Adhikarana atha vamanavirecanavidhirnAma saptaviMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵਿਧਿਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो वमनविरेचनविधिं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanapariBAShA (2) · Śloka 2
ਦੋਸਹਰਣਮੂਰ੍ਧ੍ਵਭਾਗਂ ਵਮਨਾਖ਼੍ਯਮ੍| ਅਧੋਭਾਗਂ ਵਿਰੇਚ- ਨਾਖ਼੍ਯਮ੍| ਉਭਯਂ ਵਾ ਮਲਵਿਰੇਚਨਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ||੨||
दोषहरणमूर्ध्वभागं वमनाख़्यम्| अधोभागं विरेच- नाख़्यम्| उभयं वा मलविरेचनाद्विरेचनमित्युच्यते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanobhayatoharauShadhAnAM kArmukatve yuktiH (3) · Śloka 3
ਤਤ੍ਰੋਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸੂਕ੍ਸ੍ਮਵ੍ਯਵਾਯਿਵਿਕਾਸੀਣ੍ਯੌਸਧਾਨਿ ਸ੍ਵਵੀਰ੍ਯੇਣ ਹਦਯਮੁਪੇਤ੍ਯ ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ ਵ੍ਯਵਾਯਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਧਮਨੀਰਨੁਸਤ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਮਦੂਕਤ੍ਯਾਨ੍ਤਃਸ਼ਰੀਰੇ ਸ੍ਵੇਦੋਸ੍ਮਣਾਰ੍ਦ੍ਰਦਾਰੁਵਦ੍ਵਿਸ੍ਯਣ੍ਣੇ ਸ੍ਥੂਲਾਣੁਸ੍ਰੋਤੋਭ੍ਯਃ ਸਕਲਮਪਿ ਦੋਸਸਙ੍ਗ਼ਾਤਮੌਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ਪੁਨ- ਰ੍ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਯਨ੍ਤਿ| ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਦ੍ਵਿਕਾਸਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਯਨ੍ਤਿ| ਸ ਵਿਸ੍ਯਣ੍ਣਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ ਦੋਸਸਙ੍ਗ਼ਾਤਃ ਪਾਰਿਪ੍ਲਵਃ ਸ੍ਨੇਹਾਕ੍ਤ- ਭਾਜਨਸ੍ਥ ਇਵੋਦਕਾਞ੍ਜਲਿਰਸਜ੍ਜਨ੍ਨਨੁਪ੍ਰਸਰਣਭਾਵਾਦਾਮਾ- ਸ਼ਯਮਨੁਗਮ੍ਯੋਦਾਨਪ੍ਰਣੁਨ੍ਨੋਗ੍ਨਿਵਾਯ੍ਵਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਦੁਰ੍ਧ੍ਵਭਾਗ- ਪ੍ਰਭਾਵਾਚ੍ਚੌਸਧਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਸਲਿਲਪਥਿਵ੍ਯਾਤ੍ਮਕ- ਤ੍ਵਾਦਧੋਭਾਗਪ੍ਰਭਾਵਾਚ੍ਚ ਔਸਧਸ੍ਯਾਧਃ| ਉਭਯਤਸ਼੍ਚੋਭਯ- ਗੁਣਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਦੁਭਯਭਾਗਪ੍ਰਭਾਵਾਚ੍ਚ||੩||
तत्रोष्णतीक्ष्णसूक्ष्मव्यवायिविकाषीण्यौषधानि स्ववीर्येण हृदयमुपेत्य सौक्ष्म्याद् व्यवायित्वाच्च धमनीरनुसृत्य स्नेहेन मृदूकृत्यान्तःशरीरे स्वेदोष्मणाऽऽर्द्रदारुवद्विष्यण्णे स्थूलाणुस्रोतोभ्यः सकलमपि दोषसङ्ग़ातमौष्ण्यात्पुन- र्विष्यन्दयन्ति| तैक्ष्ण्याद्विकाषित्वाच्च विच्छिन्दयन्ति| स विष्यण्णविच्छिन्नो दोषसङ्ग़ातः पारिप्लवः स्नेहाक्त- भाजनस्थ इवोदकाञ्जलिरसज्जन्ननुप्रसरणभावादामा- शयमनुगम्योदानप्रणुन्नोऽग्निवाय्वात्मकत्वादुर्ध्वभाग- प्रभावाच्चौषधस्योर्ध्वं प्रवर्तते| सलिलपृथिव्यात्मक- त्वादधोभागप्रभावाच्च औषधस्याधः| उभयतश्चोभय- गुणात्मकत्वादुभयभागप्रभावाच्च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanaviShayaviBAgaH (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰੋਤ੍ਕਸ੍ਟੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਪਿਤ੍ਤਸਂਸਸ੍ਟੇ ਵਾ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨਗਤੇ ਵਾ ਪਿਤ੍ਤੇਨਿਲੇ ਵਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਤ੍ਤਰੇ ਵਮਨਮਾਚਰੇਤ੍| ਪਿਤ੍ਤੇ ਤੁ ਵਿਰੇਕਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਂਸਸ੍ਟੇ ਵਾ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨਗਤੇ ਵਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੀਤਿ||੪||
तत्रोत्कृष्टे श्लेष्मणि पित्तसंसृष्टे वा तत्स्थानगते वा पित्तेऽनिले वा श्लेष्मोत्तरे वमनमाचरेत्| पित्ते तु विरेकं श्लेष्मसंसृष्टे वा तत्स्थानगते वा श्लेष्मणीति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanasAdhyAH vikArAH (5) · Śloka 5
ਤਤ੍ਰ ਵਮਨਸਾਧ੍ਯਾ ਵਿਸਪੀਤਦਸ੍ਟਦਿਗ੍ਧਵਿਦ੍ਧਵਿਰੁਦ੍ਧਾਜੀਰ੍ਣਾ- ਨ੍ਨਨਵਜ੍ਵਰਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾਤਿਸਾਰਾਧੋਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਵਿਸ਼ੂਚਿਕਾਲਸ- ਕਾਵਿਪਾਕਾਰੋਚਕਾਪਚਿਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਰ੍ਬੁਦਸ਼੍ਲੀਪਦਮੇਦੋਗਦਗਰੋ- ਨ੍ਮਾਦਾਪਸ੍ਮਾਰਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਹਲ੍ਲਾਸੇ ਵੀਸਰ੍ਪਪ੍ਰਮੇਹਕੁਸ੍ਠਪਾਣ੍ਡੁ- ਵਰ੍ਤ੍ਮਮੁਖ਼ਗ਼੍ਰਾਣਕਪਾਲਰੋਗਕਰ੍ਣਰੋਧਸ਼ੋਫਸ੍ਤਨ੍ਯਦੋਸਾਦਯੋ ਦੋਸਭੇਦੀਯੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵ੍ਯਾਧਯੋ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਏਤੇ ਹਿ ਪਰਂ ਵਮਨੇਨ ਨਾਸ਼ਮੁਪਯਾਨ੍ਤਿ| ਸਲਿਲਾਪਗਮਨੇਨਾਨਿਸ੍ਪਨ੍ਨਸ਼ਾ- ਲ੍ਯਾਦਿਵਤ੍||੫||
तत्र वमनसाध्या विषपीतदष्टदिग्धविद्धविरुद्धाजीर्णा- न्ननवज्वरराजयक्ष्मातिसाराधोरक्तपित्तविशूचिकालस- काविपाकारोचकापचिग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदमेदोगदगरो- न्मादापस्मारश्वासकासहृल्लासे वीसर्पप्रमेहकुष्ठपाण्डु- वर्त्ममुख़ग़्राणकपालरोगकर्णरोधशोफस्तन्यदोषादयो दोषभेदीयोक्ताश्च श्लेष्मव्याधयो विशेषेण एते हि परं वमनेन नाशमुपयान्ति| सलिलापगमनेनानिष्पन्नशा- ल्यादिवत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avamyAstatra kAraNAni ca (6) · Śloka 6
ਅਵਾਮ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਗਰ੍ਭਿਣੀਸੁਕੁਮਾਰਾਨ੍ਯਕਾਰ੍ਯਵ੍ਯਗ੍ਰਰੂਕ੍ਸਰੂਕ੍ਸਾਸ਼- ਨਪ੍ਰਾਯਾਤਿਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਭਾਰਾਧ੍ਵਕਰ੍ਮਨਿਤ੍ਯਕ੍ਲਾਨ੍ਤਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਾਤਿ- ਸ੍ਥੂਲਕਸ਼ਵਦ੍ਧਬਾਲਦੁਰ੍ਬਲਸ਼੍ਰਮਭਯਸ਼ੋਕਕ੍ਰੋਧਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ- ਕ੍ਸੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾਰ੍ਤ੍ਤੋਪਵਾਸਵ੍ਯਵਾਯਵ੍ਯਾਯਾਮਾਧ੍ਯਯਨਚਿਨ੍ਤਾਪ੍ਰਸਕ੍ਤ- ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰੂਰ੍ਧ੍ਵਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਵਾਤਾਸ੍ਥਾਪਿਤਾਨੁਵਾਸਿਤਸਂਵਤਕੋਸ੍ਠ- ਦੁਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਤਹਦ੍ਰੋਗੋਦਾਵਰ੍ਤਮੂਤ੍ਰਾਗ਼ਾਤਗੁਲ੍ਮਪ੍ਲੀਹੋਦਰਾਸ੍ਠੀਲਾਰ੍ਸ਼ਃ- ਸ੍ਵਰੋਪਗ਼ਾਤਤਿਮਿਰਭ੍ਰਮਾਨਿਲਾਰ੍ਤਾਰ੍ਦਿਤਾਕ੍ਸੇਪਕਾਕ੍ਸਿਸ਼ਿਰਃ ਸ਼ਙ੍ਖ਼- ਕਰ੍ਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਿਨੋਨਾਸ੍ਥਾਪਿਤਸ਼੍ਚ ਕਮਿਣਕੋਸ੍ਠ ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰਾਮਗਰਵਿਸਵਿਰੁਦ੍ਧਾਭ੍ਯਵਹਾਰੇਭ੍ਯਃ ਸ਼ੀਗ਼੍ਰਕਾਰਿਤ੍ਵਾਦੇ- ਸਾਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭਵ੍ਯਾਪਦਾਮਗਰ੍ਭਭ੍ਰਂਸ਼ਾਚ੍ਚ ਦਾਰੁਣ- ਰੋਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸੁਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਹਦਯਵਿਕਰ੍ਸਣਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧੋ ਵਾ ਰੁਧਿਰਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਅਨ੍ਯਕਾਰ੍ਯਵ੍ਯਗ੍ਰਸ੍ਯੌਸਧਂ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਵਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਮਯੋਙ੍ਗਦੋਸਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯ ਵਾਯੁਰਙ੍ਗਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਰੂਕ੍ਸਾਸ਼ਨਪ੍ਰਾਯਸ੍ਯ ਵਾਯੁਨਾ ਕ੍ਸਪਿਤਦੇਹਤ੍ਵਾਦ੍ ਬਲਕ੍ਸਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾਤਿਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੇਰਗ੍ਨਿਬਲੇਨ ਭਾਰਾਧ੍ਵ- ਕਰ੍ਮਨਿਤ੍ਯਾਨਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਚਾਯਾਸੇਨ ਕ੍ਸਤਸ੍ਯ ਭੂਯਃਕ੍ਸਣ- ਨਾਦ੍ਰਕ੍ਤਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਕ੍ਸੀਣਾਦੀਨਾਮੌਸਧਬਲਾਕ੍ਸਮਤ੍ਵਾਦ੍ਦੇਹ ਬਲੋਪਰੋਧੋਨ੍ਤਃ ਕ੍ਸਤਭਯਞ੍ਚ| ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਯੋ- ਰੁਦਾਨ ਉਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਹਰੇਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਚਾਤਿਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵ- ਵਾਤਾਸ੍ਥਾਪਿਤਾਨੁਵਾਸਿਤਾਨਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਾਤਾਦਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਸਂਵਤ- ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਦੁਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਤਸ੍ਯ ਵਾਤਿਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਵਾਹਣਾਦਨ੍ਤਃਕੋਸ੍ਠੇ ਸਮੁ-ਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟੈਰ੍ਦੋਸੈਰ੍ਵਿਸਰ੍ਪਸ੍ਤਮ੍ਭਜਾਡ੍ਯਵੈਚਿਤ੍ਯਾਨਿ ਮਰਣਂ ਵਾ| ਹਦ੍ਰੋਗਿਣੋ ਹਦਯੋਪਰੋਧਃ| ਉਦਾਵਰ੍ਤਾਦਿਭਿਰਰ੍ਤਾਨਾਮਰ੍ਦਿਤਾ- ਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਯਥਾਯਥਮਾਮਯਪ੍ਰਵਦ੍ਧਿਰ੍ਮਰਣਂ ਵਾ| ਕਮਿਣ ਕੋਸ੍ਠ- ਸ੍ਯਾਸ੍ਥਾਪਨੇਨਾਧਃਪੂਰ੍ਵਮਨਿਰ੍ਹਤੈਃ ਕਮਿਭਿਰਤਿਬਹੁਤ੍ਵਾਦ- ਸ਼ੋਸਾਨਿਸ੍ਸਰਣੇਨ ਹਦਯਮਤਿਕਰ੍ਸਦ੍ਭਿਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਸੋਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍||੬||
अवाम्यास्तु गर्भिणीसुकुमारान्यकार्यव्यग्ररूक्षरूक्षाश- नप्रायातिदीप्ताग्निभाराध्वकर्मनित्यक्लान्तक्षतक्षीणाति- स्थूलकृशवृद्धबालदुर्बलश्रमभयशोकक्रोधमदमूर्च्छा- क्षुत्पिपासार्त्तोपवासव्यवायव्यायामाध्ययनचिन्ताप्रसक्त- च्छर्दिरूर्ध्वरक्तपित्तवातास्थापितानुवासितसंवृतकोष्ठ- दुश्छर्दितहृद्रोगोदावर्तमूत्राग़ातगुल्मप्लीहोदराष्ठीलार्शः- स्वरोपग़ाततिमिरभ्रमानिलार्तार्दिताक्षेपकाक्षिशिरः शङ्ख़- कर्णपार्श्वशूलिनोऽनास्थापितश्च कृमिणकोष्ठ इति| अन्यत्रामगरविषविरुद्धाभ्यवहारेभ्यः शीग़्रकारित्वादे- षाम्| तत्र गर्भिण्या गर्भव्यापदामगर्भभ्रंशाच्च दारुण- रोगप्राप्तिः स्यात्| सुकुमारस्य हृदयविकर्षणादूर्ध्वमधो वा रुधिरप्रवृत्तिः| अन्यकार्यव्यग्रस्यौषधं न प्रवर्तते| कृच्छ्रेण वा प्रवर्तमानमयोऽङ्गदोषान् कुर्यात्| रूक्षस्य वायुरङ्गग्रहणम्| रूक्षाशनप्रायस्य वायुना क्षपितदेहत्वाद् बलक्षयः स्यात्| तथाऽतिदीप्ताग्नेरग्निबलेन भाराध्व- कर्मनित्यानक्लान्तानां चायासेन क्षतस्य भूयःक्षण- नाद्रक्तातिप्रवृत्तिः| क्षीणादीनामौषधबलाक्षमत्वाद्देह बलोपरोधोऽन्तः क्षतभयञ्च| प्रसक्तच्छर्द्यूर्ध्वरक्तपित्तयो- रुदान उत्क्षिप्य प्राणान् हरेद्रक्तं चातिप्रवर्तयेत्| ऊर्ध्व- वातास्थापितानुवासितानामूर्ध्वं वातादिप्रवृत्तिः| संवृत- कोष्ठस्य दुश्छर्दितस्य वातिमात्रप्रवाहणादन्तःकोष्ठे समु-त्क्लिष्टैर्दोषैर्विसर्पस्तम्भजाड्यवैचित्यानि मरणं वा| हृद्रोगिणो हृदयोपरोधः| उदावर्तादिभिरर्तानामर्दिता- दिभिश्च यथायथमामयप्रवृद्धिर्मरणं वा| कृमिण कोष्ठ- स्यास्थापनेनाधःपूर्वमनिर्हृतैः कृमिभिरतिबहुत्वाद- शोषानिस्सरणेन हृदयमतिकर्षद्भिश्छर्दिषोऽतिप्रवृत्तिः स्यात्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garBiNyAdInAM niShedhAntarANi (7) · Śloka 7
ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਦਿਚਿਨ੍ਤਾਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਧੂਮਾਨ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਾਯਃ ਸਰ੍ਵ- ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੈਃ ਪਰਿਹਰ੍ਤਵ੍ਯਾਃ| ਅਜੀਰ੍ਣੀ ਤੁ ਸਵੈਰੇਵ ਚ ਵਮਨਵਰ੍ਜ੍ਜੈਰਾਮਦੋਸਭਯਾਤ੍| ਨਵਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਦੋਸਸ੍ਤਮ੍ਭਭਯਾ- ਦਿਤਿ||੭||
गर्भिण्यादिचिन्ताप्रसक्तान्ताश्चात्र धूमान्तैः प्रायः सर्व- कर्मभिर्वक्ष्यमाणैः परिहर्तव्याः| अजीर्णी तु सवैरेव च वमनवर्ज्जैरामदोषभयात्| नवज्वरस्य दोषस्तम्भभया- दिति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanasAdhyA vikArAH (8) · Śloka 8
ਅਥ ਵਿਰੇਚਨਸਾਧ੍ਯਾ ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰੋਰ੍ਧ੍ਵਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਗੁਲ੍ਮਵਿਦ੍ਰਧਿ- ਪ੍ਲੀਹਾਰ੍ਸ਼ੋਭਗਨ੍ਦਰੋਦਰਕਮਿਣਕੋਸ੍ਠਮੂਤ੍ਰਾਗ਼ਾਤਰੇਤੋਯੋਨਿਦੋਸ- ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਹਲੀਮਕਵ੍ਯਙ੍ਗਤਿਮਿਰਕਾਚਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਾਕ੍ਸਿਪਾਕ- ਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਸ਼ਿਰਃਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ਼ੂਲੋਦਾਵਰ੍ਤਵਿਬਨ੍ਧ- ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਵਿਸ੍ਫੋਟਾਦਯੋ ਵਾਮ੍ਯੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸੂਚਿਕਾਦਯੋ ਦੋਸ- ਭੇਦੀਯੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤਵ੍ਯਾਧਯਃ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ| ਏਤੇ ਹਿ ਪਰਂ ਵਿਰੇ- ਚਨੇਨ ਨਾਸ਼ਮੁਪਯਾਨ੍ਤ੍ਯਗ੍ਨ੍ਯਪਨਯਨੇਨਾਗ੍ਨਿਗਹਤਾਪਵਤ੍||੮||
अथ विरेचनसाध्या जीर्णज्वरोर्ध्वरक्तपित्तगुल्मविद्रधि- प्लीहार्शोभगन्दरोदरकृमिणकोष्ठमूत्राग़ातरेतोयोनिदोष- वातशोणितहलीमकव्यङ्गतिमिरकाचाभिष्यन्दाक्षिपाक- क्षाराग्निदग्धदुष्टव्रणशिरःपक्वाशयशूलोदावर्तविबन्ध- च्छर्दिविस्फोटादयो वाम्योक्ताश्च विषूचिकादयो दोष- भेदीयोक्ताश्च पितव्याधयः विशेषेण| एते हि परं विरे- चनेन नाशमुपयान्त्यग्न्यपनयनेनाग्निगृहतापवत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avirecyAstatra kAraNAni ca (9) · Śloka 9
ਅਵਿਰੇਚ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰ੍ਨਵਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰ੍ਯਧੋਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕ੍ਸਤਗੁਦਲਙ੍ਗ਼ਿਤ- ਰਾਤ੍ਰਿਜਾਗਰਿਤਾਸ੍ਥਾਪਿਤਾਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਮਦਾਤ੍ਯਯਾਰ੍ਤਾ- ਧ੍ਮਾਤਸਸ਼ਲ੍ਯਾਭਿਹਤਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਨਵ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯਾਵਿਪਕ੍ਵਾਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ਨ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| ਵਾਤਾਨੇਵ ਚ ਕੋਪਯੇਤ੍| ਅਤੀਸਾਰ੍ਯਧੋਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਯੋਰਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤ੍ਯਾ ਹਨ੍ਯਾਤ੍| ਕ੍ਸਤਗੁਦਸ੍ਯ ਗੁਦੇ ਪ੍ਰਾਣੋਪਰੋਧਕਰੀਂ ਰੁਜਂ ਜਨਯੇਤ੍| ਲਙ੍ਗ਼ਿਤਾਦਯੋ ਭੇਸਜਵੇਗਂ ਨ ਸਹੇਰਨ੍| ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਣਧਾਤੁਤਯਾ ਮਲਬਲਤ੍ਤ੍ਵਮ੍| ਤਦਭਾਵਾਦ੍ ਦੇਹਨਾਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਕ੍ਸੀਣੇ ਦੇਹੇ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਾਣੋਪਰੋਧਾਯ| ਆਧ੍ਮਾਤਸ੍ਯ ਪੁਰੀਸਾਸ਼ਯੇ ਨਿਚਿਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਸਰ੍ਪਨ੍ ਸਹਸਾ ਤੀਵ੍ਰਤਰਮਾਧ੍ਮਾਨਂ ਮਰਣਂ ਵਾ ਜਨਯੇਤ੍| ਸਸ਼ਲ੍ਯਾਭਿਹਤਯੋਃ ਕ੍ਸਤੇ ਵਾਯੁਰਾਸ਼੍ਰਿਤੋ ਜੀਵਿਤਂ ਹਿਂਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯਾਤਿਯੋਗੋ ਭਵੇਤ੍| ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯੌਸਧੋਦ੍ਧਤਾ ਦੋਸਾ ਹ੍ਯਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਾ ਹਦਯਸ਼ੂਲਪਰ੍ਵਭੇਦਾਨਾਹਚ੍ਛਰ੍ਦਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਕ੍ਲ- ਮਾਨ੍ ਜਨਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਹਨ੍ਯੁਃ| ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤ- ਦੋਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍||੯||
अविरेच्याः पुनर्नवज्वरातिसार्यधोरक्तपित्तक्षतगुदलङ्ग़ित- रात्रिजागरितास्थापिताल्पाग्निराजयक्ष्ममदात्ययार्ता- ध्मातसशल्याभिहतातिस्निग्धरूक्षक्रूरकोष्ठाः| तत्र नव ज्वरस्याविपक्वान् दोषान्न निर्हरेत्| वातानेव च कोपयेत्| अतीसार्यधोरक्तपित्तयोरतिप्रवृत्त्या हन्यात्| क्षतगुदस्य गुदे प्राणोपरोधकरीं रुजं जनयेत्| लङ्ग़ितादयो भेषजवेगं न सहेरन्| राजयक्ष्मार्तस्य क्षीणधातुतया मलबलत्त्वम्| तदभावाद् देहनाशः स्यात्| मदात्ययार्तस्य मद्यक्षीणे देहे वायुः प्राणोपरोधाय| आध्मातस्य पुरीषाशये निचितो वायुर्विसर्पन् सहसा तीव्रतरमाध्मानं मरणं वा जनयेत्| सशल्याभिहतयोः क्षते वायुराश्रितो जीवितं हिंस्यात्| अतिस्निग्धस्यातियोगो भवेत्| क्रूरकोष्ठस्यौषधोद्धता दोषा ह्यप्रवर्तमाना हृदयशूलपर्वभेदानाहच्छर्दिमूर्च्छाक्ल- मान् जनयित्वा प्राणान् हन्युः| गर्भिण्यादीनां पूर्वोक्त- दोषः स्यात्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavidhiH (10) · Śloka 10
ਅਥ ਸਾਧਾਰਣੇ ਕਾਲੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਨੁਪਹਤਮਾਨਸਂ ਸ਼੍ਵਃ ਚ੍ਛਰ੍ਦਯਿਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨੂਪੌਦਕ ਸ਼ਤਮਾਂਸਰਸਕ੍ਸੀਰਦ- ਧਿਮਾਸਤਿਲਪਲਲਸ਼ਾਕਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵਪ੍ਰਾਯੈਃ ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਿਤ- ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਸੁਖ਼ੋਸਿਤਂ ਜਿਰ੍ਣਾਹਾਰਂ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਸ੍ਨਾਤਾਨੁਲਿਪ੍ਤਂ ਸ੍ਰਗ੍ਵਿਣਮਹਤਵਾਸਸਂ ਦੇਵਤਾਗ੍ਨਿਦ੍ਵਿਜਗੁਰੁਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਾਨਰ੍ਚਿਤ- ਵਨ੍ਤਂ ਕਤਹੋਮਬਲਿਮਙ੍ਗਲਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਵਸ੍ਤਿਵਚਨਂ ਜਾਨੁਸ- ਮਸਂਸ੍ਤਤਸੋਪਧਾਨੋਪਾਸ਼੍ਰਯਾਸਨੋਪਵਿਸ੍ਟਂ ਨਿਰਨ੍ਨਮੀਸਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਾ ਯਵਾਗੂਮਣ੍ਡੇਨ ਗ਼ਤਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪੀਤਵਨ੍ਤਂ ਭੀਰੁਕਸ਼ਬਾਲਵਦ੍ਧ- ਸੁਕੁਮਾਰਾਨ੍ ਵਾ ਦੋਸਾਨੁਰੋਧੇਨਾਕਣ੍ਠਂ ਪੀਤਕ੍ਸੀਰਤਕ੍ਰੂਯੂਸੇ- ਕ੍ਸੁਮਾਂਸਰਸਮਦ੍ਯਤੁਸੋਦਕਯਵਾਗੂਮਣ੍ਡਾਨ੍ਯਤਮਂ ਨਕ੍ਸਤ੍ਰਤਿਥਿ- ਕਰਣਮੁਹੂਰ੍ਤੋਦਯੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇ ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਦਿਵਿਹਿਤਾ- ਮੌਸਧਮਾਤ੍ਰਾਂ ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਯੁਕ੍ਤਾਂ ਸੁਖ਼ੋਸ੍ਣਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ- ਭਿਰਾਸ਼ੀਰ੍ਭਿਰਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾਮ੍| ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਕ੍ਸਾਸ਼੍ਵਿਰੁਦੇਨ੍ਦ੍ਰਭੂਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਾਨਿਲਾਨਲਾਃ| ਸਯਃ ਸੌਸਧਿਗ੍ਰਾਮਾ ਭੂਤਸਙ੍ਗ਼ਾਸ਼੍ਚ ਪਾਨ੍ਤੁ ਵਃ| ਰਸਾਯਨਮਿਵਰ੍ਸੀਣਾਮਮਰਾਣਾਮਿਵਾਮਤਮ੍| ਸੁਧੇਵੋਤ੍ਤਮਨਾਗਾਨਾਂ ਭੈਸਜ੍ਯਮਿਦਮਸ੍ਤੁ ਤੇ| ਔਮ੍ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਭੈਸਜ੍ਯਗੁਰਵੇ ਵੈਡੂਰ੍ਯਪ੍ਰਭਰਾਜਾਯ ਤਥਾਗਤਾ- ਯਾਰ੍ਹਤੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾਯ| ਤਦ੍ਯਥਾ-ਔਮ੍ ਭੈਸਜ੍ਯੇ ਭੈਸਜ੍ਯੇ ਮਹਾਭੈਸਜ੍ਯੇ ਭੈਸਜ੍ਯਸਮੁਦ੍ਗਤੇ ਸ੍ਵਾਹਾ| ਇਤ੍ਯੇਵਮਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯੋਦਙ੍ਮੁਖ਼ਃ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖ਼ਮਾਤੁਰਂ ਪਾਯਯੇਤ੍||੧੦||
अथ साधारणे काले सम्यक् स्निग्धस्विन्नमनुपहतमानसं श्वः च्छर्दयितव्यमिति ग्राम्यानूपौदक शृतमांसरसक्षीरद- धिमाषतिलपललशाकादिभिर्द्रवप्रायैः समुत्क्लेशित- श्लेष्माणं सुख़ोषितं जिर्णाहारं पूर्वाह्णे स्नातानुलिप्तं स्रग्विणमहतवाससं देवताऽग्निद्विजगुरुवृद्धवैद्यानर्चित- वन्तं कृतहोमबलिमङ्गलप्रायश्चित्तस्वस्तिवचनं जानुस- मसंस्तृतसोपधानोपाश्रयासनोपविष्टं निरन्नमीषत्स्निग्धं वा यवागूमण्डेन ग़ृतमात्रां पीतवन्तं भीरुकृशबालवृद्ध- सुकुमारान् वा दोषानुरोधेनाकण्ठं पीतक्षीरतक्रूयूषे- क्षुमांसरसमद्यतुषोदकयवागूमण्डान्यतमं नक्षत्रतिथि- करणमुहूर्तोदये प्रशस्ते यथाव्याधिदोषदूष्यादिविहिता- मौषधमात्रां मधुसैन्धवयुक्तां सुख़ोष्णां ब्राह्मणप्रयुक्ता- भिराशीर्भिरभिमन्त्रिताम्| पुनश्च ब्रह्मदक्षाश्विरुदेन्द्रभूचन्द्रार्कानिलानलाः| ऋषयः सौषधिग्रामा भूतसङ्ग़ाश्च पान्तु वः| रसायनमिवर्षीणाममराणामिवामृतम्| सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते| औम् नमो भगवते भैषज्यगुरवे वैडूर्यप्रभराजाय तथागता- यार्हते सम्यक्सम्बुद्धाय| तद्यथा-औम् भैषज्ये भैषज्ये महाभैषज्ये भैषज्यसमुद्गते स्वाहा| इत्येवमभिमन्त्र्योदङ्मुख़ः प्राङ्मुख़मातुरं पाययेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanauShadhapAnottaravidhiH pravRuttavamanavegasya vidhishca (11) · Śloka 11
ਤਤਃ ਪੀਤਵਾਨੂਰੁਨ੍ਯਸ੍ਤਭੁਜੋ ਵਮਨਾਨੁਗਤਮਾਨਸੋਗ੍ਨਿਤਪ੍ਤੈਃ ਪਾਣਿਭਿਰੁਪਤਪ੍ਯਮਾਨੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਨੁਪਾਲਯੇਤ੍| ਸ ਯਦਾ ਜਾਨੀ- ਯਾਤ੍ ਸ੍ਵੇਦਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੇਨ ਦੋਸਂ ਪ੍ਰਵਿਲਯਮਾਪਦ੍ਯਮਾਨਂ, ਰੋਮਹਰ੍ਸੇਣ ਵਾ ਸ੍ਥਾਨੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਵਿਚਲਿਤਂ, ਕੁਕ੍ਸ੍ਯਾਧ੍ਮਾਨੇਨ ਚ ਕੁਕ੍ਸਿਮਨੁਸਤਂ ਚ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਹਦਯੋਪਮਰ੍ਦਹਲ੍ਲਾਸਾਸ੍ਯਸਂਸ੍ਰਵਣੈਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਮਭਿ- ਮੁਖ਼ੀ ਭੂਤਂ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਾਨੇਕਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਾਹਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਲਲਾਟੋਪਗ੍ਰਹੇਣ ਨਾਭਿਪ੍ਰਪੀਡਨੇ ਪਸ੍ਠਪ੍ਰਤਿਲੋਮਮਰ੍ਦਨੇਨ ਚ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਵ੍ਯਪਤ੍ਰਪਣੀਯ- ਪੁਰੁਸੋ ਵਿਵਤ੍ਤੋਸ੍ਠਤਾਲੁਕਣ੍ਠੋ ਨਾਤਿਮਹਤਾ ਵ੍ਯਾਯਾਮੇਨ ਵੇਗਾ- ਨੁਦੀਰਯਨ੍ ਨਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਨ੍ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਯਨ੍ ਪ੍ਰਵਤਾਂਸ਼੍ਚਾਨੁਵਰ੍ਤ੍ਤਯਨ੍ ਸੁਪਰਿਲਿਖ਼ਿਤਨਖ਼ਾਭ੍ਯਾਮਙ੍ਗਲੀਭ੍ਯਾਮੁਤ੍ਪਲਕੁਮੁਦੈਰਣ੍ਡ- ਨਾਲੈਰ੍ਵਾ ਕਣ੍ਠਮਭਿਮਸ਼ਨ੍ ਵਮੇਨ੍ਨਾਤ੍ਯੁਨ੍ਨਤੋ ਨਾਤ੍ਯਵਨਤੋ ਨਪਾ- ਰ੍ਸ਼੍ਵਾਪਵਤ੍ਤੋ ਵਾ| ਤਤ੍ਰਾਤ੍ਯੁਨ੍ਨਤਸ੍ਯ ਪਸ੍ਠਹਦਯਪੀਡਾ ਭਵਤਿ| ਅਤ੍ਯਵਨਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਃਕੋਸ੍ਠਪੀਡਾ, ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਪਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵ- ਕੋਸ੍ਠਹਦਯੋਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਪੀਡੇਤਿ||੧੧||
ततः पीतवानूरुन्यस्तभुजो वमनानुगतमानसोऽग्नितप्तैः पाणिभिरुपतप्यमानो मुहूर्तमनुपालयेत्| स यदा जानी- यात् स्वेदप्रादुर्भावेन दोषं प्रविलयमापद्यमानं, रोमहर्षेण वा स्थानेभ्यः प्रविचलितं, कुक्ष्याध्मानेन च कुक्षिमनुसृतं च क्रमात् हृदयोपमर्दहृल्लासास्यसंस्रवणैश्चोर्ध्वमभि- मुख़ी भूतं समुपस्थितानेकप्रतिग्राहः पार्श्वललाटोपग्रहेण नाभिप्रपीडने पृष्ठप्रतिलोममर्दनेन च प्रवृत्ताव्यपत्रपणीय- पुरुषो विवृत्तोष्ठतालुकण्ठो नातिमहता व्यायामेन वेगा- नुदीरयन् नाप्रवृत्तान् न प्रवर्त्तयन् प्रवृतांश्चानुवर्त्तयन् सुपरिलिख़ितनख़ाभ्यामङ्गलीभ्यामुत्पलकुमुदैरण्ड- नालैर्वा कण्ठमभिमृशन् वमेन्नात्युन्नतो नात्यवनतो नपा- र्श्वापवृत्तो वा| तत्रात्युन्नतस्य पृष्ठहृदयपीडा भवति| अत्यवनतस्य शिरःकोष्ठपीडा, पार्श्वापवृत्तस्य पार्श्व- कोष्ठहृदयोर्ध्वजत्रुपीडेति||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShaBedena vamanadravyaBedaH (12) · Śloka 12
ਏਵਂ ਕਟੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣੈਃ ਕਫੇ ਛਰ੍ਦਯੇਤ੍| ਸ੍ਵਾਦੁਭਿਃ ਪਿਤ੍ਤ- ਯੁਕ੍ਤੇ| ਅਮ੍ਲੈਃ ਸਸ੍ਨੇਹੈਰਨਿਲਸਂਸਸ੍ਟੇ||੧੨||
एवं कटुतीक्ष्णोष्णैः कफे छर्दयेत्| स्वादुभिः पित्त- युक्ते| अम्लैः सस्नेहैरनिलसंसृष्टे||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavidhiH (13) · Śloka 1
ਯਾਵਤ੍ ਕਫਚ੍ਛੇਦਃ ਕੇਵਲਮੌਸਧਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਪਿਤ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਵਾ||੧||
यावत् कफच्छेदः केवलमौषधप्रवृत्तिः पित्तदर्शनं वा||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hInavegasyauShadhAdi (14) · Śloka 14
ਹੀਨਵੇਗਸ੍ਤੁ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਮਲਕਸਰ੍ਸਪਕਲ੍ਕਲਵਣੋਸ੍ਣੋਦਕੈਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਭੂਤਵਮਨਾਸਹਿਸ੍ਣੁਦ੍ਵ੍ਯਹਂ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯ||੧੪||
हीनवेगस्तु पिप्पल्यामलकसर्षपकल्कलवणोष्णोदकैः पुनः पुनः प्रवर्तयेत्| प्रभूतवमनासहिष्णुद्व्यहं त्र्यहं वा विश्रम्य||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanadravyasvarUpam (15) · Śloka 15
ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਬੀਭਤ੍ਸਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਾਨਿ ਵਮਨਾਨਿ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਵਿਪਰੀਤਾਨਿ ਤੁ ਵਿਰੇਚਨਾਨਿ||੧੫||
असात्म्यबीभत्सदुर्दर्शदुर्गन्धानि वमनानि विदध्यात्| विपरीतानि तु विरेचनानि||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShu vamaneShu madhusaindhavopayogaH (16) · Śloka 16
ਸਰ੍ਵੈਸੁ ਚ ਵਮਨੇਸੁ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਮਧੁ ਚ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ਕਫਵਿਲਯ- ਨਵਿਚ੍ਛੇਦਨਾਰ੍ਥਮ੍||੧੬||
सर्वैषु च वमनेषु सैन्धवं मधु च विदध्यात्कफविलय- नविच्छेदनार्थम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavegAnAmavekShaNam (17) · Śloka 17
ਵੇਗਾਂਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਾਹਗਤਾਨਵੇਕ੍ਸੇਤ||੧੭||
वेगांश्चास्य प्रतिग्राहगतानवेक्षेत||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanAyogalakShaNaM tajjA vyAdhayashca (18) · Śloka 18
ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਕੇਵਲਸ੍ਯ ਵਾ ਭੇਸਜਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵਿਬਨ੍ਧੋ ਵਾ ਵੇਗਾਨਾਮਯੋਗਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਤਤਸ਼੍ਚਾਰੋਚਕਗੌਰਵਾਧ੍ਮਾਨਕਣ੍ਡੂ ਸ੍ਫੋਟਕੋਠਾਲਸ੍ਯਸ਼ੂਲਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਲੋਮਹਰ੍ਸਪ੍ਰਸੇਕਸ਼ੋਫਸ਼ੀਤ- ਜ੍ਵਰਾਦਯਃ||੧੮||
तत्राप्रवृत्तिः केवलस्य वा भेषजस्य प्रवृत्तिर्विबन्धो वा वेगानामयोगलक्षणम्| ततश्चारोचकगौरवाध्मानकण्डू स्फोटकोठालस्यशूलप्रतिश्यायलोमहर्षप्रसेकशोफशीत- ज्वरादयः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagyogalakShaNaM tatPala~jca (19) · Śloka 19
ਯੋਗਲਕ੍ਸਣਂ ਪੁਨਃ ਕਾਲੇ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿ- ਰ੍ਨਾਤਿਮਹਤੀ ਵ੍ਯਥਾ ਸ੍ਵਯਂ ਚਾਵਸ੍ਥਾਨਂ ਤਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਸ੍ਥਤਾ ਮਨਃ- ਪ੍ਰਸਾਦਃ ਸ੍ਵਰਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰਰੋਚਕਾਦਿਵੈਪਰੀਤ੍ਯਞ੍ਚ||੧੯||
योगलक्षणं पुनः काले क्रमात् कफपित्तानिलप्रवृत्ति- र्नातिमहती व्यथा स्वयं चावस्थानं ततश्च स्वस्थता मनः- प्रसादः स्वरविशुद्धिररोचकादिवैपरीत्यञ्च||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanAtiyogalakShaNaM tajjA vyApadashca (20) · Śloka 20
ਅਤਿਯੋਗੇ ਤੁ ਫੇਨਿਲਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕੋਦ੍ਗਮਨਮ੍| ਤਤਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਾਮ- ਤਾਸ੍ਵਰਕ੍ਸਯਦਾਹਕਣ੍ਠਸ਼ੋਸਭ੍ਰਮਮੋਹੋਨ੍ਮਾਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸ਼ਿਰਃ ਸ਼ੂ- ਨ੍ਯਤਾਹਦ੍ਧੂਮਾਯਨਗਾਤ੍ਰਸ਼ੂਲਸੁਪ੍ਤਿਤਸ੍ਣੋਰ੍ਧ੍ਵਾਨਿਲਪ੍ਰਕੋਪਕਰ੍ਣ- ਸ਼ੂਲਾਰ੍ਦ੍ਦਿਤਵਾਕ੍ਸਙ੍ਗਹਨੁਸਂਹਨਨਜਿਹ੍ਵਾਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਿਰ੍ਗਮਾਕ੍ਸਿਵ੍ਯਾਵ- ਤ੍ਤਿਵਿਸਂਜ੍ਞਤਾਨਿਦ੍ਰਾਬਲਾਗ੍ਨਿਹਾਨਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਜੀਵਸ਼ੋਣਿਤ- ਪ੍ਰਵਤ੍ਤ੍ਯਾ ਮਰਣਂ ਵਾ| ਏਸਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਸੁ ਸਾਧਨਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੨੦||
अतियोगे तु फेनिलरक्तचन्द्रिकोद्गमनम्| ततश्च क्षाम- तास्वरक्षयदाहकण्ठशोषभ्रममोहोन्मादमूर्च्छाशिरः शू- न्यताहृद्धूमायनगात्रशूलसुप्तितृष्णोर्ध्वानिलप्रकोपकर्ण- शूलार्द्दितवाक्सङ्गहनुसंहननजिह्वाप्रवेशनिर्गमाक्षिव्यावृ- त्तिविसंज्ञतानिद्राबलाग्निहानयो भवन्ति| जीवशोणित- प्रवृत्त्या मरणं वा| एषां सिद्धिषु साधनं वक्ष्यते||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagvAntasyopacAraH (21) · Śloka 21
ਯੋਗੇਨ ਤੁ ਖ਼ਲ੍ਵੇਨਂ ਛਰ੍ਦਿਤਵਨ੍ਤਂ ਸੁਵਿਸ਼ੋਧਿਤਪਾਣਿਪਾਦ- ਮੁਖ਼ਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਧੂਮਤ੍ਰਯਸ੍ਯਾਨ੍ਯਤਮਂ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਤਃ ਪਾਯ- ਯਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰੁਪਸ੍ਪਸ੍ਟੋਦਕਂ ਸਮ੍ਮਾਨਿਤਸੁਰਭਿਤਾਮ੍ਬੂਲਂ ਨਿਵਾਤਾ- ਗਾਰਸ਼ਯ੍ਯਾਸ੍ਥੈਤਂ ਸ੍ਨੇਹੋਕ੍ਤੇਨਾਚਾਰਵਿਧਿਨਾਨੁਸ਼ਿਸ੍ਯਾਤ੍||੨੧||
योगेन तु ख़ल्वेनं छर्दितवन्तं सुविशोधितपाणिपाद- मुख़ं मुहूर्तमाश्वास्य धूमत्रयस्यान्यतमं सामर्थ्यतः पाय- यित्वा पुनरुपस्पृष्टोदकं सम्मानितसुरभिताम्बूलं निवाता- गारशय्यास्थैतं स्नेहोक्तेनाचारविधिनानुशिष्यात्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagvAntasyAgnibalAnurodhenAhAravidhiH (22) · Śloka 22
ਤਤੋਗ੍ਨਿਬਲਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਕ੍ਸੁਧਂ ਚ ਸਾਯਾਹ੍ਨੇ ਅਪਰੇ ਵਾਹ੍ਨਿ ਸੁਖ਼ੋਦ- ਕਪਰਿਸਿਕ੍ਤਃ ਪੁਰਾਣਾਨਾਂ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਤਣ੍ਡੁਲਾਨਾਂ ਸੁਸਿਦ੍ਧ- ਮਨ੍ਨਮਸ੍ਨੇਹਲਵਣਕਟੁਕਮਲ੍ਪਸ੍ਨੇਹਲਵਣਕਟੁਕਂ ਵਾ ਦ੍ਰਵ- ਪ੍ਰਾਯਮੁਸ੍ਣੋਦਕਾਨੁਪ੍ਰਾਯਂ ਸਾਯਂ ਪ੍ਰਾਤਰੁਪਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਵਿਧਿਮਿ- ਮਮਵੇਕ੍ਸੇਤ ਪੇਯਾਦੀਨਾਮ੍||੨੨||
ततोऽग्निबलमवेक्ष्य क्षुधं च सायाह्ने अपरे वाह्नि सुख़ोद- कपरिषिक्तः पुराणानां रक्तशालितण्डुलानां सुसिद्ध- मन्नमस्नेहलवणकटुकमल्पस्नेहलवणकटुकं वा द्रव- प्रायमुष्णोदकानुप्रायं सायं प्रातरुपभुञ्जानो विधिमि- ममवेक्षेत पेयादीनाम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAdikramaH (33) · Śloka 2
ਪੇਯਂ ਵਿਲੇਪੀਮਕਤਂ ਕਤਞ੍ਚ ਯੂਸਂ ਰਸਂ ਤ੍ਰੀਨੁਭਯਂ ਤਥੈਕਮ੍| ਕ੍ਰਮੇਣ ਸੇਵੇਤ ਨਰੋਨ੍ਨਕਾਲਾਨ੍ਪ੍ਰਧਾਨਮਧ੍ਯਾਵਰਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸ਼ੁਦ੍ਧਃ|੨|
पेयं विलेपीमकृतं कृतञ्च यूषं रसं त्रीनुभयं तथैकम्| क्रमेण सेवेत नरोऽन्नकालान्प्रधानमध्यावरशुद्धिशुद्धः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAdyupacArapraBAvaH (24) · Śloka 2
ਯਥਾਣੁਰਗ੍ਨਿਸ੍ਤਣਗੋਮਯਾਦ੍ਯੈਃ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੋ ਭਵਤਿ ਕ੍ਰਮੇਣ| ਮਹਾਸ੍ਥਿਰਃ ਸਰ੍ਵਚਰਸ੍ਤਥੈਵ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਪੇਯਾਦਿਭਿਰਨ੍ਤਰਾਗ੍ਨਿਃ|੨|
यथाणुरग्निस्तृणगोमयाद्यैः सन्धुक्ष्यमाणो भवति क्रमेण| महास्थिरः सर्वचरस्तथैव शुद्धस्य पेयादिभिरन्तराग्निः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanayoH vegAnusAraM vireke mAnatashca jaghanyamadhyapravrashuddhilakShaNam (25) · Śloka 2
ਜਘਾਨ੍ਯਮਧ੍ਯਪ੍ਰਵਰੇ ਤੁ ਵੇਗਾਃ ਚਤ੍ਵਾਰ ਇਸ੍ਟਾ ਵਮਨੇ ਸਡਸ੍ਟੌ| ਦਸ਼ੈਵ ਤੇ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਗੁਣਾ ਵਿਰੇਕੇ ਪ੍ਰਸ੍ਥਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਚਤੁਰ੍ਗੁਣਸ਼੍ਚ||੨||
जघान्यमध्यप्रवरे तु वेगाः चत्वार इष्टा वमने षडष्टौ| दशैव ते द्वित्रिगुणा विरेके प्रस्थस्तथा स्याद्द्विचतुर्गुणश्च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyamatena vamanavirekayoH pravarashuddhilakShaNaM, vamane mAnataH jaghanyAdishuddhilakShaNaM vamanavirecanayogalakShaNa~jca (26) · Śloka 1
ਪਿਤ੍ਤਾਵਸਾਨਂ ਵਮਨਂ ਵਿਰੇਕਾਦਰ੍ਦ੍ਧਂ ਕਫਾਨ੍ਤਞ੍ਚ ਵਿਰੇਕਮਾਹੁਃ|੧|
पित्तावसानं वमनं विरेकादर्द्धं कफान्तञ्च विरेकमाहुः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanayorvegagaNanAvidhiH (27) · Śloka 1
ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਾਨ੍ਸਵਿਟ੍ਕਾਨਪਨੀਯ ਵੇਗਾਨ੍ਮੇਯਂ ਵਿਰੇਕੇ ਵਮਨੇ ਤੁ ਪੀਤਮ੍||੧||
द्वित्रान्सविट्कानपनीय वेगान्मेयं विरेके वमने तु पीतम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanavidhiH (28) · Śloka 28
ਅਥ ਵਮਿਤਵਨ੍ਤਂ ਪੁਨਰੇਵਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਮੁਪਪਾਦ੍ਯ ਸ਼੍ਵੋ ਵਿਰੇਚ- ਯਿਤਵ੍ਯ ਇਤਿ ਸੁਜਰਮਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਫਲਾਮ੍ਲਮੁਸ੍ਣ- ਮੁਸ੍ਣੋਦਕਾਨੁਪਾਨਂ ਜਾਙ੍ਗਲਰਸੌਦਨਂ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਸੁਖ਼ੋ- ਸਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਿਨਾਤੀਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਾਲੇ ਨਿਰਨ੍ਨਂ ਵਿਭਜ੍ਯ ਕੋਸ੍ਠਂ ਯਥਾਰ੍ਹੌਸਧਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਨ ਤ੍ਵਕਤਵਮਨਮਨ੍ਯ- ਤ੍ਰਾਤਿਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਾਤ੍||੨੮||
अथ वमितवन्तं पुनरेवं स्नेहस्वेदाभ्यामुपपाद्य श्वो विरेच- यितव्य इति सुजरमश्लेष्मलं स्निग्धं फलाम्लमुष्ण- मुष्णोदकानुपानं जाङ्गलरसौदनं भोजयेत्| ततः सुख़ो- षितं पूर्वोक्तेन विधिनातीते श्लेष्मकाले निरन्नं विभज्य कोष्ठं यथार्हौषधमात्रां पाययेत्| न त्वकृतवमनमन्य- त्रातिक्रूरकोष्ठात्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akRutavamanasya virecanauShadhadAne doShaH (29) · Śloka 29
ਅਕਤਵਮਨਸ੍ਯ ਹਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਪਹਤਮੌਸਧਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਉਰਸਿ ਵਾਵਰੁਦ੍ਧਮਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਤਤੋ ਨਾਲਂ ਵਿਰੇਕਾਯ||੨੯||
अकृतवमनस्य हि श्लेष्मणोपहतमौषधमूर्ध्वं प्रवर्तते| उरसि वावरुद्धमवतिष्ठते| ततो नालं विरेकाय||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krUrakoShThaM varjayitvA samyagviriktasyApi samBAvyA vyApat (30) · Śloka 30
ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਚਾਧਃ ਸ੍ਰਸ੍ਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਗ੍ਰਹਣੀਂ ਛਾਦ- ਯਿਤ੍ਵਾ ਗੌਰਵਮਾਪਾਦਯਤਿ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਂ ਵਾ| ਨ ਤ੍ਵੇਸ ਦੋਸੋ- ਤਿਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਵਾਯ੍ਵਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਤ੍||੩੦||
सम्यग्विरिक्तस्यापि चाधः स्रस्तः श्लेष्मा ग्रहणीं छाद- यित्वा गौरवमापादयति प्रवाहिकां वा| न त्वेष दोषो- ऽतिक्रूरकोष्ठस्य वाय्वात्मकत्वात्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmakAle virecanaprayoge doShaH (31) · Śloka 31
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਾਲੇ ਤ੍ਵਕਤਵਮਨੋਕ੍ਤਦੋਸਾਃ| ਸ਼ੂਲਾਧ੍ਮਾਨਗੌਰ- ਵਾਣਿ ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਛਰ੍ਦਿਕ੍ਸੀਣੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣ੍ਯਪਰਾਹ੍ਣੇ ਰਾਤ੍ਰੌ ਵਾ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍||੩੧||
श्लेष्मकाले त्वकृतवमनोक्तदोषाः| शूलाध्मानगौर- वाणि च कृत्वा छर्दिक्षीणे श्लेष्मण्यपराह्णे रात्रौ वा विरेचयेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annAvRute virecanadoShaH (32) · Śloka 32
ਤੇਨਾਨ੍ਨਾਵਤਮਪਿ ਤੁਲ੍ਯਮ੍| ਛਰ੍ਦਿਞ੍ਚ ਪੁਨਸ੍ਤਜ੍ਜਨਯਤਿ||੩੨||
तेनान्नावृतमपि तुल्यम्| छर्दिञ्च पुनस्तज्जनयति||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aviriktasya shleShmakAle vamanaM deyam (33) · Śloka 33
ਅਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਾਲੇ ਚ ਵਮਨਂ ਨਿਰਨ੍ਨਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਥੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸੁਖ਼ੇਨ ਨਿਰ੍ਹਰਣਾਤ੍||੩੩||
अविरिक्तस्य तु श्लेष्मकाले च वमनं निरन्नं योज्यम्| तथोर्ध्वं सुख़ेन निर्हरणात्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThatraividhyaM tallakShaNa~jca (34) · Śloka 34
ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਭਵਤਿ-ਮਦੁਃ ਕ੍ਰੂਰੋ ਮਧ੍ਯਸ਼੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਬਹੁਪਿਤ੍ਤੋ ਮਦੁਃ| ਸ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਰਸਾਮ੍ਲਤਕ੍ਰ- ਮਸ੍ਤੁਗੁਡਕਸਰਸਰ੍ਪਿਰ੍ਨਵਮਦ੍ਯੋਸ੍ਣੋਦਕਪੀਲੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪੂਗਫਲਾ- ਦਿਭਿਰਪਿ| ਬਹੁਵਾਤਃ ਕ੍ਰੂਰਃ| ਸ ਦੁਰ੍ਵਿਰੇਚ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਤਿ- ਲ੍ਵਕਤ੍ਰਿਵਨ੍ਨੀਲਿਨੀਫਲਾਦਿਭਿਰਪਿ| ਬਹੁਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸਮਦੋਸਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਃ| ਸ ਸਾਧਾਰਣਃ| ਯੇ ਚ ਸ੍ਨਿਹ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਚ੍ਛਪਾਨੇਨ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰੈਰਿਤਿ||੩੪||
कोष्ठस्तु त्रिविधो भवति-मृदुः क्रूरो मध्यश्च| तत्र बहुपित्तो मृदुः| स विरिच्यते क्षीरेक्षुरसाम्लतक्र- मस्तुगुडकृसरसर्पिर्नवमद्योष्णोदकपीलुद्राक्षापूगफला- दिभिरपि| बहुवातः क्रूरः| स दुर्विरेच्यस्त्रिफलाति- ल्वकत्रिवृन्नीलिनीफलादिभिरपि| बहुश्लेष्मा समदोषश्च मध्यः| स साधारणः| ये च स्निह्यन्त्यच्छपानेन प्रायशः त्रिसप्तपञ्चरात्रैरिति||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShaBedena virecanadravyaBedaH (35) · Śloka 35
ਤਤ੍ਰ ਕਸਾਯਮਧੁਰਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਮੂਤ੍ਰਕਟੁਸ੍ਣੈਃ ਕਫੇ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਲਵਣੈਰ੍ਵਾਤੇ||੩੫||
तत्र कषायमधुरद्रव्यैः पित्ते विरेचनम्| मूत्रकटुष्णैः कफे| स्निग्धोष्णलवणैर्वाते||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanauShadhapAnottaramupacAraH (36) · Śloka 3
ਪੀਤਮਾਤ੍ਰ ਏਵ ਚੌਸਧੇ ਛਰ੍ਦਿਵਿਗ਼ਾਤਾਯ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਨਾ ਮੁਖ਼ਮਸ੍ਯ ਸਹਸਾ ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍| ਤਤਸ਼੍ਚੋਸ੍ਣੋਦਕੇਨ ਸੋਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖ਼ਂ ਵਿਸ਼ੋ- ਧ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਸੁਰਭਿਮਨ੍ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਜਮ੍ਬੀਰਸੁਮਨਃ ਸੌਗਨ੍ਧਿਕਾਦਿਹ੍ੜਦ੍ਯ- ਗਨ੍ਧਾਨੁਪਜਿਗ਼੍ਰੇਤ੍| ਨਿਵਾਤਸੁਖ਼ਸ਼ਯ੍ਯਾਸ੍ਥਿਤਸ਼੍ਚਾਵਿਬਨ੍ਧਾ- ਰ੍ਥਮਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮੁਸ੍ਣੋਦਕਮਨੁਕਣ੍ਠ੍ਯਂਸ੍ਤਨ੍ਮਨਾ ਵੇਗਾਨ੍ਨਧਾਰਯਨ੍ ਈਰਯਮਾਣਸ਼੍ਚ ਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨੇ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਾਹੇਸ਼ੀਤਸ੍ਪਗ੍ਵਰਿਚ੍ਯੇਤ||੩||
पीतमात्र एव चौषधे छर्दिविग़ाताय शीताम्बुना मुख़मस्य सहसा सिञ्चेत्| ततश्चोष्णोदकेन सोऽन्तर्मुख़ं विशो- ध्यार्द्रसुरभिमृन्मातुलुङ्गजम्बीरसुमनः सौगन्धिकादिह्ऱृद्य- गन्धानुपजिग़्रेत्| निवातसुख़शय्यास्थितश्चाविबन्धा- र्थमल्पाल्पमुष्णोदकमनुकण्ठ्यंस्तन्मना वेगान्नधारयन् ईरयमाणश्च शय्यासने प्रतिग्राहेऽशीतस्पृग्वरिच्येत||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecane doShabahirgamanakramaH (37) · Śloka 37
ਯਥਾ ਚ ਵਮਨੇ ਸ੍ਵੇਦਪ੍ਰਸੇਕੌਸਧਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤਥਾ ਵਿਰੇਚਨੇ ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਪਿਤ੍ਤਕਫਾਃ ਪੁਨਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤੇ ਵਾਯੁਃ| ਦੋਸਾਣਾਂ ਹਿ ਦੇਹੇ ਤਥਾ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਾਨ੍ ਮਾਰ੍ਗਵੈਪਰੀਤ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸ਼ੋਧਨਯੋਰਿਤਿ||੩੭||
यथा च वमने स्वेदप्रसेकौषधकफपित्तानिलाः क्रमेण प्रवर्तन्ते तथा विरेचने वातमूत्रपुरीषपित्तकफाः पुनश्चान्ते वायुः| दोषाणां हि देहे तथा सन्निवेशान् मार्गवैपरीत्याच्च शोधनयोरिति||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanApravRuttAvalpapravRuttau ca vidhiH (38) · Śloka 38
ਅਪ੍ਰਵਤ੍ਤੌ ਤੁ ਭੇਸਜਾਤ੍ਤੇਜਨਾਰ੍ਥਮੁਸ੍ਣੋਦਕਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਪਾਣਿ- ਤਾਪੈਸ਼੍ਚ ਜਠਰਂ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇ ਚ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੇਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਪੁਸਾ ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯਾਲ੍ਪਦੋਸੇ ਨੈਵ ਵਾ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇਲ੍ਪਦੋਸਸ੍ਯਾਪਿ ਜੀਰ੍ਣ- ਭੈਸਜ੍ਯਸ੍ਯਾਹਃਸ਼ੇਸਂ ਬਲਂ ਚਾਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਭੂਯੋ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਨ ਤ੍ਵਜੀਰ੍ਣੌਸਧਸ੍ਯਾਤਿਯੋਗਭਯਾਤ੍| ਤਦਹਰ੍ਵਾ ਭੁਕ੍ਤਵਤੋ- ਨ੍ਯੇਦ੍ਯੁਃ ਅਦਢਸ੍ਨੇਹਂ ਵ ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮੁਪਸ੍ਕਤਦੇਹਮਵਹਿਤੋ ਭੂਯਃ ਪਾਯਯੇਤ੍||੩੮||
अप्रवृत्तौ तु भेषजात्तेजनार्थमुष्णोदकं पाययेत्| पाणि- तापैश्च जठरं स्वेदयेत्| प्रवृत्ते च दीप्ताग्नेः स्निग्धवपुषा बहुदोषस्याल्पदोषे नैव वा प्रवृत्तेऽल्पदोषस्यापि जीर्ण- भैषज्यस्याहःशेषं बलं चापेक्ष्य भूयो मात्रां विदध्यात्| न त्वजीर्णौषधस्यातियोगभयात्| तदहर्वा भुक्तवतो- ऽन्येद्युः अदृढस्नेहं व दशरात्रादूर्ध्वमुपस्कृतदेहमवहितो भूयः पाययेत्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadAturAdiShu visheShakRutyam (39) · Śloka 39
ਹ੍ਨੀਭਯਤ੍ਨੋਭੈਸ਼੍ਚ ਵੇਗਾਭਿਗ਼ਾਤਸ਼ੀਲਾਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਰਾਜ- ਸਮੀਪਸ੍ਥਾ ਵਣਿਜਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦੇਤੇ ਵੇਗਧਾਰਣਪ੍ਰ- ਵਦ੍ਧਵਾਤਤ੍ਵਾਤ੍ਸਦਾਤੁਰਾ ਦੁਰ੍ਵਿਰੇਚ੍ਯਾਸ਼੍ਚ| ਤਾਨ੍ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਅਨ੍ਯਾਨਪਿ ਚਾਕਾਲਨਿਰ੍ਹਾਰਵਿਹਾਰਹਾਰਾਨ੍| ਤਤ- ਸ਼੍ਚੈਸਾਂ ਸਦਾਤੁਰਤ੍ਵਾਦਲ੍ਪੋਪ੍ਯਾਮਯੋ ਦੁਃਸਾਧ੍ਯੋ ਭਵਤਿ| ਤੇਸਾਂ ਪੁਨਃ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਧਿਃ ਸ੍ਨੇਹਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਾਵੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੩੯||
ह्नीभयत्नोभैश्च वेगाभिग़ातशीलाः प्रायशः स्त्रियो राज- समीपस्था वणिजश्च भवन्ति| तस्मादेते वेगधारणप्र- वृद्धवातत्वात्सदाऽऽतुरा दुर्विरेच्याश्च| तान् सुस्निग्धान् शोधयेत्| अन्यानपि चाकालनिर्हारविहारहारान्| तत- श्चैषां सदातुरत्वादल्पोऽप्यामयो दुःसाध्यो भवति| तेषां पुनः क्रियाविधिः स्नेहव्यापत्सिद्धावुपदेक्ष्यते||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virekAyogalakShaNam (40) · Śloka 40
ਤਤ੍ਰਾਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਰੇਕਾਤ੍ ਕੁਕ੍ਸਿਹਦਯਾਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰਾਧ੍ਮਾਨਮਰੁਚਿਃ ਪ੍ਰਸੇਕਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਛਰ੍ਦਿਭ੍ਰਮਾਃ ਕਣ੍ਡੂਃ ਪਿਟਕਾ ਵਿ- ਦਾਹੋ ਗੌਰਵਮਗ੍ਨਿਸਾਦਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੋ ਵਾਤਵਿ- ਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਸ਼੍ਚ||੪੦||
तत्रासम्यग्विरेकात् कुक्षिहृदयाविशुद्धिराध्मानमरुचिः प्रसेकः कफपित्तोत्क्लेशछर्दिभ्रमाः कण्डूः पिटका वि- दाहो गौरवमग्निसादस्तन्द्रा स्तैमित्यं प्रतिश्यायो वातवि- ण्मूत्रसङ्गश्च||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagvirekaPalam (41) · Śloka 41
ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਰੇਕਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਪਸ਼ਮੋ ਯਥੋਕ੍ਤਵਿਪਰ੍ਯਯਸ਼੍ਚ||੪੧||
सम्यग्विरेकाद्व्याध्युपशमो यथोक्तविपर्ययश्च||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ativirekajavyApadaH (42) · Śloka 42
ਅਤਿਵਿਰੇਕਾਤ੍ਤੁ ਕੇਵਲਂ ਦੋਸਰਹਿਤਮੁਦਕਂ ਰਕ੍ਤਂ ਵਾ ਮੇਦੋ- ਮਾਂਸਧਾਵਨੋਪਮਂ ਕਸ੍ਣਂ ਵਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾ ਹਦਯੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟੇਨਂ ਗੁਦਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਨਯਨਪ੍ਰਵੇਸ਼ਃ ਪਿਪੀਲਿਕਾਸਞ੍ਚਾਰ ਇਵਾਙ੍ਗੇ ਵਮ- ਨਾਤਿਯੋਗਤੁਲ੍ਯਤਾ ਚ||੪੨||
अतिविरेकात्तु केवलं दोषरहितमुदकं रक्तं वा मेदो- मांसधावनोपमं कृष्णं वा प्रवर्तते| परिकर्तिका हृदयोद्वेष्टेनं गुदनिस्सरणं नयनप्रवेशः पिपीलिकासञ्चार इवाङ्गे वम- नातियोगतुल्यता च||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagvirikte vidhiH (43) · Śloka 43
ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਰਿਕ੍ਤਂ ਚੈਨਂ ਵਮਨੋਕ੍ਤੇਨ ਧੂਮਵਰ੍ਜ੍ਯੇਨ ਵਿਧਿਨੋਪਪਾ- ਦਯੇਤ੍| ਅਥ ਵਮਿਤਵਾਨਿਵ ਕ੍ਰਮੇਣਾਨ੍ਨਾਨ੍ਯੁਪਯੁਞ੍ਜਾਨਃ ਪ੍ਰਕਤਿ- ਭੋਜਨਮਾਗਚ੍ਛੇਦਿਤਿ||੪੩||
सम्यग्विरिक्तं चैनं वमनोक्तेन धूमवर्ज्येन विधिनोपपा- दयेत्| अथ वमितवानिव क्रमेणान्नान्युपयुञ्जानः प्रकृति- भोजनमागच्छेदिति||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanayoryogyAvasthA (44) · Śloka 44
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਨੇ ਵਮਨਂ ਯੋਜ੍ਯਂ ਕਫੇ ਜੀਰ੍ਣੇ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੪੪||
भवति चात्र- जीर्णाऽन्ने वमनं योज्यं कफे जीर्णे विरेचनम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pItauShadhasya mandAgnitvAdau la~gGanam (45) · Śloka 45
ਮਨ੍ਦਵਹ੍ਨਿਮਸਂਸ਼ਦ੍ਧੁਮਕ੍ਸਾਮਂ ਦੋਸਦੁਰ੍ਬਲਮ੍| ਅਦਸ੍ਟਜੀਰ੍ਣਲਿਙ੍ਗਞ੍ਚ ਲ~ਗ਼੍ਗ਼ਯੇਤ੍ ਪੀਤਭੇਸਜਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌਸਧੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਸਙ੍ਗੈਰਿਤਿ ਨ ਬਾਧ੍ਯਤੇ||੪੫||
मन्दवह्निमसंशद्धुमक्षामं दोषदुर्बलम्| अदृष्टजीर्णलिङ्गञ्च ल~ग़्ग़येत् पीतभेषजम्| स्नेहस्वेदौषधोत्क्लेशसङ्गैरिति न बाध्यते||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAderagnivardhakatvampeyAnarhatarpaNArhAH (46) · Śloka 46
ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਸ੍ਰਵਿਸ੍ਰਾਵਸ੍ਨੇਹਯੋਜਨਲਙ੍ਗ਼ਨੈਃ| ਯਾਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਮਨ੍ਦਤਾਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਰਮਂ ਪੇਯਾਦਿਮਾਚਰੇਤ੍| ਸ੍ਰੁਤਾਲ੍ਪਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਮਦ੍ਯਪਂ ਵਾਤਪੈਤ੍ਤਿਕਮ੍| ਪੇਯਾਂ ਨ ਪਾਯਯੇਤ੍ਤੇਸਾਂ ਤਰ੍ਪਣਾਦਿਕ੍ਰਮੋ ਹਿਤਃ||੪੬||
संशोधनास्रविस्रावस्नेहयोजनलङ्ग़नैः| यात्यग्निर्मन्दतां तस्मात् क्रमं पेयादिमाचरेत्| स्रुताल्पपित्तश्लेष्माणं मद्यपं वातपैत्तिकम्| पेयां न पाययेत्तेषां तर्पणादिक्रमो हितः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apakvapacyamAnavamanavirecanayoreva doShasaMshodhakatvam (47) · Śloka 47
ਅਪਕ੍ਵਂ ਵਮਨਂ ਦੋਸਾਣ੍ ਪਚ੍ਯਮਾਨਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਨਿਰ੍ਹਰੇਦ੍ਵਮਨਸ੍ਯਾਤਃ ਪਾਕਂ ਨ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਯੇਤ੍||੪੭||
अपक्वं वमनं दोषाण् पच्यमानं विरेचनम्| निर्हरेद्वमनस्यातः पाकं न प्रतिपालयेत्||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanayorviparIta- gatayorupacAraH (48) · Śloka 48
ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਰੇਚਨਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇਨ ਜਾਯਤੇ| ਯਦਾ ਤਦਾ ਛਰ੍ਦਯਤਃ ਸਿਞ੍ਚੇਦੁਸ੍ਣੇਨ ਵਾਰਿਣਾ| ਪਾਦੌ ਸ਼ੀਤੇਨ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਾਙ੍ਗਂ ਵਿਪਰੀਤਂ ਵਿਰੇਚਨੇ||੪੮||
ऊर्ध्वाधोरेचनं युक्तं वैपरीत्येन जायते| यदा तदा छर्दयतः सिञ्चेदुष्णेन वारिणा| पादौ शीतेन चोर्ध्वाङ्गं विपरीतं विरेचने||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShapAkajAte svayaM vireke AhAravidhAnam (49) · Śloka 49
ਦੁਰ੍ਬਲੋ ਬਹੁਦੋਸਸ਼੍ਚ ਦੋਸਪਾਕੇਨ ਯਃ ਸ੍ਵਯਮ੍| ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ ਭੇਦਨੀਯੈਰ੍ਭੋਜ੍ਯੈਸ੍ਤਮੁਪਪਾਦਯੇਤ੍||੪੯||
दुर्बलो बहुदोषश्च दोषपाकेन यः स्वयम्| विरिच्यते भेदनीयैर्भोज्यैस्तमुपपादयेत्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durbalAdiShu mRudbalpashodhanauShadha vidhistatra hetushca (3) · Śloka 3
ਦੁਰ੍ਬਲਃ ਸ਼ੋਧਿਤਃ ਪੂਰ੍ਵਮਲ੍ਪਦੋਸਃ ਕਸ਼ੋ ਨਰਃ| ਅਪਰਿਜ੍ਞਾਤਕੋਸ੍ਠਸ਼੍ਚ ਪਿਬੇਨ੍ਮਦ੍ਵਲ੍ਪਮੌਸਧਮ੍| ਵਰਂ ਤਦਸਕਤ੍ ਪੀਤਮਨ੍ਯਥਾ ਸਂਸ਼ਯਾਵਹਮ੍||੩||
दुर्बलः शोधितः पूर्वमल्पदोषः कृशो नरः| अपरिज्ञातकोष्ठश्च पिबेन्मृद्वल्पमौषधम्| वरं तदसकृत् पीतमन्यथा संशयावहम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durbalasya bahucaladoShasya stokaM stokaM shodhanavidhiralpadoShasya shamanauShadhavidhishca (2) · Śloka 2
ਹਰੇਦ੍ਬਹੂਂਸ਼੍ਚਲਾਨ੍ ਦੋਸਾਨਲ੍ਪਾਨਲ੍ਪਾਨ੍ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ| ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਮਦੁਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰਲ੍ਪਾਨ੍ ਸਂਸ਼ਮਯੇਤ੍ਤੁ ਤਾਨ੍||੨||
हरेद्बहूंश्चलान् दोषानल्पानल्पान् पुनः पुनः| दुर्बलस्य मृदुद्रव्यैरल्पान् संशमयेत्तु तान्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahudoShANAmanirharaNe vyApat (50) · Śloka 50
ਕ੍ਲੇਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਚਿਰਂ ਤੇ ਹਿ ਹਨ੍ਯੁਰ੍ਵੈਨਮਨਿਰ੍ਹਤਾਃ||੫੦||
क्लेशयन्ति चिरं ते हि हन्युर्वैनमनिर्हृताः||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandAgnikrUrakoShThayoH shodhane purvakRutyam (51) · Śloka 51
ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਂ ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਂ ਚ ਸਕ੍ਸਾਰਲਵਣੈਰ੍ਘਤੈਃ| ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਿਤਾਗ੍ਨਿਂ ਵਿਜਿਤਕਫਵਾਤਂ ਚ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍||੫੧||
मन्दाग्निं क्रूरकोष्ठं च सक्षारलवणैर्घृतैः| सन्धुक्षिताग्निं विजितकफवातं च शोधयेत्||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUkShavirekAtpUrvaM bastyAdividhistatra hetushca (52) · Śloka 52
ਰੂਕ੍ਸਬਹ੍ਵਨਿਲਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਵ੍ਯਾਯਾਮਸ਼ੀਲਿਨਾਮ੍| ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੀਨਾਂ ਚ ਭੈਸਜ੍ਯਮਵਿਰੇਚ੍ਯੈਵ ਜੀਰ੍ਯਤਿ| ਤੇਭ੍ਯੋ ਬਸ੍ਤਿਂ ਪੁਰੋ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਸ਼ਕਨ੍ਨਿਰ੍ਹਤ੍ਯ ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਭਿਃ ਫਲਵਰ੍ਤਿਭਿਃ| ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਹਿ ਮਲਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਵਿਰੇਕੋ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍ਸੁਖ਼ਮ੍||੫੨||
रूक्षबह्वनिलक्रूरकोष्ठव्यायामशीलिनाम्| दीप्ताग्नीनां च भैषज्यमविरेच्यैव जीर्यति| तेभ्यो बस्तिं पुरो दद्यात्ततः स्निग्धं विरेचनम्| शकृन्निर्हृत्य वा किञ्चित्तीक्ष्णाभिः फलवर्तिभिः| प्रवृत्तं हि मलं स्निग्धो विरेको निर्हरेत्सुख़म्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana IShatsnehapUrvakaM saMshodhyAH (53) · Śloka 53
ਵਿਸਾਭਿਗ਼ਾਤਪਿਟਕਾਕੁਸ੍ਠਸ਼ੋਫਵਿਸਰ੍ਪਿਣਃ| ਕਾਮਲਾਪਾਣ੍ਡੁਮੇਹਾਰ੍ਤਾਨ੍ਨਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍||੫੩||
विषाभिग़ातपिटकाकुष्ठशोफविसर्पिणः| कामलापाण्डुमेहार्तान्नातिस्निग्धान् विशोधयेत्||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShu snehavirecanavidhiH susnigdheShu tu rUkShavirecanavidhiH (54) · Śloka 54
ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਕੈਸ਼੍ਚ ਰੂਕ੍ਸੈਸ੍ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਭਾਵਿਤਾਨ੍||੫੪||
सर्वान् स्नेहविरेकैश्च रूक्षैस्तु स्नेहभावितान्||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanAdInAM madhye madhye sneha svedau sarvAnte snehashca (55) · Śloka 55
ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਵਮਨਾਦੀਨਾਂ ਪੁਨਰਪ੍ਯਨ੍ਤਰੇਨ੍ਤਰੇ| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਸ੍ਨੇਹਮਨ੍ਤੇ ਬਲਾਯ ਚ||੫੫||
कर्मणां वमनादीनां पुनरप्यन्तरेऽन्तरे| स्नेहस्वेदौ प्रयुञ्जीत स्नेहमन्ते बलाय च||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedAdyutkliShTadoShasyaiva sushodhyatvamatra dRuShTAntashca (56) · Śloka 56
ਊਸਾਦਿਭਿਰ੍ਯਥੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਹ੍ਨਿਯਤੇ ਵਾਸਸੋ ਮਲਃ| ਤਥੈਵ ਵਪੁਸਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਮਾਸਤਿਲਾਦਿਭਿਃ||੫੬||
ऊषादिभिर्यथोत्क्लेश्य ह्नियते वाससो मलः| तथैव वपुषः स्नेहस्वेदमाषतिलादिभिः||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehasvedarahitashodhane vyApat (57) · Śloka 57
ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਵਨਭ੍ਯਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਤੁ ਯਃ| ਦਾਰੁਸ਼ੁਸ੍ਕਮਿਵਾਨਾਮੇ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤਸ੍ਯ ਦੀਰ੍ਯਤੇ||੫੭||
स्नेहस्वेदावनभ्यस्य कुर्यात्संशोधनं तु यः| दारुशुष्कमिवानामे शरीरं तस्य दीर्यते||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNavirecananirUhalakShaNam (58) · Śloka 58
ਸੁਖ਼ਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਮਹਾਵੇਗਮਸਕ੍ਤਂ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਨਾਤਿਗ੍ਲਾਨਿਕਰਂ ਨਾਪਿ ਹਦਿ ਪਾਯੌ ਚ ਰੁਕ੍ਕਰਮ੍| ਅਨ੍ਤਰਾਸ਼ਯਗਂ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਕਤ੍ਸ੍ਨਂ ਦੋਸਂ ਨਿਰਸ੍ਯਤਿ| ਵਿਰੇਚਨਂ ਨਿਰੂਹਂ ਵਾ ਤਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍||੫੮||
सुख़ं क्षिप्रं महावेगमसक्तं यत् प्रवर्तते| नातिग्लानिकरं नापि हृदि पायौ च रुक्करम्| अन्तराशयगं क्लिन्नं कृत्स्नं दोषं निरस्यति| विरेचनं निरूहं वा तत्तीक्ष्णमिति निर्दिशेत्||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bheShajasya tIkShNaprAptau hetuH (59) · Śloka 59
ਜਲਾਗ੍ਨਿਕੀਟੈਰਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਦੇਸ਼ਕਾਲਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਨਵਂ ਮਾਤ੍ਰਾਧਿਕਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤੁਲ੍ਯਵੀਰ੍ਯੈਃ ਸੁਭਾਵਿਤਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਂ ਯਾਤਿ ਭੇਸਜਮ੍| ਅਤੋ ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਮਨ੍ਦਂ ਮਨ੍ਦਤਾਂ ਚ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ||੫੯||
जलाग्निकीटैरस्पृष्टं देशकालगुणान्वितम्| नवं मात्राधिकं किञ्चित्तुल्यवीर्यैः सुभावितम्| स्नेहस्वेदोपपन्नस्य तीक्ष्णत्वं याति भेषजम्| अतो विपर्यये मन्दं मन्दतां च प्रपद्यते||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNAdivyAdhiShu tIkShNAdiBeShajaM kramAddeyam (60) · Śloka 60
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਮਧ੍ਯੋ ਮਦੁਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸਰ੍ਵਮਧ੍ਯਾਲ੍ਪਲਕ੍ਸਣਃ| ਬਲਾਪੇਕ੍ਸਂ ਹਿਤਂ ਤੇਸੁ ਮਧ੍ਯਂ ਮਦੁ ਕ੍ਰਮਾਤ੍||੬੦||
तीक्ष्णो मध्यो मृदुर्व्याधिः सर्वमध्याल्पलक्षणः| बलापेक्षं हितं तेषु मध्यं मृदु क्रमात्||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAtyashodhanauShadhaniShedhastatra hetushca (61) · Śloka 61
ਅਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯ ਮਲਾਨ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸਾਤ੍ਮੀਭੂਤਂ ਹਿ ਜੀਰ੍ਯਤਿ| ਵਮਨਂ ਵਾ ਵਿਰੇਕਂ ਵਾ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਨ ਯੋਜਯੇਤ੍||੬੧||
अप्रवर्त्त्य मलान् द्रव्यं सात्मीभूतं हि जीर्यति| वमनं वा विरेकं वा तस्मात्सात्म्यं न योजयेत्||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAstravidhinA saMshodhanaM sevyameva (62) · Śloka 62
ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ੋ ਵਿਸਵਤ੍ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗੋ ਯਸ੍ਯਾਮਤੋਪਮਃ| ਕਾਲੇਵਸ਼੍ਯਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਞ੍ਚ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਯਤ੍ਨੇਨ ਤਤ੍ਪਿਬੇਤ੍||੬੨||
विभ्रंशो विषवत्सम्यग्योगो यस्यामृतोपमः| कालेऽवश्यं प्रयोज्यञ्च यस्माद्यत्नेन तत्पिबेत्||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagupAsyamAnashodhanaPalam (63-64) · Śloka 64
ਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਸਾਦਂ ਬਲਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਧਾਤੁਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਂ ਜ੍ਵਲਨਸ੍ਯ ਦੀਪ੍ਤਿਮ੍| ਚਿਰਾਚ੍ਚ ਪਾਕਂ ਵਯਸਃ ਕਰੋਤਿ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਸਮ੍ਯਗੁਪਾਸ੍ਯਮਾਨਮ੍||੬੩|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹ- ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬੪||
बुद्धिप्रसादं बलमिन्द्रियाणां धातुस्थिरत्वं ज्वलनस्य दीप्तिम्| चिराच्च पाकं वयसः करोति संशोधनं सम्यगुपास्यमानम्||६३|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रह- संहितायां सूत्रस्थाने वमनविरेचनविधिर्नाम सप्तविंशोऽध्यायः||६४||
🔊 Audio coming soon