Adhikarana atha sirAvyadhavidhirnAma ShaTtriMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതഃ സിരാവ്യധവിധം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः सिराव्यधविधं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ratkavirecanAdisAdhyavikAreShu sirAvyadhasya prAdhAnyam (2) · Śloka 2
ബഹവോ ഹി രക്താവസേചനോപായാഃ പ്രാഗഭിഹിതാസ്തേഷാമന്യേഷാം ച വിരേകാദീനാമുപക്രമാണാം തത്സാധ്യേഷ്വാമയേഷു സിരാവ്യധഃ പ്രധാനമ്| അമുനാ ഹി തേ സമൂലാഃ ശോഷമായന്തി കേദാരസേതുഭേദേന ശല്യാദയ ഇവ||൨||
बहवो हि रक्तावसेचनोपायाः प्रागभिहितास्तेषामन्येषां च विरेकादीनामुपक्रमाणां तत्साध्येष्वामयेषु सिराव्यधः प्रधानम्| अमुना हि ते समूलाः शोषमायन्ति केदारसेतुभेदेन शल्यादय इव||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAvyadhaprashaMsA (3) · Śloka 3
തഥാ ച- സിരാവ്യധിശ്ചികിത്സാര്ധം സമ്പൂര്ണം വാ ചികിത്സിതമ്| ശല്യതന്ത്രേ സ്മൃതോ യദ്വദ്ബസ്തിഃ കായചികിത്സിതേ| യഥാ രക്തമധിഷ്ഠാനം വികാരാണാം വികാരിണാമ്| അന്യന്ന ഹി തഥാ ദൂഷ്യം കര്മേദം പ്രഥമം തതഃ||൩||
तथा च- सिराव्यधिश्चिकित्सार्धं सम्पूर्णं वा चिकित्सितम्| शल्यतन्त्रे स्मृतो यद्वद्बस्तिः कायचिकित्सिते| यथा रक्तमधिष्ठानं विकाराणां विकारिणाम्| अन्यन्न हि तथा दूष्यं कर्मेदं प्रथमं ततः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktasya dUShyatvaM samAntara~jca (4) · Śloka 4
തത്രാമ്ബു ശരീരമാഹാരസാരഭൂതം രസാഖ്യമവികൃതമവികൃതേന തേജസാ രഞ്ജിതമിന്ദ്രഗോപാകാരം ച ശശശോണിതഗുഞ്ജാഫലാലക്തകപദ്മസുവര്ണവര്ണം ധൌതം ച വിരജ്യമാനം മധുരമീഷല്ലവണം സ്നിഗ്ധമസംഹതമശീതോഷ്ണം ഗുരു പിത്തൈകചയപ്രകോപോപശമനം സൌമ്യാഗ്നേയം പ്രകൃത്യാ രക്തമാഹുസ്തഥാ ദോഷമ്| ദൂഷ്യമിതി കേചിത്| ഉഭയാത്മകമന്യേ||൪||
तत्राम्बु शरीरमाहारसारभूतं रसाख़्यमविकृतमविकृतेन तेजसा रञ्जितमिन्द्रगोपाकारं च शशशोणितगुञ्जाफलालक्तकपद्मसुवर्णवर्णं धौतं च विरज्यमानं मधुरमीषल्लवणं स्निग्धमसंहतमशीतोष्णं गुरु पित्तैकचयप्रकोपोपशमनं सौम्याग्नेयं प्रकृत्या रक्तमाहुस्तथा दोषम्| दूष्यमिति केचित्| उभयात्मकमन्ये||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddharaktakAryam (5) · Śloka 5
തച്ചൈവംവിധമേവ വിധിവദാഹാരവിഹാരാഭ്യാസാദ്വിശുദ്ധം ബലവര്ണസുഖായുഷാം യോനിഃ||൫||
तच्चैवंविधमेव विधिवदाहारविहाराभ्यासाद्विशुद्धं बलवर्णसुख़ायुषां योनिः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTaraktakAryam (6) · Śloka 6
ഇതരഥാ പുനഃ ശരത്കാലസ്വഭാവാദേവ വാ പ്രദുഷ്ടമഭിഷ്യന്ദാധിമന്ഥശുക്ലാര്മതിമിരരക്തരാജീശിരസ്തോദഭേദദാഹകണ്ഡൂകര്ണരോഗമുഖപാകപൂതിഘ്രാണാസ്യോപദേഹത്വഗുല്മപ്ലീഹവിദ്രധിവീസര്പജ്വരരക്തപിത്തകുഷ്ഠപിടകാശ്ലീപദോപദംശശങ്ഖശോഫവാതശോണിതരക്തമേഹക്ഷുദ്രരോഗാഗ്നിസ്വരനാശാങ്ഗഗൌരവസാദാരോചകാമ്ലോദ്ഗാരലവണാസ്യതാക്രോധമോഹസ്വേദമദമൂര്ച്ഛായസംന്യാസകമ്പതന്ദ്രാദീനാമ്||൬||
इतरथा पुनः शरत्कालस्वभावादेव वा प्रदुष्टमभिष्यन्दाधिमन्थशुक्लार्मतिमिररक्तराजीशिरस्तोदभेददाहकण्डूकर्णरोगमुख़पाकपूतिग़्राणास्योपदेहत्वगुल्मप्लीहविद्रधिवीसर्पज्वररक्तपित्तकुष्ठपिटकाश्लीपदोपदंशशङ्ख़शोफवातशोणितरक्तमेहक्षुद्ररोगाग्निस्वरनाशाङ्गगौरवसादारोचकाम्लोद्गारलवणास्यताक्रोधमोहस्वेदमदमूर्च्छायसंन्यासकम्पतन्द्रादीनाम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktadoShajavikArANAM lakShaNantatra sirovyadhopadeshashca (7) · Śloka 7
തേ ച ശീതോഷ്ണാസ്നിഗ്ധരൂക്ഷദ്യൈഃ സര്വദോഷപ്രതിപക്ഷൈഃ സമ്യഗപ്യുപക്രാന്താഃ സാധ്യാ അപി ന സിദ്ധ്യന്തി| തേ ച രക്തപ്രകോപജാഃ തസ്മാത്തേഷ്വത്യുദ്രിക്തരക്തവിസ്രാവണായ യഥാസ്വം സിരാം വിദ്ധ്യേത്||൭||
ते च शीतोष्णास्निग्धरूक्षद्यैः सर्वदोषप्रतिपक्षैः सम्यगप्युपक्रान्ताः साध्या अपि न सिद्ध्यन्ति| ते च रक्तप्रकोपजाः तस्मात्तेष्वत्युद्रिक्तरक्तविस्रावणाय यथास्वं सिरां विद्ध्येत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAvyadhAnarhaH apavAdashca (8) · Śloka 8
ന തു സ്നേഹപീതകൃതപഞ്ചകര്മാന്യതമഗര്ഭിണീസൂതികാജീര്ണകാമലാക്ലീബോനഷോഡശാതീതസപ്തതിവര്ഷാഭിഘാതാതിസ്രുതരക്താദുഷ്ടരക്താസ്നിഗ്ധാതിസ്നിഗ്ധാസ്വിന്നാക്ഷേപകപക്ഷാഘാതാതിസാരച്ഛര്ദിശ്വാസകാസോദരരക്തപിത്താര്ശഃ പാണ്ഡുരോഗഃ സര്വാങ്ഗശോഫപീഡിതാനാമ്| ന ചാവ്യധനീയാശ്ചായന്ത്രിതാനുത്ഥിതാഃ സിരാഃ ന തിര്യങ് ന ചാതിശീരോഷ്ണവര്ഷവാതാഭ്രേഷു| തത്ര സ്നേഹപീതാദിഷു സമ്യഗ്വിദ്ധാ അപി സിരാ ന സ്രവന്ത്യതിസ്രവന്തി വാ സമ്യക് സ്നിഗ്ധസ്വിന്നസ്യ പുനര്ദ്രവീഭൂതാ ദോഷാഃ ശോണിതമനുപ്രവിഷ്ടാഃ സമ്യക് പ്രച്യവന്തേ| ന ത്വേഷ നിഷേധോ വിഷസംസൃഷ്ടാപസര്ഗാത്യയികവ്യാധിഷു||൮||
न तु स्नेहपीतकृतपञ्चकर्मान्यतमगर्भिणीसूतिकाजीर्णकामलाक्लीबोनषोडशातीतसप्ततिवर्षाभिग़ातातिस्रुतरक्तादुष्टरक्तास्निग्धातिस्निग्धास्विन्नाक्षेपकपक्षाग़ातातिसारच्छर्दिश्वासकासोदररक्तपित्तार्शः पाण्डुरोगः सर्वाङ्गशोफपीडितानाम्| न चाव्यधनीयाश्चायन्त्रितानुत्थिताः सिराः न तिर्यङ् न चातिशीरोष्णवर्षवाताभ्रेषु| तत्र स्नेहपीतादिषु सम्यग्विद्धा अपि सिरा न स्रवन्त्यतिस्रवन्ति वा सम्यक् स्निग्धस्विन्नस्य पुनर्द्रवीभूता दोषाः शोणितमनुप्रविष्टाः सम्यक् प्रच्यवन्ते| न त्वेष निषेधो विषसंसृष्टापसर्गात्ययिकव्याधिषु||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratirogaM vyadhyasirAnirdeshaH (9) · Śloka 9
പ്രതിരോഗം തു വ്യധം പ്രതി വിഭാഗഃ| ശിരോനേത്രരോഗേഷു ലാലാട്യാമുപനാസ്യാമപാങ്ഗ്യം വാ| കര്ണരോഗേഷു പരിതഃ കര്ണൌ| നാസാരോഗേഷു നാസാഗ്രേ| പ്രതിശ്യായേ തു നാസാലലാടസ്ഥാഃ| മുഖരോഗേഷു ജിഹ്വൌഷ്ഠഹനുതാലുഗാഃ| ജത്രൂര്ധ്വഗ്രന്ഥിഷു ഗ്രീവാകര്ണശങ്ഖമൂര്ധഗാഃ| അപസ്മാരേ ഹനുസന്ധിമധ്യഗാഃ| ഉന്മാദേ തൂരോऽപാങ്ഗലലാടഗാഃ| വിദ്രധൌ പാറ്ശ്വശൂലേ ച പാര്ശ്വകക്ഷാസ്തനാന്തരസ്ഥാഃ| ചതുര്ഥകേ സ്കന്ധാധോഗതാമന്യതരപാര്ശ്വശ്രയാമ്| തൃതീയകേംऽസയോരന്തരേ ത്രികസന്ധിമധ്യഗതാമ്| പ്രവാഹികായാം ശൂലിന്യാം ശ്രോണ്യാഃ സമന്താദ് ദ്വ്യങ്ഗുലേ നിര്വൃത്തോപദംശശുക്രവ്യാപത്സു മേഢ്രേ| ഗലഗണ്ഡ ഊരുമൂലസംശ്രിതാമ്| ഗൃധ്രസ്യാം ജാനുസന്ധേരുപര്യധോ വാ ചതുരങ്ഗുലേ| അപച്യാമിന്ദ്രബസ്തേരധസ്താദ് ദ്വ്യങ്ഗുലേ| ക്രോഷ്ടുകശീര്ഷേ സക്ഥിവാതരുജാസു ച ഗുല്ഫസ്യോപരിഷ്ടാച്ചതുരങ്ഗുലേ| ശ്ലീപദേഷു യഥാസ്വം വക്ഷ്യതേ| ദാഹഹര്ഷചിപ്പവാതശോണിതവാതകണ്ടകവിദാരികാപാദദാരീപ്രഭൃതിഷു പാദരോഗേഷു ക്ഷിപ്രമര്മണ ഉപരിഷ്ടാദ് ദ്വ്യങ്ഗുലേ| ഏതേനേതരസക്ഥിബാഹൂ വ്യാഖ്യാതൌ| വിശേഷതസ്തു വാമഭാഗാഭ്യന്തരതോ ബാഹുമധ്യേ പ്ലീഹോദരേ| ഏവമേവ ദക്ഷിണേ ബാഹൌ യകൃദാഖ്യേ| തഥാ കാസശ്വാസയോരപ്യാദിശന്തി| ഗൃധ്രസ്യാമിവ വിശ്വാച്യമ്| ബാഹുശോഷാപബാഹുകയോരപ്യേകേ| അദൃശ്യമാനാസു ത്വേതാസ്വതിവൃദ്ധസ്യ വ്യാധേരന്യവ്യാധ്യുക്താനാമാപി യഥാസന്നം വ്യധഃ||൯||
प्रतिरोगं तु व्यधं प्रति विभागः| शिरोनेत्ररोगेषु लालाट्यामुपनास्यामपाङ्ग्यं वा| कर्णरोगेषु परितः कर्णौ| नासारोगेषु नासाग्रे| प्रतिश्याये तु नासाललाटस्थाः| मुख़रोगेषु जिह्वौष्ठहनुतालुगाः| जत्रूर्ध्वग्रन्थिषु ग्रीवाकर्णशङ्ख़मूर्धगाः| अपस्मारे हनुसन्धिमध्यगाः| उन्मादे तूरोऽपाङ्गललाटगाः| विद्रधौ पाऱ्श्वशूले च पार्श्वकक्षास्तनान्तरस्थाः| चतुर्थके स्कन्धाधोगतामन्यतरपार्श्वश्रयाम्| तृतीयकेंऽसयोरन्तरे त्रिकसन्धिमध्यगताम्| प्रवाहिकायां शूलिन्यां श्रोण्याः समन्ताद् द्व्यङ्गुले निर्वृत्तोपदंशशुक्रव्यापत्सु मेढ्रे| गलगण्ड ऊरुमूलसंश्रिताम्| गृध्रस्यां जानुसन्धेरुपर्यधो वा चतुरङ्गुले| अपच्यामिन्द्रबस्तेरधस्ताद् द्व्यङ्गुले| क्रोष्टुकशीर्षे सक्थिवातरुजासु च गुल्फस्योपरिष्टाच्चतुरङ्गुले| श्लीपदेषु यथास्वं वक्ष्यते| दाहहर्षचिप्पवातशोणितवातकण्टकविदारिकापाददारीप्रभृतिषु पादरोगेषु क्षिप्रमर्मण उपरिष्टाद् द्व्यङ्गुले| एतेनेतरसक्थिबाहू व्याख़्यातौ| विशेषतस्तु वामभागाभ्यन्तरतो बाहुमध्ये प्लीहोदरे| एवमेव दक्षिणे बाहौ यकृदाख़्ये| तथा कासश्वासयोरप्यादिशन्ति| गृध्रस्यामिव विश्वाच्यम्| बाहुशोषापबाहुकयोरप्येके| अदृश्यमानासु त्वेतास्वतिवृद्धस्य व्याधेरन्यव्याध्युक्तानामापि यथासन्नं व्यधः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAvyadhAtprAgupakalpanIyam (10) · Śloka 10
പ്രാഗേവ ചോപകല്പയേച്ഛയനാസനോദകുമ്ഭവസ്ത്രപട്ടാദി| തഥാ യഥാലാഭം ച തഗരൈലാശീതശിവകുഷ്ഠപാഠാവിഡങ്ഗഭദ്രദാരുത്രികടുകാഗാരധൂമഹരിദ്രാര്കാങ്കുരനക്തമാലചൂര്ണമ്-അസൃക്സ്ത്രാവണായ| അസൃക്സ്ഥാപനായ ച ലോധ്രമധുകപ്രിയങ്ഗുപത്തങ്ഗഗൈരികരസാഞ്ജനശാല്മലീശങ്ഖയവഗോധൂമമാഷചൂര്ണമ്| വടാശ്വത്ഥാശ്വകര്ണപലാശബിഭീതകസര്ജാര്ജുനധന്വനധാതകീസാലസാരാരിമേദതിന്ദുകത്വഗങ്കുരനിര്യാസ-ശ്രീവേഷ്ടകമൃത്കപാലമൃണാലാഞ്ജനചൂര്ണമ്| ക്ഷൌമമഷീലാക്ഷാസമുദ്രഫേനചൂര്ണം വാ| തഥാന്യച്ചാതിസ്രുതരക്തവ്യാപത്പ്രതീകാരോപകരണമ്| സജ്ജോപകരണേ ഹി വൈദ്യോ ന മോഹമാപ്നോതി||൧൦||
प्रागेव चोपकल्पयेच्छयनासनोदकुम्भवस्त्रपट्टादि| तथा यथालाभं च तगरैलाशीतशिवकुष्ठपाठाविडङ्गभद्रदारुत्रिकटुकागारधूमहरिद्रार्काङ्कुरनक्तमालचूर्णम्-असृक्स्त्रावणाय| असृक्स्थापनाय च लोध्रमधुकप्रियङ्गुपत्तङ्गगैरिकरसाञ्जनशाल्मलीशङ्ख़यवगोधूममाषचूर्णम्| वटाश्वत्थाश्वकर्णपलाशबिभीतकसर्जार्जुनधन्वनधातकीसालसारारिमेदतिन्दुकत्वगङ्कुरनिर्यास-श्रीवेष्टकमृत्कपालमृणालाञ्जनचूर्णम्| क्षौममषीलाक्षासमुद्रफेनचूर्णं वा| तथान्यच्चातिस्रुतरक्तव्यापत्प्रतीकारोपकरणम्| सज्जोपकरणे हि वैद्यो न मोहमाप्नोति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAvyadhavidhiH (11) · Śloka 11
അഥ കൃതസ്വസ്ത്യയനമാതുരം വ്യാധിബലസാത്മ്യാദ്യവേക്ഷ്യ സ്നിഗ്ധം ജാങ്ഗലരസം യവാഗൂം വാ പായയിത്വ മുഹൂര്തമാത്രമാശ്വാസിതം പൂര്വാ~ഹ്ണേऽപരാഹ്ണേ വാങ്ഗാരതാപോഷ്ണബാഷ്പാന്യതരേണ സ്വിന്നം ജാനൂച്ഛ്രിതേ മൃദാവാസനേ ജാനുനിഹിതകൂര്പരം സമസ്ഥിതപാദം പ്രത്യാദിത്യമുപവേശയേത്| കേശാന്തേ ച പ്ലോതചര്മവല്കലപട്ടാന്യതമേന ബധ്നീയാത്| തതശ്ചായതേന വസ്ത്രാങ്ഗഷ്ഠഗര്ഭേണ മുഷ്ടിദ്വയേനാതുരോ യഥാസ്വം മന്യേ നിപീഡയേദ്ദന്തൈശ്ച ദന്താന്| ഗണ്ഡൌ ചാധ്മാപയേത്| പുരുഷശ്ചൈനം പൃഷ്ഠതോ വസ്ത്രകൃകാടികാന്തരന്യസ്തവാമപ്രദേശിനീകോ നാതിഗാഢം ഗ്രീവായാം പരിക്ഷിപ്യ വേഷ്ടയന് വസ്ത്രം പ്രാണാനബാധമാനോ യന്ത്രയേദിത്യേഷോऽന്തര്മുഖവര്ജ്യാനാം സിരാണാം വ്യധനേ യന്ത്രവിധിഃ| തതശ്ചാസ്യ വൈദ്യോऽങ്ഗുഷ്ഠനിഷ്ടബ്ധയാ മധ്യമാങ്ഗുല്യാ സിരാം താഡയേത്| ഉത്ഥിതാഞ്ച സ്പന്ദമാനാം സ്പര്ശദാം വാഭിലക്ഷ്യ വാമഹസ്തേന കുഠാരികാമൂര്ധ്വദണ്ഡാം കൃത്വാ സിരാമധ്യേ ന്യസ്യ ലക്ഷയിത്വാ ച തഥൈവ ച മധ്യമാങ്ഗുല്യാ താഡയേദങ്ഗുഷ്ഠോദരേണ വാ പീഡയേത്| ഗൂഢബഹലത്വക് പ്രതിച്ഛാന്നായാമങ്ഗുഷ്ഠപീഡാനാദുന്നമനമുപലക്ഷയേത്| ഉത്കസനേന ക്രോധസംരമ്ഭേണ ചാപൂര്യന്തേ സിരാഃ||൧൧||
अथ कृतस्वस्त्ययनमातुरं व्याधिबलसात्म्याद्यवेक्ष्य स्निग्धं जाङ्गलरसं यवागूं वा पाययित्व मुहूर्तमात्रमाश्वासितं पूर्वा~ह्णेऽपराह्णे वाङ्गारतापोष्णबाष्पान्यतरेण स्विन्नं जानूच्छ्रिते मृदावासने जानुनिहितकूर्परं समस्थितपादं प्रत्यादित्यमुपवेशयेत्| केशान्ते च प्लोतचर्मवल्कलपट्टान्यतमेन बध्नीयात्| ततश्चायतेन वस्त्राङ्गष्ठगर्भेण मुष्टिद्वयेनातुरो यथास्वं मन्ये निपीडयेद्दन्तैश्च दन्तान्| गण्डौ चाध्मापयेत्| पुरुषश्चैनं पृष्ठतो वस्त्रकृकाटिकान्तरन्यस्तवामप्रदेशिनीको नातिगाढं ग्रीवायां परिक्षिप्य वेष्टयन् वस्त्रं प्राणानबाधमानो यन्त्रयेदित्येषोऽन्तर्मुख़वर्ज्यानां सिराणां व्यधने यन्त्रविधिः| ततश्चास्य वैद्योऽङ्गुष्ठनिष्टब्धया मध्यमाङ्गुल्या सिरां ताडयेत्| उत्थिताञ्च स्पन्दमानां स्पर्शदां वाभिलक्ष्य वामहस्तेन कुठारिकामूर्ध्वदण्डां कृत्वा सिरामध्ये न्यस्य लक्षयित्वा च तथैव च मध्यमाङ्गुल्या ताडयेदङ्गुष्ठोदरेण वा पीडयेत्| गूढबहलत्वक् प्रतिच्छान्नायामङ्गुष्ठपीडानादुन्नमनमुपलक्षयेत्| उत्कसनेन क्रोधसंरम्भेण चापूर्यन्ते सिराः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vishiShTasirAvyadhanArthaM yantraNAdinirdeshaH (12) · Śloka 12
അങ്ഗുഷ്ഠേന തു നാസാഗ്രമുന്നമയ്യ വ്രീഹിമുഖേനോപനാസികാം വിധ്യേത്| ഉന്നമിതവിദഷ്ടാഗ്രജിഹ്വസ്യാധോജിഹ്വായാഃ| വിവൃതാസ്യസ്യ താലുനി ദന്തമൂലേ ച| ഗ്രീവാസിരാസു സ്തനയോരുപരി യന്ത്രയേത്| ഉദരോരസോഃ പ്രസാരിതോരസ്കസ്യോന്നമിതശിരസഃ| ബാഹുഭ്യാമവലമ്ബമാനസ്യ പാര്ശ്വയോഃ| ഉന്നതമേഢ്രസ്യ മേഢ്രേ| ശ്രോണിപൃഷ്ഠസ്കന്ധേഷൂന്നമിതപൃഷ്ഠസ്യാവാക്ശിരസ ഉപവിഷ്ടസ്യ| വിശ്വാചീഗൃധ്രസ്യോരനാകുഞ്ചിതേ കൂര്പരേ ജാനുനി വാ സുഖോപവിഷ്ടസ്യ ഗൂഢാങ്ഗുഷ്ഠബദ്ധമുഷ്ടേര്വ്യധനീയപ്രദേശസ്യോപരി ചതുരങ്ഗുലേ പ്ലോതാദ്യന്യതമേന ച ബധ്വാ ഹസ്തസിരാമ്| ഏവമേകപാദം സുസംസ്ഥിതം സ്ഥാപയിത്വാऽന്യപാദമീഷത്സങ്കുചിതം തസ്യോപരി നിധായ ജാനുസന്ധേരധോ ഹസ്താഭ്യാമാഗുല്ഫം നിപീഡ്യ പൂര്വവദ്ബധ്വാ പാദസിരാം വിധ്യേത്| തത്ര തത്ര ച തൈസ്തേരുപായൈര്വികല്പ്യ യന്ത്രയേത്||൧൨||
अङ्गुष्ठेन तु नासाग्रमुन्नमय्य व्रीहिमुख़ेनोपनासिकां विध्येत्| उन्नमितविदष्टाग्रजिह्वस्याधोजिह्वायाः| विवृतास्यस्य तालुनि दन्तमूले च| ग्रीवासिरासु स्तनयोरुपरि यन्त्रयेत्| उदरोरसोः प्रसारितोरस्कस्योन्नमितशिरसः| बाहुभ्यामवलम्बमानस्य पार्श्वयोः| उन्नतमेढ्रस्य मेढ्रे| श्रोणिपृष्ठस्कन्धेषून्नमितपृष्ठस्यावाक्शिरस उपविष्टस्य| विश्वाचीगृध्रस्योरनाकुञ्चिते कूर्परे जानुनि वा सुख़ोपविष्टस्य गूढाङ्गुष्ठबद्धमुष्टेर्व्यधनीयप्रदेशस्योपरि चतुरङ्गुले प्लोताद्यन्यतमेन च बध्वा हस्तसिराम्| एवमेकपादं सुसंस्थितं स्थापयित्वाऽन्यपादमीषत्सङ्कुचितं तस्योपरि निधाय जानुसन्धेरधो हस्ताभ्यामागुल्फं निपीड्य पूर्ववद्बध्वा पादसिरां विध्येत्| तत्र तत्र च तैस्तेरुपायैर्विकल्प्य यन्त्रयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAnavisheSheNa shastravisheShaH shAstrapAtanamaryAdA ca (13) · Śloka 13
തത്ര മാംസലേഷ്വവകാശേഷു യവമാത്രം വ്രീഹിമുഖേന| അതോऽന്യഥാര്ധയവമാത്രം വ്രീഹിമാത്രം വാ അസ്ഥ്നാമുപരി കുഠാരികയാര്ധയവമാത്രമ്| സര്വത്ര ചാനുത്തനാവഗാഢമൃജ്വസങ്കീര്ണം മര്മാദ്യനുപഘാതിസിരാമധ്യേ ശസ്ത്രമാശു പാതയേത്||൧൩||
तत्र मांसलेष्ववकाशेषु यवमात्रं व्रीहिमुख़ेन| अतोऽन्यथार्धयवमात्रं व्रीहिमात्रं वा अस्थ्नामुपरि कुठारिकयार्धयवमात्रम्| सर्वत्र चानुत्तनावगाढमृज्वसङ्कीर्णं मर्माद्यनुपग़ातिसिरामध्ये शस्त्रमाशु पातयेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagviddhalakShaNam (14) · Śloka 14
ഏകപ്രഹാരാഭിഹതാ ധാരയാ യാ സ്രവേദസൃക്| മുഹൂര്തരുദ്ധാ തിഷ്ഠേച്ച സമ്യഗ്വിദ്ധേതി താം വിദുഃ|൧൪|
एकप्रहाराभिहता धारया या स्रवेदसृक्| मुहूर्तरुद्धा तिष्ठेच्च सम्यग्विद्धेति तां विदुः|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alpadurviddhAtividdhalakShaNAni (14) · Śloka 14
അല്പകാലം വഹത്യല്പം ദുര്വിദ്ധാ തൈലചൂര്ണനൈഃ| സശബ്ദമതിവിദ്ധാ തു സ്രവേദ് ദുഃഖേന ധാര്യതേ|൧൪|
अल्पकालं वहत्यल्पं दुर्विद्धा तैलचूर्णनैः| सशब्दमतिविद्धा तु स्रवेद् दुःख़ेन धार्यते|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagviddhAnAmapyavahanakAraNAni tatropAyAshca (14) · Śloka 14
സമ്യഗ്വിദ്ധാനാമപി ച സിരാണാവഹനകാരണാനി മൂര്ച്ഛാം ഭയം യന്ത്രശൈഥില്യമതിഗാഢത്വമത്യാശിതതാ ക്ഷാമത്വം കുണ്ഠശസ്ത്രവ്യധോ മൂത്രിതോച്ചാരിതത്വം ദുഃസ്വിന്നതാ കഫാവൃതവ്രണദ്വാരതാ ചേതി| അഥാപ്രവൃത്തികാരണം അഥാസ്വമുപലക്ഷ്യ പ്രതികുര്യാത്| തഗരാദിചൂര്ണേന ച തൈലലവണപ്രഗാഢേന സിരാമുഖമവചൂര്ണയേത്| പൃഷ്ഠമധ്യേ ചാതുരം പീഡയേത്| ഏവം സാധു വഹതി|൧൪|
सम्यग्विद्धानामपि च सिराणावहनकारणानि मूर्च्छां भयं यन्त्रशैथिल्यमतिगाढत्वमत्याशितता क्षामत्वं कुण्ठशस्त्रव्यधो मूत्रितोच्चारितत्वं दुःस्विन्नता कफावृतव्रणद्वारता चेति| अथाप्रवृत्तिकारणं अथास्वमुपलक्ष्य प्रतिकुर्यात्| तगरादिचूर्णेन च तैललवणप्रगाढेन सिरामुख़मवचूर्णयेत्| पृष्ठमध्ये चातुरं पीडयेत्| एवं साधु वहति|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyakpravRutte upacArAH (14) · Śloka 14
സമ്യക്പ്രവൃത്തേ കഫാനിലോപശമനരക്താച്ഛേദനാര്ഥമുഷ്ണലവണതൈലബിന്ദുഭിഃ സിരാമുഖം സിഞ്ചേത്|൧൪|
सम्यक्प्रवृत्ते कफानिलोपशमनरक्ताच्छेदनार्थमुष्णलवणतैलबिन्दुभिः सिरामुख़ं सिञ्चेत्|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTaraktameva sravecCuddhantu svayaM tiShThet (14) · Śloka 14
അഗ്രേ സ്രവതി ദുഷ്ടാസ്രം കുസുമ്ഭാദിവ പീതികാ| സമ്യക് സ്രുത്വാ സ്വയം തിഷ്ഠേച്ഛുദ്ധന്തദിതി നാഹരേത്|൧൪|
अग्रे स्रवति दुष्टास्रं कुसुम्भादिव पीतिका| सम्यक् स्रुत्वा स्वयं तिष्ठेच्छुद्धन्तदिति नाहरेत्|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktasrAvasamaye mUrcCAyAM pratikAraH (14) · Śloka 14
യസ്യ തു സ്രവതി രക്തേ മൂര്ച്ഛാ ജായതേ തസ്യ വിമുച്യ യന്ത്രം ശീതസലിലറ്ദ്രപാണിസ്പര്ശേന വ്യജനവായുനാ ശ്രോത്രസുഖേന വചസാ സമാശ്വാസയന്നുപശമയ്യ മൂര്ച്ഛാം പുനഃ സ്രാവയേത്| പുനമൂര്ച്ഛത്യപരേദ്യുസ്ത്ര്യഹേऽപി വാ||൧൪||
यस्य तु स्रवति रक्ते मूर्च्छा जायते तस्य विमुच्य यन्त्रं शीतसलिलऱ्द्रपाणिस्पर्शेन व्यजनवायुना श्रोत्रसुख़ेन वचसा समाश्वासयन्नुपशमय्य मूर्च्छां पुनः स्रावयेत्| पुनमूर्च्छत्यपरेद्युस्त्र्यहेऽपि वा||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rudhirAvasecanapramANam (15) · Śloka 15
പരമം തു രുധിരാവസേചനപ്രമാണം പ്രസ്ഥഃ| അതോऽന്യഥാ വ്യാധിദേഹര്തുബലമപേക്ഷേത||൧൫||
परमं तु रुधिरावसेचनप्रमाणं प्रस्थः| अतोऽन्यथा व्याधिदेहर्तुबलमपेक्षेत||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srutaraktasya varNAdiBedaiH parIkShaNaM vAtAdiduShTaraktalakShaNa~jca (16) · Śloka 16
തത്ര ഫേനിലമരുണം ശ്യാവമച്ഛം രൂക്ഷമസ്കന്ദി കഷായാനുരസം ലോഹഗന്ധി വേഗസ്രാവി ശീതഞ്ച രക്തം വാതാത്| ഗൃഹധൂമാഞ്ജനോദകകൃഷ്ണം പീതം ഹരിതം വിസ്രം മത്സ്യഗന്ധി കടുത്വാന്മക്ഷികാऽനിഷ്ടമൌഷ്ണ്യാദസ്കന്ദി സചന്ദ്രകം ഗോമൂത്രാഭം ച പിത്താത്| കോവിദാരപുഷ്പഗൈരികോദകപാണ്ഡുശീതം സ്നിഗ്ധം സ്കന്ദി ഘനം പിച്ഛിലം തന്തുമദബ്രണദ്വാരാവസാദി ലവണരസം വസാഗന്ധി ച കഫാത്| ദ്വന്ദ്വസങ്കീര്ണം സംസര്ഗാത്| കംസനീലമാവിലം ദുര്ഗന്ധഞ്ച സന്നിപാതാത്| ശുദ്ധമുക്തം പ്രാക്||൧൬||
तत्र फेनिलमरुणं श्यावमच्छं रूक्षमस्कन्दि कषायानुरसं लोहगन्धि वेगस्रावि शीतञ्च रक्तं वातात्| गृहधूमाञ्जनोदककृष्णं पीतं हरितं विस्रं मत्स्यगन्धि कटुत्वान्मक्षिकाऽनिष्टमौष्ण्यादस्कन्दि सचन्द्रकं गोमूत्राभं च पित्तात्| कोविदारपुष्पगैरिकोदकपाण्डुशीतं स्निग्धं स्कन्दि ग़नं पिच्छिलं तन्तुमदब्रणद्वारावसादि लवणरसं वसागन्धि च कफात्| द्वन्द्वसङ्कीर्णं संसर्गात्| कंसनीलमाविलं दुर्गन्धञ्च सन्निपातात्| शुद्धमुक्तं प्राक्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktasrAvaNottaravidhiH (17) · Śloka 17
തതഃ സ്രുതരക്തസ്യ വ്യധമനുലോമമങ്ഗുഷ്ഠേനോപരുധ്യ ശനൈഃ ശനൈര്യന്ത്രമപനീയാശ്വാസയേത്| സതൈലം ച പ്ലോതം സിരാമുഖേ ദത്വാ ബധ്നീയാത്| സംവേശയേച്ചൈനമ്||൧൭||
ततः स्रुतरक्तस्य व्यधमनुलोममङ्गुष्ठेनोपरुध्य शनैः शनैर्यन्त्रमपनीयाश्वासयेत्| सतैलं च प्लोतं सिरामुख़े दत्वा बध्नीयात्| संवेशयेच्चैनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atiShThati rakte upacArAH (19) · Śloka 19
അതിഷ്ഠതി തു രക്തേ സിരാമുഖം സന്ധാതും പൂര്വോക്തൈശ്ചൂര്ണൈരവചൂര്ണ്യാങ്ഗുല്യഗ്രേണ പീഡയേത്| ശാല്മല്യുപോദകാം പിച്ഛാം വാ വ്രണമുഖേ ദത്വാ ഗാഢം ബധ്നീയാത്| മധൂച്ഛിഷ്ടപ്രലിപ്തം വാ പട്ടമ്| ശീതാമ്ബുനാവസിഞ്ചേത്| ശീതമധുരകഷായാന്നപാനസേകപ്രദേഹപ്രവാതവേശ്മഭിര്വാ സ്കന്ദനായോപചരേത്| പദ്മകാദിക്വാഥം ശര്കരാമധുമധുരം ക്ഷീരമിക്ഷുരസമേണഹരിണാജോരഭ്രമഹിഷവരാഹാണാമന്യതമസ്യ സിരാം വിദ്ധ്വാ രുധിരമാമം ഘൃതഭൃഷ്ടം വാ പാനം ദദ്യാത്| തേനൈവ വാ ദര്ഭപാദമൃദിതേനാനുവാസയേത്| സ്നിഗ്ധൈശ്ച യൂഷരസൈര്ഭോജയേത്| വ്യധാദനന്തരം വാ പുനസ്താമേവ സിരാം വിധ്യേത്| സര്വഥാ ചാനവതിഷ്ഠമാനേ പാചനായ ക്ഷാരം ദദ്യാത്| സങ്കോചയിഉതം വാ സിരാമുഖം തപ്തശലാകയാ ദഹേത്| ന ച ക്ഷണമപ്യുപേക്ഷേത| ക്ഷീണരക്തസ്യ ഹി വായുര്മര്മണ്യുപസംഗൃഹ്യ മൂര്ച്ഛാസംജ്ഞാനാശശിരഃകമ്പഭ്രമമന്യാസ്തമ്ഭാപതാനകഹനുഭ്രംശഹിധ്മാ-പാണ്ഡുത്വബാധിര്യധാതുക്ഷയാക്ഷേപകാദീന് കരോതി മരണം വാ|൧൯|
अतिष्ठति तु रक्ते सिरामुख़ं सन्धातुं पूर्वोक्तैश्चूर्णैरवचूर्ण्याङ्गुल्यग्रेण पीडयेत्| शाल्मल्युपोदकां पिच्छां वा व्रणमुख़े दत्वा गाढं बध्नीयात्| मधूच्छिष्टप्रलिप्तं वा पट्टम्| शीताम्बुनावसिञ्चेत्| शीतमधुरकषायान्नपानसेकप्रदेहप्रवातवेश्मभिर्वा स्कन्दनायोपचरेत्| पद्मकादिक्वाथं शर्करामधुमधुरं क्षीरमिक्षुरसमेणहरिणाजोरभ्रमहिषवराहाणामन्यतमस्य सिरां विद्ध्वा रुधिरमामं ग़ृतभृष्टं वा पानं दद्यात्| तेनैव वा दर्भपादमृदितेनानुवासयेत्| स्निग्धैश्च यूषरसैर्भोजयेत्| व्यधादनन्तरं वा पुनस्तामेव सिरां विध्येत्| सर्वथा चानवतिष्ठमाने पाचनाय क्षारं दद्यात्| सङ्कोचयिउतं वा सिरामुख़ं तप्तशलाकया दहेत्| न च क्षणमप्युपेक्षेत| क्षीणरक्तस्य हि वायुर्मर्मण्युपसंगृह्य मूर्च्छासंज्ञानाशशिरःकम्पभ्रममन्यास्तम्भापतानकहनुभ्रंशहिध्मा-पाण्डुत्वबाधिर्यधातुक्षयाक्षेपकादीन् करोति मरणं वा|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktasrAvaNAnantaraM yuktyA bRuMhaNaM deyam (19) · Śloka 19
പ്രാണഃ പ്രാണഭൃതാം രക്തം തത്ക്ഷയാത്ക്ഷീയതേऽനലഃ| വര്ധതേ ചാനിലസ്തസ്മാദ്യുക്ത്യാ ബൃംഹണമാചരേത്|൧൯|
प्राणः प्राणभृतां रक्तं तत्क्षयात्क्षीयतेऽनलः| वर्धते चानिलस्तस्माद्युक्त्या बृंहणमाचरेत्|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana punarvyadhananiyamAH (19) · Śloka 19
അശുദ്ധന്തു രക്തമപരാഹ്ണേऽന്യേദ്യുര്വാ പുനഃ സ്രാവയേത്| തതോऽപി ശേഷം സര്വഥാ വാപ്യവിസ്രാവ്യരക്തസ്യ ശീതസേകപ്രദേഹവിരേകോപവാസസ്നിഗ്ധമധുരാന്നപാനൈഃ പ്രസാദയേത്| മാസമാത്രം വാ സ്നേഹാദിഭിരുപചര്യ പുനര്വിധ്യേത്|൧൯|
अशुद्धन्तु रक्तमपराह्णेऽन्येद्युर्वा पुनः स्रावयेत्| ततोऽपि शेषं सर्वथा वाप्यविस्राव्यरक्तस्य शीतसेकप्रदेहविरेकोपवासस्निग्धमधुरान्नपानैः प्रसादयेत्| मासमात्रं वा स्नेहादिभिरुपचर्य पुनर्विध्येत्|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyadhavyApatpratikAraH (19) · Śloka 19
ദുര്വ്യധാതിവ്യധകുടിതതിര്യഗ്വ്യധാദേര്വ്യധദോഷാദ് വ്യാപദോ യാഃ സ്യുസ്താഃ യഥാസ്വം സാധയേദിതി||൧൯||
दुर्व्यधातिव्यधकुटिततिर्यग्व्यधादेर्व्यधदोषाद् व्यापदो याः स्युस्ताः यथास्वं साधयेदिति||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyapAlanamaryAdA (20) · Śloka 20
ഭവതി ചാത്ര- ഉന്മാര്ഗഗാ യന്ത്രനിപീഡനേന സ്വസ്ഥാനമായാന്തി പുനര്ന യാവത്| ദോഷാഃ പ്രദുഷ്ടാ രുധിരം പ്രപന്നാസ്താവിദ്ധതാഹാരവിഹാരഭാക് സ്യാത്||൨൦||
भवति चात्र- उन्मार्गगा यन्त्रनिपीडनेन स्वस्थानमायान्ति पुनर्न यावत्| दोषाः प्रदुष्टा रुधिरं प्रपन्नास्ताविद्धताहारविहारभाक् स्यात्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyanirdeshaH (21) · Śloka 21
നാതയുഷ്ണശീതം ലഘു ദീപനീയം രക്തേऽപനീതേ ഹിതമന്നപാനമ്| തദാ ശരീരം ഹ്യനവസ്ഥൈതാസൃഗഗ്നിര്വിശേഷാദിതി രക്ഷിതവ്യഃ||൨൧||
नातयुष्णशीतं लग़ु दीपनीयं रक्तेऽपनीते हितमन्नपानम्| तदा शरीरं ह्यनवस्थैतासृगग्निर्विशेषादिति रक्षितव्यः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vishuddharaktapuruShalakShaNam (3) · Śloka 3
പ്രസന്നവര്ണേന്ദ്രിയമിന്ദ്രിയാര്ഥാനിച്ഛന്തമവ്യാഹതപക്തൃവേഗമ്| സുഖാന്വിതം പുഷ്ടിബലോപപന്നം വിശുദ്ധരക്തം പുരുഷം വദന്തി| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതൌ അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ സിരാവ്യധവിധിര്നാമ ഷട്ത്രിംശോऽധ്യായഃ||൩||
प्रसन्नवर्णेन्द्रियमिन्द्रियार्थानिच्छन्तमव्याहतपक्तृवेगम्| सुख़ान्वितं पुष्टिबलोपपन्नं विशुद्धरक्तं पुरुषं वदन्ति| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने सिराव्यधविधिर्नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon