Adhikarana athAto dvividhopakramaNIyo nAma caturviMsho&dhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ದ್ವಿವಿಧೋಪಕ್ರಮಣೀಯಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो द्विविधोपक्रमणीयं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरत्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upakramasya dvaividhyaM tatparyAyau ca (2) · Śloka 2
ಉಪಕ್ರಮ್ಯಸ್ಯ ಹಿ ದ್ವಿತ್ವಾದ್ ದ್ವಿಧೈವೋಪಕ್ರಮೋ ಮತಃ| ಏಕಃ ಸನ್ತರ್ಪಣಸ್ತತ್ರ ದ್ವಿತೀಯಶ್ಚಾಪತರ್ಪಣಃ| ಬೃಂಹಣೋ ಲಙ್ಘನಶ್ಚೇತಿ ತತ್ಪರ್ಯಾಯಾವುದಾಹೃತೌ||೨||
उपक्रम्यस्य हि द्वित्वाद् द्विधैवोपक्रमो मतः| एकः सन्तर्पणस्तत्र द्वितीयश्चापतर्पणः| बृंहणो लङ्घनश्चेति तत्पर्यायावुदाहृतौ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuMhaNala~gghanasvarUpaM tayormahAbhUtasa~ggatishca (3) · Śloka 3
ಬೃಂಹಣಂ ಯದ್ ಬೃಹತ್ವಾಯ ಲಙ್ಘನಂ ಲಾಘವಾಯ ಯತ್| ದೇಹಸ್ಯ ಭವತಃ ಪ್ರಾಯೋ ಭೌಮಾಪಮಿತರಚ್ಚ ತೇ||೩||
बृंहणं यद् बृहत्वाय लङ्घनं लाघवाय यत्| देहस्य भवतः प्रायो भौमापमितरच्च ते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehanAdInAmapi bRuMhaNala~gghanayorevAntarbhAvaHgh (4) · Śloka 4
ಸ್ನೇಹನಂ ರೂಕ್ಷಣಂ ಕರ್ಮ ಸ್ವೇದನಂ ಸ್ತಮ್ಭನಞ್ಚ ಯತ್| ಭೂತಾನಾಂ ತದಪಿ ದ್ವೈಧ್ಯಾದ್ ದ್ವಿತಯಂ ನಾತಿವರ್ತತೇ||೪||
स्नेहनं रूक्षणं कर्म स्वेदनं स्तम्भनञ्च यत्| भूतानां तदपि द्वैध्याद् द्वितयं नातिवर्तते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanaM dvividham (5) · Śloka 5
ಶೋಧನಂ ಶಮಞ್ಚೇತಿ ದ್ವಿಧಾ ತತ್ರಾಪಿ ಲಙ್ಘನಮ್||೫||
शोधनं शमञ्चेति द्विधा तत्रापि लङ्घनम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhanalakShaNantasya pa~jcavidhatva~jca (6) · Śloka 6
ಯದೀರಯೇದ್ಬಹಿರ್ದೋಷಾನ್ ಪಞ್ಚಧಾ ಶೋಧನಞ್ಚ ತತ್| ನಿರೂಹೋ ವಮನಂ ಕಾಯಶಿರೋರೇಕೋಽಸ್ರವಿಸ್ರುತಿಃ||೬||
यदीरयेद्बहिर्दोषान् पञ्चधा शोधनञ्च तत्| निरूहो वमनं कायशिरोरेकोऽस्रविस्रुतिः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shamanalakShaNantasya saptavidhatva~jcabRuMhaNasyAvasthAyAM shamanatvam (7) · Śloka 7
ನ ಶೋಧಯತಿ ಯದ್ದೋಷಾನ್ ಸಮಾನ್ನೋದೀರಯತ್ಯಪಿ| ಸಮೀಕರೋತಿ ವಿಷಮಾನ್ ಶಮನಂ ತಚ್ಚ ಸಪ್ತಧಾ| ಪಾಚನಂ ದೀಪನಂ ಕ್ಷುತ್ತೃಡ್ವ್ಯಾಯಾಮಾತಪಮಾರುತಾಃ| ಬೃಂಹಣಂ ಶಮನನ್ತ್ವೇವ ವಾಯೋಃ ಪಿತ್ತಾನಿಲಸ್ಯ ಚ||೭||
न शोधयति यद्दोषान् समान्नोदीरयत्यपि| समीकरोति विषमान् शमनं तच्च सप्तधा| पाचनं दीपनं क्षुत्तृड्व्यायामातपमारुताः| बृंहणं शमनन्त्वेव वायोः पित्तानिलस्य च||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuMhyAH bRuMhaNAni ca (8) · Śloka 8
ಬೃಂಹಯೇದ್ವ್ಯಾಧಿಭೈಷಜ್ಯಮದ್ಯಸ್ತ್ರೀಶೋಕಕರ್ಶಿತಾನ್| ಭಾರಾಧ್ವೋರಃಕ್ಷತಕ್ಷೀಣರೂಕ್ಷದುರ್ಬಲವಾತಲಾನ್| ಗರ್ಭಿಣೀಸೂತಿಕಾಬಾಲವೃದ್ಧಾನ್ ಗ್ರೀಷ್ಮೇಽಪರಾನಪಿ| ಮಾಂಸಕ್ಷೀರಸಿತಾಸರ್ಪಿರ್ಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧಬಸ್ತಿಭಿಃ| ಸ್ವಪ್ನಶಯ್ಯಾಸುಖಾಭ್ಯಙ್ಗಸ್ನಾನನಿರ್ವೃತಿಹರ್ಷಣೈಃ||೮||
बृंहयेद्व्याधिभैषज्यमद्यस्त्रीशोककर्शितान्| भाराध्वोरःक्षतक्षीणरूक्षदुर्बलवातलान्| गर्भिणीसूतिकाबालवृद्धान् ग्रीष्मेऽपरानपि| मांसक्षीरसितासर्पिर्मधुरस्निग्धबस्तिभिः| स्वप्नशय्यासुख़ाभ्यङ्गस्नाननिर्वृतिहर्षणैः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gGyAH (9) · Śloka 9
ಮೇಹಾಮದೋಷಾತಿಸ್ನಿಗ್ಧಜ್ವರೋರುಸ್ತಮ್ಭಕುಷ್ಠಿನಃ| ವಿಸರ್ಪವಿದ್ರಧಿಪ್ಲೀಹಶಿರಃ ಕಣ್ಠಾಕ್ಷಿರೋಗಿಣಃ| ಸ್ಥೂಲಾಂಶ್ಚ ಲಙ್ಘಯೇನ್ನಿತ್ಯಂ ಶಿಶಿರೇ ತ್ವಪರಾನಪಿ||೯||
मेहामदोषातिस्निग्धज्वरोरुस्तम्भकुष्ठिनः| विसर्पविद्रधिप्लीहशिरः कण्ठाक्षिरोगिणः| स्थूलांश्च लङ्ग़येन्नित्यं शिशिरे त्वपरानपि||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthUlAdibhedena la~gghanabhedAH (10) · Śloka 10
ತತ್ರ ಸಂಶೋಧನೈಃ ಸ್ಥೌಲ್ಯಬಲಪಿತ್ತಕಫಾಧಿಕಾನ್| ಆಮದೋಷಜ್ವರಚ್ಛರ್ದಿರತೀಸಾರಹೃದಾಮಯೈಃ| ವಿಬನ್ಧಗೌರವೋದ್ಗಾರಹೃಲ್ಲಾಸಾದಿಭಿರಾತುರಾನ್| ಮಧ್ಯಸ್ಥೌಲ್ಯಾದಿಕಾನ್ ಪ್ರಾಯಃ ಪೂರ್ವಂ ಪಾಚನದೀಪನೈಃ| ಏಭಿರೇವಾಮಯೈರಾರ್ತಾನ್ ಹೀನಸ್ಥೌಲ್ಯಬಲಾದಿಕಾನ್| ಕ್ಷುತ್ತೃಷ್ಣಾನಿಗ್ರಹೈರ್ದೋಷೈಸ್ತ್ವಾರ್ತಾನ್ ಮಧ್ಯಬಲೈರ್ದೃಢಾನ್| ಸಮೀರಣಾತಪಾಯಾಸೈಃ ಕಿಮುತಾಽಲ್ಪಬಲೈರ್ನರಾನ್||೧೦||
तत्र संशोधनैः स्थौल्यबलपित्तकफाधिकान्| आमदोषज्वरच्छर्दिरतीसारहृदामयैः| विबन्धगौरवोद्गारहृल्लासादिभिरातुरान्| मध्यस्थौल्यादिकान् प्रायः पूर्वं पाचनदीपनैः| एभिरेवामयैरार्तान् हीनस्थौल्यबलादिकान्| क्षुत्तृष्णानिग्रहैर्दोषैस्त्वार्तान् मध्यबलैर्दृढान्| समीरणातपायासैः किमुताऽल्पबलैर्नरान्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanIyeShu bRuMhaNaniShedhaH deshAdivashAttadanumatishca (11) · Śloka 11
ನ ಬೃಂಹಯೇಲ್ಲಙ್ಘನೀಯಾನ್ ಬೃಂಹ್ಯಾಂಸ್ತು ಮೃದು ಲಙ್ಘಯೇತ್| ಯುಕ್ತ್ಯಾ ವಾ ದೇಶಕಾಲಾದಿಬಲತಸ್ತಾನಪಾಚರೇತ್||೧೧||
न बृंहयेल्लङ्घनीयान् बृंह्यांस्तु मृदु लङ्घयेत्| युक्त्या वा देशकालादिबलतस्तानपाचरेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuMhatila~gGitalakShaNAni (12) · Śloka 12
ಬೃಂಹಿತೇ ಸ್ಯಾದ್ಬಲಂ ಪುಷ್ಟಿಸ್ತತ್ಸಾಧ್ಯಾಮಯಸಙ್ಕ್ಷಯಃ| ವಿಮಲೇನ್ದ್ರಿಯತಾ ಸರ್ಗೋ ಮಲಾನಾಂ ಲಾಘವಂ ರುಚಿಃ| ಕ್ಷುತ್ತೃಟ್ಸಹೋದಯಶ್ಶುದ್ಧಹೃದಯೋದ್ಗಾರಕಣ್ಠತಾ| ವ್ಯಾಧಿಮಾರ್ದವಮುತ್ಸಾಹಸ್ತನ್ದ್ರಾನಾಶಶ್ಚ ಲಙ್ಘಿತೇ||೧೨||
बृंहिते स्याद्बलं पुष्टिस्तत्साध्यामयसङ्क्षयः| विमलेन्द्रियता सर्गो मलानां लाग़वं रुचिः| क्षुत्तृट्सहोदयश्शुद्धहृदयोद्गारकण्ठता| व्याधिमार्दवमुत्साहस्तन्द्रानाशश्च लङ्ग़िते||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atibRuMhite~atila~gGite ca doShAH (13) · Śloka 13
ಅನಪೇಕ್ಷಿತಮಾತ್ರಾದಿಸೇವಿತೇ ಕುರುತಸ್ತು ತೇ| ಅತಿಸ್ಥೌಲ್ಯಾತಿಕಾರ್ಶ್ಯಾದೀನ್ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ತೇ ಚ ಸೌಷಧಾಃ| ರೂಪಂ ತೈರೇವ ಚ ಜ್ಞೇಯಮತಿಬೃಂಹಿತಲಙ್ಘಿತೇ||೧೩||
अनपेक्षितमात्रादिसेविते कुरुतस्तु ते| अतिस्थौल्यातिकार्श्यादीन् वक्ष्यन्ते ते च सौषधाः| रूपं तैरेव च ज्ञेयमतिबृंहितलङ्ग़िते||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisthaulyanidAnasamprAptilakShaNAni atisthUlasvarUpam (14) · Śloka 14
ತತ್ರ ಶೋಧನಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಸ್ಥೌಲ್ಯಾದ್ಯಾಃ ಪ್ರಾಗುದಾಹೃತಾಃ| ಗುರ್ವಾದಿವೃದ್ಧಸಂಲೀನಶ್ಲೇಷ್ಮಮಿಶ್ರೋಽನ್ನಜೋ ರಸಃ| ಆಮ ಏವ ಶ್ಲಥೀಕುರ್ವನ್ ಧಾತೂನ್ ಸ್ಥೌಲ್ಯಮುಪಾನಯೇತ್| ಅತಿಸ್ಥೌಲ್ಯಾದತಿಕ್ಷುತ್ತೃಟ್ಪ್ರಸ್ವೇದಶ್ವಾಸನಿದ್ರತಾಃ| ಆಯಾಸಾಕ್ಷಮತಾ ಜಾಡ್ಯಮಲ್ಪಾಯುರ್ಬಲವೇಗತಾ| ದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಂ ಗದ್ಗದತ್ವಞ್ಚ ಭವೇನ್ಮೇದೋಽತಿಪುಷ್ಟಿತಃ| ಸ್ರೋತಃ ಸು ಮೇದೋರುದ್ಧೇಷು ವಾಯುಃ ಕೋಷ್ಠೇ ವಿಶೇಷತಃ| ಚರನ್ ಪ್ರಜ್ವಲಯತ್ಯಗ್ನಿಂ ಕ್ಷುತ್ತೃಷೌ ಸ್ತಸ್ತತೋಽಧಿಕಮ್| ಸ್ಥೂಲಂ ಕೋಟರವದ್ದೃದ್ಧೌ ದಹತೋಽಗ್ನ್ಯನಿಲೌ ಚ ತಮ್| ಸ್ವೇದವಾಹಿಸಿರಾಮೂಲಭಾವಾದ್ವಿಷ್ಯನ್ದನಾದಪಿ| ಮೇದಸಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಯೋಗಾಚ್ಚ ಭವತಿ ಸ್ವೇದಭೂರಿತಾ| ಕೋಷ್ಠ ಏವ ವಿಪಕ್ವೇಽಸ್ಯ ಸಂರುದ್ಧಸ್ರೋತಸೋ ರಸೇ| ಸರ್ವತ್ರಾಲಬ್ಧವೃತ್ತಿತ್ವಾತ್ಪ್ರಾಯೋ ಮೇದಃ ಪ್ರಚೀಯತೇ| ತಚ್ಛೇಷೋಽಲ್ಪರಸೋಽಲ್ಪತ್ವಾನ್ನಾಲಂ ರಕ್ತಾದಿಪುಷ್ಟಯೇ| ತುಲ್ಯೇಽಪಿ ವಾಯ್ವಾದಿಚಯೇ ಪ್ರಾಕ್ಚಿತಂ ಚೀಯತೇತರಾಮ್| ಮೇದಸ್ತೇನಾಽಸಮಸ್ತೇನ ಧಾತೂನಾಂ ವಿದಧಾತಿ ತತ್| ಶ್ವಾಸಾದೀನಚಿರಾಚ್ಚಾನ್ಯಾನ್ ಜ್ವರೋದರಭಗನ್ದರಾನ್| ಮೇಹೋರುಸ್ತಮ್ಭಪಿಟಕಾ ವಿದ್ರಧಿಪ್ರಭೃತೀನ್ ಗದಾನ್| ಅಯಥೋಪಚಯೋತ್ಸಾಹಶ್ಚಲಸ್ಫಿಗುದರಸ್ತನಃ| ಅತಿಸ್ಥೂಲಃ ಸ್ಮೃತೋ .....................||೧೪||
तत्र शोधनमुद्दिश्य स्थौल्याद्याः प्रागुदाहृताः| गुर्वादिवृद्धसंलीनश्लेष्ममिश्रोऽन्नजो रसः| आम एव श्लथीकुर्वन् धातून् स्थौल्यमुपानयेत्| अतिस्थौल्यादतिक्षुत्तृट्प्रस्वेदश्वासनिद्रताः| आयासाक्षमता जाड्यमल्पायुर्बलवेगता| दौर्गन्ध्यं गद्गदत्वञ्च भवेन्मेदोऽतिपुष्टितः| स्रोतः सु मेदोरुद्धेषु वायुः कोष्ठे विशेषतः| चरन् प्रज्वलयत्यग्निं क्षुत्तृषौ स्तस्ततोऽधिकम्| स्थूलं कोटरवद्दृद्धौ दहतोऽग्न्यनिलौ च तम्| स्वेदवाहिसिरामूलभावाद्विष्यन्दनादपि| मेदसः श्लेष्मयोगाच्च भवति स्वेदभूरिता| कोष्ठ एव विपक्वेऽस्य संरुद्धस्रोतसो रसे| सर्वत्रालब्धवृत्तित्वात्प्रायो मेदः प्रचीयते| तच्छेषोऽल्परसोऽल्पत्वान्नालं रक्तादिपुष्टये| तुल्येऽपि वाय्वादिचये प्राक्चितं चीयतेतराम्| मेदस्तेनाऽसमस्तेन धातूनां विदधाति तत्| श्वासादीनचिराच्चान्यान् ज्वरोदरभगन्दरान्| मेहोरुस्तम्भपिटका विद्रधिप्रभृतीन् गदान्| अयथोपचयोत्साहश्चलस्फिगुदरस्तनः| अतिस्थूलः स्मृतो .....................||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisthaulye AhArauShadhAdi (15) · Śloka 15
...........................ಯೋಜ್ಯಂ ತತ್ರಾನ್ನಂ ಮಾರುತಾಪಹಮ್| ಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದೋಹರಂ ಯಚ್ಚ ಕುಲತ್ಥಾ ಯವಕಾ ಯವಾಃ| ಜೂರ್ಣಶ್ಯಾಮಾಕಮುದ್ಗಾದ್ಯಾಃ ಪಾನೇಽರಿಷ್ಟಾಂ ಮಧೂದಕಮ್| ಮಸ್ತು ತಕ್ರಞ್ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ರೂಕ್ಷಂ ಛೇದಿ ಚ ಭೇಷಜಮ್| ಚಿನ್ತಾವ್ಯವಾಯವ್ಯಾಯಾಮಶೋಧನಾಸ್ವಪನಂ ಭಜೇತ್| ದೇಹಾಪೇಕ್ಷೀ ತಥಾ ರೂಕ್ಷಂ ಸ್ನಾನಮುದ್ವರ್ತನಾದಿ ಚ| ಮಧುನಾ ತ್ರಿಫಲಾಂ ಲಿಹ್ಯಾದ್ಗುಡೂಚೀಮಭಯಾಂ ಘನಮ್| ರಸಾಞ್ಜನಸ್ಯ ಮಹತಃ ಪಞ್ಚಮೂಲಸ್ಯ ಗುಗ್ಗುಲೋಃ| ಶಿಲಾಹ್ವಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಗಶ್ಚ ಸಾಗ್ನಿಮನ್ಥರಸೋ ಹಿತಃ| ವಿಡಙ್ಗಂ ನಾಗರಂ ಕ್ಷಾರಃ ಕಾಲಲೋಹರಜೋ ಮಧು| ಯವಾಮಲಕಚೂರ್ಣಞ್ಚ ಯೋಗೋಽತಿಸ್ಥೌಲ್ಯದೋಷಜಿತ್| ಮದನಂ ತ್ರಿಫಲಾ ಮುಸ್ತಾ ಸಪ್ತಾಹ್ವಾರಿಷ್ಟವತ್ಸಕಮ್| ಸಪಾಠಾರಗ್ವಧಂ ಪೀತಮತಿಬೃಂಹಣರೋಗಜಿತ್| ತದ್ವದ್ವತ್ಸಕಶಮ್ಯಾಕದೇವದಾರುನಿಶಾದ್ವಯಮ್| ಸಮುಸ್ತಪಾಠಾಖದಿರತ್ರಿಫಲಾನಿಮ್ಬಗೋಕ್ಷುರಮ್| ಮದನಾದೀನಿ ಚಾಲೇಪಃ ಸ್ನಾನಾದಿಷ್ವಪಿ ಯೋಜಯೇತ್| ಹಿಙ್ಗುಗೋಮೇದಕವ್ಯೋಷಕುಷ್ಠಕ್ರೌಞ್ಚಾಸ್ಥಿಗೋಕ್ಷುರಮ್| ಏಲಾವೃಕ್ಷಕಷಡ್ಗ್ರನ್ಥಾಖರಾಶ್ವೋಪಲಭೇದಕಮ್| ತಕ್ರೇಣ ದಧಿಮಣ್ಡೇನ ಪೀತಂ ಕೋಲರಸೇನ ವಾ| ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಕೃಮೀನ್ ಮೇಹಂ ಸ್ಥೂಲತಾಞ್ಚ ವ್ಯಪೋಹತಿ| ಕೃಮಿಘ್ನತ್ರಿಫಲಂ ತೈಲಸಕ್ತುತ್ರ್ಯೂಷಣದೀಪ್ಯಕೈಃ| ಲೋಹೋದಕಾಪ್ಲುತೋ ಮನ್ಥಃ ಶಸ್ತೋ ಬೃಂಹಣರೋಗಿಣಾಮ್| ವ್ಯೋಷಕಟ್ವೀವರಾಶಿಗ್ರುವಿಡಙ್ಗಾತಿವಿಷಾಸ್ಥಿರಾಃ| ಹಿಙ್ಗುಸೌವರ್ಚಲಾಜಾಜೀಯವಾನೀಧಾನ್ಯಚಿತ್ರಕಾಃ| ನಿಶೇ ಬೃಹತ್ಯೌ ಹಪುಷಾ ಪಾಠಾ ಮೂಲಞ್ಚ ಕೇಮ್ಬುಕಾತ್| ಏಷಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ಮಧು ಘೃತಂ ತೈಲಂ ಚ ಸದೃಶಾಂಶಕಮ್| ಸಕ್ತುಭಿಃ ಷೋಡಶಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಪೀತಂ ನಿಹನ್ತಿ ತತ್| ಅತಿಸ್ಥೌಲ್ಯಾದಿಕಾನ್ಸರ್ವಾನ್ ರೋಗಾನನ್ಯಾಂಶ್ಚ ತದ್ವಿಧಾನ್| ಹೃದ್ರೋಗಕಾಮಲಾಶ್ವಿತ್ರಶ್ವಾಸಕಾಸಗಲಗ್ರಹಾನ್| ಬುದ್ಧಿಮೇಧಾಸ್ಮೃತಿಕರಂ ಸನ್ನಸ್ಯಾಗ್ನೇಶ್ಚ ದೀಪನಮ್| ಯೋಜ್ಯಂ ತಥಾ ಯಥಾವ್ಯಾಧಿ ಸ್ವೇದಾಸೃಕ್ಸ್ರಾವಣಾನ್ಯಪಿ||೧೫||
...........................योज्यं तत्रान्नं मारुतापहम्| श्लेष्ममेदोहरं यच्च कुलत्था यवका यवाः| जूर्णश्यामाकमुद्गाद्याः पानेऽरिष्टां मधूदकम्| मस्तु तक्रञ्च तीक्ष्णोष्णं रूक्षं छेदि च भेषजम्| चिन्ताव्यवायव्यायामशोधनास्वपनं भजेत्| देहापेक्षी तथा रूक्षं स्नानमुद्वर्तनादि च| मधुना त्रिफलां लिह्याद्गुडूचीमभयां ग़नम्| रसाञ्जनस्य महतः पञ्चमूलस्य गुग्गुलोः| शिलाह्वस्य प्रयोगश्च साग्निमन्थरसो हितः| विडङ्गं नागरं क्षारः काललोहरजो मधु| यवामलकचूर्णञ्च योगोऽतिस्थौल्यदोषजित्| मदनं त्रिफला मुस्ता सप्ताह्वारिष्टवत्सकम्| सपाठारग्वधं पीतमतिबृंहणरोगजित्| तद्वद्वत्सकशम्याकदेवदारुनिशाद्वयम्| समुस्तपाठाख़दिरत्रिफलानिम्बगोक्षुरम्| मदनादीनि चालेपः स्नानादिष्वपि योजयेत्| हिङ्गुगोमेदकव्योषकुष्ठक्रौञ्चास्थिगोक्षुरम्| एलावृक्षकषड्ग्रन्थाख़राश्वोपलभेदकम्| तक्रेण दधिमण्डेन पीतं कोलरसेन वा| मूत्रकृच्छ्रं कृमीन् मेहं स्थूलताञ्च व्यपोहति| कृमिग़्नत्रिफलं तैलसक्तुत्र्यूषणदीप्यकैः| लोहोदकाप्लुतो मन्थः शस्तो बृंहणरोगिणाम्| व्योषकट्वीवराशिग्रुविडङ्गातिविषास्थिराः| हिङ्गुसौवर्चलाजाजीयवानीधान्यचित्रकाः| निशे बृहत्यौ हपुषा पाठा मूलञ्च केम्बुकात्| एषां चूर्णं मधु ग़ृतं तैलं च सदृशांशकम्| सक्तुभिः षोडशगुणैर्युक्तं पीतं निहन्ति तत्| अतिस्थौल्यादिकान्सर्वान् रोगानन्यांश्च तद्विधान्| हृद्रोगकामलाश्वित्रश्वासकासगलग्रहान्| बुद्धिमेधास्मृतिकरं सन्नस्याग्नेश्च दीपनम्| योज्यं तथा यथाव्याधि स्वेदासृक्स्रावणान्यपि||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atili~gGitalakShaNAni atikRushAsyAyAsAdyasahatvam kRushasulaBA vyAdhayaH (16) · Śloka 16
ಅತಿಕಾರ್ಶ್ಯ ಭ್ರಮಃ ಕಾಸಸ್ತೃಷ್ಣಾಧಿಕ್ಯಮರೋಚಕಃ| ಸ್ನೇಹಾಗ್ನಿನಿದ್ರಾದೃಕ್ಶ್ರೋತ್ರಶುಕ್ರೌಜಃ ಕ್ಷುತ್ಸ್ವರಕ್ಷಯಃ| ಬಸ್ತಿಹೃನ್ಮೂರ್ದ್ಧಜಙ್ಘೋರುತ್ರಿಕಪಾರ್ಶ್ವರುಜಾ ಜ್ವರಃ| ಪ್ರಲಾಪೋರ್ಧ್ವಾನಿಲಗ್ಲಾನಿಚ್ಛರ್ದಿಪರ್ವಾಸ್ಥಿಭೇದನಮ್| ವರ್ಚೋಮೂತ್ರಗ್ರಹಾದ್ಯಾಶ್ಚ ಜಾಯನ್ತೇಽತಿವಿಲಙ್ಘನಾತ್| ಅತಿಕಾರ್ಶ್ಯೇನ ನಾಯಾಸವರ್ಷಶೀತೋಷ್ಣತೃಟ್ಕ್ಷುಧಃ| ತೃಪ್ತಿವ್ಯಾಧ್ಯೌಷಧಮದಾನ್ ಸಹತೇಽಲ್ಪಬಲತ್ವತಃ| ಶ್ವಾಸಕಾಸಕ್ಷಯಪ್ಲೀಹಗುಲ್ಮಾರ್ಶೋವಹ್ನಿಮನ್ದತಾಃ| ಕೃಶಂ ಪ್ರಾಯಶ್ಚ ಧಾವನ್ತಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾನಿಲಾಮಯಾಃ||೧೬||
अतिकार्श्य भ्रमः कासस्तृष्णाधिक्यमरोचकः| स्नेहाग्निनिद्रादृक्श्रोत्रशुक्रौजः क्षुत्स्वरक्षयः| बस्तिहृन्मूर्द्धजङ्ग़ोरुत्रिकपार्श्वरुजा ज्वरः| प्रलापोर्ध्वानिलग्लानिच्छर्दिपर्वास्थिभेदनम्| वर्चोमूत्रग्रहाद्याश्च जायन्तेऽतिविलङ्ग़नात्| अतिकार्श्येन नायासवर्षशीतोष्णतृट्क्षुधः| तृप्तिव्याध्यौषधमदान् सहतेऽल्पबलत्वतः| श्वासकासक्षयप्लीहगुल्मार्शोवह्निमन्दताः| कृशं प्रायश्च धावन्ति रक्तपित्तानिलामयाः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthaulyAtkArshyasya varatvantatra hetushca (17) · Śloka 17
ಕಾರ್ಶ್ಯಮೇವ ವರಂ ಸ್ಥೌಲ್ಯಾನ್ನ ಹಿ ಸ್ಥೂಲಸ್ಯ ಭೇಷಜಮ್| ಬೃಂಹಣಂ ಲ~ಘ್ಗನಂ ನಾಲಮತಿಮೇದೋಽಗ್ನಿವಾತಜಿತ್| ಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧಸೌಹಿತ್ಯೈರ್ಯತ್ ಸೌಖ್ಯೇನ ಚ ನಶ್ಯತಿ| ಕ್ರಶಿಮಾ ಸ್ಥವಿಮಾತ್ಯನ್ತವಿಪರೀತನಿಷೇವಣೈಃ||೧೭||
कार्श्यमेव वरं स्थौल्यान्न हि स्थूलस्य भेषजम्| बृंहणं ल~ग़्गनं नालमतिमेदोऽग्निवातजित्| मधुरस्निग्धसौहित्यैर्यत् सौख़्येन च नश्यति| क्रशिमा स्थविमात्यन्तविपरीतनिषेवणैः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atikRushalakShaNam (18) · Śloka 18
ಶುಷ್ಕಸ್ಫಿಗುದರಗ್ರೀವಃ ಸ್ಥೂಲಪರ್ವಾ ಸಿರಾ ತತಃ| ಉಚ್ಯತೇಽತಿಕೃಶಃ...............................||೧೮||
शुष्कस्फिगुदरग्रीवः स्थूलपर्वा सिरा ततः| उच्यतेऽतिकृशः...............................||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atikArshye BeShajam prakRuShTabRuMhaNopAyAH (19) · Śloka 19
.....................ತತ್ರ ಪ್ರಾಗುಕ್ತೋ ಬೃಂಹಣೋ ವಿಧಿಃ| ಅಶ್ವಗನ್ಧಾವಿದಾರ್ಯಾದ್ಯಾ ವೃಷ್ಯಾಶ್ಚೌಷಧಯೋ ಹಿತಾಃ| ಅಚಿನ್ತಯಾ ಹರ್ಷಣೇನ ಧ್ರುವಂ ಸನ್ತರ್ಪಣೇನ ಚ| ಸ್ವಪ್ನಪ್ರಸಙ್ಗಾಚ್ಚ ಕೃಶೋ ವರಾಹ ಇವ ಪುಷ್ಯತಿ||೧೯||
.....................तत्र प्रागुक्तो बृंहणो विधिः| अश्वगन्धाविदार्याद्या वृष्याश्चौषधयो हिताः| अचिन्तया हर्षणेन ध्रुवं सन्तर्पणेन च| स्वप्नप्रसङ्गाच्च कृशो वराह इव पुष्यति||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cirakShINasadyaHkShINayorupakrame visheShaH (20) · Śloka 20
ಲಙ್ಘನೋತ್ಥೇಷು ರೋಗೇಷು ಶೇಷೇಷ್ವಪ್ಯುಪಕಲ್ಪಯೇತ್| ಯತ್ತದಾತ್ವೇ ಸಮರ್ಥಂ ಸ್ಯಾದ್ಯಚ್ಚಾಭ್ಯಾಸೇನ ಪುಷ್ಟಯೇ| ಸದ್ಯಃ ಕ್ಷೀಣೋ ಯತಃ ಸದ್ಯೋ ಬೃಂಹಣೇನೋಪಚೀಯತೇ| ಚಿರಂ ಕ್ರಮೇಣ ಚ ಕ್ಷೀಣಸ್ತದಭ್ಯಾಸೇನ ತತ್ರ ಚ| ಬೃಂಹಣಂ ತತ್ರ ಮಾತ್ರಾಗ್ನಿಬಲಾದೀನ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ಯೋಜಯೇತ್||೨೦||
लङ्ग़नोत्थेषु रोगेषु शेषेष्वप्युपकल्पयेत्| यत्तदात्वे समर्थं स्याद्यच्चाभ्यासेन पुष्टये| सद्यः क्षीणो यतः सद्यो बृंहणेनोपचीयते| चिरं क्रमेण च क्षीणस्तदभ्यासेन तत्र च| बृंहणं तत्र मात्राग्निबलादीन्वीक्ष्य योजयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuMhaNe mAMsasya rasakShIrAdInA~jca prayogaH (21) · Śloka 21
ನ ಹಿ ಮಾಂಸಸಮಂ ಕಿಞ್ಚಿದನ್ಯದ್ ದೇಹಬೃಹತ್ತ್ವಕೃತ್| ಮಾಂಸಾದಮಾಂಸಂ ಮಾಂಸೇನ ಸಮ್ಭೃತತ್ವಾದ್ ವಿಶೇಷತಃ| ಕ್ರವ್ಯಾನ್ಮಾಂಸರಸಾಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದಕಲಾವಣಿಕಾನ್ ಲಘೂನ್| ವೇಶವಾರೀಕೃತೈಸ್ತದ್ವಜ್ಜಾಙ್ಗಲೈಶ್ಚ ಕೃತಾಕೃತಾನ್| ರಸಾಂಸ್ತಥಾ ಚ ಕ್ಷೀರಾದೀನ್ ತರ್ಪಣಾಂಸ್ತರ್ಪಣಾನ್ ಪುನಃ| ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ಕೃಶಾನಾಂ ಜ್ವರಿಣಾಂ ಕಾಸಿನಾಂ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಿಣಾಮ್| ತೃಷ್ಯತಾಮೂರ್ಧ್ವವಾತಾನಾಂ ಮೂಢಮಾರುತವರ್ಚಸಾಮ್||೨೧||
न हि मांससमं किञ्चिदन्यद् देहबृहत्त्वकृत्| मांसादमांसं मांसेन सम्भृतत्वाद् विशेषतः| क्रव्यान्मांसरसांस्तस्माद्दकलावणिकान् लग़ून्| वेशवारीकृतैस्तद्वज्जाङ्गलैश्च कृताकृतान्| रसांस्तथा च क्षीरादीन् तर्पणांस्तर्पणान् पुनः| युञ्ज्यात्कृशानां ज्वरिणां कासिनां मूत्रकृच्छ्रिणाम्| तृष्यतामूर्ध्ववातानां मूढमारुतवर्चसाम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santarpaNAH manthayogAH (22) · Śloka 22
ಸಮೈಃ ಕೃಷ್ಣಾಸಿತಾತೈಲಕ್ಷೌದ್ರಾದ್ಯೈದ್ವರ್ಯಂಶತರ್ಪಣೈಃ| ಮನ್ಥಸ್ತದ್ವತ್ಸಿತಾಕ್ಷೌದ್ರಮದಿರಾಸಕ್ತುಯೋಜಿತಃ| ಫಾಣಿತಂ ಸಕ್ತವಃ ಸರ್ಪಿರ್ದಧಿಮಣ್ಡೋಽಮ್ಲಕಾಞ್ಜಿಕಮ್| ತರ್ಪಣಂ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಘ್ನಮುದಾವರ್ತ್ತಹರಂ ಪರಮ್| ಮನ್ಥಃ ಖರ್ಜೂರಮೃದ್ವೀಕಾವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಾಮ್ಲೀಕದಾಡಿಮೈಃ| ಪರೂಷಕೈಃ ಸಾಮಲಕೈಃ ಸದ್ಯಸ್ತೃಷ್ಣಾದಿರೋಗಜಿತ್| ಸ್ವಾದುರಮ್ಲೋ ಜಲಕೃತಃ ಸಸ್ನೇಹೋ ರೂಕ್ಷ ಏವ ವಾ| ಸದ್ಯಃ ಸನ್ತರ್ಪಣೋ ಮನ್ಥಃ ಸ್ಥೈರ್ಯವರ್ಣಬಲಪ್ರದಃ||೨೨||
समैः कृष्णासितातैलक्षौद्राद्यैद्वर्यंशतर्पणैः| मन्थस्तद्वत्सिताक्षौद्रमदिरासक्तुयोजितः| फाणितं सक्तवः सर्पिर्दधिमण्डोऽम्लकाञ्जिकम्| तर्पणं मूत्रकृच्छ्रग़्नमुदावर्त्तहरं परम्| मन्थः ख़र्जूरमृद्वीकावृक्षाम्लाम्लीकदाडिमैः| परूषकैः सामलकैः सद्यस्तृष्णादिरोगजित्| स्वादुरम्लो जलकृतः सस्नेहो रूक्ष एव वा| सद्यः सन्तर्पणो मन्थः स्थैर्यवर्णबलप्रदः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthUlakRushayorAhAraH (23) · Śloka 23
ಗುರು ಚಾತರ್ಪಣಂ ಸ್ಥೂಲೇ ವಿಪರೀತಂ ಹಿತಂ ಕೃಶೇ| ಯವಗೋಧೂಮಮುಭಯೋಸ್ತದ್ಯೋಗ್ಯಾಹಿತಕಲ್ಪನಮ್||೨೩||
गुरु चातर्पणं स्थूले विपरीतं हितं कृशे| यवगोधूममुभयोस्तद्योग्याहितकल्पनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sahajasthaulyakArshyayoshcikitsAtideshaH (24) · Śloka 24
ಸ್ಯೌಲ್ಯಕಾರ್ಶ್ಯೇ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾಪಿ ಸ್ಯಾತಾಂ ತತ್ರಾಽಪ್ಯಯಂ ವಿಧಿಃ| ಸತತಂ ವ್ಯಾಧಿತತಯಾ ಸದಾ ಯೋಜ್ಯೋ ವಿಭಜ್ಯ ಚ||೨೪||
स्यौल्यकार्श्ये प्रकृत्यापि स्यातां तत्राऽप्ययं विधिः| सततं व्याधिततया सदा योज्यो विभज्य च||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrayA bRuMhaNala~gGanayoH sevanaPalam (25) · Śloka 25
ಮಾತ್ರಾದಿಯುಕ್ತೇ ಸೇವೇತ ಯಸ್ತು ಲ~ಘ್ಘನಬೃಂಹಣೇ| ಸಮಧಾತ್ವಗ್ನಿದೇಹೋಽಸೌ ಸಮಸಂಹನನೋ ಭವೇತ್| ದೃಢೇನ್ದ್ರಿಯಬಲತ್ವಾಚ್ಚ ನ ದ್ವನ್ದ್ವೈರಭಿಭೂಯತೇ||೨೫||
मात्रादियुक्ते सेवेत यस्तु ल~ग़्ग़नबृंहणे| समधात्वग्निदेहोऽसौ समसंहननो भवेत्| दृढेन्द्रियबलत्वाच्च न द्वन्द्वैरभिभूयते||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvopakramANAM la~gGanabRuMhaNayorevAntarBAvaH (26-27) · Śloka 27
ದೋಷಗತ್ಯಾತಿರಿಚ್ಯನ್ತೇ ಗ್ರಾಹಿಭೇದ್ಯಾದಿಭೇದತಃ| ಉಪಕ್ರಮಾ ನ ತು ದ್ವಿತ್ವಾದ್ಭಿನ್ನಾ ಅಪಿ ಗದಾ ಇವ||೨೬|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ದ್ವಿವಿಧೋ- ಪಕ್ರಮಣಿಯೋನಾಮ ಚತುರ್ವಿಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೭||
दोषगत्यातिरिच्यन्ते ग्राहिभेद्यादिभेदतः| उपक्रमा न तु द्वित्वाद्भिन्ना अपि गदा इव||२६|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने द्विविधो- पक्रमणियोनाम चतुर्विशोऽध्यायः||२७||
🔊 Audio coming soon