरिमण्डलं कुलत्थवाहि स्रोत इति| एवं हि धूमो दूरात् प्रवृत्तो नेत्रस्य पर्वच्छेदादूर्ध्वं तनुतया च शनैः श्लिष्यन्न बाधको भवति||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsaghnAdiShu netrAbhAve nalAdinADI (10) · Śloka 10
కాసాఘ్నాదిషు తు నేత్రాభావే దేవనలవంశైరండాదోనామన్యతమాం నాడీం యోజయేత్||10||
कासाघ्नादिषु तु नेत्राभावे देवनलवंशैरण्डादोनामन्यतमां नाडीं योजयेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUvartinirmANam (11) · Śloka 11
యథాస్వం చ ధూమద్రవ్యాణాం కల్కేన శ్లక్ష్ణేనాక్షమాత్రేణ ద్వాద- శాంగులామిషీకామంభస్యహోరాత్రోషితాం కృత్వా లేపయేత్| తత్ర న నవాంగులగర్భాం పంచప్రలేపామంగుష్ఠస్థూలాం యవమధ్యాం ఛాయా- శుష్కాం వర్తి కృత్వా విగతేషీకాంచ స్నేహాక్తామంగారేషు ప్రదీప్య నేత్రమూలచ్ఛిద్రే చ నిధాయ యథార్హం పానాయోపనయేత్||11||
यथास्वं च धूमद्रव्याणां कल्केन श्लक्ष्णेनाक्षमात्रेण द्वाद- शाङ्गुलामिषीकामम्भस्यहोरात्रोषितां कृत्वा लेपयेत्| तत्र न नवाङ्गुलगर्भां पञ्चप्रलेपामङ्गुष्ठस्थूलां यवमध्यां छाया- शुष्कां वर्ति कृत्वा विगतेषीकाञ्च स्नेहाक्तामङ्गारेषु प्रदीप्य नेत्रमूलच्छिद्रे च निधाय यथार्हं पानायोपनयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmapAnavidhiH (12) · Śloka 12
అథ ధూమార్హః సుమనా ఋజూపవిష్టః ప్రాక్కృతోచ్ఛ్వాసని- శ్వాసో వివృతౌష్ఠదశనో నేత్రాగ్రనివిష్టదృష్టిః పర్యాయేణైకైకం నాసాపుటం పిధాయేతరేణాక్షిప్య ముఖేనోత్సృజేత్| ముఖేన తు ముఖేనైవ| న నాసయా దృగ్విఘాతభయాత్||12||
अथ धूमार्हः सुमना ऋजूपविष्टः प्राक्कृतोच्छ्वासनि- श्वासो विवृतौष्ठदशनो नेत्राग्रनिविष्टदृष्टिः पर्यायेणैकैकं नासापुटं पिधायेतरेणाक्षिप्य मुख़ेनोत्सृजेत्| मुख़ेन तु मुख़ेनैव| न नासया दृग्विग़ातभयात्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmapAnavidhiH (13) · Śloka 13
తత్ర ప్రాయోగికం ద్వౌ ద్వౌ త్రీంస్త్రీన్ వాఽఽపానాం స్త్రీంశ్చ పర్యాయాన్ కంఠాచ్చోర్ధ్వముత్క్లిష్టే దోషే పూర్వం నాసయా తతో ముఖేన| కంఠే తు పుర్వమాస్యేన| పరం చహోరాత్రస్య ద్విః పిబేత్| స్నైహికం త్రీస్త్రీంశ్చతురశ్చతురో వాఽఽపానాన్ యావద్వాఽఽస్రప్ర వృత్తిస్తథా అహోరాత్రస్య| తీక్ష్ణం నాసాభ్యామేవ చతురశ్చ తురశ్చాఽఽపానాన్ యావద్వా స్రోతోలాఘవం| తథా త్రిశ్చతు ర్వాఽహోరాత్రస్య| తత్రాక్షేపవిసర్గావాపానమిత్యాహుః||13||
तत्र प्रायोगिकं द्वौ द्वौ त्रींस्त्रीन् वाऽऽपानां स्त्रींश्च पर्यायान् कण्ठाच्चोर्ध्वमुत्क्लिष्टे दोषे पूर्वं नासया ततो मुख़ेन| कण्ठे तु पुर्वमास्येन| परं चहोरात्रस्य द्विः पिबेत्| स्नैहिकं त्रीस्त्रींश्चतुरश्चतुरो वाऽऽपानान् यावद्वाऽऽस्रप्र वृत्तिस्तथा अहोरात्रस्य| तीक्ष्णं नासाभ्यामेव चतुरश्च तुरश्चाऽऽपानान् यावद्वा स्रोतोलाग़वम्| तथा त्रिश्चतु र्वाऽहोरात्रस्य| तत्राक्षेपविसर्गावापानमित्याहुः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsaghnadhUmapAnavidhiH (14) · Śloka 14
కాసఘ్నం తు చూర్ణం గుటికాం వా నిర్ధూమదీప్తస్థిరాంగార పూర్ణే సుసంస్థితే శరావే ప్రక్షిప్యాన్యేన మూర్ధ్ని ప్రవృత్తచ్ఛిద్రేణ శరావేణాపిధాయ నిధాయ చ తత్స్రోతసి నేత్రం ముఖేనైవ ధూమం పిబేత్| ఉరఃప్రాప్తంచ ముకేనైవోద్వమేత్| ప్రశాంతే చ ధూమే పునః క్షిపేత్| పిబేచ్చాదోషశుద్ధేర్లాఘవాద్వా||14||
कासग़्नं तु चूर्णं गुटिकां वा निर्धूमदीप्तस्थिराङ्गार पूर्णे सुसंस्थिते शरावे प्रक्षिप्यान्येन मूर्ध्नि प्रवृत्तच्छिद्रेण शरावेणापिधाय निधाय च तत्स्रोतसि नेत्रं मुख़ेनैव धूमं पिबेत्| उरःप्राप्तञ्च मुकेनैवोद्वमेत्| प्रशान्ते च धूमे पुनः क्षिपेत्| पिबेच्चादोषशुद्धेर्लाग़वाद्वा||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAmanadhUmavraNadhUpanayorvidhiH (15) · Śloka 15
తద్వద్వామనమపి కృసరామనతిఘనాం పీత్వా పిబేత్| తద్వచ్చ వ్రణమపి ధూపయేద్వైశద్యాయ క్లేదవేదనోపశమనాయ చ||15||
तद्वद्वामनमपि कृसरामनतिग़नां पीत्वा पिबेत्| तद्वच्च व्रणमपि धूपयेद्वैशद्याय क्लेदवेदनोपशमनाय च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ayogAtiyogalakShaNAni (16) · Śloka 16
ధూమస్యాయోగే దోషోత్క్లేశాద్రోగవృద్ధిః| అతియోగే ప్రాగు క్తమితి||16||
धूमस्यायोगे दोषोत्क्लेशाद्रोगवृद्धिः| अतियोगे प्रागु क्तमिति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyakpItalakShaNam shamanAdidhUmAnAmadhikAraBedAH (17-18) · Śloka 18
భవతి చాత్ర-హృత్కంఠేంద్రియసంశుద్ధిః శిరసో లాఘవం శమః| యథేరితానాం రోగాణాం సమ్యక్పీతస్య లక్షణం| శమనో వాతకఫయోః సంసర్గే స్వస్థకర్మణి| బృంహణో మారుతే శస్తో ధూమః సంశోధనః కఫే||17|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం సూత్రస్థానే ధూమపానవిధిర్నామ త్రింశోఽధ్యాయః||18||
भवति चात्र-हृत्कण्ठेन्द्रियसंशुद्धिः शिरसो लाग़वं शमः| यथेरितानां रोगाणां सम्यक्पीतस्य लक्षणम्| शमनो वातकफयोः संसर्गे स्वस्थकर्मणि| बृंहणो मारुते शस्तो धूमः संशोधनः कफे||१७|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने धूमपानविधिर्नाम त्रिंशोऽध्यायः||१८||
🔊 Audio coming soon