Adhikarana atha sirAvyadhavidhirnAma ShaTtriMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః సిరావ్యధవిధం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः सिराव्यधविधं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ratkavirecanAdisAdhyavikAreShu sirAvyadhasya prAdhAnyam (2) · Śloka 2
బహవో హి రక్తావసేచనోపాయాః ప్రాగభిహితాస్తేషామన్యేషాం చ విరేకాదీనాముపక్రమాణాం తత్సాధ్యేష్వామయేషు సిరావ్యధః ప్రధానం| అమునా హి తే సమూలాః శోషమాయంతి కేదారసేతుభేదేన శల్యాదయ ఇవ||2||
बहवो हि रक्तावसेचनोपायाः प्रागभिहितास्तेषामन्येषां च विरेकादीनामुपक्रमाणां तत्साध्येष्वामयेषु सिराव्यधः प्रधानम्| अमुना हि ते समूलाः शोषमायन्ति केदारसेतुभेदेन शल्यादय इव||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAvyadhaprashaMsA (3) · Śloka 3
తథా చ- సిరావ్యధిశ్చికిత్సార్ధం సంపూర్ణం వా చికిత్సితం| శల్యతంత్రే స్మృతో యద్వద్బస్తిః కాయచికిత్సితే| యథా రక్తమధిష్ఠానం వికారాణాం వికారిణాం| అన్యన్న హి తథా దూష్యం కర్మేదం ప్రథమం తతః||3||
तथा च- सिराव्यधिश्चिकित्सार्धं सम्पूर्णं वा चिकित्सितम्| शल्यतन्त्रे स्मृतो यद्वद्बस्तिः कायचिकित्सिते| यथा रक्तमधिष्ठानं विकाराणां विकारिणाम्| अन्यन्न हि तथा दूष्यं कर्मेदं प्रथमं ततः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktasya dUShyatvaM samAntara~jca (4) · Śloka 4
తత్రాంబు శరీరమాహారసారభూతం రసాఖ్యమవికృతమవికృతేన తేజసా రంజితమింద్రగోపాకారం చ శశశోణితగుంజాఫలాలక్తకపద్మసువర్ణవర్ణం ధౌతం చ విరజ్యమానం మధురమీషల్లవణం స్నిగ్ధమసంహతమశీతోష్ణం గురు పిత్తైకచయప్రకోపోపశమనం సౌమ్యాగ్నేయం ప్రకృత్యా రక్తమాహుస్తథా దోషం| దూష్యమితి కేచిత్| ఉభయాత్మకమన్యే||4||
तत्राम्बु शरीरमाहारसारभूतं रसाख़्यमविकृतमविकृतेन तेजसा रञ्जितमिन्द्रगोपाकारं च शशशोणितगुञ्जाफलालक्तकपद्मसुवर्णवर्णं धौतं च विरज्यमानं मधुरमीषल्लवणं स्निग्धमसंहतमशीतोष्णं गुरु पित्तैकचयप्रकोपोपशमनं सौम्याग्नेयं प्रकृत्या रक्तमाहुस्तथा दोषम्| दूष्यमिति केचित्| उभयात्मकमन्ये||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddharaktakAryam (5) · Śloka 5
తచ్చైవంవిధమేవ విధివదాహారవిహారాభ్యాసాద్విశుద్ధం బలవర్ణసుఖాయుషాం యోనిః||5||
तच्चैवंविधमेव विधिवदाहारविहाराभ्यासाद्विशुद्धं बलवर्णसुख़ायुषां योनिः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTaraktakAryam (6) · Śloka 6
ఇతరథా పునః శరత్కాలస్వభావాదేవ వా ప్రదుష్టమభిష్యందాధిమంథశుక్లార్మతిమిరరక్తరాజీశిరస్తోదభేదదాహకండూకర్ణరోగముఖపాకపూతిఘ్రాణాస్యోపదేహత్వగుల్మప్లీహవిద్రధివీసర్పజ్వరరక్తపిత్తకుష్ఠపిటకాశ్లీపదోపదంశశంఖశోఫవాతశోణితరక్తమేహక్షుద్రరోగాగ్నిస్వరనాశాంగగౌరవసాదారోచకామ్లోద్గారలవణాస్యతాక్రోధమోహస్వేదమదమూర్చ్ఛాయసంన్యాసకంపతంద్రాదీనాం||6||
इतरथा पुनः शरत्कालस्वभावादेव वा प्रदुष्टमभिष्यन्दाधिमन्थशुक्लार्मतिमिररक्तराजीशिरस्तोदभेददाहकण्डूकर्णरोगमुख़पाकपूतिग़्राणास्योपदेहत्वगुल्मप्लीहविद्रधिवीसर्पज्वररक्तपित्तकुष्ठपिटकाश्लीपदोपदंशशङ्ख़शोफवातशोणितरक्तमेहक्षुद्ररोगाग्निस्वरनाशाङ्गगौरवसादारोचकाम्लोद्गारलवणास्यताक्रोधमोहस्वेदमदमूर्च्छायसंन्यासकम्पतन्द्रादीनाम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktadoShajavikArANAM lakShaNantatra sirovyadhopadeshashca (7) · Śloka 7
తే చ శీతోష్ణాస్నిగ్ధరూక్షద్యైః సర్వదోషప్రతిపక్షైః సమ్యగప్యుపక్రాంతాః సాధ్యా అపి న సిద్ధ్యంతి| తే చ రక్తప్రకోపజాః తస్మాత్తేష్వత్యుద్రిక్తరక్తవిస్రావణాయ యథాస్వం సిరాం విద్ధ్యేత్||7||
ते च शीतोष्णास्निग्धरूक्षद्यैः सर्वदोषप्रतिपक्षैः सम्यगप्युपक्रान्ताः साध्या अपि न सिद्ध्यन्ति| ते च रक्तप्रकोपजाः तस्मात्तेष्वत्युद्रिक्तरक्तविस्रावणाय यथास्वं सिरां विद्ध्येत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAvyadhAnarhaH apavAdashca (8) · Śloka 8
న తు స్నేహపీతకృతపంచకర్మాన్యతమగర్భిణీసూతికాజీర్ణకామలాక్లీబోనషోడశాతీతసప్తతివర్షాభిఘాతాతిస్రుతరక్తాదుష్టరక్తాస్నిగ్ధాతిస్నిగ్ధాస్విన్నాక్షేపకపక్షాఘాతాతిసారచ్ఛర్దిశ్వాసకాసోదరరక్తపిత్తార్శః పాండురోగః సర్వాంగశోఫపీడితానాం| న చావ్యధనీయాశ్చాయంత్రితానుత్థితాః సిరాః న తిర్యఙ్ న చాతిశీరోష్ణవర్షవాతాభ్రేషు| తత్ర స్నేహపీతాదిషు సమ్యగ్విద్ధా అపి సిరా న స్రవంత్యతిస్రవంతి వా సమ్యక్ స్నిగ్ధస్విన్నస్య పునర్ద్రవీభూతా దోషాః శోణితమనుప్రవిష్టాః సమ్యక్ ప్రచ్యవంతే| న త్వేష నిషేధో విషసంసృష్టాపసర్గాత్యయికవ్యాధిషు||8||
न तु स्नेहपीतकृतपञ्चकर्मान्यतमगर्भिणीसूतिकाजीर्णकामलाक्लीबोनषोडशातीतसप्ततिवर्षाभिग़ातातिस्रुतरक्तादुष्टरक्तास्निग्धातिस्निग्धास्विन्नाक्षेपकपक्षाग़ातातिसारच्छर्दिश्वासकासोदररक्तपित्तार्शः पाण्डुरोगः सर्वाङ्गशोफपीडितानाम्| न चाव्यधनीयाश्चायन्त्रितानुत्थिताः सिराः न तिर्यङ् न चातिशीरोष्णवर्षवाताभ्रेषु| तत्र स्नेहपीतादिषु सम्यग्विद्धा अपि सिरा न स्रवन्त्यतिस्रवन्ति वा सम्यक् स्निग्धस्विन्नस्य पुनर्द्रवीभूता दोषाः शोणितमनुप्रविष्टाः सम्यक् प्रच्यवन्ते| न त्वेष निषेधो विषसंसृष्टापसर्गात्ययिकव्याधिषु||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratirogaM vyadhyasirAnirdeshaH (9) · Śloka 9
ప్రతిరోగం తు వ్యధం ప్రతి విభాగః| శిరోనేత్రరోగేషు లాలాట్యాముపనాస్యామపాంగ్యం వా| కర్ణరోగేషు పరితః కర్ణౌ| నాసారోగేషు నాసాగ్రే| ప్రతిశ్యాయే తు నాసాలలాటస్థాః| ముఖరోగేషు జిహ్వౌష్ఠహనుతాలుగాః| జత్రూర్ధ్వగ్రంథిషు గ్రీవాకర్ణశంఖమూర్ధగాః| అపస్మారే హనుసంధిమధ్యగాః| ఉన్మాదే తూరోఽపాంగలలాటగాః| విద్రధౌ పాRశ్వశూలే చ పార్శ్వకక్షాస్తనాంతరస్థాః| చతుర్థకే స్కంధాధోగతామన్యతరపార్శ్వశ్రయాం| తృతీయకేంఽసయోరంతరే త్రికసంధిమధ్యగతాం| ప్రవాహికాయాం శూలిన్యాం శ్రోణ్యాః సమంతాద్ ద్వ్యంగులే నిర్వృత్తోపదంశశుక్రవ్యాపత్సు మేఢ్రే| గలగండ ఊరుమూలసంశ్రితాం| గృధ్రస్యాం జానుసంధేరుపర్యధో వా చతురంగులే| అపచ్యామింద్రబస్తేరధస్తాద్ ద్వ్యంగులే| క్రోష్టుకశీర్షే సక్థివాతరుజాసు చ గుల్ఫస్యోపరిష్టాచ్చతురంగులే| శ్లీపదేషు యథాస్వం వక్ష్యతే| దాహహర్షచిప్పవాతశోణితవాతకంటకవిదారికాపాదదారీప్రభృతిషు పాదరోగేషు క్షిప్రమర్మణ ఉపరిష్టాద్ ద్వ్యంగులే| ఏతేనేతరసక్థిబాహూ వ్యాఖ్యాతౌ| విశేషతస్తు వామభాగాభ్యంతరతో బాహుమధ్యే ప్లీహోదరే| ఏవమేవ దక్షిణే బాహౌ యకృదాఖ్యే| తథా కాసశ్వాసయోరప్యాదిశంతి| గృధ్రస్యామివ విశ్వాచ్యం| బాహుశోషాపబాహుకయోరప్యేకే| అదృశ్యమానాసు త్వేతాస్వతివృద్ధస్య వ్యాధేరన్యవ్యాధ్యుక్తానామాపి యథాసన్నం వ్యధః||9||
प्रतिरोगं तु व्यधं प्रति विभागः| शिरोनेत्ररोगेषु लालाट्यामुपनास्यामपाङ्ग्यं वा| कर्णरोगेषु परितः कर्णौ| नासारोगेषु नासाग्रे| प्रतिश्याये तु नासाललाटस्थाः| मुख़रोगेषु जिह्वौष्ठहनुतालुगाः| जत्रूर्ध्वग्रन्थिषु ग्रीवाकर्णशङ्ख़मूर्धगाः| अपस्मारे हनुसन्धिमध्यगाः| उन्मादे तूरोऽपाङ्गललाटगाः| विद्रधौ पाऱ्श्वशूले च पार्श्वकक्षास्तनान्तरस्थाः| चतुर्थके स्कन्धाधोगतामन्यतरपार्श्वश्रयाम्| तृतीयकेंऽसयोरन्तरे त्रिकसन्धिमध्यगताम्| प्रवाहिकायां शूलिन्यां श्रोण्याः समन्ताद् द्व्यङ्गुले निर्वृत्तोपदंशशुक्रव्यापत्सु मेढ्रे| गलगण्ड ऊरुमूलसंश्रिताम्| गृध्रस्यां जानुसन्धेरुपर्यधो वा चतुरङ्गुले| अपच्यामिन्द्रबस्तेरधस्ताद् द्व्यङ्गुले| क्रोष्टुकशीर्षे सक्थिवातरुजासु च गुल्फस्योपरिष्टाच्चतुरङ्गुले| श्लीपदेषु यथास्वं वक्ष्यते| दाहहर्षचिप्पवातशोणितवातकण्टकविदारिकापाददारीप्रभृतिषु पादरोगेषु क्षिप्रमर्मण उपरिष्टाद् द्व्यङ्गुले| एतेनेतरसक्थिबाहू व्याख़्यातौ| विशेषतस्तु वामभागाभ्यन्तरतो बाहुमध्ये प्लीहोदरे| एवमेव दक्षिणे बाहौ यकृदाख़्ये| तथा कासश्वासयोरप्यादिशन्ति| गृध्रस्यामिव विश्वाच्यम्| बाहुशोषापबाहुकयोरप्येके| अदृश्यमानासु त्वेतास्वतिवृद्धस्य व्याधेरन्यव्याध्युक्तानामापि यथासन्नं व्यधः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAvyadhAtprAgupakalpanIyam (10) · Śloka 10
ప్రాగేవ చోపకల్పయేచ్ఛయనాసనోదకుంభవస్త్రపట్టాది| తథా యథాలాభం చ తగరైలాశీతశివకుష్ఠపాఠావిడంగభద్రదారుత్రికటుకాగారధూమహరిద్రార్కాంకురనక్తమాలచూర్ణం-అసృక్స్త్రావణాయ| అసృక్స్థాపనాయ చ లోధ్రమధుకప్రియంగుపత్తంగగైరికరసాంజనశాల్మలీశంఖయవగోధూమమాషచూర్ణం| వటాశ్వత్థాశ్వకర్ణపలాశబిభీతకసర్జార్జునధన్వనధాతకీసాలసారారిమేదతిందుకత్వగంకురనిర్యాస-శ్రీవేష్టకమృత్కపాలమృణాలాంజనచూర్ణం| క్షౌమమషీలాక్షాసముద్రఫేనచూర్ణం వా| తథాన్యచ్చాతిస్రుతరక్తవ్యాపత్ప్రతీకారోపకరణం| సజ్జోపకరణే హి వైద్యో న మోహమాప్నోతి||10||
प्रागेव चोपकल्पयेच्छयनासनोदकुम्भवस्त्रपट्टादि| तथा यथालाभं च तगरैलाशीतशिवकुष्ठपाठाविडङ्गभद्रदारुत्रिकटुकागारधूमहरिद्रार्काङ्कुरनक्तमालचूर्णम्-असृक्स्त्रावणाय| असृक्स्थापनाय च लोध्रमधुकप्रियङ्गुपत्तङ्गगैरिकरसाञ्जनशाल्मलीशङ्ख़यवगोधूममाषचूर्णम्| वटाश्वत्थाश्वकर्णपलाशबिभीतकसर्जार्जुनधन्वनधातकीसालसारारिमेदतिन्दुकत्वगङ्कुरनिर्यास-श्रीवेष्टकमृत्कपालमृणालाञ्जनचूर्णम्| क्षौममषीलाक्षासमुद्रफेनचूर्णं वा| तथान्यच्चातिस्रुतरक्तव्यापत्प्रतीकारोपकरणम्| सज्जोपकरणे हि वैद्यो न मोहमाप्नोति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAvyadhavidhiH (11) · Śloka 11
అథ కృతస్వస్త్యయనమాతురం వ్యాధిబలసాత్మ్యాద్యవేక్ష్య స్నిగ్ధం జాంగలరసం యవాగూం వా పాయయిత్వ ముహూర్తమాత్రమాశ్వాసితం పూర్వా~హ్ణేఽపరాహ్ణే వాంగారతాపోష్ణబాష్పాన్యతరేణ స్విన్నం జానూచ్ఛ్రితే మృదావాసనే జానునిహితకూర్పరం సమస్థితపాదం ప్రత్యాదిత్యముపవేశయేత్| కేశాంతే చ ప్లోతచర్మవల్కలపట్టాన్యతమేన బధ్నీయాత్| తతశ్చాయతేన వస్త్రాంగష్ఠగర్భేణ ముష్టిద్వయేనాతురో యథాస్వం మన్యే నిపీడయేద్దంతైశ్చ దంతాన్| గండౌ చాధ్మాపయేత్| పురుషశ్చైనం పృష్ఠతో వస్త్రకృకాటికాంతరన్యస్తవామప్రదేశినీకో నాతిగాఢం గ్రీవాయాం పరిక్షిప్య వేష్టయన్ వస్త్రం ప్రాణానబాధమానో యంత్రయేదిత్యేషోఽంతర్ముఖవర్జ్యానాం సిరాణాం వ్యధనే యంత్రవిధిః| తతశ్చాస్య వైద్యోఽంగుష్ఠనిష్టబ్ధయా మధ్యమాంగుల్యా సిరాం తాడయేత్| ఉత్థితాంచ స్పందమానాం స్పర్శదాం వాభిలక్ష్య వామహస్తేన కుఠారికామూర్ధ్వదండాం కృత్వా సిరామధ్యే న్యస్య లక్షయిత్వా చ తథైవ చ మధ్యమాంగుల్యా తాడయేదంగుష్ఠోదరేణ వా పీడయేత్| గూఢబహలత్వక్ ప్రతిచ్ఛాన్నాయామంగుష్ఠపీడానాదున్నమనముపలక్షయేత్| ఉత్కసనేన క్రోధసంరంభేణ చాపూర్యంతే సిరాః||11||
अथ कृतस्वस्त्ययनमातुरं व्याधिबलसात्म्याद्यवेक्ष्य स्निग्धं जाङ्गलरसं यवागूं वा पाययित्व मुहूर्तमात्रमाश्वासितं पूर्वा~ह्णेऽपराह्णे वाङ्गारतापोष्णबाष्पान्यतरेण स्विन्नं जानूच्छ्रिते मृदावासने जानुनिहितकूर्परं समस्थितपादं प्रत्यादित्यमुपवेशयेत्| केशान्ते च प्लोतचर्मवल्कलपट्टान्यतमेन बध्नीयात्| ततश्चायतेन वस्त्राङ्गष्ठगर्भेण मुष्टिद्वयेनातुरो यथास्वं मन्ये निपीडयेद्दन्तैश्च दन्तान्| गण्डौ चाध्मापयेत्| पुरुषश्चैनं पृष्ठतो वस्त्रकृकाटिकान्तरन्यस्तवामप्रदेशिनीको नातिगाढं ग्रीवायां परिक्षिप्य वेष्टयन् वस्त्रं प्राणानबाधमानो यन्त्रयेदित्येषोऽन्तर्मुख़वर्ज्यानां सिराणां व्यधने यन्त्रविधिः| ततश्चास्य वैद्योऽङ्गुष्ठनिष्टब्धया मध्यमाङ्गुल्या सिरां ताडयेत्| उत्थिताञ्च स्पन्दमानां स्पर्शदां वाभिलक्ष्य वामहस्तेन कुठारिकामूर्ध्वदण्डां कृत्वा सिरामध्ये न्यस्य लक्षयित्वा च तथैव च मध्यमाङ्गुल्या ताडयेदङ्गुष्ठोदरेण वा पीडयेत्| गूढबहलत्वक् प्रतिच्छान्नायामङ्गुष्ठपीडानादुन्नमनमुपलक्षयेत्| उत्कसनेन क्रोधसंरम्भेण चापूर्यन्ते सिराः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vishiShTasirAvyadhanArthaM yantraNAdinirdeshaH (12) · Śloka 12
అంగుష్ఠేన తు నాసాగ్రమున్నమయ్య వ్రీహిముఖేనోపనాసికాం విధ్యేత్| ఉన్నమితవిదష్టాగ్రజిహ్వస్యాధోజిహ్వాయాః| వివృతాస్యస్య తాలుని దంతమూలే చ| గ్రీవాసిరాసు స్తనయోరుపరి యంత్రయేత్| ఉదరోరసోః ప్రసారితోరస్కస్యోన్నమితశిరసః| బాహుభ్యామవలంబమానస్య పార్శ్వయోః| ఉన్నతమేఢ్రస్య మేఢ్రే| శ్రోణిపృష్ఠస్కంధేషూన్నమితపృష్ఠస్యావాక్శిరస ఉపవిష్టస్య| విశ్వాచీగృధ్రస్యోరనాకుంచితే కూర్పరే జానుని వా సుఖోపవిష్టస్య గూఢాంగుష్ఠబద్ధముష్టేర్వ్యధనీయప్రదేశస్యోపరి చతురంగులే ప్లోతాద్యన్యతమేన చ బధ్వా హస్తసిరాం| ఏవమేకపాదం సుసంస్థితం స్థాపయిత్వాఽన్యపాదమీషత్సంకుచితం తస్యోపరి నిధాయ జానుసంధేరధో హస్తాభ్యామాగుల్ఫం నిపీడ్య పూర్వవద్బధ్వా పాదసిరాం విధ్యేత్| తత్ర తత్ర చ తైస్తేరుపాయైర్వికల్ప్య యంత్రయేత్||12||
अङ्गुष्ठेन तु नासाग्रमुन्नमय्य व्रीहिमुख़ेनोपनासिकां विध्येत्| उन्नमितविदष्टाग्रजिह्वस्याधोजिह्वायाः| विवृतास्यस्य तालुनि दन्तमूले च| ग्रीवासिरासु स्तनयोरुपरि यन्त्रयेत्| उदरोरसोः प्रसारितोरस्कस्योन्नमितशिरसः| बाहुभ्यामवलम्बमानस्य पार्श्वयोः| उन्नतमेढ्रस्य मेढ्रे| श्रोणिपृष्ठस्कन्धेषून्नमितपृष्ठस्यावाक्शिरस उपविष्टस्य| विश्वाचीगृध्रस्योरनाकुञ्चिते कूर्परे जानुनि वा सुख़ोपविष्टस्य गूढाङ्गुष्ठबद्धमुष्टेर्व्यधनीयप्रदेशस्योपरि चतुरङ्गुले प्लोताद्यन्यतमेन च बध्वा हस्तसिराम्| एवमेकपादं सुसंस्थितं स्थापयित्वाऽन्यपादमीषत्सङ्कुचितं तस्योपरि निधाय जानुसन्धेरधो हस्ताभ्यामागुल्फं निपीड्य पूर्ववद्बध्वा पादसिरां विध्येत्| तत्र तत्र च तैस्तेरुपायैर्विकल्प्य यन्त्रयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAnavisheSheNa shastravisheShaH shAstrapAtanamaryAdA ca (13) · Śloka 13
తత్ర మాంసలేష్వవకాశేషు యవమాత్రం వ్రీహిముఖేన| అతోఽన్యథార్ధయవమాత్రం వ్రీహిమాత్రం వా అస్థ్నాముపరి కుఠారికయార్ధయవమాత్రం| సర్వత్ర చానుత్తనావగాఢమృజ్వసంకీర్ణం మర్మాద్యనుపఘాతిసిరామధ్యే శస్త్రమాశు పాతయేత్||13||
तत्र मांसलेष्ववकाशेषु यवमात्रं व्रीहिमुख़ेन| अतोऽन्यथार्धयवमात्रं व्रीहिमात्रं वा अस्थ्नामुपरि कुठारिकयार्धयवमात्रम्| सर्वत्र चानुत्तनावगाढमृज्वसङ्कीर्णं मर्माद्यनुपग़ातिसिरामध्ये शस्त्रमाशु पातयेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagviddhalakShaNam (14) · Śloka 14
ఏకప్రహారాభిహతా ధారయా యా స్రవేదసృక్| ముహూర్తరుద్ధా తిష్ఠేచ్చ సమ్యగ్విద్ధేతి తాం విదుః|14|
एकप्रहाराभिहता धारया या स्रवेदसृक्| मुहूर्तरुद्धा तिष्ठेच्च सम्यग्विद्धेति तां विदुः|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alpadurviddhAtividdhalakShaNAni (14) · Śloka 14
అల్పకాలం వహత్యల్పం దుర్విద్ధా తైలచూర్ణనైః| సశబ్దమతివిద్ధా తు స్రవేద్ దుఃఖేన ధార్యతే|14|
अल्पकालं वहत्यल्पं दुर्विद्धा तैलचूर्णनैः| सशब्दमतिविद्धा तु स्रवेद् दुःख़ेन धार्यते|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagviddhAnAmapyavahanakAraNAni tatropAyAshca (14) · Śloka 14
సమ్యగ్విద్ధానామపి చ సిరాణావహనకారణాని మూర్చ్ఛాం భయం యంత్రశైథిల్యమతిగాఢత్వమత్యాశితతా క్షామత్వం కుంఠశస్త్రవ్యధో మూత్రితోచ్చారితత్వం దుఃస్విన్నతా కఫావృతవ్రణద్వారతా చేతి| అథాప్రవృత్తికారణం అథాస్వముపలక్ష్య ప్రతికుర్యాత్| తగరాదిచూర్ణేన చ తైలలవణప్రగాఢేన సిరాముఖమవచూర్ణయేత్| పృష్ఠమధ్యే చాతురం పీడయేత్| ఏవం సాధు వహతి|14|
सम्यग्विद्धानामपि च सिराणावहनकारणानि मूर्च्छां भयं यन्त्रशैथिल्यमतिगाढत्वमत्याशितता क्षामत्वं कुण्ठशस्त्रव्यधो मूत्रितोच्चारितत्वं दुःस्विन्नता कफावृतव्रणद्वारता चेति| अथाप्रवृत्तिकारणं अथास्वमुपलक्ष्य प्रतिकुर्यात्| तगरादिचूर्णेन च तैललवणप्रगाढेन सिरामुख़मवचूर्णयेत्| पृष्ठमध्ये चातुरं पीडयेत्| एवं साधु वहति|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyakpravRutte upacArAH (14) · Śloka 14
సమ్యక్ప్రవృత్తే కఫానిలోపశమనరక్తాచ్ఛేదనార్థముష్ణలవణతైలబిందుభిః సిరాముఖం సించేత్|14|
सम्यक्प्रवृत्ते कफानिलोपशमनरक्ताच्छेदनार्थमुष्णलवणतैलबिन्दुभिः सिरामुख़ं सिञ्चेत्|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTaraktameva sravecCuddhantu svayaM tiShThet (14) · Śloka 14
అగ్రే స్రవతి దుష్టాస్రం కుసుంభాదివ పీతికా| సమ్యక్ స్రుత్వా స్వయం తిష్ఠేచ్ఛుద్ధంతదితి నాహరేత్|14|
अग्रे स्रवति दुष्टास्रं कुसुम्भादिव पीतिका| सम्यक् स्रुत्वा स्वयं तिष्ठेच्छुद्धन्तदिति नाहरेत्|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktasrAvasamaye mUrcCAyAM pratikAraH (14) · Śloka 14
యస్య తు స్రవతి రక్తే మూర్చ్ఛా జాయతే తస్య విముచ్య యంత్రం శీతసలిలRద్రపాణిస్పర్శేన వ్యజనవాయునా శ్రోత్రసుఖేన వచసా సమాశ్వాసయన్నుపశమయ్య మూర్చ్ఛాం పునః స్రావయేత్| పునమూర్చ్ఛత్యపరేద్యుస్త్ర్యహేఽపి వా||14||
यस्य तु स्रवति रक्ते मूर्च्छा जायते तस्य विमुच्य यन्त्रं शीतसलिलऱ्द्रपाणिस्पर्शेन व्यजनवायुना श्रोत्रसुख़ेन वचसा समाश्वासयन्नुपशमय्य मूर्च्छां पुनः स्रावयेत्| पुनमूर्च्छत्यपरेद्युस्त्र्यहेऽपि वा||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rudhirAvasecanapramANam (15) · Śloka 15
పరమం తు రుధిరావసేచనప్రమాణం ప్రస్థః| అతోఽన్యథా వ్యాధిదేహర్తుబలమపేక్షేత||15||
परमं तु रुधिरावसेचनप्रमाणं प्रस्थः| अतोऽन्यथा व्याधिदेहर्तुबलमपेक्षेत||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srutaraktasya varNAdiBedaiH parIkShaNaM vAtAdiduShTaraktalakShaNa~jca (16) · Śloka 16
తత్ర ఫేనిలమరుణం శ్యావమచ్ఛం రూక్షమస్కంది కషాయానురసం లోహగంధి వేగస్రావి శీతంచ రక్తం వాతాత్| గృహధూమాంజనోదకకృష్ణం పీతం హరితం విస్రం మత్స్యగంధి కటుత్వాన్మక్షికాఽనిష్టమౌష్ణ్యాదస్కంది సచంద్రకం గోమూత్రాభం చ పిత్తాత్| కోవిదారపుష్పగైరికోదకపాండుశీతం స్నిగ్ధం స్కంది ఘనం పిచ్ఛిలం తంతుమదబ్రణద్వారావసాది లవణరసం వసాగంధి చ కఫాత్| ద్వంద్వసంకీర్ణం సంసర్గాత్| కంసనీలమావిలం దుర్గంధంచ సన్నిపాతాత్| శుద్ధముక్తం ప్రాక్||16||
तत्र फेनिलमरुणं श्यावमच्छं रूक्षमस्कन्दि कषायानुरसं लोहगन्धि वेगस्रावि शीतञ्च रक्तं वातात्| गृहधूमाञ्जनोदककृष्णं पीतं हरितं विस्रं मत्स्यगन्धि कटुत्वान्मक्षिकाऽनिष्टमौष्ण्यादस्कन्दि सचन्द्रकं गोमूत्राभं च पित्तात्| कोविदारपुष्पगैरिकोदकपाण्डुशीतं स्निग्धं स्कन्दि ग़नं पिच्छिलं तन्तुमदब्रणद्वारावसादि लवणरसं वसागन्धि च कफात्| द्वन्द्वसङ्कीर्णं संसर्गात्| कंसनीलमाविलं दुर्गन्धञ्च सन्निपातात्| शुद्धमुक्तं प्राक्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktasrAvaNottaravidhiH (17) · Śloka 17
తతః స్రుతరక్తస్య వ్యధమనులోమమంగుష్ఠేనోపరుధ్య శనైః శనైర్యంత్రమపనీయాశ్వాసయేత్| సతైలం చ ప్లోతం సిరాముఖే దత్వా బధ్నీయాత్| సంవేశయేచ్చైనం||17||
ततः स्रुतरक्तस्य व्यधमनुलोममङ्गुष्ठेनोपरुध्य शनैः शनैर्यन्त्रमपनीयाश्वासयेत्| सतैलं च प्लोतं सिरामुख़े दत्वा बध्नीयात्| संवेशयेच्चैनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atiShThati rakte upacArAH (19) · Śloka 19
అతిష్ఠతి తు రక్తే సిరాముఖం సంధాతుం పూర్వోక్తైశ్చూర్ణైరవచూర్ణ్యాంగుల్యగ్రేణ పీడయేత్| శాల్మల్యుపోదకాం పిచ్ఛాం వా వ్రణముఖే దత్వా గాఢం బధ్నీయాత్| మధూచ్ఛిష్టప్రలిప్తం వా పట్టం| శీతాంబునావసించేత్| శీతమధురకషాయాన్నపానసేకప్రదేహప్రవాతవేశ్మభిర్వా స్కందనాయోపచరేత్| పద్మకాదిక్వాథం శర్కరామధుమధురం క్షీరమిక్షురసమేణహరిణాజోరభ్రమహిషవరాహాణామన్యతమస్య సిరాం విద్ధ్వా రుధిరమామం ఘృతభృష్టం వా పానం దద్యాత్| తేనైవ వా దర్భపాదమృదితేనానువాసయేత్| స్నిగ్ధైశ్చ యూషరసైర్భోజయేత్| వ్యధాదనంతరం వా పునస్తామేవ సిరాం విధ్యేత్| సర్వథా చానవతిష్ఠమానే పాచనాయ క్షారం దద్యాత్| సంకోచయిఉతం వా సిరాముఖం తప్తశలాకయా దహేత్| న చ క్షణమప్యుపేక్షేత| క్షీణరక్తస్య హి వాయుర్మర్మణ్యుపసంగృహ్య మూర్చ్ఛాసంజ్ఞానాశశిరఃకంపభ్రమమన్యాస్తంభాపతానకహనుభ్రంశహిధ్మా-పాండుత్వబాధిర్యధాతుక్షయాక్షేపకాదీన్ కరోతి మరణం వా|19|
अतिष्ठति तु रक्ते सिरामुख़ं सन्धातुं पूर्वोक्तैश्चूर्णैरवचूर्ण्याङ्गुल्यग्रेण पीडयेत्| शाल्मल्युपोदकां पिच्छां वा व्रणमुख़े दत्वा गाढं बध्नीयात्| मधूच्छिष्टप्रलिप्तं वा पट्टम्| शीताम्बुनावसिञ्चेत्| शीतमधुरकषायान्नपानसेकप्रदेहप्रवातवेश्मभिर्वा स्कन्दनायोपचरेत्| पद्मकादिक्वाथं शर्करामधुमधुरं क्षीरमिक्षुरसमेणहरिणाजोरभ्रमहिषवराहाणामन्यतमस्य सिरां विद्ध्वा रुधिरमामं ग़ृतभृष्टं वा पानं दद्यात्| तेनैव वा दर्भपादमृदितेनानुवासयेत्| स्निग्धैश्च यूषरसैर्भोजयेत्| व्यधादनन्तरं वा पुनस्तामेव सिरां विध्येत्| सर्वथा चानवतिष्ठमाने पाचनाय क्षारं दद्यात्| सङ्कोचयिउतं वा सिरामुख़ं तप्तशलाकया दहेत्| न च क्षणमप्युपेक्षेत| क्षीणरक्तस्य हि वायुर्मर्मण्युपसंगृह्य मूर्च्छासंज्ञानाशशिरःकम्पभ्रममन्यास्तम्भापतानकहनुभ्रंशहिध्मा-पाण्डुत्वबाधिर्यधातुक्षयाक्षेपकादीन् करोति मरणं वा|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktasrAvaNAnantaraM yuktyA bRuMhaNaM deyam (19) · Śloka 19
ప్రాణః ప్రాణభృతాం రక్తం తత్క్షయాత్క్షీయతేఽనలః| వర్ధతే చానిలస్తస్మాద్యుక్త్యా బృంహణమాచరేత్|19|
प्राणः प्राणभृतां रक्तं तत्क्षयात्क्षीयतेऽनलः| वर्धते चानिलस्तस्माद्युक्त्या बृंहणमाचरेत्|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana punarvyadhananiyamAH (19) · Śloka 19
అశుద్ధంతు రక్తమపరాహ్ణేఽన్యేద్యుర్వా పునః స్రావయేత్| తతోఽపి శేషం సర్వథా వాప్యవిస్రావ్యరక్తస్య శీతసేకప్రదేహవిరేకోపవాసస్నిగ్ధమధురాన్నపానైః ప్రసాదయేత్| మాసమాత్రం వా స్నేహాదిభిరుపచర్య పునర్విధ్యేత్|19|
अशुद्धन्तु रक्तमपराह्णेऽन्येद्युर्वा पुनः स्रावयेत्| ततोऽपि शेषं सर्वथा वाप्यविस्राव्यरक्तस्य शीतसेकप्रदेहविरेकोपवासस्निग्धमधुरान्नपानैः प्रसादयेत्| मासमात्रं वा स्नेहादिभिरुपचर्य पुनर्विध्येत्|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyadhavyApatpratikAraH (19) · Śloka 19
దుర్వ్యధాతివ్యధకుటితతిర్యగ్వ్యధాదేర్వ్యధదోషాద్ వ్యాపదో యాః స్యుస్తాః యథాస్వం సాధయేదితి||19||
दुर्व्यधातिव्यधकुटिततिर्यग्व्यधादेर्व्यधदोषाद् व्यापदो याः स्युस्ताः यथास्वं साधयेदिति||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyapAlanamaryAdA (20) · Śloka 20
భవతి చాత్ర- ఉన్మార్గగా యంత్రనిపీడనేన స్వస్థానమాయాంతి పునర్న యావత్| దోషాః ప్రదుష్టా రుధిరం ప్రపన్నాస్తావిద్ధతాహారవిహారభాక్ స్యాత్||20||
भवति चात्र- उन्मार्गगा यन्त्रनिपीडनेन स्वस्थानमायान्ति पुनर्न यावत्| दोषाः प्रदुष्टा रुधिरं प्रपन्नास्ताविद्धताहारविहारभाक् स्यात्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyanirdeshaH (21) · Śloka 21
నాతయుష్ణశీతం లఘు దీపనీయం రక్తేఽపనీతే హితమన్నపానం| తదా శరీరం హ్యనవస్థైతాసృగగ్నిర్విశేషాదితి రక్షితవ్యః||21||
नातयुष्णशीतं लग़ु दीपनीयं रक्तेऽपनीते हितमन्नपानम्| तदा शरीरं ह्यनवस्थैतासृगग्निर्विशेषादिति रक्षितव्यः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vishuddharaktapuruShalakShaNam (3) · Śloka 3
ప్రసన్నవర్ణేంద్రియమింద్రియార్థానిచ్ఛంతమవ్యాహతపక్తృవేగం| సుఖాన్వితం పుష్టిబలోపపన్నం విశుద్ధరక్తం పురుషం వదంతి| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం సూత్రస్థానే సిరావ్యధవిధిర్నామ షట్త్రింశోఽధ్యాయః||3||
प्रसन्नवर्णेन्द्रियमिन्द्रियार्थानिच्छन्तमव्याहतपक्तृवेगम्| सुख़ान्वितं पुष्टिबलोपपन्नं विशुद्धरक्तं पुरुषं वदन्ति| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने सिराव्यधविधिर्नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon