Adhikarana atha sirAvyadhavidhirnAma ShaTtriMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತಃ ಸಿರಾವ್ಯಧವಿಧಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातः सिराव्यधविधं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ratkavirecanAdisAdhyavikAreShu sirAvyadhasya prAdhAnyam (2) · Śloka 2
ಬಹವೋ ಹಿ ರಕ್ತಾವಸೇಚನೋಪಾಯಾಃ ಪ್ರಾಗಭಿಹಿತಾಸ್ತೇಷಾಮನ್ಯೇಷಾಂ ಚ ವಿರೇಕಾದೀನಾಮುಪಕ್ರಮಾಣಾಂ ತತ್ಸಾಧ್ಯೇಷ್ವಾಮಯೇಷು ಸಿರಾವ್ಯಧಃ ಪ್ರಧಾನಮ್| ಅಮುನಾ ಹಿ ತೇ ಸಮೂಲಾಃ ಶೋಷಮಾಯನ್ತಿ ಕೇದಾರಸೇತುಭೇದೇನ ಶಲ್ಯಾದಯ ಇವ||೨||
बहवो हि रक्तावसेचनोपायाः प्रागभिहितास्तेषामन्येषां च विरेकादीनामुपक्रमाणां तत्साध्येष्वामयेषु सिराव्यधः प्रधानम्| अमुना हि ते समूलाः शोषमायन्ति केदारसेतुभेदेन शल्यादय इव||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAvyadhaprashaMsA (3) · Śloka 3
ತಥಾ ಚ- ಸಿರಾವ್ಯಧಿಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಧಂ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಂ ವಾ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಶಲ್ಯತನ್ತ್ರೇ ಸ್ಮೃತೋ ಯದ್ವದ್ಬಸ್ತಿಃ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ| ಯಥಾ ರಕ್ತಮಧಿಷ್ಠಾನಂ ವಿಕಾರಾಣಾಂ ವಿಕಾರಿಣಾಮ್| ಅನ್ಯನ್ನ ಹಿ ತಥಾ ದೂಷ್ಯಂ ಕರ್ಮೇದಂ ಪ್ರಥಮಂ ತತಃ||೩||
तथा च- सिराव्यधिश्चिकित्सार्धं सम्पूर्णं वा चिकित्सितम्| शल्यतन्त्रे स्मृतो यद्वद्बस्तिः कायचिकित्सिते| यथा रक्तमधिष्ठानं विकाराणां विकारिणाम्| अन्यन्न हि तथा दूष्यं कर्मेदं प्रथमं ततः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktasya dUShyatvaM samAntara~jca (4) · Śloka 4
ತತ್ರಾಮ್ಬು ಶರೀರಮಾಹಾರಸಾರಭೂತಂ ರಸಾಖ್ಯಮವಿಕೃತಮವಿಕೃತೇನ ತೇಜಸಾ ರಞ್ಜಿತಮಿನ್ದ್ರಗೋಪಾಕಾರಂ ಚ ಶಶಶೋಣಿತಗುಞ್ಜಾಫಲಾಲಕ್ತಕಪದ್ಮಸುವರ್ಣವರ್ಣಂ ಧೌತಂ ಚ ವಿರಜ್ಯಮಾನಂ ಮಧುರಮೀಷಲ್ಲವಣಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಸಂಹತಮಶೀತೋಷ್ಣಂ ಗುರು ಪಿತ್ತೈಕಚಯಪ್ರಕೋಪೋಪಶಮನಂ ಸೌಮ್ಯಾಗ್ನೇಯಂ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ರಕ್ತಮಾಹುಸ್ತಥಾ ದೋಷಮ್| ದೂಷ್ಯಮಿತಿ ಕೇಚಿತ್| ಉಭಯಾತ್ಮಕಮನ್ಯೇ||೪||
तत्राम्बु शरीरमाहारसारभूतं रसाख़्यमविकृतमविकृतेन तेजसा रञ्जितमिन्द्रगोपाकारं च शशशोणितगुञ्जाफलालक्तकपद्मसुवर्णवर्णं धौतं च विरज्यमानं मधुरमीषल्लवणं स्निग्धमसंहतमशीतोष्णं गुरु पित्तैकचयप्रकोपोपशमनं सौम्याग्नेयं प्रकृत्या रक्तमाहुस्तथा दोषम्| दूष्यमिति केचित्| उभयात्मकमन्ये||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddharaktakAryam (5) · Śloka 5
ತಚ್ಚೈವಂವಿಧಮೇವ ವಿಧಿವದಾಹಾರವಿಹಾರಾಭ್ಯಾಸಾದ್ವಿಶುದ್ಧಂ ಬಲವರ್ಣಸುಖಾಯುಷಾಂ ಯೋನಿಃ||೫||
तच्चैवंविधमेव विधिवदाहारविहाराभ्यासाद्विशुद्धं बलवर्णसुख़ायुषां योनिः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTaraktakAryam (6) · Śloka 6
ಇತರಥಾ ಪುನಃ ಶರತ್ಕಾಲಸ್ವಭಾವಾದೇವ ವಾ ಪ್ರದುಷ್ಟಮಭಿಷ್ಯನ್ದಾಧಿಮನ್ಥಶುಕ್ಲಾರ್ಮತಿಮಿರರಕ್ತರಾಜೀಶಿರಸ್ತೋದಭೇದದಾಹಕಣ್ಡೂಕರ್ಣರೋಗಮುಖಪಾಕಪೂತಿಘ್ರಾಣಾಸ್ಯೋಪದೇಹತ್ವಗುಲ್ಮಪ್ಲೀಹವಿದ್ರಧಿವೀಸರ್ಪಜ್ವರರಕ್ತಪಿತ್ತಕುಷ್ಠಪಿಟಕಾಶ್ಲೀಪದೋಪದಂಶಶಙ್ಖಶೋಫವಾತಶೋಣಿತರಕ್ತಮೇಹಕ್ಷುದ್ರರೋಗಾಗ್ನಿಸ್ವರನಾಶಾಙ್ಗಗೌರವಸಾದಾರೋಚಕಾಮ್ಲೋದ್ಗಾರಲವಣಾಸ್ಯತಾಕ್ರೋಧಮೋಹಸ್ವೇದಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಸಂನ್ಯಾಸಕಮ್ಪತನ್ದ್ರಾದೀನಾಮ್||೬||
इतरथा पुनः शरत्कालस्वभावादेव वा प्रदुष्टमभिष्यन्दाधिमन्थशुक्लार्मतिमिररक्तराजीशिरस्तोदभेददाहकण्डूकर्णरोगमुख़पाकपूतिग़्राणास्योपदेहत्वगुल्मप्लीहविद्रधिवीसर्पज्वररक्तपित्तकुष्ठपिटकाश्लीपदोपदंशशङ्ख़शोफवातशोणितरक्तमेहक्षुद्ररोगाग्निस्वरनाशाङ्गगौरवसादारोचकाम्लोद्गारलवणास्यताक्रोधमोहस्वेदमदमूर्च्छायसंन्यासकम्पतन्द्रादीनाम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktadoShajavikArANAM lakShaNantatra sirovyadhopadeshashca (7) · Śloka 7
ತೇ ಚ ಶೀತೋಷ್ಣಾಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷದ್ಯೈಃ ಸರ್ವದೋಷಪ್ರತಿಪಕ್ಷೈಃ ಸಮ್ಯಗಪ್ಯುಪಕ್ರಾನ್ತಾಃ ಸಾಧ್ಯಾ ಅಪಿ ನ ಸಿದ್ಧ್ಯನ್ತಿ| ತೇ ಚ ರಕ್ತಪ್ರಕೋಪಜಾಃ ತಸ್ಮಾತ್ತೇಷ್ವತ್ಯುದ್ರಿಕ್ತರಕ್ತವಿಸ್ರಾವಣಾಯ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸಿರಾಂ ವಿದ್ಧ್ಯೇತ್||೭||
ते च शीतोष्णास्निग्धरूक्षद्यैः सर्वदोषप्रतिपक्षैः सम्यगप्युपक्रान्ताः साध्या अपि न सिद्ध्यन्ति| ते च रक्तप्रकोपजाः तस्मात्तेष्वत्युद्रिक्तरक्तविस्रावणाय यथास्वं सिरां विद्ध्येत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAvyadhAnarhaH apavAdashca (8) · Śloka 8
ನ ತು ಸ್ನೇಹಪೀತಕೃತಪಞ್ಚಕರ್ಮಾನ್ಯತಮಗರ್ಭಿಣೀಸೂತಿಕಾಜೀರ್ಣಕಾಮಲಾಕ್ಲೀಬೋನಷೋಡಶಾತೀತಸಪ್ತತಿವರ್ಷಾಭಿಘಾತಾತಿಸ್ರುತರಕ್ತಾದುಷ್ಟರಕ್ತಾಸ್ನಿಗ್ಧಾತಿಸ್ನಿಗ್ಧಾಸ್ವಿನ್ನಾಕ್ಷೇಪಕಪಕ್ಷಾಘಾತಾತಿಸಾರಚ್ಛರ್ದಿಶ್ವಾಸಕಾಸೋದರರಕ್ತಪಿತ್ತಾರ್ಶಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಃ ಸರ್ವಾಙ್ಗಶೋಫಪೀಡಿತಾನಾಮ್| ನ ಚಾವ್ಯಧನೀಯಾಶ್ಚಾಯನ್ತ್ರಿತಾನುತ್ಥಿತಾಃ ಸಿರಾಃ ನ ತಿರ್ಯಙ್ ನ ಚಾತಿಶೀರೋಷ್ಣವರ್ಷವಾತಾಭ್ರೇಷು| ತತ್ರ ಸ್ನೇಹಪೀತಾದಿಷು ಸಮ್ಯಗ್ವಿದ್ಧಾ ಅಪಿ ಸಿರಾ ನ ಸ್ರವನ್ತ್ಯತಿಸ್ರವನ್ತಿ ವಾ ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಪುನರ್ದ್ರವೀಭೂತಾ ದೋಷಾಃ ಶೋಣಿತಮನುಪ್ರವಿಷ್ಟಾಃ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಚ್ಯವನ್ತೇ| ನ ತ್ವೇಷ ನಿಷೇಧೋ ವಿಷಸಂಸೃಷ್ಟಾಪಸರ್ಗಾತ್ಯಯಿಕವ್ಯಾಧಿಷು||೮||
न तु स्नेहपीतकृतपञ्चकर्मान्यतमगर्भिणीसूतिकाजीर्णकामलाक्लीबोनषोडशातीतसप्ततिवर्षाभिग़ातातिस्रुतरक्तादुष्टरक्तास्निग्धातिस्निग्धास्विन्नाक्षेपकपक्षाग़ातातिसारच्छर्दिश्वासकासोदररक्तपित्तार्शः पाण्डुरोगः सर्वाङ्गशोफपीडितानाम्| न चाव्यधनीयाश्चायन्त्रितानुत्थिताः सिराः न तिर्यङ् न चातिशीरोष्णवर्षवाताभ्रेषु| तत्र स्नेहपीतादिषु सम्यग्विद्धा अपि सिरा न स्रवन्त्यतिस्रवन्ति वा सम्यक् स्निग्धस्विन्नस्य पुनर्द्रवीभूता दोषाः शोणितमनुप्रविष्टाः सम्यक् प्रच्यवन्ते| न त्वेष निषेधो विषसंसृष्टापसर्गात्ययिकव्याधिषु||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratirogaM vyadhyasirAnirdeshaH (9) · Śloka 9
ಪ್ರತಿರೋಗಂ ತು ವ್ಯಧಂ ಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗಃ| ಶಿರೋನೇತ್ರರೋಗೇಷು ಲಾಲಾಟ್ಯಾಮುಪನಾಸ್ಯಾಮಪಾಙ್ಗ್ಯಂ ವಾ| ಕರ್ಣರೋಗೇಷು ಪರಿತಃ ಕರ್ಣೌ| ನಾಸಾರೋಗೇಷು ನಾಸಾಗ್ರೇ| ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇ ತು ನಾಸಾಲಲಾಟಸ್ಥಾಃ| ಮುಖರೋಗೇಷು ಜಿಹ್ವೌಷ್ಠಹನುತಾಲುಗಾಃ| ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಗ್ರನ್ಥಿಷು ಗ್ರೀವಾಕರ್ಣಶಙ್ಖಮೂರ್ಧಗಾಃ| ಅಪಸ್ಮಾರೇ ಹನುಸನ್ಧಿಮಧ್ಯಗಾಃ| ಉನ್ಮಾದೇ ತೂರೋಽಪಾಙ್ಗಲಲಾಟಗಾಃ| ವಿದ್ರಧೌ ಪಾಱ್ಶ್ವಶೂಲೇ ಚ ಪಾರ್ಶ್ವಕಕ್ಷಾಸ್ತನಾನ್ತರಸ್ಥಾಃ| ಚತುರ್ಥಕೇ ಸ್ಕನ್ಧಾಧೋಗತಾಮನ್ಯತರಪಾರ್ಶ್ವಶ್ರಯಾಮ್| ತೃತೀಯಕೇಂಽಸಯೋರನ್ತರೇ ತ್ರಿಕಸನ್ಧಿಮಧ್ಯಗತಾಮ್| ಪ್ರವಾಹಿಕಾಯಾಂ ಶೂಲಿನ್ಯಾಂ ಶ್ರೋಣ್ಯಾಃ ಸಮನ್ತಾದ್ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ ನಿರ್ವೃತ್ತೋಪದಂಶಶುಕ್ರವ್ಯಾಪತ್ಸು ಮೇಢ್ರೇ| ಗಲಗಣ್ಡ ಊರುಮೂಲಸಂಶ್ರಿತಾಮ್| ಗೃಧ್ರಸ್ಯಾಂ ಜಾನುಸನ್ಧೇರುಪರ್ಯಧೋ ವಾ ಚತುರಙ್ಗುಲೇ| ಅಪಚ್ಯಾಮಿನ್ದ್ರಬಸ್ತೇರಧಸ್ತಾದ್ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ| ಕ್ರೋಷ್ಟುಕಶೀರ್ಷೇ ಸಕ್ಥಿವಾತರುಜಾಸು ಚ ಗುಲ್ಫಸ್ಯೋಪರಿಷ್ಟಾಚ್ಚತುರಙ್ಗುಲೇ| ಶ್ಲೀಪದೇಷು ಯಥಾಸ್ವಂ ವಕ್ಷ್ಯತೇ| ದಾಹಹರ್ಷಚಿಪ್ಪವಾತಶೋಣಿತವಾತಕಣ್ಟಕವಿದಾರಿಕಾಪಾದದಾರೀಪ್ರಭೃತಿಷು ಪಾದರೋಗೇಷು ಕ್ಷಿಪ್ರಮರ್ಮಣ ಉಪರಿಷ್ಟಾದ್ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ| ಏತೇನೇತರಸಕ್ಥಿಬಾಹೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತೌ| ವಿಶೇಷತಸ್ತು ವಾಮಭಾಗಾಭ್ಯನ್ತರತೋ ಬಾಹುಮಧ್ಯೇ ಪ್ಲೀಹೋದರೇ| ಏವಮೇವ ದಕ್ಷಿಣೇ ಬಾಹೌ ಯಕೃದಾಖ್ಯೇ| ತಥಾ ಕಾಸಶ್ವಾಸಯೋರಪ್ಯಾದಿಶನ್ತಿ| ಗೃಧ್ರಸ್ಯಾಮಿವ ವಿಶ್ವಾಚ್ಯಮ್| ಬಾಹುಶೋಷಾಪಬಾಹುಕಯೋರಪ್ಯೇಕೇ| ಅದೃಶ್ಯಮಾನಾಸು ತ್ವೇತಾಸ್ವತಿವೃದ್ಧಸ್ಯ ವ್ಯಾಧೇರನ್ಯವ್ಯಾಧ್ಯುಕ್ತಾನಾಮಾಪಿ ಯಥಾಸನ್ನಂ ವ್ಯಧಃ||೯||
प्रतिरोगं तु व्यधं प्रति विभागः| शिरोनेत्ररोगेषु लालाट्यामुपनास्यामपाङ्ग्यं वा| कर्णरोगेषु परितः कर्णौ| नासारोगेषु नासाग्रे| प्रतिश्याये तु नासाललाटस्थाः| मुख़रोगेषु जिह्वौष्ठहनुतालुगाः| जत्रूर्ध्वग्रन्थिषु ग्रीवाकर्णशङ्ख़मूर्धगाः| अपस्मारे हनुसन्धिमध्यगाः| उन्मादे तूरोऽपाङ्गललाटगाः| विद्रधौ पाऱ्श्वशूले च पार्श्वकक्षास्तनान्तरस्थाः| चतुर्थके स्कन्धाधोगतामन्यतरपार्श्वश्रयाम्| तृतीयकेंऽसयोरन्तरे त्रिकसन्धिमध्यगताम्| प्रवाहिकायां शूलिन्यां श्रोण्याः समन्ताद् द्व्यङ्गुले निर्वृत्तोपदंशशुक्रव्यापत्सु मेढ्रे| गलगण्ड ऊरुमूलसंश्रिताम्| गृध्रस्यां जानुसन्धेरुपर्यधो वा चतुरङ्गुले| अपच्यामिन्द्रबस्तेरधस्ताद् द्व्यङ्गुले| क्रोष्टुकशीर्षे सक्थिवातरुजासु च गुल्फस्योपरिष्टाच्चतुरङ्गुले| श्लीपदेषु यथास्वं वक्ष्यते| दाहहर्षचिप्पवातशोणितवातकण्टकविदारिकापाददारीप्रभृतिषु पादरोगेषु क्षिप्रमर्मण उपरिष्टाद् द्व्यङ्गुले| एतेनेतरसक्थिबाहू व्याख़्यातौ| विशेषतस्तु वामभागाभ्यन्तरतो बाहुमध्ये प्लीहोदरे| एवमेव दक्षिणे बाहौ यकृदाख़्ये| तथा कासश्वासयोरप्यादिशन्ति| गृध्रस्यामिव विश्वाच्यम्| बाहुशोषापबाहुकयोरप्येके| अदृश्यमानासु त्वेतास्वतिवृद्धस्य व्याधेरन्यव्याध्युक्तानामापि यथासन्नं व्यधः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAvyadhAtprAgupakalpanIyam (10) · Śloka 10
ಪ್ರಾಗೇವ ಚೋಪಕಲ್ಪಯೇಚ್ಛಯನಾಸನೋದಕುಮ್ಭವಸ್ತ್ರಪಟ್ಟಾದಿ| ತಥಾ ಯಥಾಲಾಭಂ ಚ ತಗರೈಲಾಶೀತಶಿವಕುಷ್ಠಪಾಠಾವಿಡಙ್ಗಭದ್ರದಾರುತ್ರಿಕಟುಕಾಗಾರಧೂಮಹರಿದ್ರಾರ್ಕಾಙ್ಕುರನಕ್ತಮಾಲಚೂರ್ಣಮ್-ಅಸೃಕ್ಸ್ತ್ರಾವಣಾಯ| ಅಸೃಕ್ಸ್ಥಾಪನಾಯ ಚ ಲೋಧ್ರಮಧುಕಪ್ರಿಯಙ್ಗುಪತ್ತಙ್ಗಗೈರಿಕರಸಾಞ್ಜನಶಾಲ್ಮಲೀಶಙ್ಖಯವಗೋಧೂಮಮಾಷಚೂರ್ಣಮ್| ವಟಾಶ್ವತ್ಥಾಶ್ವಕರ್ಣಪಲಾಶಬಿಭೀತಕಸರ್ಜಾರ್ಜುನಧನ್ವನಧಾತಕೀಸಾಲಸಾರಾರಿಮೇದತಿನ್ದುಕತ್ವಗಙ್ಕುರನಿರ್ಯಾಸ-ಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕಮೃತ್ಕಪಾಲಮೃಣಾಲಾಞ್ಜನಚೂರ್ಣಮ್| ಕ್ಷೌಮಮಷೀಲಾಕ್ಷಾಸಮುದ್ರಫೇನಚೂರ್ಣಂ ವಾ| ತಥಾನ್ಯಚ್ಚಾತಿಸ್ರುತರಕ್ತವ್ಯಾಪತ್ಪ್ರತೀಕಾರೋಪಕರಣಮ್| ಸಜ್ಜೋಪಕರಣೇ ಹಿ ವೈದ್ಯೋ ನ ಮೋಹಮಾಪ್ನೋತಿ||೧೦||
प्रागेव चोपकल्पयेच्छयनासनोदकुम्भवस्त्रपट्टादि| तथा यथालाभं च तगरैलाशीतशिवकुष्ठपाठाविडङ्गभद्रदारुत्रिकटुकागारधूमहरिद्रार्काङ्कुरनक्तमालचूर्णम्-असृक्स्त्रावणाय| असृक्स्थापनाय च लोध्रमधुकप्रियङ्गुपत्तङ्गगैरिकरसाञ्जनशाल्मलीशङ्ख़यवगोधूममाषचूर्णम्| वटाश्वत्थाश्वकर्णपलाशबिभीतकसर्जार्जुनधन्वनधातकीसालसारारिमेदतिन्दुकत्वगङ्कुरनिर्यास-श्रीवेष्टकमृत्कपालमृणालाञ्जनचूर्णम्| क्षौममषीलाक्षासमुद्रफेनचूर्णं वा| तथान्यच्चातिस्रुतरक्तव्यापत्प्रतीकारोपकरणम्| सज्जोपकरणे हि वैद्यो न मोहमाप्नोति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAvyadhavidhiH (11) · Śloka 11
ಅಥ ಕೃತಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಮಾತುರಂ ವ್ಯಾಧಿಬಲಸಾತ್ಮ್ಯಾದ್ಯವೇಕ್ಷ್ಯ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಜಾಙ್ಗಲರಸಂ ಯವಾಗೂಂ ವಾ ಪಾಯಯಿತ್ವ ಮುಹೂರ್ತಮಾತ್ರಮಾಶ್ವಾಸಿತಂ ಪೂರ್ವಾ~ಹ್ಣೇಽಪರಾಹ್ಣೇ ವಾಙ್ಗಾರತಾಪೋಷ್ಣಬಾಷ್ಪಾನ್ಯತರೇಣ ಸ್ವಿನ್ನಂ ಜಾನೂಚ್ಛ್ರಿತೇ ಮೃದಾವಾಸನೇ ಜಾನುನಿಹಿತಕೂರ್ಪರಂ ಸಮಸ್ಥಿತಪಾದಂ ಪ್ರತ್ಯಾದಿತ್ಯಮುಪವೇಶಯೇತ್| ಕೇಶಾನ್ತೇ ಚ ಪ್ಲೋತಚರ್ಮವಲ್ಕಲಪಟ್ಟಾನ್ಯತಮೇನ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ತತಶ್ಚಾಯತೇನ ವಸ್ತ್ರಾಙ್ಗಷ್ಠಗರ್ಭೇಣ ಮುಷ್ಟಿದ್ವಯೇನಾತುರೋ ಯಥಾಸ್ವಂ ಮನ್ಯೇ ನಿಪೀಡಯೇದ್ದನ್ತೈಶ್ಚ ದನ್ತಾನ್| ಗಣ್ಡೌ ಚಾಧ್ಮಾಪಯೇತ್| ಪುರುಷಶ್ಚೈನಂ ಪೃಷ್ಠತೋ ವಸ್ತ್ರಕೃಕಾಟಿಕಾನ್ತರನ್ಯಸ್ತವಾಮಪ್ರದೇಶಿನೀಕೋ ನಾತಿಗಾಢಂ ಗ್ರೀವಾಯಾಂ ಪರಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ವೇಷ್ಟಯನ್ ವಸ್ತ್ರಂ ಪ್ರಾಣಾನಬಾಧಮಾನೋ ಯನ್ತ್ರಯೇದಿತ್ಯೇಷೋಽನ್ತರ್ಮುಖವರ್ಜ್ಯಾನಾಂ ಸಿರಾಣಾಂ ವ್ಯಧನೇ ಯನ್ತ್ರವಿಧಿಃ| ತತಶ್ಚಾಸ್ಯ ವೈದ್ಯೋಽಙ್ಗುಷ್ಠನಿಷ್ಟಬ್ಧಯಾ ಮಧ್ಯಮಾಙ್ಗುಲ್ಯಾ ಸಿರಾಂ ತಾಡಯೇತ್| ಉತ್ಥಿತಾಞ್ಚ ಸ್ಪನ್ದಮಾನಾಂ ಸ್ಪರ್ಶದಾಂ ವಾಭಿಲಕ್ಷ್ಯ ವಾಮಹಸ್ತೇನ ಕುಠಾರಿಕಾಮೂರ್ಧ್ವದಣ್ಡಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಸಿರಾಮಧ್ಯೇ ನ್ಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಯಿತ್ವಾ ಚ ತಥೈವ ಚ ಮಧ್ಯಮಾಙ್ಗುಲ್ಯಾ ತಾಡಯೇದಙ್ಗುಷ್ಠೋದರೇಣ ವಾ ಪೀಡಯೇತ್| ಗೂಢಬಹಲತ್ವಕ್ ಪ್ರತಿಚ್ಛಾನ್ನಾಯಾಮಙ್ಗುಷ್ಠಪೀಡಾನಾದುನ್ನಮನಮುಪಲಕ್ಷಯೇತ್| ಉತ್ಕಸನೇನ ಕ್ರೋಧಸಂರಮ್ಭೇಣ ಚಾಪೂರ್ಯನ್ತೇ ಸಿರಾಃ||೧೧||
अथ कृतस्वस्त्ययनमातुरं व्याधिबलसात्म्याद्यवेक्ष्य स्निग्धं जाङ्गलरसं यवागूं वा पाययित्व मुहूर्तमात्रमाश्वासितं पूर्वा~ह्णेऽपराह्णे वाङ्गारतापोष्णबाष्पान्यतरेण स्विन्नं जानूच्छ्रिते मृदावासने जानुनिहितकूर्परं समस्थितपादं प्रत्यादित्यमुपवेशयेत्| केशान्ते च प्लोतचर्मवल्कलपट्टान्यतमेन बध्नीयात्| ततश्चायतेन वस्त्राङ्गष्ठगर्भेण मुष्टिद्वयेनातुरो यथास्वं मन्ये निपीडयेद्दन्तैश्च दन्तान्| गण्डौ चाध्मापयेत्| पुरुषश्चैनं पृष्ठतो वस्त्रकृकाटिकान्तरन्यस्तवामप्रदेशिनीको नातिगाढं ग्रीवायां परिक्षिप्य वेष्टयन् वस्त्रं प्राणानबाधमानो यन्त्रयेदित्येषोऽन्तर्मुख़वर्ज्यानां सिराणां व्यधने यन्त्रविधिः| ततश्चास्य वैद्योऽङ्गुष्ठनिष्टब्धया मध्यमाङ्गुल्या सिरां ताडयेत्| उत्थिताञ्च स्पन्दमानां स्पर्शदां वाभिलक्ष्य वामहस्तेन कुठारिकामूर्ध्वदण्डां कृत्वा सिरामध्ये न्यस्य लक्षयित्वा च तथैव च मध्यमाङ्गुल्या ताडयेदङ्गुष्ठोदरेण वा पीडयेत्| गूढबहलत्वक् प्रतिच्छान्नायामङ्गुष्ठपीडानादुन्नमनमुपलक्षयेत्| उत्कसनेन क्रोधसंरम्भेण चापूर्यन्ते सिराः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vishiShTasirAvyadhanArthaM yantraNAdinirdeshaH (12) · Śloka 12
ಅಙ್ಗುಷ್ಠೇನ ತು ನಾಸಾಗ್ರಮುನ್ನಮಯ್ಯ ವ್ರೀಹಿಮುಖೇನೋಪನಾಸಿಕಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಉನ್ನಮಿತವಿದಷ್ಟಾಗ್ರಜಿಹ್ವಸ್ಯಾಧೋಜಿಹ್ವಾಯಾಃ| ವಿವೃತಾಸ್ಯಸ್ಯ ತಾಲುನಿ ದನ್ತಮೂಲೇ ಚ| ಗ್ರೀವಾಸಿರಾಸು ಸ್ತನಯೋರುಪರಿ ಯನ್ತ್ರಯೇತ್| ಉದರೋರಸೋಃ ಪ್ರಸಾರಿತೋರಸ್ಕಸ್ಯೋನ್ನಮಿತಶಿರಸಃ| ಬಾಹುಭ್ಯಾಮವಲಮ್ಬಮಾನಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ| ಉನ್ನತಮೇಢ್ರಸ್ಯ ಮೇಢ್ರೇ| ಶ್ರೋಣಿಪೃಷ್ಠಸ್ಕನ್ಧೇಷೂನ್ನಮಿತಪೃಷ್ಠಸ್ಯಾವಾಕ್ಶಿರಸ ಉಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ| ವಿಶ್ವಾಚೀಗೃಧ್ರಸ್ಯೋರನಾಕುಞ್ಚಿತೇ ಕೂರ್ಪರೇ ಜಾನುನಿ ವಾ ಸುಖೋಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ ಗೂಢಾಙ್ಗುಷ್ಠಬದ್ಧಮುಷ್ಟೇರ್ವ್ಯಧನೀಯಪ್ರದೇಶಸ್ಯೋಪರಿ ಚತುರಙ್ಗುಲೇ ಪ್ಲೋತಾದ್ಯನ್ಯತಮೇನ ಚ ಬಧ್ವಾ ಹಸ್ತಸಿರಾಮ್| ಏವಮೇಕಪಾದಂ ಸುಸಂಸ್ಥಿತಂ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾಽನ್ಯಪಾದಮೀಷತ್ಸಙ್ಕುಚಿತಂ ತಸ್ಯೋಪರಿ ನಿಧಾಯ ಜಾನುಸನ್ಧೇರಧೋ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಮಾಗುಲ್ಫಂ ನಿಪೀಡ್ಯ ಪೂರ್ವವದ್ಬಧ್ವಾ ಪಾದಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| ತತ್ರ ತತ್ರ ಚ ತೈಸ್ತೇರುಪಾಯೈರ್ವಿಕಲ್ಪ್ಯ ಯನ್ತ್ರಯೇತ್||೧೨||
अङ्गुष्ठेन तु नासाग्रमुन्नमय्य व्रीहिमुख़ेनोपनासिकां विध्येत्| उन्नमितविदष्टाग्रजिह्वस्याधोजिह्वायाः| विवृतास्यस्य तालुनि दन्तमूले च| ग्रीवासिरासु स्तनयोरुपरि यन्त्रयेत्| उदरोरसोः प्रसारितोरस्कस्योन्नमितशिरसः| बाहुभ्यामवलम्बमानस्य पार्श्वयोः| उन्नतमेढ्रस्य मेढ्रे| श्रोणिपृष्ठस्कन्धेषून्नमितपृष्ठस्यावाक्शिरस उपविष्टस्य| विश्वाचीगृध्रस्योरनाकुञ्चिते कूर्परे जानुनि वा सुख़ोपविष्टस्य गूढाङ्गुष्ठबद्धमुष्टेर्व्यधनीयप्रदेशस्योपरि चतुरङ्गुले प्लोताद्यन्यतमेन च बध्वा हस्तसिराम्| एवमेकपादं सुसंस्थितं स्थापयित्वाऽन्यपादमीषत्सङ्कुचितं तस्योपरि निधाय जानुसन्धेरधो हस्ताभ्यामागुल्फं निपीड्य पूर्ववद्बध्वा पादसिरां विध्येत्| तत्र तत्र च तैस्तेरुपायैर्विकल्प्य यन्त्रयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAnavisheSheNa shastravisheShaH shAstrapAtanamaryAdA ca (13) · Śloka 13
ತತ್ರ ಮಾಂಸಲೇಷ್ವವಕಾಶೇಷು ಯವಮಾತ್ರಂ ವ್ರೀಹಿಮುಖೇನ| ಅತೋಽನ್ಯಥಾರ್ಧಯವಮಾತ್ರಂ ವ್ರೀಹಿಮಾತ್ರಂ ವಾ ಅಸ್ಥ್ನಾಮುಪರಿ ಕುಠಾರಿಕಯಾರ್ಧಯವಮಾತ್ರಮ್| ಸರ್ವತ್ರ ಚಾನುತ್ತನಾವಗಾಢಮೃಜ್ವಸಙ್ಕೀರ್ಣಂ ಮರ್ಮಾದ್ಯನುಪಘಾತಿಸಿರಾಮಧ್ಯೇ ಶಸ್ತ್ರಮಾಶು ಪಾತಯೇತ್||೧೩||
तत्र मांसलेष्ववकाशेषु यवमात्रं व्रीहिमुख़ेन| अतोऽन्यथार्धयवमात्रं व्रीहिमात्रं वा अस्थ्नामुपरि कुठारिकयार्धयवमात्रम्| सर्वत्र चानुत्तनावगाढमृज्वसङ्कीर्णं मर्माद्यनुपग़ातिसिरामध्ये शस्त्रमाशु पातयेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagviddhalakShaNam (14) · Śloka 14
ಏಕಪ್ರಹಾರಾಭಿಹತಾ ಧಾರಯಾ ಯಾ ಸ್ರವೇದಸೃಕ್| ಮುಹೂರ್ತರುದ್ಧಾ ತಿಷ್ಠೇಚ್ಚ ಸಮ್ಯಗ್ವಿದ್ಧೇತಿ ತಾಂ ವಿದುಃ|೧೪|
एकप्रहाराभिहता धारया या स्रवेदसृक्| मुहूर्तरुद्धा तिष्ठेच्च सम्यग्विद्धेति तां विदुः|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alpadurviddhAtividdhalakShaNAni (14) · Śloka 14
ಅಲ್ಪಕಾಲಂ ವಹತ್ಯಲ್ಪಂ ದುರ್ವಿದ್ಧಾ ತೈಲಚೂರ್ಣನೈಃ| ಸಶಬ್ದಮತಿವಿದ್ಧಾ ತು ಸ್ರವೇದ್ ದುಃಖೇನ ಧಾರ್ಯತೇ|೧೪|
अल्पकालं वहत्यल्पं दुर्विद्धा तैलचूर्णनैः| सशब्दमतिविद्धा तु स्रवेद् दुःख़ेन धार्यते|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagviddhAnAmapyavahanakAraNAni tatropAyAshca (14) · Śloka 14
ಸಮ್ಯಗ್ವಿದ್ಧಾನಾಮಪಿ ಚ ಸಿರಾಣಾವಹನಕಾರಣಾನಿ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಂ ಭಯಂ ಯನ್ತ್ರಶೈಥಿಲ್ಯಮತಿಗಾಢತ್ವಮತ್ಯಾಶಿತತಾ ಕ್ಷಾಮತ್ವಂ ಕುಣ್ಠಶಸ್ತ್ರವ್ಯಧೋ ಮೂತ್ರಿತೋಚ್ಚಾರಿತತ್ವಂ ದುಃಸ್ವಿನ್ನತಾ ಕಫಾವೃತವ್ರಣದ್ವಾರತಾ ಚೇತಿ| ಅಥಾಪ್ರವೃತ್ತಿಕಾರಣಂ ಅಥಾಸ್ವಮುಪಲಕ್ಷ್ಯ ಪ್ರತಿಕುರ್ಯಾತ್| ತಗರಾದಿಚೂರ್ಣೇನ ಚ ತೈಲಲವಣಪ್ರಗಾಢೇನ ಸಿರಾಮುಖಮವಚೂರ್ಣಯೇತ್| ಪೃಷ್ಠಮಧ್ಯೇ ಚಾತುರಂ ಪೀಡಯೇತ್| ಏವಂ ಸಾಧು ವಹತಿ|೧೪|
सम्यग्विद्धानामपि च सिराणावहनकारणानि मूर्च्छां भयं यन्त्रशैथिल्यमतिगाढत्वमत्याशितता क्षामत्वं कुण्ठशस्त्रव्यधो मूत्रितोच्चारितत्वं दुःस्विन्नता कफावृतव्रणद्वारता चेति| अथाप्रवृत्तिकारणं अथास्वमुपलक्ष्य प्रतिकुर्यात्| तगरादिचूर्णेन च तैललवणप्रगाढेन सिरामुख़मवचूर्णयेत्| पृष्ठमध्ये चातुरं पीडयेत्| एवं साधु वहति|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyakpravRutte upacArAH (14) · Śloka 14
ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರವೃತ್ತೇ ಕಫಾನಿಲೋಪಶಮನರಕ್ತಾಚ್ಛೇದನಾರ್ಥಮುಷ್ಣಲವಣತೈಲಬಿನ್ದುಭಿಃ ಸಿರಾಮುಖಂ ಸಿಞ್ಚೇತ್|೧೪|
सम्यक्प्रवृत्ते कफानिलोपशमनरक्ताच्छेदनार्थमुष्णलवणतैलबिन्दुभिः सिरामुख़ं सिञ्चेत्|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTaraktameva sravecCuddhantu svayaM tiShThet (14) · Śloka 14
ಅಗ್ರೇ ಸ್ರವತಿ ದುಷ್ಟಾಸ್ರಂ ಕುಸುಮ್ಭಾದಿವ ಪೀತಿಕಾ| ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ರುತ್ವಾ ಸ್ವಯಂ ತಿಷ್ಠೇಚ್ಛುದ್ಧನ್ತದಿತಿ ನಾಹರೇತ್|೧೪|
अग्रे स्रवति दुष्टास्रं कुसुम्भादिव पीतिका| सम्यक् स्रुत्वा स्वयं तिष्ठेच्छुद्धन्तदिति नाहरेत्|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktasrAvasamaye mUrcCAyAM pratikAraH (14) · Śloka 14
ಯಸ್ಯ ತು ಸ್ರವತಿ ರಕ್ತೇ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಜಾಯತೇ ತಸ್ಯ ವಿಮುಚ್ಯ ಯನ್ತ್ರಂ ಶೀತಸಲಿಲಱ್ದ್ರಪಾಣಿಸ್ಪರ್ಶೇನ ವ್ಯಜನವಾಯುನಾ ಶ್ರೋತ್ರಸುಖೇನ ವಚಸಾ ಸಮಾಶ್ವಾಸಯನ್ನುಪಶಮಯ್ಯ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಂ ಪುನಃ ಸ್ರಾವಯೇತ್| ಪುನಮೂರ್ಚ್ಛತ್ಯಪರೇದ್ಯುಸ್ತ್ರ್ಯಹೇಽಪಿ ವಾ||೧೪||
यस्य तु स्रवति रक्ते मूर्च्छा जायते तस्य विमुच्य यन्त्रं शीतसलिलऱ्द्रपाणिस्पर्शेन व्यजनवायुना श्रोत्रसुख़ेन वचसा समाश्वासयन्नुपशमय्य मूर्च्छां पुनः स्रावयेत्| पुनमूर्च्छत्यपरेद्युस्त्र्यहेऽपि वा||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rudhirAvasecanapramANam (15) · Śloka 15
ಪರಮಂ ತು ರುಧಿರಾವಸೇಚನಪ್ರಮಾಣಂ ಪ್ರಸ್ಥಃ| ಅತೋಽನ್ಯಥಾ ವ್ಯಾಧಿದೇಹರ್ತುಬಲಮಪೇಕ್ಷೇತ||೧೫||
परमं तु रुधिरावसेचनप्रमाणं प्रस्थः| अतोऽन्यथा व्याधिदेहर्तुबलमपेक्षेत||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srutaraktasya varNAdiBedaiH parIkShaNaM vAtAdiduShTaraktalakShaNa~jca (16) · Śloka 16
ತತ್ರ ಫೇನಿಲಮರುಣಂ ಶ್ಯಾವಮಚ್ಛಂ ರೂಕ್ಷಮಸ್ಕನ್ದಿ ಕಷಾಯಾನುರಸಂ ಲೋಹಗನ್ಧಿ ವೇಗಸ್ರಾವಿ ಶೀತಞ್ಚ ರಕ್ತಂ ವಾತಾತ್| ಗೃಹಧೂಮಾಞ್ಜನೋದಕಕೃಷ್ಣಂ ಪೀತಂ ಹರಿತಂ ವಿಸ್ರಂ ಮತ್ಸ್ಯಗನ್ಧಿ ಕಟುತ್ವಾನ್ಮಕ್ಷಿಕಾಽನಿಷ್ಟಮೌಷ್ಣ್ಯಾದಸ್ಕನ್ದಿ ಸಚನ್ದ್ರಕಂ ಗೋಮೂತ್ರಾಭಂ ಚ ಪಿತ್ತಾತ್| ಕೋವಿದಾರಪುಷ್ಪಗೈರಿಕೋದಕಪಾಣ್ಡುಶೀತಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸ್ಕನ್ದಿ ಘನಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ತನ್ತುಮದಬ್ರಣದ್ವಾರಾವಸಾದಿ ಲವಣರಸಂ ವಸಾಗನ್ಧಿ ಚ ಕಫಾತ್| ದ್ವನ್ದ್ವಸಙ್ಕೀರ್ಣಂ ಸಂಸರ್ಗಾತ್| ಕಂಸನೀಲಮಾವಿಲಂ ದುರ್ಗನ್ಧಞ್ಚ ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್| ಶುದ್ಧಮುಕ್ತಂ ಪ್ರಾಕ್||೧೬||
तत्र फेनिलमरुणं श्यावमच्छं रूक्षमस्कन्दि कषायानुरसं लोहगन्धि वेगस्रावि शीतञ्च रक्तं वातात्| गृहधूमाञ्जनोदककृष्णं पीतं हरितं विस्रं मत्स्यगन्धि कटुत्वान्मक्षिकाऽनिष्टमौष्ण्यादस्कन्दि सचन्द्रकं गोमूत्राभं च पित्तात्| कोविदारपुष्पगैरिकोदकपाण्डुशीतं स्निग्धं स्कन्दि ग़नं पिच्छिलं तन्तुमदब्रणद्वारावसादि लवणरसं वसागन्धि च कफात्| द्वन्द्वसङ्कीर्णं संसर्गात्| कंसनीलमाविलं दुर्गन्धञ्च सन्निपातात्| शुद्धमुक्तं प्राक्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktasrAvaNottaravidhiH (17) · Śloka 17
ತತಃ ಸ್ರುತರಕ್ತಸ್ಯ ವ್ಯಧಮನುಲೋಮಮಙ್ಗುಷ್ಠೇನೋಪರುಧ್ಯ ಶನೈಃ ಶನೈರ್ಯನ್ತ್ರಮಪನೀಯಾಶ್ವಾಸಯೇತ್| ಸತೈಲಂ ಚ ಪ್ಲೋತಂ ಸಿರಾಮುಖೇ ದತ್ವಾ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ಸಂವೇಶಯೇಚ್ಚೈನಮ್||೧೭||
ततः स्रुतरक्तस्य व्यधमनुलोममङ्गुष्ठेनोपरुध्य शनैः शनैर्यन्त्रमपनीयाश्वासयेत्| सतैलं च प्लोतं सिरामुख़े दत्वा बध्नीयात्| संवेशयेच्चैनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atiShThati rakte upacArAH (19) · Śloka 19
ಅತಿಷ್ಠತಿ ತು ರಕ್ತೇ ಸಿರಾಮುಖಂ ಸನ್ಧಾತುಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈಶ್ಚೂರ್ಣೈರವಚೂರ್ಣ್ಯಾಙ್ಗುಲ್ಯಗ್ರೇಣ ಪೀಡಯೇತ್| ಶಾಲ್ಮಲ್ಯುಪೋದಕಾಂ ಪಿಚ್ಛಾಂ ವಾ ವ್ರಣಮುಖೇ ದತ್ವಾ ಗಾಢಂ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಪ್ರಲಿಪ್ತಂ ವಾ ಪಟ್ಟಮ್| ಶೀತಾಮ್ಬುನಾವಸಿಞ್ಚೇತ್| ಶೀತಮಧುರಕಷಾಯಾನ್ನಪಾನಸೇಕಪ್ರದೇಹಪ್ರವಾತವೇಶ್ಮಭಿರ್ವಾ ಸ್ಕನ್ದನಾಯೋಪಚರೇತ್| ಪದ್ಮಕಾದಿಕ್ವಾಥಂ ಶರ್ಕರಾಮಧುಮಧುರಂ ಕ್ಷೀರಮಿಕ್ಷುರಸಮೇಣಹರಿಣಾಜೋರಭ್ರಮಹಿಷವರಾಹಾಣಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ಸಿರಾಂ ವಿದ್ಧ್ವಾ ರುಧಿರಮಾಮಂ ಘೃತಭೃಷ್ಟಂ ವಾ ಪಾನಂ ದದ್ಯಾತ್| ತೇನೈವ ವಾ ದರ್ಭಪಾದಮೃದಿತೇನಾನುವಾಸಯೇತ್| ಸ್ನಿಗ್ಧೈಶ್ಚ ಯೂಷರಸೈರ್ಭೋಜಯೇತ್| ವ್ಯಧಾದನನ್ತರಂ ವಾ ಪುನಸ್ತಾಮೇವ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಸರ್ವಥಾ ಚಾನವತಿಷ್ಠಮಾನೇ ಪಾಚನಾಯ ಕ್ಷಾರಂ ದದ್ಯಾತ್| ಸಙ್ಕೋಚಯಿಉತಂ ವಾ ಸಿರಾಮುಖಂ ತಪ್ತಶಲಾಕಯಾ ದಹೇತ್| ನ ಚ ಕ್ಷಣಮಪ್ಯುಪೇಕ್ಷೇತ| ಕ್ಷೀಣರಕ್ತಸ್ಯ ಹಿ ವಾಯುರ್ಮರ್ಮಣ್ಯುಪಸಂಗೃಹ್ಯ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಸಂಜ್ಞಾನಾಶಶಿರಃಕಮ್ಪಭ್ರಮಮನ್ಯಾಸ್ತಮ್ಭಾಪತಾನಕಹನುಭ್ರಂಶಹಿಧ್ಮಾ-ಪಾಣ್ಡುತ್ವಬಾಧಿರ್ಯಧಾತುಕ್ಷಯಾಕ್ಷೇಪಕಾದೀನ್ ಕರೋತಿ ಮರಣಂ ವಾ|೧೯|
अतिष्ठति तु रक्ते सिरामुख़ं सन्धातुं पूर्वोक्तैश्चूर्णैरवचूर्ण्याङ्गुल्यग्रेण पीडयेत्| शाल्मल्युपोदकां पिच्छां वा व्रणमुख़े दत्वा गाढं बध्नीयात्| मधूच्छिष्टप्रलिप्तं वा पट्टम्| शीताम्बुनावसिञ्चेत्| शीतमधुरकषायान्नपानसेकप्रदेहप्रवातवेश्मभिर्वा स्कन्दनायोपचरेत्| पद्मकादिक्वाथं शर्करामधुमधुरं क्षीरमिक्षुरसमेणहरिणाजोरभ्रमहिषवराहाणामन्यतमस्य सिरां विद्ध्वा रुधिरमामं ग़ृतभृष्टं वा पानं दद्यात्| तेनैव वा दर्भपादमृदितेनानुवासयेत्| स्निग्धैश्च यूषरसैर्भोजयेत्| व्यधादनन्तरं वा पुनस्तामेव सिरां विध्येत्| सर्वथा चानवतिष्ठमाने पाचनाय क्षारं दद्यात्| सङ्कोचयिउतं वा सिरामुख़ं तप्तशलाकया दहेत्| न च क्षणमप्युपेक्षेत| क्षीणरक्तस्य हि वायुर्मर्मण्युपसंगृह्य मूर्च्छासंज्ञानाशशिरःकम्पभ्रममन्यास्तम्भापतानकहनुभ्रंशहिध्मा-पाण्डुत्वबाधिर्यधातुक्षयाक्षेपकादीन् करोति मरणं वा|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktasrAvaNAnantaraM yuktyA bRuMhaNaM deyam (19) · Śloka 19
ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರಾಣಭೃತಾಂ ರಕ್ತಂ ತತ್ಕ್ಷಯಾತ್ಕ್ಷೀಯತೇಽನಲಃ| ವರ್ಧತೇ ಚಾನಿಲಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಬೃಂಹಣಮಾಚರೇತ್|೧೯|
प्राणः प्राणभृतां रक्तं तत्क्षयात्क्षीयतेऽनलः| वर्धते चानिलस्तस्माद्युक्त्या बृंहणमाचरेत्|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana punarvyadhananiyamAH (19) · Śloka 19
ಅಶುದ್ಧನ್ತು ರಕ್ತಮಪರಾಹ್ಣೇಽನ್ಯೇದ್ಯುರ್ವಾ ಪುನಃ ಸ್ರಾವಯೇತ್| ತತೋಽಪಿ ಶೇಷಂ ಸರ್ವಥಾ ವಾಪ್ಯವಿಸ್ರಾವ್ಯರಕ್ತಸ್ಯ ಶೀತಸೇಕಪ್ರದೇಹವಿರೇಕೋಪವಾಸಸ್ನಿಗ್ಧಮಧುರಾನ್ನಪಾನೈಃ ಪ್ರಸಾದಯೇತ್| ಮಾಸಮಾತ್ರಂ ವಾ ಸ್ನೇಹಾದಿಭಿರುಪಚರ್ಯ ಪುನರ್ವಿಧ್ಯೇತ್|೧೯|
अशुद्धन्तु रक्तमपराह्णेऽन्येद्युर्वा पुनः स्रावयेत्| ततोऽपि शेषं सर्वथा वाप्यविस्राव्यरक्तस्य शीतसेकप्रदेहविरेकोपवासस्निग्धमधुरान्नपानैः प्रसादयेत्| मासमात्रं वा स्नेहादिभिरुपचर्य पुनर्विध्येत्|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyadhavyApatpratikAraH (19) · Śloka 19
ದುರ್ವ್ಯಧಾತಿವ್ಯಧಕುಟಿತತಿರ್ಯಗ್ವ್ಯಧಾದೇರ್ವ್ಯಧದೋಷಾದ್ ವ್ಯಾಪದೋ ಯಾಃ ಸ್ಯುಸ್ತಾಃ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸಾಧಯೇದಿತಿ||೧೯||
दुर्व्यधातिव्यधकुटिततिर्यग्व्यधादेर्व्यधदोषाद् व्यापदो याः स्युस्ताः यथास्वं साधयेदिति||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyapAlanamaryAdA (20) · Śloka 20
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಉನ್ಮಾರ್ಗಗಾ ಯನ್ತ್ರನಿಪೀಡನೇನ ಸ್ವಸ್ಥಾನಮಾಯಾನ್ತಿ ಪುನರ್ನ ಯಾವತ್| ದೋಷಾಃ ಪ್ರದುಷ್ಟಾ ರುಧಿರಂ ಪ್ರಪನ್ನಾಸ್ತಾವಿದ್ಧತಾಹಾರವಿಹಾರಭಾಕ್ ಸ್ಯಾತ್||೨೦||
भवति चात्र- उन्मार्गगा यन्त्रनिपीडनेन स्वस्थानमायान्ति पुनर्न यावत्| दोषाः प्रदुष्टा रुधिरं प्रपन्नास्ताविद्धताहारविहारभाक् स्यात्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyanirdeshaH (21) · Śloka 21
ನಾತಯುಷ್ಣಶೀತಂ ಲಘು ದೀಪನೀಯಂ ರಕ್ತೇಽಪನೀತೇ ಹಿತಮನ್ನಪಾನಮ್| ತದಾ ಶರೀರಂ ಹ್ಯನವಸ್ಥೈತಾಸೃಗಗ್ನಿರ್ವಿಶೇಷಾದಿತಿ ರಕ್ಷಿತವ್ಯಃ||೨೧||
नातयुष्णशीतं लग़ु दीपनीयं रक्तेऽपनीते हितमन्नपानम्| तदा शरीरं ह्यनवस्थैतासृगग्निर्विशेषादिति रक्षितव्यः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vishuddharaktapuruShalakShaNam (3) · Śloka 3
ಪ್ರಸನ್ನವರ್ಣೇನ್ದ್ರಿಯಮಿನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾನಿಚ್ಛನ್ತಮವ್ಯಾಹತಪಕ್ತೃವೇಗಮ್| ಸುಖಾನ್ವಿತಂ ಪುಷ್ಟಿಬಲೋಪಪನ್ನಂ ವಿಶುದ್ಧರಕ್ತಂ ಪುರುಷಂ ವದನ್ತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಸಿರಾವ್ಯಧವಿಧಿರ್ನಾಮ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩||
प्रसन्नवर्णेन्द्रियमिन्द्रियार्थानिच्छन्तमव्याहतपक्तृवेगम्| सुख़ान्वितं पुष्टिबलोपपन्नं विशुद्धरक्तं पुरुषं वदन्ति| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने सिराव्यधविधिर्नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon