34. yantraśastravidhiḥ

Adhikarana atha yantrashastravidhirnAma catustriMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

അഥാതോ യന്ത്രശസ്ത്രവിധിം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||

Adhikarana ynatraprayojanaM yantrANAmasa~gKyeyatva~jca (2) · Śloka 2

മനഃശരീരബാധകരാണി ശല്യാനി| തേഷാം നാനാവിധാനാം ശല്യാനാം നാനാപ്രദേശനിവിഷ്ടാനാമാഹരണേऽഭ്യുപായോ യന്ത്രാണ്യര്ശോഭഗന്ദരാദിഷു| ശസ്ത്രക്ഷാരാഗ്ന്യവചാരണേ ശേഷാങ്ഗരക്ഷണേ ച| തഥാ ബസ്തിപ്രണയനാദൌ ശൃങ്ഗാലാബുഘടികാദയോ ജാമ്ബബൌഷ്ഠാദീനി| അന്യാന്യപി ചാനേകരൂപാണ്യനേകകര്മാണി സ്വസ്ഥാതുരോപകരണാനി| അതഃ കര്മവശത്തേഷാമിയത്താവധാരണമശ്ക്യമ്||൨||

Adhikarana yantrasa~gKyAviShaye matAntaraM svamata~jca (3) · Śloka 3

അന്യേ പുനരേകോത്തരം യന്ത്രശതമിത്യാചക്ഷതേ| ഇഹ പുനഃ സമാ സതഃ ഷോഢാ നിര്ദിശ്യന്തേ| തദ്യഥാ സ്വസ്തികസന്ദംശതാലനാഡീശലാകാഖ്യാന്യനുയന്ത്രാണി ച||൩||

Adhikarana svastikayantravarNanamupayogasthala~jca (4) · Śloka 4

തത്ര സ്വസ്തികയന്ത്രാണി കങ്കസിംഹഗൃധ്രകുരരാദിവിവിധവ്യാലമുഖാന്യാകാരാനുഗതാഭിധാനാനി| പ്രായശൌ ലൌഹാന്യഷ്ടാദശാങ്ഗുലാനി| മസൂരാകാരപ്രാന്തൈഃ കണ്ഠേ കീലരൈവബദ്ധാനി മൂലേऽങ്കുശവദാവൃത്തവാരങ്ഗാണ്യസ്ഥിവിനഷ്ടശല്യോദ്ധരണാര്ഥാനി| തേഷാം സിംഹവ്യാഘ്രഭുജങ്ഗമകരാദിമുഖാനി ദൃശ്യവാരങ്ഗേഷു ശല്യേഷു പ്രയോജയേത്| ഇതരേഷു തു യഥായോഗം വ്രണാകാരാനുരോധേന കങ്കകാകകുരരാദിമുഖാനി||൪||

Adhikarana sandaMshayantravarnanantadadhikArashca (5) · Śloka 5

സനിബന്ധനോ നിര്നിബന്ധനശ്ച ഷോഡശാങ്ഗുലൌ സന്ദംശൌ ദ്വൌ ഭവതഃ| തൌ ത്വങ്മാംസസിരാസ്നായുഗതശല്യോദ്ധരണാര്ഥമുപദിശ്യേതേ| തഥാന്യഃ സന്ദംശഃ ഷഡങ്ഗുലോऽര്ധാങ്ഗുലവിസ്തൃതോ വക്രദ്വിബാഹുരങ്ഗുഷ്ഠാങ്ഗുലിപ്രാന്തസമാഗമാകൃതിഃ സൂക്ഷ്മശല്യാക്ഷിപക്ഷ്മവ്രണാധിമാംസാഹരണേ||൫||

Adhikarana mucuTIvarNanamadhikArashca (6) · Śloka 6

തദ്വച്ച മുചുടീ| സാ തു ഋജുശ്ലക്ഷ്ണാ സൂക്ഷ്മദന്തര്ജുര്ദ്വിഭുജാ മൂലേ രുചകനദ്ധാ വലയപീഡനാച്ഛിന്നാര്മശേഷഗമ്ഭീരവ്രണാധിമാംസാഹരണേ||൬||

Adhikarana tAlayantravarNanantadadhikArashca (7) · Śloka 7

താലയന്ത്രേ അപി ദ്വേ ദ്വാദശാങ്ഗുലേ മത്സ്യഗലതാലകവദേകതാലകദ്വിതാലകേ കര്ണനാഡീശല്യാഹരണാര്ഥേ||൭||

Adhikarana nADIyantrANi tadadhikArashca (8) · Śloka 8

നാഡീയന്ത്രാണി സുഷിരാണ്യനേകപ്രകാരാണ്യനേകപ്രയോജനാന്യനേകതോമുഖാന്യേകതോമുഖാനി ച ഭവന്തി| സ്രോതോഗതശല്യദര്ശനാര്ഥമാഹരണാര്ഥം ക്രിയാസൌകര്യാര്ഥമാചൂഷണാര്ഥഞ്ചേതി| താനി സ്രോതോദ്വാരപരിണാഹാനി യഥായോഗപ്രദീര്ഘാണി ച കുര്യാത്||൮||

Adhikarana katicidvishiShTanADIyantrANi (9) · Śloka 9

കണ്ഠശല്യദര്ശനാര്ഥം നാഡീം ദശങ്ഗുലായതാം പഞ്ചാങ്ഗുലപരിണാഹാം ദ്വികര്ണസ്യ തു വാരങ്ഗസ്യ സംഗ്രഹാര്ഥം ത്രിച്ഛിദ്രമുഖാം നാഡീം തത്പ്രമണതഃ കുര്യാത്| തഥാ ചതുഷ്കര്ണസ്യ പഞ്ചച്ഛിദ്രമുഖാമ്| ശല്യനിര്ഘാതിനീം തു പദ്മകര്ണികാകാരശീര്ഷാം ദ്വാദശാങ്ഗുലാം ത്ര്യങ്ഗുലസുഷിരാമ്||൯||

Adhikarana arshoyantrantadadhikArashca (10) · Śloka 10

അര്ശോയന്ത്രം ത്രിവിധമ്| താമ്രായോഹൈമം ദാന്തം ശാര്ങ്ഗം വാര്ക്ഷം വാ ഗോസ്തനാകാരം ചതുരങ്ഗുലായതം ഹസ്തതലായതമേകം പഞ്ചാങ്ഗുലാനി പരിണാഹേന പുംസാം ഷഡങ്ഗുലാനി സ്ത്രീണാമ്| ദ്വിച്ഛിദ്രം ദര്ശനാര്ഥമേകച്ഛിദ്രം കര്മണി| തഥാ ഹി സുഖേന ദര്ശനം ശസ്ത്രക്ഷാരാഗ്ന്യനതിക്രമശ്ച| ഛിദ്രം തു ത്ര്യങ്ഗുലായതമങ്ഗുഷ്ഠോദരവിസ്താരമ്| യദങ്ഗുലമവശിഷ്ടം തസ്യാധോऽര്ധാങ്ഗുലമുപരി തഥാര്ധാങ്ഗുലോച്ഛ്രിതോദ്ദൃത്തകര്ണികമ്| തൃതീയം തു താദൃഷമേവ ശമ്യാഖ്യം പാര്ശ്വച്ഛിദ്രരഹിതം പീഡനാര്ഥമ്| ഭഗന്ദരേ തു ഛിദ്രാദൂര്ധ്വമോഷ്ഠമപനീയ കുര്വീത| തദ്വച്ച ഘ്രാണാര്ശോऽര്ബുദയന്ത്രം നാഡ്യാകാരം ദ്വ്യങ്ഗുലായതമേകച്ഛിദ്രം പ്രദേശിനീപരീണാഹമ്||൧൦||

Adhikarana a~ggulitrANakamupayogashca (11) · Śloka 11

തഥാങ്ഗുലീത്രാണകമങ്ഗുലീപ്രവേശിതം കിഞ്ചിത്സ്ഥൂലവൃത്തൌഷ്ഠമൂര്ധ്വാധശ്ഛിദ്രം ഗോസ്തനാകൃതി ചതുരങ്ഗുലന്ദാന്തം ശാര്ങ്ഗം വാര്ക്ഷം വാ| തദൃഢേന സൂത്രേണ മണിബന്ധപ്രതിബദ്ധമാസ്യവിസ്രാവണേ യോജ്യമ്|൧൧|

Adhikarana yonivraNadarshanayantram (11) · Śloka 11

യോനിവ്രണദര്ശനേ യന്ത്രം ഷോഡശാങ്ഗുലമ്| മധ്യേ സുഷിരം ചതുര്ഭിത്തം ചതുശ്ശലാകം സഞ്ചാരിണ്യാ മുദ്രയോര്ധ്വം നിബദ്ധമുത്പലമുകുലവക്ത്രം മൂലേ ശലാകാക്രമണാദുര്ധ്വവികാസി ച||൧൧||

Adhikarana nADIvraNaprakShAlanABya~jjanayantre (12) · Śloka 12

നാഡീവ്രണപ്രക്ഷാലനാഭ്യഞ്ജനയന്ത്രേ ഷഡങ്ഗുലേ ബസ്തിയന്ത്രാകാരേ മുഖതോऽകര്ണികേ മൂലമുഖയോരങ്ഗുഷ്ഠകലായപ്രവേശസ്ത്രോതസീ|൧൨|

Adhikarana dakodare nADIyantravisheShaH (12) · Śloka 12

ദകോദരേ നാഡീമുഭയതോദ്വാരാം പിച്ഛനാഡീമ് വ യുഞ്ജ്യാത്|൧൨|

Adhikarana snehabastyAdiShu yathAsvaM yantroprayogaH (12) · Śloka 12

സ്നേഹബസ്ത്യുത്തരബസ്തിപ്രധമനധൂമമൂത്രവൃദ്ധിനിരുദ്ധമണിപ്രഭൃതിഷു യഥാസ്വമേവ യന്ത്രാണ്യുക്താനി||൧൨||

Adhikarana shRu~ggayantramupayogas (13) · Śloka 13

ശൃങ്ഗന്തു ഹ്രസ്വമധ്യദീര്ഘമഷ്ടാദശദ്വാദശാങ്ഗുലായതം ത്ര്യങ്ഗുലപ്രവേശമുകമഗ്രേ സര്ഷപോപമച്ഛിദ്രം തനുചര്മനദ്ധം ചൂചുകാകാരം മുഖഞ്ച| തദ്വാതവിഷരക്താമ്ബുദുഷ്ടസ്തന്യചൂഷണാര്ഥ|൧൩|

Adhikarana alAbuyantramupayogashca (13) · Śloka 13

ശ്ലേഷ്മരക്താചൂഷണാര്ഥസ്ത്വലാബുഃ| സ ദ്വാദശാങ്ഗുലദീര്ഘോऽഷ്ടാദശാങ്ഗുലപരിണാഹസ്ത്രിചതുരങ്ഗുലവൃത്തസമുച്ഛ്രിതമുഖഃ പരിവേഷ്ടിതദീപ്തകുശബല്വജപിചുഗര്ഭശ്ച പ്രയോജ്യഃ|൧൩|

Adhikarana ghaTIyantramupayogashca (13) · Śloka 13

തദ്വദേവ ച മാനകര്മാഭ്യാം ഘടീ| സാ തു ഗുല്മോന്നമനവിലയനാര്ഥം ച||൧൩||

Adhikarana shalAkAyantrANyeShaNAdiShu (14) · Śloka 14

ശലാകായന്ത്രാണ്യപി നാനാകൃതീനി നാനാര്ഥാനി യഥായോഗം ദൈര്ഘ്യപരിണാഹാനി ച ഭവന്തി| തേഷാമേഷണകര്മണീ ദ്വേ ഗണ്ഡൂപദമുഖേ| സ്രോതോഗതശല്യാഹരണാര്ഥേऽഷ്ടാങ്ഗുലനവാങ്ഗുലേ ദ്വേ മസൂരദലമുഖേ| ഷട് ശങ്കവഃ| തേഷാം വ്യഹനക്രിയൌ ദ്വാദശശോഡശാങ്ഗുലൌ ദ്വാവഹിഫണാമുഖൌ| തഥാ ചാലനാര്ഥേ ദശദ്വാദശാങ്ഗുലൌ ശരപുങ്ഖമുഖൌ| ആഹരണാര്ഥേ ബഡിശമുഖൌ| തഥാ ഗര്ഭശങ്കഃ ശങ്കുതുല്യോऽഷ്ടാദശാങ്ഗുലഃ പ്രണതാഗ്രോ മൂഢഗര്ഭാഹരണേ| തഥാ സര്പഫണാവദേവാഗ്രാവക്രം തദാഖ്യമശ്മര്യാഹരണാര്ഥമ്| തഥാ ദന്തനിര്ഘാതനം ചതുരങ്ഗുലം ശരപുങ്ഖമുഖം സ്ഥൂലവൃത്തപ്രാന്തമ്||൧൪||

Adhikarana kArpAsoShNIShashalAkAdi pramArjanAdiShu (15) · Śloka 15

ഷട് കാര്പാസകൃതോഷ്ണീഷാണി വിവിധവ്രണക്ലേദക്ഷാരപ്രമാര്ജനക്രിയാസു| തേഷാമപി ദൂരാസന്നഘ്രാണവ്രണോപയോഗീനി ഷട് സപ്താങ്ഗുലേ ദ്വേ| പായൌ ദശദ്വാദശാങ്ഗുലേ കര്ണശോധനം സ്രുവമുഖമശ്വത്ഥപത്രാഗ്രമ്| തഥാ ക്ഷാരാഗ്നികര്മാര്ഥേ ജാമ്ബവോഷ്ഠാനി ദ്വാദശാഷ്ടാങ്ഗുലാനി ക്രമാദ്വ്യങ്ഗുലാങ്ഗുലാര്ദ്ധാങ്ഗുലഫലാനി||൧൫||

Adhikarana sthUlashalAkAdi AntravRuddhyAdiShu (16) · Śloka 16

ശാലാകാശ്ച സ്ഥൂലസൂക്ഷ്മദീര്ഘഹ്ര്സ്വമധ്യാഃ| ആന്ത്രവൃദ്ധൌ ത്വര്ധേന്ദുവക്രാ മധ്യോര്ധ്വനിര്ഗതശലാകാഃ ദഹനേ നാസാര്ശോऽര്ബുദയോഃ കോലാസ്ഥിദലമാത്രമുഖാ വേല്ലിതൌഷ്ഠാ| ക്ഷാരവിഷൌഷധപ്രാണിധാനായ ച ദര്വ്യസ്തിസ്രോऽഷ്ടാങ്ഗുലാ ദര്വ്യാകാരാഃ കനിഷ്ഠികാനാമികാമധ്യമാങ്ഗുലിനഖപരിമാണനിമ്നമുഖാസ്തഥാഞ്ജലിസംസ്ഥാനാഃ| ഉത്തരബസ്ത്യഞ്ജനാദിഷു യഥായഥമേവോപദിഷ്ടാനി||൧൬||

Adhikarana anuyantrANi (17) · Śloka 17

അനുയന്ത്രാണ്യയസ്കാന്തരജ്ജുചര്മാന്ത്രവസ്ത്രാശ്മമുദ്ഗരപാണിപാദതലാങ്ഗുലിജിഹ്വാദന്തമുകശാകാ-നഖബാലാശ്വകാലപാകഹര്ഷഭയാനി| ഏതാനി ദേഹേ സര്വസ്മിന് ദേഹസ്യാവയവേऽപി വാ| സന്ധൌ കോഷ്ഠധമന്യാം ച യഥായോഗം പ്രയോജയേത്||൧൭||

Adhikarana yantrakarmANi (18) · Śloka 18

യന്ത്രകര്മാണി തു നിര്ഘാതനപൂരണബന്ധനവ്യഹനപരിവര്ത്തനചാലനവിവരണപീഡനമാര്ഗശോധനവികര്ഷണാഹരണവ്യഥനോന്നമനവിനമനഭഞ്ജനോന്മഥനാചൂഷണൈഷണദാരണര്ജുകരണപ്രക്ഷാലനപ്രധമനാഞ്ജനപ്രമാര്ജനാനി ബാഹുല്യേന ചതുര്വിംശതിര്ഭവന്തി||൧൮||

Adhikarana ka~gkamuKayantrasya shreShThatA (19) · Śloka 19

നിവര്ത്തതേ സാധ്വവഗാഹതേ ച ഗ്രാഹ്യം ഗൃഹീത്വോദ്ധരതേ ച യസ്മാത്| യന്ത്രേഷ്വതഃ കങ്കമുഖം പ്രധാനം സ്ഥാനേഷു സര്വേഷ്വധികാരി യച്ച||൧൯||

Adhikarana shastrANi ShaDviMshatiH (20) · Śloka 20

ശസ്ത്രാണി തു ഷഡ്വിംശതിര്ഭവന്തി| തദ്യഥാ ദന്തലേഖനമണ്ഡലാഗ്രവൃദ്ധിപത്രോത്പലപത്രാധ്യര്ധധാരമുദ്രികാകര്ത്തരീസര്പവക്ത്രകരപത്രകുശാപത്രാടീമുഖാന്തര്മുഖശരാരീമുഖത്രികൂര്ചകുഠാരികാവ്രീഹിമുഖശലാകാവേതസപത്രാരാകര്ണവ്യധനസൂചീസൂചീകൂര്ചഖര്ജഷിണീബഡിശനഖശസ്ത്രാണി ചേതി| പ്രായശ്ച താനി ഷഡങ്ഗുലാനി സുധ്മതാവര്തിതായോഘടിതാന്യുത്പലപത്രനീലാനി സുഗ്രഹാണി സുരൂപാണി സുധാരാണി സുസമാഹിതമുഖാഗ്രാണ്യകരാലാനി പ്രത്യേകം ച പ്രായോ ദ്വിത്രാണി സ്വപ്രമാണാര്ധചതുര്ഥഭാഗഫലാനി| താനി വ്യാധിദേശവശാത് പ്രയുഞ്ജീത| തേഷാം നാമഭിരേവാകൃതയഃ പ്രായേണ യന്ത്രവദ്വ്യാഖ്യാതാഃ||൨൦||

Adhikarana shastrmaNAmupayogasthAnam (21) · Śloka 21

തത്ര ത്ര്യമാദ്യം ലേഖനേ| വൃദ്ധിപത്രാദീനി ത്രീണി പാടനേ| ചത്വാരി ഭേദനേ| മണ്ഡലാഗ്രാദീന്യഷ്ടൌ ഛേദനേ| കുശപത്രാദീനി പഞ്ച പ്രച്ഛാനേ| കുഠാരികാദീനി ഷട് വ്യധനേ| തേഷാമാരാവ്രീഹിമുഖേ ഭേദനേ ഛേദനേ ച| സൂച്യഃ സീവനേ| സൂചീകൂര്ചഃ കുട്ടനേ| ഖജോ മഥനേ| ഏഷിണ്യേഷണേ ഭേദനേ ച| ബഡിശോ ഗ്രഹണേ| നഖശസ്ത്രമുദ്ധരണേ| ഛേദ്യഭേദ്യലേഖ്യപ്രച്ഛാനേഷു ച| ഇതി ദ്വാദശവിധേ ശസ്ത്രകര്മണ്യുപയോഗഃ||൨൧||

Adhikarana dantaleKanashastramupayogashca (22) · Śloka 22

വിശേഷതസ്തു ദന്തലേഖനം സുപ്രബന്ധവച്ചതുരസ്രമേകധാരം ദന്തശര്കരാലേഖനേ||൨൨||

Adhikarana maNDalAgrashastramupayogashca (23) · Śloka 23

മണ്ഡലാഗ്രം, പ്രദേശിന്യന്തര്നഖവിസ്തൃതഫലം തത്ലേഖനച്ഛേദനയോര്വര്ത്മരോഗോത്സന്നദന്തമാംസദുര്നിവിഷ്ടവ്രണഗലശുണ്ഡികാദിഷു പ്രയോജ്യമ്||൨൩||

Adhikarana dvividhaM vRuddhipatramupayogashca (24) · Śloka 24

വൃദ്ധിപത്രം ക്ഷുരാകാരം തത്തൂന്നതേ ഗമ്ഭീരേ വാ ശ്വയഥാവൃജുസൂച്യഗ്രമിഷ്ടമ്| വിപരീതേ തു പൃഷ്ഠതോऽവനതധാരമ്||൨൪||

Adhikarana a~ggulishastrakamupayogashca (25) · Śloka 25

അങ്ഗുലിശസ്ത്രകം മുദ്രികാനിര്ഗതമുഖം വൃദ്ധിപത്രമണ്ഡലാഗ്രാധ്യര്ധധാരാന്യതമതുല്യാര്ധാങ്ഗുലായതധാരം പ്രദേശിനീപ്രഥമപര്വപ്രമാണര്പണവൃത്തമുദ്രികം ദൃഢസൂത്രപ്രതിബന്ധം കണ്ഠരോഗേഷു പ്രയുജ്യതേ||൨൫||

Adhikarana kartarishastramupayogashca (26) · Śloka 26

കര്തരീ ത്രിഭാഗപാശാ വ്രണസ്നായുകേശസൂത്രച്ഛേദനാര്ഥാ|൨൬|

Adhikarana sarpavaktrashastramupayogashca (26) · Śloka 26

സര്പവക്ത്രം വക്രമര്ധാങ്ഗുലഫലം ഘ്രാണകര്ണാര്ശോऽര്ബുദച്ഛേദനാര്ഥമ്|൨൬|

Adhikarana karapatrashastramupayogashca (26) · Śloka 26

കരപത്രശസ്ത്രം ദശാങ്ഗുലം ദ്വ്യങ്ഗുലവിസ്താരം സൂക്ഷ്മദന്തം ഖരധാരം സുത്സരുനിബദ്ധമസ്ഥിച്ഛേദനാര്ഥമ്|൨൬|

Adhikarana kushapatrATImuKe shastre ,antarmuKashastram (26) · Śloka 26

കുശപത്രാടീമുഖേ ദ്വ്യങ്ഗുലഫലേ| അന്തര്മുഖമര്ധചന്ദ്രാകാരമധ്യര്ധാങ്ഗുലഫലമ്||൨൬||

Adhikarana kuThArikAshastramupayogashca (27) · Śloka 27

കുഠാരികാ പൃഥുദണ്ഡാ ഗോദന്താകാരാ അര്ധാങ്ഗുലഫലാസ്ഥ്യാശ്രിതസിരാവ്യധാര്ഥാ|൨൭|

Adhikarana vrIhimuKashastramupayogashca (27) · Śloka 27

വ്രീഹിമുഖമധ്യര്ധാങ്ഗുലഫലം മാംസലപ്രദേശസിരാവ്യധാര്ഥം വര്ധ്മോദരഗുല്മവിദ്രധ്യാദിവ്യധനഭേദനാര്ഥം ച|൨൭|

Adhikarana li~gganAshavyadhArthaM shalAkA (27) · Śloka 27

ശലാകോഭയതോമുഖീ കുരബകമുകുലാഗ്രാ താമ്രമയീ ലിങ്ഗനാശവ്യധനാര്ഥാ||൨൭||

Adhikarana ArAshastramupayogashca (28) · Śloka 28

ആരാ ചതുരസ്രാര്ധാങ്ഗുലവൃത്തമുഖാ താവത്പ്രവേശാ ബഹലകര്ണപാലീവ്യധാര്ഥാ പക്വാമശോഫസന്ദേഹഭേദനാര്ഥാ ച|൨൮|

Adhikarana karNavyadhanashastram (28) · Śloka 28

കര്ണവ്യധനം ത്ര്യങ്ഗുലായതമങ്ഗുലസുഷിരം ഘനം വാ യൂഥികാമുകുലാഗ്രമ്||൨൮||

Adhikarana sUcIshastram (29) · Śloka 29

സൂച്യസ്തിസ്രോ വൃത്താ നിഗൂഢദൃഢപാശാഃ| തത്ര മാംസലേഷ്വവകാശേഷു ത്ര്യങ്ഗുലാ ത്ര്യസ്രാ| സന്ധ്യസ്ഥിവ്രണേഷ്വല്പമാംസേഷു ച ദ്വ്യങ്ഗുലാ വൃത്താ| പക്വാമാശയയോര്മര്മസു ച സാര്ധദ്വ്യങ്ഗുലാ ധനുര്വക്രാ വ്രീഹിമുഖാ ച||൨൯||

Adhikarana sUcIkUrcashastramupayogashca (30) · Śloka 30

സൂചീകൂര്ചോ വൃത്തൈകമൂലോऽഗ്രേ സുനിബദ്ധസപ്താഷ്ടസൂചികഃ കുഷ്ഠശ്വിത്രവ്യങ്ഗേലുപ്തസുപ്താദിഷു|൩൦|

Adhikarana Kajashastramupayogashca (30) · Śloka 30

ഖജസ്ത്വര്ധാങ്ഗുലായതാഷ്ടകണ്ടകമുഖസ്താമ്രോ ലൌഹോ വാ നാസാഭ്യന്തരഗതഃ ശോണിതമോക്ഷണാര്ഥഃ|൩൦|

Adhikarana dvividhameShaNIshastramupayogashca (30) · Śloka 30

ഏഷണ്യാ ദ്വേ സുശ്ലക്ഷ്ണസ്പര്ശേ തയോരേകാഷ്ടാങ്ഗുലാ ഗതികോഥശല്യസ്രാവവത്സു വ്രണേഷു സുഷിരാന്വേഷണേ| അന്യാ സൂചീ സംസ്ഥാനാ ക്ഷാരാക്തസൂത്രപ്രതിബദ്ധാ നാഡീനാം ഭഗന്ദരഗതീനാം ച ഭേദനേ|൩൦|

Adhikarana baDishashastramupayogashca (30) · Śloka 30

ബഡിശോऽത്യവനതമുഖഃ സൂചീതീക്ഷ്ണാഗ്രോ ഗ്രഹണേ ഗലശുണ്ഡികാര്മാദേഃ|൩൦|

Adhikarana naKashastramupayogashca (30) · Śloka 30

നഖശസ്ത്രമഷ്ടാങ്ഗുലമേകതോऽശ്വകര്ണമുഖമന്യതോ വത്സദന്തമുഖം സൂക്ഷ്മശല്യോദ്ധതൌ||൩൦||

Adhikarana anushastrANi (31) · Śloka 31

അനുശസ്ത്രണി തു ജലൌകഃ ക്ഷാരാഗ്നിസൂര്യകാന്തകാചസ്ഫടികകുരുവിന്ദനഖശാകശേഫാലികാദിഖരപത്രസമുദ്രഫേനശുഷ്കഗോമയാദീനി|൩൧|

Adhikarana svabuddhyA yantrashastrakalpanam (31) · Śloka 31

സ്വബുദ്ധ്യാ ച വികല്പ്യ വിവിധാനി യന്ത്രശസ്ത്രാണി തത്കര്മാണി ചോപകല്പയേത്|൩൧|

Adhikarana hastasya yantrashastreShu prAdhAnyam (31) · Śloka 31

ഹസ്ത ഏവ ചാത്ര പ്രധാനതമമസ്തദധീനത്വാദ്യന്ത്രശസ്ത്രാണാമ്||൩൧||

Adhikarana yantrashastradoShAH apavAdashca (32) · Śloka 32

തത്ര ദീര്ഘഹ്രസ്വസ്ഥൂലതനുവക്രവിഷമഗ്രാഹ്യഗ്രാഹിശിഥിലതാ ഇത്യഷ്ടൌ യന്ത്രദോഷാഃ| അത്രാദ്യാഃ പഞ്ച കുണ്ഠഖണ്ഡഖരധാരാശ്ചേത്യഷ്ടാവേവ ശസ്ത്രദോഷാഃ| അന്യത്ര കരപത്രാത്||൩൨||

Adhikarana shastrakarmavisheSheNa pAyanAvisheShaH (33) · Śloka 33

തത്ര ക്ഷാരേണ പായിതം ശസ്ത്രം ശരശല്യാസ്ഥിച്ഛേദനേഷു ഉദകേന മാംസച്ഛേദനേശു| തൈലേന പാടനഭേദനേഷു സിരാവ്യധസ്നായുച്ഛേദനേഷു ച പ്രയുഞ്ജീത||൩൩||

Adhikarana dhArApramANam (34) · Śloka 34

ധാരാ പുനഃ ഛേദനാനാം മാസൂരീ ലേഖനാനാമര്ധമാസൂരീ| വ്യധനാനാം വിസ്രാവണാനാം ച കൈശികീ||൩൪||

Adhikarana vividhaShashastragrahaNaprakAraH (35) · Śloka 35

തേഷാം ഛേദനഭേദനലേഖനാനാം വൃന്തസാധാരണേ ഭാഗേ പ്രദേശിനീമധ്യമാങ്ഗുഷ്ഠൈഃ സുസമാഹിതോ ഗൃഹ്ണീയാത്| വൃന്താഗ്രേ വിസ്രാവണാനി പ്രദേശിന്യങ്ഗുഷ്ഠാങ്ഗുലീഭ്യാമ്| ഹസ്തതലപ്രച്ഛാദിതവൃന്താഗ്രം വ്രീഹിമുഖം മുഖേ| മൂലേഷ്വാഹരണാര്ഥാനി| പാശസ്യോപരി മധ്യേ ലഘുസന്ദേശം കര്തരീം ച| ശേഷാണ്യപി യഥായോഗം ക്രിയാസൌകര്യേണ||൩൫||

Adhikarana nishAtanI , dhArAsaMsthApanam (36) · Śloka 36

നിശാതനീ തു തേഷാം സുശ്ലക്ഷ്ണാ ശിലാ മാഷമുദ്ഗപ്രഭാ| ധാരാസംസ്ഥാപനം ച ശാല്മലീഫലകമ്||൩൬||

Adhikarana vaidyasya yogyAkaraNAvashyakatA (37) · Śloka 37

ന ചാധിഗതശാസ്ത്രോऽപ്യകൃതയോഗ്യഃ സുബഹുശോ വാപ്യദൃഷ്ടകര്മാ ശസ്ത്രകര്മണി പ്രവര്ത്തേത| സിരാസ്നായുമര്മാദിവ്യാപ്തത്വാദ്ദേഹസ്യ| തസ്മാത് സരോമചര്മപുഷ്പഫലാലാബുത്രപുസോദകപങ്കപൂര്ണദൃതിബസ്തിവര്ധ്മമാംസപേശികോത്പലനാലാദിഷു കുര്യാത്| തഥാ ഘടപാര്ശ്വസ്രോതസ്യമ്ഭോഭിഃ പൂര്ണേന നേത്രേണ ബസ്തിപീഡനയോഗ്യാം മൃദുമാംസഖണ്ഡേഷ്വഗ്നിക്ഷാരാവചരണയോഗ്യാമ്| പുസ്തമയപുരുഷാങ്ഗപ്രത്യങ്ഗേഷു ബന്ധനയോഗ്യാമ്||൩൭||

Adhikarana vaidyaH mRutashIrasyA~ggapratya~ggAnAM pratyakShadarshanaM kuryAt (38) · Śloka 38

അപി ച-യുക്തകാരീ ഭിഷഗ്ബുഭൂഷുഃ പുരുഷം സമ്പുര്ണഗാത്രമവിഷഹതമദീര്ഘവ്യാധിപീഡിതം നിഷ്കൃഷ്ടദൃഷ്ടാന്ത്രമാവഹന്ത്യാമാപഗായാം മുഞ്ജബല്ബജവേഷ്ടിതം പഞ്ചരസ്ഥമപ്രകാശേ ദേശേ കോഥയേത്| തം സമ്യക്പ്രകുഥിതം ചോദ്ധൃത്യായതദേഹം കൃത്വോശീരവേണുകൂര്ചാദീനാമന്യതമേന ശനൈഃ ശനൈരവഘൃഷ്യ ത്വഗാദീന് സര്വാനേവ ബാഹ്യാഭ്യന്തരാനങ്ഗസിരാസ്നായ്വാദീനവയവാനാചാര്യോപദര്ശിതേനാഗമേന ചക്ഷുഷാ ച ലക്ഷയേത്||൩൮||

Adhikarana shAstradarshanaM pratyakShadarshana~jca j~jAnavardhanAya (39) · Śloka 39

ഇതി ശാസ്ത്രേണ യദ്ദൃഷ്ടം ദൃഷ്ടം പ്രത്യക്ഷതശ്ച യത്| സമാഗതം തദുഭയം ഭൂയോ ജ്ഞാനം വിവര്ധയേത്||൩൯||

Adhikarana shastrakoshaH (40-41) · Śloka 41

സ്യാന്നവാങ്ഗുലവിസ്താരഃ സുഘനോ ദ്വാദശാങ്ഗുലഃ| ക്ഷൌമപത്രോര്ണകൌശേയദുകൂലമൃദുചര്മജഃ| വിന്യസ്തപാശഃ സുസ്യൂതഃ സാന്തരോര്ണാസ്ഥശസ്ത്രകഃ| ശലാകാപിഹിതാസ്യശ്ച ശസ്ത്രകോശഃ സുസഞ്ചയഃ||൪൦|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതൌ അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ യന്ത്രവിധിര്നാമ ചതുര്സ്ത്രിംശോऽധ്യായഃ||൪൧||