Adhikarana athAtaH BeShajAvacAraNIyo nAma trayoviMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತಃ ಭೇಷಜಾವಚಾರಣೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातः भेषजावचारणीयमध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AturaparIkShAprakAraH (2) · Śloka 2
ಭೇಷಜಮವಚಾರಯನ್ ಪ್ರಾಗೇವ ತಾವೇದಮಾತುರಂ ಪರೀಕ್ಷೇತ| ಕಸ್ಮಿ- ನ್ನಯಂ ದೇಶೇ ಜಾತಃ ಸಂವೃದ್ಧೋ ವ್ಯಾಧಿತೋ ವಾ| ಕಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ದೇಶೇ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮಿದಮಾಹಾರಜಾತಮಿದಂ ವಿಹಾರಜಾತಮೇತಾವದ್ಬಲಮೇ- ವಂವಿಧಂ ಸತ್ತ್ವಮೇವಂವಿಧಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಿಯಂ ಭಕ್ತಿರಿಮೇ ವ್ಯಾಧಯೋ ಹಿತಮಿದಮಹಿತಮಿದಮಿತಿ| ಪ್ರಾಗ್ಗ್ರಹೇಣೇನ ಕೇನ ವಾ ನಿದಾನ- ವಿಶೇಷೇಣಾಽಸ್ಯ ಕುಪಿತೋ ದೋಷಃ| ದೋಷಸ್ಯ ಹ್ಯೇಕಸ್ಯಾಽಪಿ ಬಹವಃ ಪ್ರಕೋಪೇ ಹೇತವಃ| ತಸ್ಮಾದ್ಯಥಾ ಸ್ವಲಕ್ಷಣೈಃ ಕರ್ಮ- ಭಿಶ್ಚ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಭಿಷಕ್ ದೋಷಮೇವಮವಗಮಯೇತ್| ತದ್ಯಥಾ- ಕಿಮಾಹಾರೇಣ ಕುಪಿತೋ ವಾಯುಃ ಕಿಂ ವಿಹಾರೇಣ ತಥಾ ರೂಕ್ಷೇಣ ಲಘುನಾ ಶಿಶಿರೇಣ ವಾ ಸಾಹಸೇನ ವೇಗರೋಧೇನ ವಾ ಭಯೇನ ಶೋಕೇನ ವೇತಿ| ತತಶ್ಚ ತತ್ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಮೌಷಧಂ ಪ್ರಯುಜ್ಯಮಾನಮಾಶು ಸಿದ್ಧಯೇ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ತತ್ರ ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಾ ರಸಾಃ ಕಟುತಿಕ್ತ- ಕಷಾಯಾಶ್ಚೇತರೇತಪ್ರತಿಪಕ್ಷಾಃ| ತದನನ್ತರಞ್ಚೋಪಲಭೇತ| ಮೃದು- ಮಧ್ಯಾತಿಮಾತ್ರವಿಕಲ್ಪನಯಾ ಕಥಂ ನಿದಾನಮಾಸೇವಿತಮ್| ಏಕ- ರೂಪಸ್ಯಾಪಿ ಹೇ ಹೇತೋಃ ಮೃದ್ವಾದಿವಿಭಾಗೇನ ಪೃಥಕ್ಸಮವೇತಾನಾಞ್ಚ ದೋಷಾಣಾಮಂಶಾಂಶಬಲವಿಕಲ್ಪವಿಶೇಷಾದ್ ವ್ಯರ್ಧೇರ್ಬಲಾಬಲ- ವಿಶೇಷಃ| ತತ್ರಾನೇಕದೋಷಾತ್ಮಕೇಶು ವ್ಯಾಧಿಷ್ವನೇಕರಸೇಷು ಚ ಭೇಷಜೇಶು ರಸದೋಷಪ್ರಭಾವಮೇಕೈಕಶೋಽಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ವ್ಯಾಧಿಭೇಷ- ಜಪ್ರಭವತತ್ತ್ವಂ ವ್ಯವಸ್ಯೇತ| ನ ತ್ವೇವಂ ಸರ್ವತ್ರ| ನ ಹಿ ವಿಷ- ಮವಿಕೃತಿಸಮವೇತಾನಾಂ ನಾನಾತ್ಮಕಾನಾಂ ಪರಸ್ಪರೇಣೋಪಗೃಹೀ- ತಾನಾಮುಪಹತಾನಾಞ್ಚಾನ್ಯೈಶ್ಚ ವಿಕಲ್ಪನೈರ್ವಿಕಲ್ಪಿತಾನಾಮವಯವ- ಪ್ರಭಾವಾನುಮಾನೇನ ಸಮುದಾಯಪ್ರಭಾವತತ್ವಮಧ್ಯವಸಿತುಂ ಶಕ್ಯಮ್| ತಥಾವಿಧೇ ಹಿ ಸಮುದಾಯೇ ಸಮುದಾಯಪ್ರಭಾವಮೇವೋಪಲಭ್ಯ ವ್ಯಾ- ಧ್ಯೌಷಧಪ್ರಭಾವತತ್ತ್ವಮವಗಚ್ಛೇತ್||೨||
भेषजमवचारयन् प्रागेव तावेदमातुरं परीक्षेत| कस्मि- न्नयं देशे जातः संवृद्धो व्याधितो वा| कस्मिंश्च देशे मनुष्याणामिदमाहारजातमिदं विहारजातमेतावद्बलमे- वंविधं सत्त्वमेवंविधं सात्म्यमियं भक्तिरिमे व्याधयो हितमिदमहितमिदमिति| प्राग्ग्रहेणेन केन वा निदान- विशेषेणाऽस्य कुपितो दोषः| दोषस्य ह्येकस्याऽपि बहवः प्रकोपे हेतवः| तस्माद्यथा स्वलक्षणैः कर्म- भिश्च बुद्ध्वा भिषक् दोषमेवमवगमयेत्| तद्यथा- किमाहारेण कुपितो वायुः किं विहारेण तथा रूक्षेण लग़ुना शिशिरेण वा साहसेन वेगरोधेन वा भयेन शोकेन वेति| ततश्च तत्प्रतिपक्षमौषधं प्रयुज्यमानमाशु सिद्धये सम्पद्यते| तत्र मधुराम्ललवणा रसाः कटुतिक्त- कषायाश्चेतरेतप्रतिपक्षाः| तदनन्तरञ्चोपलभेत| मृदु- मध्यातिमात्रविकल्पनया कथं निदानमासेवितम्| एक- रूपस्यापि हे हेतोः मृद्वादिविभागेन पृथक्समवेतानाञ्च दोषाणामंशांशबलविकल्पविशेषाद् व्यर्धेर्बलाबल- विशेषः| तत्रानेकदोषात्मकेशु व्याधिष्वनेकरसेषु च भेषजेशु रसदोषप्रभावमेकैकशोऽभिसमीक्ष्य व्याधिभेष- जप्रभवतत्त्वं व्यवस्येत| न त्वेवं सर्वत्र| न हि विष- मविकृतिसमवेतानां नानात्मकानां परस्परेणोपगृही- तानामुपहतानाञ्चान्यैश्च विकल्पनैर्विकल्पितानामवयव- प्रभावानुमानेन समुदायप्रभावतत्वमध्यवसितुं शक्यम्| तथाविधे हि समुदाये समुदायप्रभावमेवोपलभ्य व्या- ध्यौषधप्रभावतत्त्वमवगच्छेत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShasthAnavisheSheNa BeShajavisheShaH (3) · Śloka 3
ತಥಾ ಕಸ್ಯ ಧಾಮಾಽಧಿಷ್ಠಾಯ ವ್ಯಾಧಿರಯಮವಸ್ಥಿತ ಇತಿ ನಿರೂಪಯೇತ್| ಪ್ರವಿಸೃತೋ ಹಿ ದೋಷಃ ಸ್ವಮೇವಸ್ಥಾನಮಾತಙ್ಕಾ- ಯಾಧಿತಿಷ್ಠನ್| ಮೂರ್ದ್ಧಾದೀನ್ ವಾ ದುಸ್ತರೋ ಭವತಿ| ತತಶ್ಚ ಸ್ಥಾನ- ವಿಶೇಷೇಣ ಭೇಷಜವಿಶೇಷಃ ಪರ್ಯೇಷಿತವ್ಯಃ||೩||
तथा कस्य धामाऽधिष्ठाय व्याधिरयमवस्थित इति निरूपयेत्| प्रविसृतो हि दोषः स्वमेवस्थानमातङ्का- याधितिष्ठन्| मूर्द्धादीन् वा दुस्तरो भवति| ततश्च स्थान- विशेषेण भेषजविशेषः पर्येषितव्यः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhAnukUlatA vyAdherAturasya ca AlocanIyA (4) · Śloka 4
ತತಶ್ಚೈವಮಾಲೋಚಯೇತ್-ಕಸ್ಯಾಽಯಮೌಷಧಸ್ಯ ವ್ಯಾಧಿರಾತುರೋ ವಾ ಯೋಗ್ಯಃ| ಕಿಯತೋ ವಾ| ದೋಷಾನುರೂಪೋ ಹಿ ಭೈಷಜ್ಯವೀರ್ಯ- ಪ್ರಮಾಣವಿಕಲ್ಪೋ ವ್ಯಾಧಿವ್ಯಾಧಿತಬಲಾಪೇಕ್ಷೋ ಭವತಿ||೪||
ततश्चैवमालोचयेत्-कस्याऽयमौषधस्य व्याधिरातुरो वा योग्यः| कियतो वा| दोषानुरूपो हि भैषज्यवीर्य- प्रमाणविकल्पो व्याधिव्याधितबलापेक्षो भवति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atibalayuktAnAmauShadhAnAmatimAtrAprayuktAnAmati- saumyauShadhAnAM ca duShpariNAmaprakArAH (5) · Śloka 3
ಸಹಸಾಽತಿಬಲಾನಿ ಸಂಶೋಧನೌಷಧಾನ್ಯಾಗ್ನೇಯವಾಯವ್ಯಾನ್ಯತಿ- ಸೌಮ್ಯಾನ್ಯತಿಮಾತ್ರಾಣಿ ವಾ ತಥಾಽಗ್ನಿಕ್ಷಾರಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಾಣ್ಯಲ್ಪ- ಸತ್ತ್ವಮಾತುರಮಲ್ಪಬಲಂ ವಾತಿಪಾತಯೇಯುಃ| ಸಂಶಮನಾನಿ ತು ವ್ಯಾ- ಧಿಬಲಾದಧಿಕಾನಿ ತಮುಪಶಮಯ್ಯ ವ್ಯಾಧಿಂ, ವ್ಯಾಧಿಕ್ಷಪಿತದೇಹೇ ಶೀಘ್ರಮನ್ಯಮಾವಹನ್ತಿ| ಶರೀರಬಲಾಧಿಕಾನಿ ಗ್ಲಾನಿಮೂರ್ಚ್ಛಾ- ಮದಮೋಹಬಲಕ್ಷಯಾನಗ್ನಿಬಲಾದಧಿಕಾನಿ ಗ್ಲಾನಿಮಗ್ನಿಸಾದಶ್ಚ||೩||
सहसाऽतिबलानि संशोधनौषधान्याग्नेयवायव्यान्यति- सौम्यान्यतिमात्राणि वा तथाऽग्निक्षारशस्त्रकर्माण्यल्प- सत्त्वमातुरमल्पबलं वातिपातयेयुः| संशमनानि तु व्या- धिबलादधिकानि तमुपशमय्य व्याधिं, व्याधिक्षपितदेहे शीग़्रमन्यमावहन्ति| शरीरबलाधिकानि ग्लानिमूर्च्छा- मदमोहबलक्षयानग्निबलादधिकानि ग्लानिमग्निसादश्च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisthUlAdIn aviShAdakarAdiBirBeShajairupAcaret (6) · Śloka 6
ಅಪಿ ಚ-ಅತಿಸ್ಥೂಲೋಽತಿಕೃಶೋ ದುರ್ಬಲೋ ದುರ್ಬದ್ಧಮಾಂಸಶೋ- ಣಿತಾಸ್ಥ್ಯಙ್ಗವಾಯವೋಽಲ್ಪಾಗ್ನಿರಲ್ಪಾಹಾರೋಽಸಾತ್ಮ್ಯಾಹಾರೋಽಪ- ಚಿತಃ ಸಾರರಹಿತೋ ವಾ ವ್ಯಾಧಿಬಲಮೇವ ತಾವದಸಮರ್ಥಃ ಸೋಢುಂ ಕಿಂ ಪುನಸ್ತಥಾವಿಧೋ ಭೇಷಜಮೇವಂ ವೇಗಮ್| ತಸ್ಮಾತ್ತಾದೃಶಮವಿ- ಷಾದಕರೈರ್ಮೃದುಸುಖೈರುತರೋತರಗುರುಭಿರವಿಭ್ರಮೈಶ್ಚೋಪಾಚರೇದೌಷಧೈ- ರ್ವಿಶೇಷಾದಬಲಾಃ| ತಾ ಹ್ಯನವಸ್ಥಿತಮೃದುವಿಕ್ಲವಹೃದಯಾಃ ಪ್ರಾಯಃ ಸುಕುಮಾರಾಃ ಪರಾಯತ್ತಾಶ್ಚ| ತತೋಽಪಿ ವಿಶೇಷೇಣ ಶಿಶವಃ||೬||
अपि च-अतिस्थूलोऽतिकृशो दुर्बलो दुर्बद्धमांसशो- णितास्थ्यङ्गवायवोऽल्पाग्निरल्पाहारोऽसात्म्याहारोऽप- चितः साररहितो वा व्याधिबलमेव तावदसमर्थः सोढुं किं पुनस्तथाविधो भेषजमेवं वेगम्| तस्मात्तादृशमवि- षादकरैर्मृदुसुख़ैरुतरोतरगुरुभिरविभ्रमैश्चोपाचरेदौषधै- र्विशेषादबलाः| ता ह्यनवस्थितमृदुविक्लवहृदयाः प्रायः सुकुमाराः परायत्ताश्च| ततोऽपि विशेषेण शिशवः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balavadAturAdau svalpabalamalpaM ca BeShajaM vyAdhivardhakam (7) · Śloka 7
ತಥಾ ಬಲವತಿ ವ್ಯಾಧ್ಯಾತುರೇಽಲ್ಪಬಲಮಲ್ಪಂ ವಾ ಭೇಷಜಮ- ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕರಮ್ಭೂಯ ಏವ ದೋಷಮುಕ್ತ್ಲೇಶ್ಯ ವ್ಯಾಧಿಮುದೀರಯೇತ್||೭||
तथा बलवति व्याध्यातुरेऽल्पबलमल्पं वा भेषजम- किञ्चित्करम्भूय एव दोषमुक्त्लेश्य व्याधिमुदीरयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yogyasyApyauShadhasya parIkShAkramaH (8) · Śloka 8
ಯೋಗ್ಯಮಪಿ ಚೌಷಧಮೇವಂ ಪರೀಕ್ಷೇತ-ಇದಮೇವಂ ರಸವೀರ್ಯವಿಪಾ ಕಮೇವಂ ಗುಣಮೇವಂ ದ್ರವ್ಯಮೇವಂ ಕರ್ಮೈವಂ ಪ್ರಭಾವಮಸ್ಮಿನ್ದೇಶೇ ಜಾತ ಮಸ್ಮಿನ್ ಋತಾವೇವಂ ಗೃಹೀತಮೇವಂ ನಿಹಿತಮೇವಂ ವಿಹಿತಮೇವಂ ನಿಷಿದ್ಧ- ಮೇವಮುಪಸಂಸ್ಕೃತಮೇವಂ ಸಂಯುಕ್ತಮೇವಂ ಸಂಯುಕ್ತಮೇವಂ ಯುಕ್ತಮನಯಾ ಮಾತ್ರಯೈವಂವಿಧಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯೈವಂವಿಧೇ ಕಾಲ ಏತಾವನ್ತಂ ದೋಷಮಪಕರ್ಷಯತ್ಯುಪಶಮಯತಿ ವಾ| ಅನ್ಯದಪಿ ಚೈವಂವಿಧಂ ಭೇಷಜಮಭೂತ್| ತನ್ಮಾನೇನ ವಾ ವಿಶೇ- ಷೇಣ ಪ್ರಯುಕ್ತಮಿದಮಕರೋತ್||೮||
योग्यमपि चौषधमेवं परीक्षेत-इदमेवं रसवीर्यविपा कमेवं गुणमेवं द्रव्यमेवं कर्मैवं प्रभावमस्मिन्देशे जात मस्मिन् ऋतावेवं गृहीतमेवं निहितमेवं विहितमेवं निषिद्ध- मेवमुपसंस्कृतमेवं संयुक्तमेवं संयुक्तमेवं युक्तमनया मात्रयैवंविधस्य पुरुषस्यैवंविधे काल एतावन्तं दोषमपकर्षयत्युपशमयति वा| अन्यदपि चैवंविधं भेषजमभूत्| तन्मानेन वा विशे- षेण प्रयुक्तमिदमकरोत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsakaH shAstrArthakarmAnushIlanena praj~jAM vishodhayet (9) · Śloka 9
ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ಹಿ ದೋಷೌಷಧದೂಷ್ಯದೇಶಕಾಲಬಲಾನಲಾಹಾರರಸಸಾ- ತ್ಮ್ಯಸತ್ತ್ವಪ್ರಕೃತಿವಯಸಾಮವಸ್ಥಾನ್ತರಾಣಿ| ಯಾನ್ಯನಾಲೋಚಿ- ತಾನಿ ನಿಹನ್ಯುರಾತುರಮ್| ಆಲೋಚ್ಯಮಾನಾನಿ ತು ವಿಪುಲಬುದ್ಧಿ- ಮಪಿ ಚಿಕಿತ್ಸಕಮಾಕುಲೀಕುರ್ಯಃ| ಕಿಮ್ಪುನರಲ್ಪಬುದ್ಧಿಮ್| ತಸ್ಮಾದಭೀಕ್ಷ್ಣಶಃ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಕರ್ಮಾನುಶೀಲನೇನ ಸಂಸ್ಕುರ್ವೀತ ಪ್ರಜ್ಞಾಮ್| ಅಪಿ ಚ-ಸನ್ತಿ ವ್ಯಾಧಯೋ ಯೇ ಶಾಸ್ತ್ರ ಉತ್ಸರ್ಗಾ- ಪವಾದೈರುಪಕ್ರಮಂ ಪ್ರತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಃ| ತತ್ರ ಪ್ರಾಜ್ಞಾ ಏವ ದೋಷಾದಿ- ಗುರುಲಾಘವೇನ ಸಮ್ಯಗಧ್ಯವಸ್ಯೇದನ್ಯತರನಿಷ್ಠಾಯಾಮ್||೯||
सूक्ष्माणि हि दोषौषधदूष्यदेशकालबलानलाहाररससा- त्म्यसत्त्वप्रकृतिवयसामवस्थान्तराणि| यान्यनालोचि- तानि निहन्युरातुरम्| आलोच्यमानानि तु विपुलबुद्धि- मपि चिकित्सकमाकुलीकुर्यः| किम्पुनरल्पबुद्धिम्| तस्मादभीक्ष्णशः शास्त्रार्थकर्मानुशीलनेन संस्कुर्वीत प्रज्ञाम्| अपि च-सन्ति व्याधयो ये शास्त्र उत्सर्गा- पवादैरुपक्रमं प्रति निर्दिष्टाः| तत्र प्राज्ञा एव दोषादि- गुरुलाग़वेन सम्यगध्यवस्येदन्यतरनिष्ठायाम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlo~api BeShajayogyatAmApAdayati (10) · Śloka 10
ಕಾಲಶ್ಚ ಭೇಷಜಸ್ಯ ಯೋಗ್ಯತಾಮಾದಧಾತಿ| ಸ ತು ಕ್ಷಣಲವ- ಮುಹೂರ್ತಾದಿಭೇದೇನಾತುರಾವಸ್ಥಯಾ ಚ ದ್ವಿಧೋಕ್ತಃ ಪ್ರಾಕ್| ಅಪಿ ಚ ಶೀತೋಷ್ಣವರ್ಷಲಕ್ಷಣಸ್ತ್ರಿವಿಧಃ ಕಾಲಃ| ತತ್ರ ಶೀತೋಷ್ಣ- ಯೋರ್ವೃಷ್ಟಿಶೀತಯೋಶ್ಚಾಽನ್ತರೇ ಸಾಧಾರಣೌ ವಸನ್ತ ಜಲದಾತ್ಯಯೌ| ಗ್ರೀಷ್ಮವರ್ಷಕಾಲಯೋಸ್ತು ಪ್ರಾರಮ್ಭೋ ವೃಷ್ಟೇಃ ಪ್ರಾವೃಡಿತಿ ವಿಕ- ಲ್ಪ್ಯತೇ| ತೇಷು ಸಾಧಾರಣೇಷು ಅಹಸ್ಸು ವಮನಾದೀನಾಂ ಪ್ರವೃತ್ತಿ- ರ್ನ್ನಿವೃತ್ತಿರಿತರೇಷ್ವಯೋಗಾಽತಿಯೋಗಭಯಾತ್| ಸಾಧಾರಣಾ ಹಿ ಮನ್ದ- ಶೀತೋಷ್ಣವರ್ಷತಯಾ ಸುಖತ್ವಾತ್ ಭವನ್ತ್ಯವಿಕಲ್ಪಕಾಃ ಶರೀರೌ- ಷಧಾನಾಂ ವಿಪರೀತಾಸ್ತ್ವಿತರೇ||೧೦||
कालश्च भेषजस्य योग्यतामादधाति| स तु क्षणलव- मुहूर्तादिभेदेनातुरावस्थया च द्विधोक्तः प्राक्| अपि च शीतोष्णवर्षलक्षणस्त्रिविधः कालः| तत्र शीतोष्ण- योर्वृष्टिशीतयोश्चाऽन्तरे साधारणौ वसन्त जलदात्ययौ| ग्रीष्मवर्षकालयोस्तु प्रारम्भो वृष्टेः प्रावृडिति विक- ल्प्यते| तेषु साधारणेषु अहस्सु वमनादीनां प्रवृत्ति- र्न्निवृत्तिरितरेष्वयोगाऽतियोगभयात्| साधारणा हि मन्द- शीतोष्णवर्षतया सुख़त्वात् भवन्त्यविकल्पकाः शरीरौ- षधानां विपरीतास्त्वितरे||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhAraNetareShu RutuShu saMshodhane doShAH (11) · Śloka 11
ತಥಾ ಹಿ ಶೀತಕಾಲೇಽತಿಮಾತ್ರಶೀತೋಪಹಿತತ್ವಾಚ್ಛಾರೀರಮ- ತ್ಯರ್ಥಶೀತವಾತವಿಷ್ಟಬ್ಧಮತಿಸ್ತಬ್ಧಬಹುಗುರುದೋಷಂ ಭವತಿ| ತದನು ಪ್ರಾಪ್ತಞ್ಚ ಭೇಷಜಂ ಸಂಶೋಧನಾರ್ಥಮುಷ್ಣಸ್ವಭಾವಮಪಿ ಶೀತೋಪ- ಹತತ್ವಾನ್ಮನ್ದವೀರ್ಯತಾಂ ಗತಮಯೋಗಾಯ ಜಾಯತೇ| ಶರೀರಞ್ಚ ವಾತ- ಪ್ರಾಯೋಪದ್ರವಾಯ| ತದ್ವದ್ವರ್ಷಾಸ್ವಪಿ ಸಮನ್ತಾದತಿಘನೇನ ಬಹಲೇನ ಘನಸಮ್ಪಾತೇನಾವತತೇ ನಭಸ್ಯುಪರುದ್ಧತೇಜಃ ಪ್ರಸರೇಷು ದಿನಕರ- ಕರೇಷು ಜಲಪಟಲೋತ್ಪ್ಲಾವನೋದ್ದಾಮಕರ್ದಮಾಯಾಂ ಭೂಮಾತ್ವತ್ಯರ್ಥೋ- ಪಕ್ಲಿನ್ನಮವಸನ್ನಾನಲಬಲಮಾದಾನದುರ್ಬಲಂ ಶರೀರಂ ಭವತಿ| ಔಷಧಗ್ರಾಮಸ್ತು ಜಲದೋದರಪ್ರತತಪ್ರಮುಕ್ತಧಾರಾವಪಾತಸಮ್ಭೃತಾ- ಮ್ಬುನಿವಹೋಪಪ್ಲಾವಿತಮೂಲಜಾಲಸಾರವಿಟಪೋ ಬಹಲಕೋಮಲ- ಪಲ್ಲವೋಪಚಿತಸ್ಕನ್ಧಶಾಖಃ ಪುನರಿವ ಬಾಲತಾಮುಪಗತೋ- ಽಲ್ಪವೀರ್ಯೋ ಭವತಿ| ಅಪರಿಸಂಸ್ಥಿತತಯಾ ಚ ಕ್ಷಿತಿಮಲ- ಪ್ರಾಯಾಭಿರಮ್ಲವಿಪಾಕಾಭಿಃ ಖಗಮೃಗಸರೀಸೃಪಾದಿಶವಧಾತುಮೂತ್ರ- ಪುರೀಷಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟಾಭಿರದ್ಭಿಃ ಸಲಿಲಶಿಶಿರಶೀಕರಾನುವಿದ್ಧಶಿ- ಶಿರಪವನಸಮ್ಪೃಕ್ತೇನ ಚ ಧರಾಧರೋಷ್ಮಣಾ ಕೋಮಲತ್ವಾದಪರಿಣ- ತಸ್ಯಾಽಸ್ಯ ಸುತರಾಂ ವಿದಾಹೋ ಜನ್ಯತೇ| ತತಶ್ಚಾಸಾವಪಥ್ಯ- ತಾಮುಪಗತೋ ಧ್ರುವಮಯೋಗಾಯ| ಪ್ರಥಮಸಂಗೃಹೀತಮಪಿ ಚೌಷಧಂ ತೋಯದತೋಯಾನುಗತಮಾರುತೋಪಹತೇ ಜಗತೀತಿ| ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಪುನರಾ- ದಾನೋಪಹತತ್ವಾಚ್ಛರೀರಮುಷ್ಣರೂಕ್ಷವಾತಾತಪಾಧ್ಮಾತಮತಿ- ಸ್ವಿನ್ನಮತಿಶಿಥಿಲಮತಿಪ್ರವಿಲೀನದೋಷಂ ಭವತಿ| ಭೇಷಜಂ ಪುನ- ರನುಷ್ಣಮಪಿ ತಪನಕರನಿಪಾತಾದುಷ್ಣವೀರ್ಯತೀಕ್ಷ್ಣತಾಮುಪಗತ- ಮತಿಯೋಗಾಯೋಪಕಲ್ಪತೇ| ಶರೀರಞ್ಚ ಪಿಪಾಸಾಭ್ರಮಕ್ಲಮೋಪ- ದ್ರವಾಯ||೧೧||
तथा हि शीतकालेऽतिमात्रशीतोपहितत्वाच्छारीरम- त्यर्थशीतवातविष्टब्धमतिस्तब्धबहुगुरुदोषं भवति| तदनु प्राप्तञ्च भेषजं संशोधनार्थमुष्णस्वभावमपि शीतोप- हतत्वान्मन्दवीर्यतां गतमयोगाय जायते| शरीरञ्च वात- प्रायोपद्रवाय| तद्वद्वर्षास्वपि समन्तादतिग़नेन बहलेन ग़नसम्पातेनावतते नभस्युपरुद्धतेजः प्रसरेषु दिनकर- करेषु जलपटलोत्प्लावनोद्दामकर्दमायां भूमात्वत्यर्थो- पक्लिन्नमवसन्नानलबलमादानदुर्बलं शरीरं भवति| औषधग्रामस्तु जलदोदरप्रततप्रमुक्तधारावपातसम्भृता- म्बुनिवहोपप्लावितमूलजालसारविटपो बहलकोमल- पल्लवोपचितस्कन्धशाख़ः पुनरिव बालतामुपगतो- ऽल्पवीर्यो भवति| अपरिसंस्थिततया च क्षितिमल- प्रायाभिरम्लविपाकाभिः ख़गमृगसरीसृपादिशवधातुमूत्र- पुरीषसंस्पृष्टाभिरद्भिः सलिलशिशिरशीकरानुविद्धशि- शिरपवनसम्पृक्तेन च धराधरोष्मणा कोमलत्वादपरिण- तस्याऽस्य सुतरां विदाहो जन्यते| ततश्चासावपथ्य- तामुपगतो ध्रुवमयोगाय| प्रथमसंगृहीतमपि चौषधं तोयदतोयानुगतमारुतोपहते जगतीति| ग्रीष्मे पुनरा- दानोपहतत्वाच्छरीरमुष्णरूक्षवातातपाध्मातमति- स्विन्नमतिशिथिलमतिप्रविलीनदोषं भवति| भेषजं पुन- रनुष्णमपि तपनकरनिपातादुष्णवीर्यतीक्ष्णतामुपगत- मतियोगायोपकल्पते| शरीरञ्च पिपासाभ्रमक्लमोप- द्रवाय||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhAraNeShu RuruShu saMshodhanopadeshaH Atyayike vidhishca (12) · Śloka 12
ತಸ್ಮಾತ್ಸಾಧಾರಣೇಷ್ವೇವ ತದನ್ತರಾಲೇಶು ವಮನಾದೀನಿ ಯೋಜಯೇನ್ನ ಚೇದಾತ್ಯಯಿಕೋ ವ್ಯಾಧಿಃ| ಆತ್ಯಯಿಕೇ ತು ಕೃತ್ರಿಮಗುಣೋಪಧಾನೇನ ಯಥರ್ತುಗುಣವಿಪರೀತೇನ ಸಂಯೋಗಸಂಸ್ಕಾರಪ್ರಮಾಣವಿಕಲ್ಪೈಶ್ಚೋ- ಪಪಾದ್ಯೌಷಧಮೇವಾವಹಿತೋಽವಚಾರಯೇತ್||೧೨||
तस्मात्साधारणेष्वेव तदन्तरालेशु वमनादीनि योजयेन्न चेदात्ययिको व्याधिः| आत्ययिके तु कृत्रिमगुणोपधानेन यथर्तुगुणविपरीतेन संयोगसंस्कारप्रमाणविकल्पैश्चो- पपाद्यौषधमेवावहितोऽवचारयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ekAdashaBeShajakAlAH (13) · Śloka 13
ಆತುರಾವಸ್ಥಾಸು ತು ಕಲಾಃ ಕಾಲಸಂಜ್ಞಾಃ| ತದ್ಯಥಾ-ಅಸ್ಯಾ- ಮವಸ್ಥಾಯಾಮಸ್ಯೌಷಧಸ್ಯ ಕಾಲೋಽಕಾಲೋ ವಾ| ನ ಹ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಾ- ತೀತಕಾಲಮೌಷಧಂ ಯೌಗಿಕಂ ಭವತಿ| ತಸ್ಯ ತ್ವೇಕಾದಶ- ಧಾಽವಚಾರಣಮ್| ತದ್ಯಥಾ-ಅಭಕ್ತಂ ಪ್ರಾಗ್ಭಕ್ತಂ ಮಧ್ಯಭಕ್ತ- ಮಧೋಭಕ್ತಂ ಸಭಕ್ತಮನ್ತರಭಕ್ತಂ ಸಾಮುದ್ರಂ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ಸಗ್ರಾಸಂ ಗ್ರಾಸಾ- ನ್ತರಾ ನಿಶಿ ಚ||೧೩||
आतुरावस्थासु तु कलाः कालसंज्ञाः| तद्यथा-अस्या- मवस्थायामस्यौषधस्य कालोऽकालो वा| न ह्यप्राप्ता- तीतकालमौषधं यौगिकं भवति| तस्य त्वेकादश- धाऽवचारणम्| तद्यथा-अभक्तं प्राग्भक्तं मध्यभक्त- मधोभक्तं सभक्तमन्तरभक्तं सामुद्रं मुहुर्मुहुः सग्रासं ग्रासा- न्तरा निशि च||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aBaktam (14) · Śloka 14
ತತ್ರಾಽಭಕ್ತಂ ನಾಮ ಕೇವಲಮೇವೌಷಧಮ್| ನಿರನ್ನೋಪಯೋಗಾದತಿ- ವೀರ್ಯಮ್| ಕಫೋದ್ರೇಕವಿಮುಕ್ತಾಮಾಶಯಸ್ರೋತಾಃ ಪ್ರಾತರ್ಬಲವಾನು- ಪಯುಞ್ಜೀತ| ಇತರಸ್ತು ಪ್ರಾಗ್ಭಕ್ತಾದಿಕಮ್| ಅನ್ನಸಂಸರ್ಗೇಣ ಹಿತಂ ನಾತಿಗ್ಲಾನಿಕರಂ ಭವತಿ||೧೪||
तत्राऽभक्तं नाम केवलमेवौषधम्| निरन्नोपयोगादति- वीर्यम्| कफोद्रेकविमुक्तामाशयस्रोताः प्रातर्बलवानु- पयुञ्जीत| इतरस्तु प्राग्भक्तादिकम्| अन्नसंसर्गेण हितं नातिग्लानिकरं भवति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAgBaktam (15) · Śloka 15
ಪ್ರಾಗ್ಭಕ್ತಂ ನಾಮ ಯದನನ್ತರಭಕ್ತಮ್| ತದಪಾನಾನಿಲವಿಕೃತಾವಧಃ ಕಾಯಸ್ಯ ಚ ಬಲಾಧಾನಾರ್ಥಂ, ತದ್ಗತೇಷು ಚ ವ್ಯಾಧಿಷು ಪ್ರಶಮನಾಯ ಕೃಶೀಕರಣಾರ್ಥಞ್ಚ ಯೋಜ್ಯಮ್||೧೫||
प्राग्भक्तं नाम यदनन्तरभक्तम्| तदपानानिलविकृतावधः कायस्य च बलाधानार्थं, तद्गतेषु च व्याधिषु प्रशमनाय कृशीकरणार्थञ्च योज्यम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhyaBaktam (16) · Śloka 16
ಮಧ್ಯಭಕ್ತಂ ಮಧ್ಯೇ ಭಕ್ತಸ್ಯ ತತ್ಸಮಾನಾನಿಲವಿಕೃತೌ| ಕೋಷ್ಠ- ಗತೇಷು ಚ ವ್ಯಾಧಿಷು ಪೈತ್ತಿಕೇಷು ಚ||೧೬||
मध्यभक्तं मध्ये भक्तस्य तत्समानानिलविकृतौ| कोष्ठ- गतेषु च व्याधिषु पैत्तिकेषु च||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhoBaktam (17) · Śloka 17
ಅಧೋಭಕ್ತಂ ಭಕ್ತಾದನನ್ತರಮ್| ತತ್ತು ವ್ಯಾನವಿಕೃತೌ ಪ್ರಾತರಾ- ಶಾನ್ತಮುದಾನವಿಕೃತೌ ಪುನಃ ಸಾಯಮಾಶಾನ್ತಮ್| ಪೂರ್ವಕಾಯಸ್ಯ ಚ ಬಲಾಧಾನಾರ್ಥಂ ತದ್ಗತೇಷು ವ್ಯಾಧಿಷು ಚ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇಷು ಚ ಪ್ರಶಮಾಯ ಸ್ಥೂಲೀಕರಣಾರ್ಥಞ್ಚ||೧೭||
अधोभक्तं भक्तादनन्तरम्| तत्तु व्यानविकृतौ प्रातरा- शान्तमुदानविकृतौ पुनः सायमाशान्तम्| पूर्वकायस्य च बलाधानार्थं तद्गतेषु व्याधिषु च श्लैष्मिकेषु च प्रशमाय स्थूलीकरणार्थञ्च||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saBaktam (18) · Śloka 18
ಸಭಕ್ತಂ ಯದನ್ನೇನ ಸಮಂ ಸಾಧಿತಂ ಪಶ್ಚಾದ್ವಾ ಸಮಾಲೋಡಿತಮ್| ತದ್ಬಾಲೇಷು ಸುಕುಮಾರೇಷ್ವೌಷಧದ್ವೇಷಿಷ್ವರುಚೌ ಸರ್ವಾ~ಘ್ಗಗೇಷು ಚ ರೋಗೇಷು||೧೮||
सभक्तं यदन्नेन समं साधितं पश्चाद्वा समालोडितम्| तद्बालेषु सुकुमारेष्वौषधद्वेषिष्वरुचौ सर्वा~ग़्गगेषु च रोगेषु||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarABaktam (19) · Śloka 19
ಅನ್ತರಾಭಕ್ತಂ ಯತ್ಪೂರಾಹ್ಣೇ ಭಕ್ತೇ ಜೀರ್ಣೇ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಭೇಷಜ- ಮುಪಯುಜ್ಯತೇ| ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ಜೀರ್ಣೇ ಪುನರಪರಾಹ್ಣೇ ಭೋಜನಮ್| ಏತೇನ ರಾತ್ರಿರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾ| ತದ್ದೀಪ್ತಾಗ್ನೇರ್ವ್ಯಾನಜೇಷ್ವಾಮಯೇಷು||೧೯||
अन्तराभक्तं यत्पूराह्णे भक्ते जीर्णे मध्याह्ने भेषज- मुपयुज्यते| तस्मिंश्च जीर्णे पुनरपराह्णे भोजनम्| एतेन रात्रिर्व्याख़्याता| तद्दीप्ताग्नेर्व्यानजेष्वामयेषु||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmudram (20) · Śloka 20
ಸಾಮುದ್ಗಂ ಯದಾಽದಾವನ್ತೇ ಚ ಭುಕ್ತಸ್ಯ| ತತ್ತು ಲಘ್ವಲ್ಪಾನ್ನಯುಕ್ತಂ ಪಾಚನಾವಲೇಹಚೂರ್ಣಾದಿ ಹಿಧ್ಮಾಯಾಂ ಕಮ್ಪಾಕ್ಷೇಪಯೋರೂರ್ಧ್ವಾಧಃ ಸಂಶ್ರಯೇ ಚ ದೋಷೇ||೨೦||
सामुद्गं यदाऽदावन्ते च भुक्तस्य| तत्तु लग़्वल्पान्नयुक्तं पाचनावलेहचूर्णादि हिध्मायां कम्पाक्षेपयोरूर्ध्वाधः संश्रये च दोषे||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana muhurmuhuH (21) · Śloka 21
ಮುಹುರ್ಮುಹುಸ್ತು ಪುನಃ ಪುನರ್ಭುಕ್ತೇ ಯದಭುಕ್ತೇ ವಾ| ತಚ್ಛ್ವಾಸ- ಕಾಸಹಿಧ್ಮಾತೃಟ್ಛರ್ದಿಷು ವಿಷನಿಮಿತ್ತೇಷು ಚ ವಿಕಾರೇಷು||೨೧||
मुहुर्मुहुस्तु पुनः पुनर्भुक्ते यदभुक्ते वा| तच्छ्वास- कासहिध्मातृट्छर्दिषु विषनिमित्तेषु च विकारेषु||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sagrAsaM, grAsAntaraM nishi ca (22) · Śloka 22
ಸಗ್ರಾಸಂ ಯದ್ ಗ್ರಾಸಸಮ್ಪೃಕ್ತಮ್| ಗ್ರಾಸಾನ್ತರಂ ಯದ್ ಗ್ರಾಸಯೋ- ರ್ಗ್ರಾಸಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ| ದ್ವಯಮಪ್ಯೇತತ್ಪ್ರಾಣಾನಿಲವಿಕೃತೌ| ತಥಾ ಸಗ್ರಾಸಂ ಚೂರ್ಣಲೇಹವಟಕಾದಿಕಮಗ್ನಿದೀಪನಂ ವಾಜೀಕರಣಾನಿ ಚೋಪ- ಯುಞ್ಜೀತ| ಗ್ರಾಸಾನ್ತರಂ ಹೃದ್ರೋಗೇ ವಮನಂ ಧೂಮಞ್ಚ| ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಾಮಯೇಷು ನಿಶಾಯಾಮ್||೨೨||
सग्रासं यद् ग्राससम्पृक्तम्| ग्रासान्तरं यद् ग्रासयो- र्ग्रासयोर्मध्ये| द्वयमप्येतत्प्राणानिलविकृतौ| तथा सग्रासं चूर्णलेहवटकादिकमग्निदीपनं वाजीकरणानि चोप- युञ्जीत| ग्रासान्तरं हृद्रोगे वमनं धूमञ्च| जत्रूर्ध्वामयेषु निशायाम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aBaktauShadhAnarhAH, aBaktetarakAlAnarhamauShadham (23) · Śloka 23
ತತ್ರಾದ್ಯೇ ಕಾಲೇ ತೃಷಿತಃ ಪೀತಶೀತಾಮ್ಬುರಜೀರ್ಣಾ ಕ್ಷುಧಿತಃ ಕ್ಷಾ- ಮಶ್ಚ ಭೇಷಜಂ ವರ್ಜಯೇತ್| ಶೇಷೇಷು ವಾಽಹೃದ್ಯಮಸಾತ್ಮ್ಯಮತಿ- ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣೋಗ್ರಗನ್ಧಂ ಭೂರಿಮಾತ್ರಞ್ಚೇತಿ||೨೩||
तत्राद्ये काले तृषितः पीतशीताम्बुरजीर्णा क्षुधितः क्षा- मश्च भेषजं वर्जयेत्| शेषेषु वाऽहृद्यमसात्म्यमति- तीक्ष्णोष्णोग्रगन्धं भूरिमात्रञ्चेति||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana roganidAnAnantaraM cikitsAyAH karaNIyatvam punarAgatarogacikitsAkramaH (24) · Śloka 24
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ರೋಗಮಾದೌ ಪರೀಕ್ಷೇತ ತದನನ್ತರಮೌಷಧಮ್| ತತಃ ಕರ್ಮ ಭಿಷಕ್ಪಶ್ಚಾಜ್ಜ್ಞಾನಪುರ್ವಂ ಸಮಾಚರೇತ್| ನಿವೃತ್ತೋಽಪಿ ಪುನರ್ವ್ಯಾಧಿರಲ್ಪೇನಾಯಾತಿ ಹೇತುನಾ| ದೇಹೇ ಮಾರ್ಗೀಕೃತೇ ದೋಷೈಃ ಶೇಷಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಇವಾನಲಃ| ತಸ್ಮಾತ್ತಮನುಬಧ್ನೀಯಾತ್ ಪ್ರಯೋಗೇಣಾನಪಾಯಿನಾ| ಸಿದ್ಧಾನಾಮಪಿ ಯೋಗಾನಾಂ ಪೂರ್ವೇಷಾಂ ದಾಢ್ಯಮಾವಹನ್||೨೪||
भवति चात्र- रोगमादौ परीक्षेत तदनन्तरमौषधम्| ततः कर्म भिषक्पश्चाज्ज्ञानपुर्वं समाचरेत्| निवृत्तोऽपि पुनर्व्याधिरल्पेनायाति हेतुना| देहे मार्गीकृते दोषैः शेषः सूक्ष्म इवानलः| तस्मात्तमनुबध्नीयात् प्रयोगेणानपायिना| सिद्धानामपि योगानां पूर्वेषां दाढ्यमावहन्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dveShyatAM prAptasyauShadhasya priyatvApAdanakramaH (25) · Śloka 25
ಸಾತತ್ಯಾತ್ ಸ್ವಾದ್ವಭಾವಾದ್ವಾ ಪಥ್ಯಂ ದ್ವೇಷ್ಯತ್ವಮಾಗತಮ್| ಕಲ್ಪನಾವಿಧಿಭಿಸ್ತೈಸ್ತೈಃ ಪ್ರಿಯತ್ವಂ ಗಮಯೇತ್ಪುನಃ| ಮನಃಪ್ರಿಯತ್ವಾಪಾದನಫಲಮ್ ಮನಸೋಽರ್ಥಾನುಕೂಲ್ಯೇನ ತುಷ್ಟಿರೂರ್ಜಾ ರುಚಿರ್ಬಲಮ್| ಸುಖೋಪಭೋಗತಾ ಚ ಸ್ಯಾದ್ವ್ಯಾಧೇಶ್ಚಾತಃ ಪರಿಕ್ಷಯಃ| ಲೌಲ್ಯಾದಿಜನ್ಯರುಚೌ ಭೇಷಜಯೋಗೇನಾನ್ನಕಲ್ಪನಂ ಕಾರ್ಯಮ್ ಲೌಲ್ಯಾದ್ ದೋಷಕ್ಷಯಾದ್ವ್ಯಾಧಿವೈಷಮ್ಯೇಣ ಚ ಯಾ ರುಚಿಃ| ತಾಸು ಪಥ್ಯೋಪಚಾರಜ್ಞೋ ಯೋಗೇನಾದ್ಯಂ ವಿಕಲ್ಪಯೇತ್||೨೫||
सातत्यात् स्वाद्वभावाद्वा पथ्यं द्वेष्यत्वमागतम्| कल्पनाविधिभिस्तैस्तैः प्रियत्वं गमयेत्पुनः| मनःप्रियत्वापादनफलम् मनसोऽर्थानुकूल्येन तुष्टिरूर्जा रुचिर्बलम्| सुख़ोपभोगता च स्याद्व्याधेश्चातः परिक्षयः| लौल्यादिजन्यरुचौ भेषजयोगेनान्नकल्पनं कार्यम् लौल्याद् दोषक्षयाद्व्याधिवैषम्येण च या रुचिः| तासु पथ्योपचारज्ञो योगेनाद्यं विकल्पयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svarasthasya doShasaMshodhanakAlaH , Aturasya shodhanam (26) · Śloka 26
ಶೀತೋಷ್ಣವರ್ಷಾನಿಚಿತಂ ಚೈತ್ರಶ್ರಾವಣಕಾರ್ತಿಕೇ| ಕ್ರಮಾತ್ಸಾಧಾರಣೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಾತಪಿತ್ತಂ ಹರೇದ್ ದ್ರುತಮ್| ಪ್ರಾವೃಟ್ಶರದ್ವಸನ್ತಾನಾಂ ಮಾಸೇಷ್ವೇತೇಷು ವಾ ಹರೇತ್| ಸಾಧಾರಣೇಷು ವಿಧಿನಾ ತ್ರಿಮಾಸಾನ್ತರಿತಾನ್ ಮಲಾನ್| ಕೃತ್ವಾ ಶೀತೋಷ್ಣವೃಷ್ಟೀನಾಂ ಪ್ರತೀಕಾರಂ ಯಥಾಯಥಮ್| ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ ಕ್ರಿಯಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾಂ ಕ್ರಿಯಾಕಾಲಂ ನ ಹಾಪಯೇತ್||೨೬||
शीतोष्णवर्षानिचितं चैत्रश्रावणकार्तिके| क्रमात्साधारणे श्लेष्मवातपित्तं हरेद् द्रुतम्| प्रावृट्शरद्वसन्तानां मासेष्वेतेषु वा हरेत्| साधारणेषु विधिना त्रिमासान्तरितान् मलान्| कृत्वा शीतोष्णवृष्टीनां प्रतीकारं यथायथम्| प्रयोजयेत् क्रियां प्राप्तां क्रियाकालं न हापयेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guNAlABe anyA kriyA prayojyA svalpaguNalABe~api saivAnuvartanIyA (27) · Śloka 27
ಸಪ್ತಾಹೇನ ಗುಣಾಲಾಭೇ ಕ್ರಿಯಾಮನ್ಯಾಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಪೂರ್ವಸ್ಯಾಂ ಶಾನ್ತವೇಗಾಯಾಂ ನ ಕ್ರಿಯಾಸಙ್ಕರೋ ಹಿತಃ| ಗುಣೇಽಲ್ಪೇಽಪಿ ತು ತಾಮೇವ ವಿಶೇಷೋತ್ಕರ್ಷಲಬ್ಧಯೇ||೨೭||
सप्ताहेन गुणालाभे क्रियामन्यां प्रयोजयेत्| पूर्वस्यां शान्तवेगायां न क्रियासङ्करो हितः| गुणेऽल्पेऽपि तु तामेव विशेषोत्कर्षलब्धये||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nRupatiBeShajam (28) · Śloka 28
ಭೇಷಜಂ ನೃಪತೇರ್ಹೃದ್ಯಮಲ್ಪಮಲ್ಪಾತ್ಯಯಂ ಶುಚಿಃ| ಶುದ್ಧಾಗಮಂ ಬಹುಗುಣಂ ಬಹುಕೃತ್ವಃ ಪ್ರಯೋಜಿತಮ್| ಅನನ್ಯಕಾರ್ಯೋಽವಹಿತಃ ತಥಾ ತನ್ಮನ್ತ್ರಿಸಮ್ಮತಃ| ಆಸ್ವಾದಿತಂ ಪರಿಚರೈಃ ಸ್ವಯಞ್ಚಾನು ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೨೮||
भेषजं नृपतेर्हृद्यमल्पमल्पात्ययं शुचिः| शुद्धागमं बहुगुणं बहुकृत्वः प्रयोजितम्| अनन्यकार्योऽवहितः तथा तन्मन्त्रिसम्मतः| आस्वादितं परिचरैः स्वयञ्चानु प्रयोजयेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhyastadeshajameva hitamauShadham, tacca amRutabheShajam (29-30) · Śloka 30
ಉಚಿತೋ ಯಸ್ಯ ಯೋ ದೇಶಸ್ತಜ್ಜಂ ತಸ್ಯೌಷಧಂ ಹಿತಮ್| ದೇಶೇಽನ್ಯತ್ರಾಪಿ ವಸತಸ್ತತ್ತುಲ್ಯಗುಣಜನ್ಮ ಚ| ವೀರ್ಯವದ್ಭಾವಿತಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ವರಸೈರಸಕೃಲ್ಲಘು| ರಸಗನ್ಧಾದಿಸಮ್ಪನ್ನಂ ಕಾಲೇ ಜೀರ್ಣೇ ಚ ಮಾತ್ರಯಾ| ಏಕಾಗ್ರಮನಸಾ ಯುಕ್ತಂ ಭೈಷಜ್ಯಮಮೃತಾಯತೇ||೨೯|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಭೇಷಜಾ- ವಚಾರಣೀಯೋ ನಾಮ ತ್ರಯೋವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೦||
उचितो यस्य यो देशस्तज्जं तस्यौषधं हितम्| देशेऽन्यत्रापि वसतस्तत्तुल्यगुणजन्म च| वीर्यवद्भावितं सम्यक् स्वरसैरसकृल्लग़ु| रसगन्धादिसम्पन्नं काले जीर्णे च मात्रया| एकाग्रमनसा युक्तं भैषज्यममृतायते||२९|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने भेषजा- वचारणीयो नाम त्रयोविंशोऽध्यायः||३०||
🔊 Audio coming soon