Adhikarana atha dhUmapAnavidhirnAma triMsho~adhyAyaH pratij~jA atha dhUmapAnavidhirnAma triMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ ധൂമപാനവിധിം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो धूमपानविधिं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmayogyAH vyAdhayaH dhUmapAnasya bRuMhaNAdikartRutvaM ca (2) · Śloka 2
ധൂമോ ഹി ശിരോऽക്ഷികര്ണശൂലാഭിഷ്യന്ദഗൌരവാര്ധാവഭേദക- പീനസകാസശ്വാസാസ്യവൈരസ്യപ്രസേകവൈസ്വര്യപൂതിഘ്രാണമുഖഹിധ്മാ ഗലരോഗദന്തശൂലദൌര്ബല്യാരുചിഹനുമന്യാഗ്രഹകൃമികണ്ഡൂ- പാണ്ഡുത്വക്കേശദോഷക്ഷവഥുനാശബാഹുല്യതന്ദ്രാതിനിദ്രാക്രഥനാദി ജത്രൂര്ധ്വഗതവാതകഫവ്യാധിപ്രശമായ പ്രയുജ്യതേ| തഥാ ശിരഃകപാലേന്ദ്രിയമനോബൃംഹണായ പ്രസാദനായ ച||൨||
धूमो हि शिरोऽक्षिकर्णशूलाभिष्यन्दगौरवार्धावभेदक- पीनसकासश्वासास्यवैरस्यप्रसेकवैस्वर्यपूतिग़्राणमुख़हिध्मा गलरोगदन्तशूलदौर्बल्यारुचिहनुमन्याग्रहकृमिकण्डू- पाण्डुत्वक्केशदोषक्षवथुनाशबाहुल्यतन्द्रातिनिद्राक्रथनादि जत्रूर्ध्वगतवातकफव्याधिप्रशमाय प्रयुज्यते| तथा शिरःकपालेन्द्रियमनोबृंहणाय प्रसादनाय च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmasya pittaraktaviruddhatvam (3) · Śloka 3
ശീതദ്രവ്യനിര്വൃത്തോऽപ്യഗ്നിസംയോഗാദുഷ്ണതയാ പിത്തരക്തവി- രുദ്ധഃ||൩||
शीतद्रव्यनिर्वृत्तोऽप्यग्निसंयोगादुष्णतया पित्तरक्तवि- रुद्धः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmasya paryAyAH (4) · Śloka 4
സ ത്രിവിധോ ഭവതി-ശമനോ ബൃംഹണഃ ശോധനശ്ച| തഥാ കാസഘ്നോ വാമനോ വ്രണധൂപനശ്ച| തത്ര ശമനഃ പ്രായോഗികോ മധ്യമ ഇതി പര്യായഃ| ബൃംഹണഃ സ്നേഹനോ മൃദുരിതി| ശോധനോ വിരേചനസ്തീക്ഷ്ണ ഇതി ച||൪||
स त्रिविधो भवति-शमनो बृंहणः शोधनश्च| तथा कासग़्नो वामनो व्रणधूपनश्च| तत्र शमनः प्रायोगिको मध्यम इति पर्यायः| बृंहणः स्नेहनो मृदुरिति| शोधनो विरेचनस्तीक्ष्ण इति च||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhUmArhAH, atidhUmapAne doShAH (5) · Śloka 5
അധൂമാര്ഹസ്തു വിരിക്തദത്തബസ്തിരാത്രിജാഗരിതാഭിഹതശിരോമ ധുദധിദുഗ്ധമദ്യസ്നേഹയവാഗൂവിഷപീതമത്സ്യാശിതപാണ്ഡുരോഗ പ്രമേഹോദരാധ്മാനോര്ധ്വവാതതിമിരരോഹിണികാരക്തപിത്തിനോऽത്യു ഷ്ണേऽന്യേऽപി ച| ഏഷാം ഹി ഭ്രമജ്വരശിരോऽഭിതാപേന്ദ്രി യോപഘാതതാലുശോഷപാകധൂമായനച്ഛര്ദിമൂര്ച്ഛാരക്തപിത്താ ര്ദിതാനി മൃത്യും വാ ധൂമോ ജനയതി| അതിമാത്രശ്ചാന്യേഷാ മപി||൫||
अधूमार्हस्तु विरिक्तदत्तबस्तिरात्रिजागरिताभिहतशिरोम धुदधिदुग्धमद्यस्नेहयवागूविषपीतमत्स्याशितपाण्डुरोग प्रमेहोदराध्मानोर्ध्ववाततिमिररोहिणिकारक्तपित्तिनोऽत्यु ष्णेऽन्येऽपि च| एषां हि भ्रमज्वरशिरोऽभितापेन्द्रि योपग़ाततालुशोषपाकधूमायनच्छर्दिमूर्च्छारक्तपित्ता र्दितानि मृत्युं वा धूमो जनयति| अतिमात्रश्चान्येषा मपि||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmopaGAte pittasyetaradoSha saMsargAnusAramupacAraH (6) · Śloka 6
തത്ര വാതകഫാന്യതരസംസൃഷ്ടം പിത്തമുപലക്ഷ്യ യഥാസ്വം സര്പിഃ കഷായപാനനസ്യാസ്യാലേപനാഞ്ജനപരിഷേകാന് സ്നിഗ്ധരൂക്ഷ ശീതാന് പ്രയുഞ്ജീത| ഏതേന സര്വധൂമോപഘാതപ്രതികാരാ വ്യാ ഖ്യാതഃ||൬||
तत्र वातकफान्यतरसंसृष्टं पित्तमुपलक्ष्य यथास्वं सर्पिः कषायपाननस्यास्यालेपनाञ्जनपरिषेकान् स्निग्धरूक्ष शीतान् प्रयुञ्जीत| एतेन सर्वधूमोपग़ातप्रतिकारा व्या ख़्यातः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvasroto~aBigatadhUmalakShaNAni cikitsA ca (7) · Śloka 7
വിശേഷതസ്തു സര്വസ്രോതോഗതേ ധൂമേ തീവ്രതരാ വേദനാ ഭവന്ത്യൂ ഷാധ്മാനനേത്രരോഗശ്വാസകാസപീനസാങ്ഗസ്വരസാദാമ്ലകാഃ| തത്രഘൃതക്ഷീരേക്ഷുരസദ്രാക്ഷാശര്കരോപയോഗസ്തദ്വിധൈരേവ വമനമ്| കാതുതിക്തൈരപി ച നസ്യഗണ്ഡൂഷാഃ||൭||
विशेषतस्तु सर्वस्रोतोगते धूमे तीव्रतरा वेदना भवन्त्यू षाध्माननेत्ररोगश्वासकासपीनसाङ्गस्वरसादाम्लकाः| तत्रग़ृतक्षीरेक्षुरसद्राक्षाशर्करोपयोगस्तद्विधैरेव वमनम्| कातुतिक्तैरपि च नस्यगण्डूषाः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trividhadhUmapAnakAlAH (8) · Śloka 8
പാനകാലാസ്ത്വഷ്ടൌ പ്രയോഗികസ്യ നിശാമൂത്രശകൃദ്ദന്തധാവന സ്വേദനസ്യാഹാരശസ്ത്രകര്മാന്താഃ| ഏകാദശ മൃദോഃ| ക്ഷുതവ്യ വായഹസിതചിരാസിതജൃമ്ഭിതമുത്രശകൃദ്ദന്തധാവനതര്പണപുട പാകശസ്ത്രകര്മാന്താഃ| പഞ്ച തീക്ഷ്ണസ്യ നസ്യാഞ്ജനഛര്ദിതസ്നാ നാഹസ്സ്വപ്നാന്താഃ| ഏഷു ഹി കാലേഷു വാതകഫോത്ക്ലേശോ ഭവതി||൮||
पानकालास्त्वष्टौ प्रयोगिकस्य निशामूत्रशकृद्दन्तधावन स्वेदनस्याहारशस्त्रकर्मान्ताः| एकादश मृदोः| क्षुतव्य वायहसितचिरासितजृम्भितमुत्रशकृद्दन्तधावनतर्पणपुट पाकशस्त्रकर्मान्ताः| पञ्च तीक्ष्णस्य नस्याञ्जनछर्दितस्ना नाहस्स्वप्नान्ताः| एषु हि कालेषु वातकफोत्क्लेशो भवति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmanetram (9) · Śloka 9
നേത്രം തു ബസ്തിനേത്രദ്രവ്യഭവം ഗോപുച്ഛാകാരമഗ്രമൂലയോഃ കനി ഷ്ഠകാങ്ഗുഷ്ഠപരിണാഹം രാജമാഷവാഹിധൂമവര്തിപ്രവേശച്ഛിദ്രമൃജു ത്രികോശം ശ്ലക്ഷ്ണം ശിഥിലശലാകാഗര്ഭം ശമനാദിഷു ക്രമാ ദാതുരാങ്ഗുലമാനേന ചത്വാരിംശദ്ദ്വാത്ത്രിംശച്ചതുര്വിംശത്യങ്ഗുലം കുര്യാത്| കാസഘ്നേ വമനേ ച ദശാങ്ഗുലമ്| വ്രണധൂപനാര്ഥേ ऽഷ്ടാങ്ഗുലം കലായപരിമണ്ഡലം കുലത്ഥവാഹി സ്രോത ഇതി| ഏവം ഹി ധൂമോ ദൂരാത് പ്രവൃത്തോ നേത്രസ്യ പര്വച്ഛേദാദൂര്ധ്വം തനുതയാ ച ശനൈഃ ശ്ലിഷ്യന്ന ബാധകോ ഭവതി||൯||
नेत्रं तु बस्तिनेत्रद्रव्यभवं गोपुच्छाकारमग्रमूलयोः कनि ष्ठकाङ्गुष्ठपरिणाहं राजमाषवाहिधूमवर्तिप्रवेशच्छिद्रमृजु त्रिकोशं श्लक्ष्णं शिथिलशलाकागर्भं शमनादिषु क्रमा दातुराङ्गुलमानेन चत्वारिंशद्द्वात्त्रिंशच्चतुर्विंशत्यङ्गुलं कुर्यात्| कासग़्ने वमने च दशाङ्गुलम्| व्रणधूपनार्थे ऽष्टाङ्गुलं कलायपरिमण्डलं कुलत्थवाहि स्रोत इति| एवं हि धूमो दूरात् प्रवृत्तो नेत्रस्य पर्वच्छेदादूर्ध्वं तनुतया च शनैः श्लिष्यन्न बाधको भवति||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsaghnAdiShu netrAbhAve nalAdinADI (10) · Śloka 10
കാസാഘ്നാദിഷു തു നേത്രാഭാവേ ദേവനലവംശൈരണ്ഡാദോനാമന്യതമാം നാഡീം യോജയേത്||൧൦||
कासाघ्नादिषु तु नेत्राभावे देवनलवंशैरण्डादोनामन्यतमां नाडीं योजयेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUvartinirmANam (11) · Śloka 11
യഥാസ്വം ച ധൂമദ്രവ്യാണാം കല്കേന ശ്ലക്ഷ്ണേനാക്ഷമാത്രേണ ദ്വാദ- ശാങ്ഗുലാമിഷീകാമമ്ഭസ്യഹോരാത്രോഷിതാം കൃത്വാ ലേപയേത്| തത്ര ന നവാങ്ഗുലഗര്ഭാം പഞ്ചപ്രലേപാമങ്ഗുഷ്ഠസ്ഥൂലാം യവമധ്യാം ഛായാ- ശുഷ്കാം വര്തി കൃത്വാ വിഗതേഷീകാഞ്ച സ്നേഹാക്താമങ്ഗാരേഷു പ്രദീപ്യ നേത്രമൂലച്ഛിദ്രേ ച നിധായ യഥാര്ഹം പാനായോപനയേത്||൧൧||
यथास्वं च धूमद्रव्याणां कल्केन श्लक्ष्णेनाक्षमात्रेण द्वाद- शाङ्गुलामिषीकामम्भस्यहोरात्रोषितां कृत्वा लेपयेत्| तत्र न नवाङ्गुलगर्भां पञ्चप्रलेपामङ्गुष्ठस्थूलां यवमध्यां छाया- शुष्कां वर्ति कृत्वा विगतेषीकाञ्च स्नेहाक्तामङ्गारेषु प्रदीप्य नेत्रमूलच्छिद्रे च निधाय यथार्हं पानायोपनयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmapAnavidhiH (12) · Śloka 12
അഥ ധൂമാര്ഹഃ സുമനാ ഋജൂപവിഷ്ടഃ പ്രാക്കൃതോച്ഛ്വാസനി- ശ്വാസോ വിവൃതൌഷ്ഠദശനോ നേത്രാഗ്രനിവിഷ്ടദൃഷ്ടിഃ പര്യായേണൈകൈകം നാസാപുടം പിധായേതരേണാക്ഷിപ്യ മുഖേനോത്സൃജേത്| മുഖേന തു മുഖേനൈവ| ന നാസയാ ദൃഗ്വിഘാതഭയാത്||൧൨||
अथ धूमार्हः सुमना ऋजूपविष्टः प्राक्कृतोच्छ्वासनि- श्वासो विवृतौष्ठदशनो नेत्राग्रनिविष्टदृष्टिः पर्यायेणैकैकं नासापुटं पिधायेतरेणाक्षिप्य मुख़ेनोत्सृजेत्| मुख़ेन तु मुख़ेनैव| न नासया दृग्विग़ातभयात्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmapAnavidhiH (13) · Śloka 13
തത്ര പ്രായോഗികം ദ്വൌ ദ്വൌ ത്രീംസ്ത്രീന് വാऽऽപാനാം സ്ത്രീംശ്ച പര്യായാന് കണ്ഠാച്ചോര്ധ്വമുത്ക്ലിഷ്ടേ ദോഷേ പൂര്വം നാസയാ തതോ മുഖേന| കണ്ഠേ തു പുര്വമാസ്യേന| പരം ചഹോരാത്രസ്യ ദ്വിഃ പിബേത്| സ്നൈഹികം ത്രീസ്ത്രീംശ്ചതുരശ്ചതുരോ വാऽऽപാനാന് യാവദ്വാऽऽസ്രപ്ര വൃത്തിസ്തഥാ അഹോരാത്രസ്യ| തീക്ഷ്ണം നാസാഭ്യാമേവ ചതുരശ്ച തുരശ്ചാऽऽപാനാന് യാവദ്വാ സ്രോതോലാഘവമ്| തഥാ ത്രിശ്ചതു ര്വാऽഹോരാത്രസ്യ| തത്രാക്ഷേപവിസര്ഗാവാപാനമിത്യാഹുഃ||൧൩||
तत्र प्रायोगिकं द्वौ द्वौ त्रींस्त्रीन् वाऽऽपानां स्त्रींश्च पर्यायान् कण्ठाच्चोर्ध्वमुत्क्लिष्टे दोषे पूर्वं नासया ततो मुख़ेन| कण्ठे तु पुर्वमास्येन| परं चहोरात्रस्य द्विः पिबेत्| स्नैहिकं त्रीस्त्रींश्चतुरश्चतुरो वाऽऽपानान् यावद्वाऽऽस्रप्र वृत्तिस्तथा अहोरात्रस्य| तीक्ष्णं नासाभ्यामेव चतुरश्च तुरश्चाऽऽपानान् यावद्वा स्रोतोलाग़वम्| तथा त्रिश्चतु र्वाऽहोरात्रस्य| तत्राक्षेपविसर्गावापानमित्याहुः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsaghnadhUmapAnavidhiH (14) · Śloka 14
കാസഘ്നം തു ചൂര്ണം ഗുടികാം വാ നിര്ധൂമദീപ്തസ്ഥിരാങ്ഗാര പൂര്ണേ സുസംസ്ഥിതേ ശരാവേ പ്രക്ഷിപ്യാന്യേന മൂര്ധ്നി പ്രവൃത്തച്ഛിദ്രേണ ശരാവേണാപിധായ നിധായ ച തത്സ്രോതസി നേത്രം മുഖേനൈവ ധൂമം പിബേത്| ഉരഃപ്രാപ്തഞ്ച മുകേനൈവോദ്വമേത്| പ്രശാന്തേ ച ധൂമേ പുനഃ ക്ഷിപേത്| പിബേച്ചാദോഷശുദ്ധേര്ലാഘവാദ്വാ||൧൪||
कासग़्नं तु चूर्णं गुटिकां वा निर्धूमदीप्तस्थिराङ्गार पूर्णे सुसंस्थिते शरावे प्रक्षिप्यान्येन मूर्ध्नि प्रवृत्तच्छिद्रेण शरावेणापिधाय निधाय च तत्स्रोतसि नेत्रं मुख़ेनैव धूमं पिबेत्| उरःप्राप्तञ्च मुकेनैवोद्वमेत्| प्रशान्ते च धूमे पुनः क्षिपेत्| पिबेच्चादोषशुद्धेर्लाग़वाद्वा||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAmanadhUmavraNadhUpanayorvidhiH (15) · Śloka 15
തദ്വദ്വാമനമപി കൃസരാമനതിഘനാം പീത്വാ പിബേത്| തദ്വച്ച വ്രണമപി ധൂപയേദ്വൈശദ്യായ ക്ലേദവേദനോപശമനായ ച||൧൫||
तद्वद्वामनमपि कृसरामनतिग़नां पीत्वा पिबेत्| तद्वच्च व्रणमपि धूपयेद्वैशद्याय क्लेदवेदनोपशमनाय च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ayogAtiyogalakShaNAni (16) · Śloka 16
ധൂമസ്യായോഗേ ദോഷോത്ക്ലേശാദ്രോഗവൃദ്ധിഃ| അതിയോഗേ പ്രാഗു ക്തമിതി||൧൬||
धूमस्यायोगे दोषोत्क्लेशाद्रोगवृद्धिः| अतियोगे प्रागु क्तमिति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyakpItalakShaNam shamanAdidhUmAnAmadhikAraBedAH (17-18) · Śloka 18
ഭവതി ചാത്ര-ഹൃത്കണ്ഠേന്ദ്രിയസംശുദ്ധിഃ ശിരസോ ലാഘവം ശമഃ| യഥേരിതാനാം രോഗാണാം സമ്യക്പീതസ്യ ലക്ഷണമ്| ശമനോ വാതകഫയോഃ സംസര്ഗേ സ്വസ്ഥകര്മണി| ബൃംഹണോ മാരുതേ ശസ്തോ ധൂമഃ സംശോധനഃ കഫേ||൧൭|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതൌ അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ധൂമപാനവിധിര്നാമ ത്രിംശോऽധ്യായഃ||൧൮||
भवति चात्र-हृत्कण्ठेन्द्रियसंशुद्धिः शिरसो लाग़वं शमः| यथेरितानां रोगाणां सम्यक्पीतस्य लक्षणम्| शमनो वातकफयोः संसर्गे स्वस्थकर्मणि| बृंहणो मारुते शस्तो धूमः संशोधनः कफे||१७|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने धूमपानविधिर्नाम त्रिंशोऽध्यायः||१८||
🔊 Audio coming soon