Adhikarana atha mukharogapratiShedho nAma ShaDviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤ ਮੁਖਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथात मुखरोगप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khaNDauShThacikitsA (2) · Śloka 2
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਖਣ੍ਡੌਸ੍ਠਸ੍ਯੌਸ੍ਠਾਨ੍ਤੌ ਵਿਲਿਖ੍ਯ ਸੁਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟੌ ਕ੍ਸੌਮਸੂਤ੍ਰੇਣ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਸ਼ਤਧੌਤਘਤਾਭ੍ਯਕ੍ਤਾਂ ਚਾਸ੍ਮੈ ਕਵਲਿਕਾਂ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯੋਪਰਿ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਚ ਵ੍ਰਣਂ ਵ੍ਰਣਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ ਸਾਧਯੇਤ੍||੨||
स्निग्धस्विन्नस्य खण्डौष्ठस्यौष्ठान्तौ विलिख्य सुश्लिष्टौ क्षौमसूत्रेण सीव्येत्| शतधौतघृताभ्यक्तां चास्मै कवलिकां व्रणस्योपरि दद्यात्| प्रक्लिन्नं च व्रणं व्रणचिकित्सया साधयेत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khaNDauShThacikitsA (3) · Śloka 3
ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤੀਲੋਧ੍ਰਮਧੁਕਪਟੋਲੋਤ੍ਪਲਕਾਕਮਾਚੀਸ਼੍ਰਾਵਣੀਸਾਰਿਵਾਭਿਸ੍ਤੈਲਂ ਵਿਪਕ੍ਵਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨਾਚ੍ਛੋਧਨਰੋਪਣਮ੍| ਤਥਾ ਵਾਤਹਰਮਧੁਰੌਸਧਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਨਸ੍ਯਮ੍||੩||
ज्योतिष्मतीलोध्रमधुकपटोलोत्पलकाकमाचीश्रावणीसारिवाभिस्तैलं विपक्वमभ्यञ्जनाच्छोधनरोपणम्| तथा वातहरमधुरौषधसिद्धं तैलं नस्यम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtauShThakopacikitsA (4) · Śloka 4
ਵਾਤਜ ਓਸ੍ਠਕੋਪੇ ਦੇਵਦਾਰੁਗੁਗ੍ਗੁਲੁਸਰ੍ਜਰਸਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਸਿਦ੍ਧੇਨ ਮਹਾਸ੍ਨੇਹੇਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਃ| ਤੇਨੈਵ ਸਮਧੁਕਚੂਰ੍ਣੇਨ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍| ਤਸਭ੍ਯਕ੍ਤੇਨ ਪਿਚੁਨਾ ਪ੍ਰਚ੍ਛਦਨਮ੍| ਏਰਣ੍ਡਪਲ੍ਲਵੈਃ ਕ੍ਸੀਰਕ੍ਵਥਿਤੈਰ੍ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦਃ| ਖਣ੍ਡੌਸ੍ਠੋਕ੍ਤਂ ਨਾਵਨਂ ਸ਼ਿਰੋਭ੍ਯਙ੍ਗਸ਼੍ਚ||੪||
वातज ओष्ठकोपे देवदारुगुग्गुलुसर्जरसमधूच्छिष्टसिद्धेन महास्नेहेनाभ्यङ्गः| तेनैव समधुकचूर्णेन प्रतिसारणम्| तसभ्यक्तेन पिचुना प्रच्छदनम्| एरण्डपल्लवैः क्षीरक्वथितैर्नाडीस्वेदः| खण्डौष्ठोक्तं नावनं शिरोऽभ्यङ्गश्च||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittauShThakopacikitsA chatauShThe ca (5) · Śloka 5
ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥੇਭਿਘਾਤਜੇ ਚ ਜਲੌਕੋਭਿਰ੍ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਮ੍| ਪਤ੍ਤਙ੍ਗਯਸ੍ਟੀਚ੍ਛਿਨ੍ਨਰੁਹਾਵਿਪਕ੍ਵਂ ਸਰ੍ਪਿਰਭ੍ਯਙ੍ਗਃ| ਮਧੁਮਧੂਕਲੋਧ੍ਰਸਰ੍ਜਰਸੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧਿਵਚ੍ਚ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ||੫||
पित्तोत्थेऽभिघातजे च जलौकोभिर्विस्रावणम्| पत्तङ्गयष्टीच्छिन्नरुहाविपक्वं सर्पिरभ्यङ्गः| मधुमधूकलोध्रसर्जरसैः प्रतिसारणम्| पित्तविद्रधिवच्च चिकित्सा||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktauShThakopacikitsA (6) · Śloka 6
ਰਕ੍ਤਜੇਪ੍ਯਚਿਰੋਤ੍ਥਿਤੇ ਪੈਤ੍ਤਿਕਵਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|੬|
रक्तजेऽप्यचिरोत्थिते पैत्तिकवत् प्रतिकुर्यात्|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphauShThakopacikitsA (6) · Śloka 6
ਕਫਜੇ ਜਲੌਕੋਭਿਃ ਸ਼ਾਕਾਦਿਪਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਰਕ੍ਤਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ ਵ੍ਯੋਸਪਾਠਾਯਵਕ੍ਸਾਰਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਕ੍ਸਾਰੈਃ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍| ਕੁਸ੍ਠਤਗਰਦਨ੍ਤੀਸ਼੍ਯਾਮਾਬਿਡਹਰਿਤਾਲਵਿਡਙ੍ਗੈਰ੍ਵਾ| ਸ੍ਵੇਦਨਸ੍ਯ ਧੂਮਕਵਲਾਂਸ਼੍ਚ ਕਫਘ੍ਨਾਨਵਚਾਰਯੇਤ੍||੬||
कफजे जलौकोभिः शाकादिपत्रैर्वा रक्तं विस्राव्य व्योषपाठायवक्षारस्वर्जिकाक्षारैः सक्षौद्रैः प्रतिसारयेत्| कुष्ठतगरदन्तीश्यामाबिडहरितालविडङ्गैर्वा| स्वेदनस्य धूमकवलांश्च कफघ्नानवचारयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medoShThakopacikitsA (7) · Śloka 7
ਮੇਦੋਜੇ ਦਨ੍ਤਚ੍ਛਦਂ ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰੇਣ ਵਿਪਾਟ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮੇਦਸਮਗ੍ਨਿਮੁਪਚਰੇਤ੍| ਕਫਜੋਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍| ਜਲਾਰ੍ਬੁਦੋਕ੍ਤਂ ਰੋਪਣਮ੍||੭||
मेदोजे दन्तच्छदं स्वेदयित्वा वृद्धिपत्रेण विपाट्य शुद्धमेदसमग्निमुपचरेत्| कफजोक्तैश्च प्रतिसारणम्| जलार्बुदोक्तं रोपणम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalArbudacikitsA (8) · Śloka 8
ਜਲਾਰ੍ਬੁਦਂ ਭਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਟੁਕਾਤੇਜੋਵਤੀਯਵਕ੍ਸਾਰਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਸੈਨ੍ਧਵਕਾਸੀਸਚੂਰ੍ਣੈਃ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍| ਅਵਗਾਢਮਤਿਵਦ੍ਧਂ ਵਾ ਕ੍ਸਾਰੇਣਾਗ੍ਨਿਨਾ ਵਾ ਦਹੇਦ੍ਧਰਿਦ੍ਰਾਲੋਧ੍ਰਮਧੁਕਮਾਲਤੀਹਰੇਣੁਤਗਰੈਰ੍ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਰੋਪਣਮ੍||੮||
जलार्बुदं भित्वा विशोध्य त्रिकटुकटुकातेजोवतीयवक्षारस्वर्जिकासैन्धवकासीसचूर्णैः सक्षौद्रैः प्रतिसारयेत्| अवगाढमतिवृद्धं वा क्षारेणाग्निना वा दहेद्धरिद्रालोध्रमधुकमालतीहरेणुतगरैर्विपक्वं तैलं रोपणम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gaNDAlajIcikitsA (9) · Śloka 9
ਗਣ੍ਡਾਲਜੀਮਪਕ੍ਵਾਂ ਸ਼ੋਫਵਦ੍ਵਿਦਗ੍ਧਾਮੁਪਨਾਹ੍ਯ ਪਕ੍ਵਾਂ ਵਿਦਾਰ੍ਯ ਵ੍ਰਣਵਤ੍ ਸਾਧਯੇਤ੍||੯||
गण्डालजीमपक्वां शोफवद्विदग्धामुपनाह्य पक्वां विदार्य व्रणवत् साधयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SItadantacikitsA (10) · Śloka 10
ਸ਼ੀਤਦਨ੍ਤਸ੍ਯੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਵ੍ਰੀਹਿਮੁਖੇਨ ਪਾਲੀਂ ਲਿਖਿਤ੍ਵਾ ਪਿਚੁਤੈਲੇਨ ਦਹੇਤ੍| ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਚ੍ਚ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਜਮ੍ਬ੍ਵਸ੍ਥਿਦਾਡਿਮਤ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਰਸਾਞ੍ਜਨਸੈਨ੍ਧਵਸ਼ੁਣ੍ਠੀਮੁਸ੍ਤਚੂਰ੍ਣੈਃ ਸਮਧੁਘਤੈਃ| ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਕਸਾਯੋ ਗਣ੍ਡੂਸਃ| ਅਣੁਤੈਲਂ ਨਸ੍ਯਮ੍||੧੦||
शीतदन्तस्योष्णाम्बुस्विन्नस्य व्रीहिमुखेन पालीं लिखित्वा पिचुतैलेन दहेत्| प्रतिसारयेच्च प्रियङ्गुजम्ब्वस्थिदाडिमत्वक्त्रिफलारसाञ्जनसैन्धवशुण्ठीमुस्तचूर्णैः समधुघृतैः| क्षीरिवृक्षकषायो गण्डूषः| अणुतैलं नस्यम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantaharSha - dantabhedayoshcikitsA (11) · Śloka 11
ਦਨ੍ਤਹਰ੍ਸੇ ਭੇਦੇ ਚ ਵਾਤਹਰਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਮੇਲਾਕੁਸ੍ਠਪਾਟਲੀਤ੍ਵਗ੍ਵਿਪਕ੍ਵੋ ਮਜ੍ਜਾ ਵਾ ਗਣ੍ਡੂਸਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਨਸ੍ਯਾਦਯਃ||੧੧||
दन्तहर्षे भेदे च वातहरसिद्धं तैलमेलाकुष्ठपाटलीत्वग्विपक्वो मज्जा वा गण्डूषः| स्निग्धाश्च नस्यादयः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantacAlacikitsA (12) · Śloka 12
ਦਨ੍ਤਚਾਲੇ ਦਸ਼ਮੂਲਕ੍ਵਾਥੇਨ ਤੈਲਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਸਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਕਵਲਃ| ਪਿਪ੍ਪਲੀਸੈਨ੍ਧਵਤੁਤ੍ਥਲੋਧ੍ਰਪਤ੍ਤਙ੍ਗਸ੍ਰੋਤੋਜਮੁਸ੍ਤਾਤ੍ਰਿਫਲਾਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍| ਨਿਯਤਂ ਚ ਸ੍ਨੈਹਿਕਧੂਮਪਾਯੀ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਾਹਾਰੋ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਪਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਚਨ੍ਦਨਪਦ੍ਮਕਮਧੁਕਵਿਦਾਰੀਕਸ਼ੇਰੁਕਨੀਲੋਤ੍ਪਲਮਦ੍ਵੀਕਾਜੀਵਕਰ੍ਸਭਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪਲੇਨ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਚ ਮਾਂਸਰਸਾਦ੍ਵਿਗੁਣੇਨ ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਏਤਨ੍ਨਸ੍ਯਗਣ੍ਡੂਸਪ੍ਰਯੋਗਾਤ੍ਪਰਂ ਦਸ਼ਨਨਯਨਸ਼੍ਰਵਣਬਲਕਰਮ੍||੧੨||
दन्तचाले दशमूलक्वाथेन तैलसर्पिर्वसाक्षौद्रैश्च कवलः| पिप्पलीसैन्धवतुत्थलोध्रपत्तङ्गस्रोतोजमुस्तात्रिफलाः प्रतिसारणम्| नियतं च स्नैहिकधूमपायी स्निग्धमधुराहारो विस्रावणपरः स्यात्| चन्दनपद्मकमधुकविदारीकशेरुकनीलोत्पलमृद्वीकाजीवकर्षभसशर्कराणां प्रत्येकं पलेन क्षीरेण च मांसरसाद्विगुणेन तैलप्रस्थं विपाचयेत्| एतन्नस्यगण्डूषप्रयोगात्परं दशननयनश्रवणबलकरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhidantacikitsA (13) · Śloka 13
ਅਧਿਦਨ੍ਤਕਂ ਕ੍ਸਾਰੇਣਾਲਿਪ੍ਯ ਜਰ੍ਜਰਂ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਕਮਿਦਨ੍ਤਕਵਿਧਿਨੋਤ੍ਪਾਟ੍ਯ ਤਦ੍ਵਦੇਵੋਪਚਰੇਤ੍| ਅਨਵਸ੍ਥਿਤਸ਼ੋਣਿਤਞ੍ਚ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਵ੍ਰਣਵਦੁਪਕ੍ਰਮੇਤ||੧੩||
अधिदन्तकं क्षारेणालिप्य जर्जरं विज्ञाय कृमिदन्तकविधिनोत्पाट्य तद्वदेवोपचरेत्| अनवस्थितशोणितञ्च दग्ध्वा व्रणवदुपक्रमेत||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantaSarkarAcikitsA (14) · Śloka 14
ਦਨ੍ਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਦਨ੍ਤਮੂਲਾਨ੍ਯਪੀਡਯਨ੍ ਦਨ੍ਤਲੇਖਨੇਨ ਵਿਲਿਖ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰਤੈਲੇਨਾਵਸੇਚਯੇਤ੍| ਮੂਸਾਕੂਰ੍ਪਪਾਟਲੀਤ੍ਵਕ੍ਚੂਰ੍ਣੇਨ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍| ਸਦਾ ਚ ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਾਦੀਨ੍ ਸੇਵੇਤ| ਦਨ੍ਤਹਰ੍ਸੋਕ੍ਤਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍||੧੪||
दन्तशर्करां दन्तमूलान्यपीडयन् दन्तलेखनेन विलिख्य क्षारतैलेनावसेचयेत्| मूषाकूर्पपाटलीत्वक्चूर्णेन प्रतिसारणम्| सदा च दन्तधावनादीन् सेवेत| दन्तहर्षोक्तं च कुर्यात्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantakapAlikAcikitsA (15) · Śloka 15
ਕਪਾਲਿਕਾਯਾਮੇਤਦੇਵ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍||੧੫||
कपालिकायामेतदेव विशेषतः शीलयेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumidantacikitsA (16) · Śloka 16
ਕਮਿਦਨ੍ਤਕੇ ਸੁਸਿਰਂ ਗੁਡੇਨ ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਵਾ ਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾ ਤਪ੍ਤਯਾ ਕੁਬ੍ਜਸ਼ਲਾਕਯਾ ਦਹੇਤ੍| ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਾਰ੍ਕਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ ਪੂਰਣਮ੍| ਸਰ੍ਸਪਕਰਞ੍ਜਤੈਲਮ੍||੧੬||
कृमिदन्तके सुषिरं गुडेन मधूच्छिष्टेन सर्पिषा वा पूरयित्वा तप्तया कुब्जशलाकया दहेत्| सप्तच्छदार्कक्षीरं वा पूरणम्| सर्षपकरञ्जतैलम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumidantacikitsA (17) · Śloka 17
ਹਿਙ੍ਗੁਵਿਡਙ੍ਗਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਕਟ੍ਫਲਕਾਸੀਸਕੁਸ੍ਠਚੂਰ੍ਣਸ੍ਤਾਨ੍ਤਵਬਦ੍ਧੋ ਦਨ੍ਤਸ੍ਯੋਪਰਿ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ ਰੁਜਮਪਹਰਤਿ| ਕੁਨ੍ਦੁਰੁਸ੍ਕਚੂਰ੍ਣੋ ਵਾ| ਏਭਿਰੇਵ ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਗਣ੍ਡੂਸਃ| ਦਢਗੂਢਮੂਲਮਾਂਸੇ ਸਰੁਜੇ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਮ੍| ਭਗ੍ਨਸ੍ਫੁਟਿਤਵਿਵਰ੍ਣਸੁਪ੍ਤਚਲਸ੍ਯ ਸਰੁਜਸ੍ਯ ਚ||੧੭||
हिङ्गुविडङ्गस्वर्जिकाकट्फलकासीसकुष्ठचूर्णस्तान्तवबद्धो दन्तस्योपरि तिष्ठन् रुजमपहरति| कुन्दुरुष्कचूर्णो वा| एभिरेव च सिद्धं तैलं गण्डूषः| दृढगूढमूलमांसे सरुजे विस्रावणम्| भग्नस्फुटितविवर्णसुप्तचलस्य सरुजस्य च||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumidantacikitsA (18) · Śloka 18
ਏਵਮਨੁਪਸ਼ਮੇ ਸਨ੍ਦਂਸ਼ਯਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਦਨ੍ਤਮਾਯਤਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਵਿਚਾਲ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਮੋਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵੋਦ੍ਧਰੇਤ੍| ਦਨ੍ਤਨਿਰ੍ਘਾਤਨੇਨੋਤ੍ਪੀਡ੍ਯ ਮੁਦ੍ਗਰੇਣਾਸ਼੍ਮਨਾ ਵਾ ਨਿਰ੍ਘਾਤਯੇਤ੍| ਨ ਤੂਤ੍ਤਰਂ ਦਨ੍ਤਮ੍||੧੮||
एवमनुपशमे सन्दंशयन्त्रेण दन्तमायतं गृहीत्वा विचाल्य शस्त्रेण पार्श्वेभ्यो मोक्षयित्वोद्धरेत्| दन्तनिर्घातनेनोत्पीड्य मुद्गरेणाश्मना वा निर्घातयेत्| न तूत्तरं दन्तम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumidantacikitsA (19) · Śloka 19
ਤਸ੍ਯੋਦ੍ਧਰਣਾਤ੍ ਛੋਣਿਤਾਤ੍ਯਯਃ ਤਤਸ਼੍ਚੋਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭ੍ਰਂਸ਼ੋ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਵਾ||੧੯||
तस्योद्धरणात् छोणितात्ययः ततश्चोन्द्रियभ्रंशो वातव्याधिर्वा||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumidantacikitsA (20) · Śloka 20
ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤਮੁਖਸ਼੍ਚ ਸਮਧੁਕਚੂਰ੍ਣਂ ਤੈਲਂ ਮਧੁ ਵਾ ਗਣ੍ਡੂਸਂ ਧਾਰਯੇਤ੍||੨੦||
प्रक्षालितमुखश्च समधुकचूर्णं तैलं मधु वा गण्डूषं धारयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumidantacikitsA (21) · Śloka 21
ਵਿਦਾਰੀਮਧੁਕਸ਼੍ਰਙ੍ਗਾਟਕਕਸ਼ੋਰੁਕਾਭਿਃ ਤੈਲਂ ਦਸ਼ਗੁਣੇ ਪਯਸਿ ਸਿਦ੍ਧਂ ਨਸ੍ਯਮ੍||੨੧||
विदारीमधुकश्रृङ्गाटककशोरुकाभिः तैलं दशगुणे पयसि सिद्धं नस्यम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumidantacikitsA (22) · Śloka 22
ਉਤ੍ਤਰਦਨ੍ਤੋਦ੍ਧਰਣੇਪ੍ਯਯਮੇਵ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਃ| ਸ਼ੀਤੋਪਚਾਰਸ਼੍ਚ ਸੁਤਰਾਮ੍||੨੨||
उत्तरदन्तोद्धरणेऽप्ययमेव प्रतीकारः| शीतोपचारश्च सुतराम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SItAdacikitsA (23) · Śloka 23
ਸ਼ੀਤਾਦੇ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮੁਸ੍ਤਤ੍ਰਿਫਲਾਰ੍ਜੁਨਤ੍ਵਕ੍ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਮਹੌਸਧਕਾਯਂ ਗਣ੍ਡੂਸਂ ਧਾਰਯੇਤ੍| ਏਭਿਰੇਵ ਚ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍| ਮਧੁਰਵਰ੍ਗਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਨਸ੍ਯਮ੍| ਤੇਜੋਵਤੀਵ੍ਯੋਸਹਰਿਦ੍ਰਾਦ੍ਵਯਕੁਸ੍ਠਪਾਠਾਕਟੁਰੋਹਿਣੀਲੋਧ੍ਰਸਮਙ੍ਗਾਮੁਸ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ ਸਰ੍ਵਦਨ੍ਤਮਾਂਸਾਮਯੇਸੁ ਕਣ੍ਡੂਸ਼੍ਵਯਥੁਵੇਦਨਾਰਕ੍ਤਸ੍ਰੁਤਿਹਰਮ੍| ਤਥਾ ਵ੍ਯੋਸਯਵਕ੍ਸਾਰਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾਸੈਨ੍ਧਵਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਗ੍ਭਿਃ| ਏਭਿਰੇਵੌਸਧੈਰ੍ਗੁਟਿਕਾ ਸਰ੍ਵਮੁਖਰੋਗਹਰਾ||੨੩||
शीतादे शोणितं विस्राव्य रसाञ्जनमुस्तत्रिफलार्जुनत्वक्प्रियङ्गुमहौषधकायं गण्डूषं धारयेत्| एभिरेव च सक्षौद्रैः प्रतिसारणम्| मधुरवर्गसिद्धं तैलं नस्यम्| तेजोवतीव्योषहरिद्राद्वयकुष्ठपाठाकटुरोहिणीलोध्रसमङ्गामुस्तैः प्रतिसारणं सर्वदन्तमांसामयेषु कण्डूश्वयथुवेदनारक्तस्रुतिहरम्| तथा व्योषयवक्षारमनश्शिलासैन्धवदार्वीत्वग्भिः| एभिरेवौषधैर्गुटिका सर्वमुखरोगहरा||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upakuSacikitsA (24) · Śloka 24
ਉਪਕੁਸ਼ੇ ਸੁਖੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨ੍ਯੁਤ੍ਸਨ੍ਨਾਨਿ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਾਨ੍ਯਵਲਿਖੇਨ੍ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣ ਸ਼ਾਕਾਦਿਪਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ| ਤਤਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣੋ ਘਤਮਣ੍ਡਸ੍ਤੈਲਂ ਵਾ ਗਣ੍ਡੂਸਃ| ਮਰਿਚਕੁਸ੍ਠਮਧੁਕਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਲਾਕ੍ਸਾਪਤ੍ਤਙ੍ਗਗੈਰਿਕਰਸਾਞ੍ਜਨਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸੈਨ੍ਧਵੈਰ੍ਮਧੁਘਤਮਣ੍ਡਯੁਕ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍| ਪਥਕ੍ਪਰ੍ਣੀਵਿਡਙ੍ਗਵਿਦਾਰੀਮਧੁਕਪਯਸ੍ਯਾਸੁਰਦਾਰੁਵਿਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਗਣ੍ਡੂਸੋ ਨਸ੍ਯਞ੍ਚ| ਅਧੁਰਵਰ੍ਗਸਿਦ੍ਧਮੇਵ ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਰੁਧਿਰਾਵਸੇਕਃ||੨੪||
उपकुशे सुखोष्णाम्बुस्विन्नान्युत्सन्नानि दन्तमांसान्यवलिखेन्मण्डलाग्रेण शाकादिपत्रैर्वा| ततः सुखोष्णो घृतमण्डस्तैलं वा गण्डूषः| मरिचकुष्ठमधुकप्रियङ्गुलाक्षापत्तङ्गगैरिकरसाञ्जनशुण्ठीसैन्धवैर्मधुघृतमण्डयुक्तैः प्रतिसारणम्| पृथक्पर्णीविडङ्गविदारीमधुकपयस्यासुरदारुविपक्वं तैलं गण्डूषो नस्यञ्च| अधुरवर्गसिद्धमेव वा सर्पिः पुनः पुनश्च रुधिरावसेकः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantapuppuTakacikitsA (25) · Śloka 25
ਦਨ੍ਤਪੁਪ੍ਪੁਟਕੇ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਛਿਨ੍ਨਭਿਨ੍ਨਵਿਲਿਖਿਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਮਧੁਕਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸੈਨ੍ਧਵੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍||੨੫||
दन्तपुप्पुटके स्विन्नछिन्नभिन्नविलिखिते स्वर्जिकामधुकशुण्ठीसैन्धवैः प्रतिसारणम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantavidradhicikitsA (26) · Śloka 26
ਦਨ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧੌ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਸਾਯੋਸ੍ਣੈਃ ਸਮੂਤ੍ਰੈਃ ਕਵਲੋ ਲੇਪਸ਼੍ਚ| ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਲੀਕੁਸ੍ਠਕਟੁਕਾਯਵਕ੍ਸਾਰੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍| ਤਂ ਚ ਪਾਕਤੋ ਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤੈਰਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਃ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਵਾਰਯੇਤ੍| ਪਕ੍ਵੇ ਤੁ ਪਾਟਨਮਵਗਾਢੇ ਦਾਹਃ| ਤ੍ਰਿਫਲਾਸੁਮਨੋਰਿਸ੍ਟਕ੍ਵਾਥੋ ਗਣ੍ਡੂਸਃ| ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਸਿਦ੍ਧਃ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਣ੍ਡੋ ਨਸ੍ਯਮ੍||੨੬||
दन्तविद्रधौ तिक्तकटुकषायोष्णैः समूत्रैः कवलो लेपश्च| वृश्चिकालीकुष्ठकटुकायवक्षारैः प्रतिसारणम्| तं च पाकतो रूक्षशीतैरन्तर्बहिः प्रयुक्तैर्वारयेत्| पक्वे तु पाटनमवगाढे दाहः| त्रिफलासुमनोरिष्टक्वाथो गण्डूषः| यष्टीमधुकसिद्धः सर्पिर्मण्डो नस्यम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suShiracikitsA (27) · Śloka 27
ਸੁਸਿਰੇ ਛਿਨ੍ਨਲਿਖਿਤੇ ਲੋਧ੍ਰਮੁਸ੍ਤਤ੍ਰਿਫਲਾਕਿਂਸ਼ੁਕਪਤਙ੍ਗਤਾਰ੍ਕ੍ਸ੍ਯਸ਼ੈਲਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਕਟ੍ਫਲੈਰਵਘਰ੍ਸਃ| ਤੇਸਾਮੇਵ ਕ੍ਵਾਥੇ ਗਣ੍ਡੂਸਃ| ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਕਿਂਸ਼ੁਕਾਮਲਕਾਨਾਂ ਵਾ| ਗੈਰਿਕੋਤ੍ਪਲਮਧੂਕਸਾਰਿਵਾਚਨ੍ਦਨਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨਨ੍ਤਾਲੋਧ੍ਰਾਗਰੁਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਨਾਵਨਮ੍||੨੭||
सुषिरे छिन्नलिखिते लोध्रमुस्तत्रिफलाकिंशुकपतङ्गतार्क्ष्यशैलशतपुष्पाकट्फलैरवघर्षः| तेषामेव क्वाथे गण्डूषः| क्षीरिवृक्षकिंशुकामलकानां वा| गैरिकोत्पलमधूकसारिवाचन्दनप्रपौण्डरीकशर्कराऽनन्तालोध्रागरुसिद्धं तैलं नावनम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhimAMsacikitsA (28) · Śloka 28
ਅਧਿਮਾਂਸਕਮਚਿਰੋਤ੍ਥਿਤਂ ਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍| ਵਿਵਦ੍ਧਨ੍ਤੁ ਬਡਿਸ਼ੇਨ ਮੁਚੁਟ੍ਯਾ ਵਾ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣ ਛਿਤ੍ਵਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍| ਕਟੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਕਵਲਸ੍ਤੈਲਂ ਵਾ ਯਵਕ੍ਸਾਰਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍||੨੮||
अधिमांसकमचिरोत्थितं स्रावयेत्| विवृद्धन्तु बडिशेन मुचुट्या वा गृहीत्वा मण्डलाग्रेण छित्वा तीक्ष्णैः प्रतिसारयेत्| कटुतीक्ष्णैः कवलस्तैलं वा यवक्षारावचूर्णितम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidarBacikitsA (29) · Śloka 29
ਵਿਦਰ੍ਭੇ ਦਨ੍ਤਮੂਲਾਨਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰਂ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯ ਘਤਮਣ੍ਡਂ ਗਣ੍ਡੂਸੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਲੋਧ੍ਰਪਤ੍ਤਙ੍ਗਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਮਧੁਕਚੂਰ੍ਣਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍| ਕਾਕੋਲੀਯਸ੍ਟੀਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਵਿਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਨਾਵਨਮ੍||੨੯||
विदर्भे दन्तमूलानि शस्त्रेण विशोध्य क्षारं प्रयुज्य घृतमण्डं गण्डूषे दद्यात्| लोध्रपत्तङ्गमञ्जिष्ठामधुकचूर्णः प्रतिसारणम्| काकोलीयष्टीमधुशर्कराविपक्वं तैलं नावनम्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantanADIcikitsA (30-33) · Śloka 33
ਦਨ੍ਤਨਾਡੀਮੇਸਯਿਤ੍ਵਾ ਸਂਵਤਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਿਵਤਯਿਤ੍ਵਾ ਤਦਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਦਨ੍ਤਮਸ਼ੇਸਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਸ਼ਲਾਕਯਾ ਦਹੇਤ੍| ਕੁਬ੍ਜਾਮਵਗਾਢਾਮਨੇਕਗਤਿਂ ਵਾ ਗੁਡਮਧੁਸਿਕ੍ਥਾਨ੍ਯਤਮਪੂਰ੍ਣਾਮ੍| ਤਤਃ ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਕਸਾਯੇਣ ਗਣ੍ਡੂਸਂ ਧਾਰਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਵਾ ਤੈਲੇਨ||੩੦|| ਦਨ੍ਤੀਖਦਿਰਸਾਰਮਦਨਸ੍ਵਾਦੁਕਣ੍ਟਕਕ੍ਵਾਥੇ ਲੋਧ੍ਰਵਾਲਕੋਸ਼ੀਰਦੇਵਦਾਰੁਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਮਧੁਕਲ੍ਕਵਿਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਸਰ੍ਸਪਤੈਲਂ ਵਾ ਨਾਡੀਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਮ੍||੩੧|| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਹਰਿਦ੍ਰਾਦ੍ਵਯਮਧੁਕਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਲੋਧ੍ਰਕਟੁਕੀਸ਼ਰ੍ਕਰਾਪਦ੍ਮਕਚਨ੍ਦਨਮੂਰ੍ਵੋਪੋਦਕਾਵਾਸ੍ਤੁਕਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਮ੍ਲੀਕਾਕਪਿਤ੍ਥਪਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ||੩੨|| ਨਸ੍ਯਂ ਚ ਵਿਡਙ੍ਗਮਧੁਕਮੁਸ੍ਤਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀਖਦਿਰਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠੋਸ਼ੀਰਸੁਰਤਰੁਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਮ੍| ਧੂਮਾਸਕ੍ਸ੍ਰਾਵਣਨਾਵਨਾਨਿ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਨਾਡੀਸਾਧਨਂ ਚੇਕ੍ਸੇਤ||੩੩||
दन्तनाडीमेषयित्वा संवृतां शस्त्रेण विवृतयित्वा तदाश्रितं दन्तमशेषमुद्धृत्य शलाकया दहेत्| कुब्जामवगाढामनेकगतिं वा गुडमधुसिक्थान्यतमपूर्णाम्| ततः क्षीरिवृक्षकषायेण गण्डूषं धारयेत्| तत्सिद्धेन वा तैलेन||३०|| दन्तीखदिरसारमदनस्वादुकण्टकक्वाथे लोध्रवालकोशीरदेवदारुमञ्जिष्ठामधुकल्कविपक्वं तैलं सर्षपतैलं वा नाडीशोधनरोपणम्||३१|| प्रपौण्डरीकहरिद्राद्वयमधुकमधूच्छिष्टलोध्रकटुकीशर्करापद्मकचन्दनमूर्वोपोदकावास्तुकतण्डुलीयकमञ्जिष्ठाम्लीकाकपित्थपत्रैर्वा||३२|| नस्यं च विडङ्गमधुकमुस्तनिर्गुण्डीखदिरमञ्जिष्ठोशीरसुरतरुसिद्धं तैलम्| धूमासृक्स्रावणनावनानि शीलयेत्| नाडीसाधनं चेक्षेत||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jihvAkaNTakacikitsA (34) · Śloka 34
ਵਾਤਜੇਸੁ ਜਿਹ੍ਵਾਕਣ੍ਟਕੇਸੁ ਵਾਤੌਸ੍ਠਕੋਪੋਕ੍ਤੋ ਵਿਧਿਃ| ਪਿਤ੍ਤਜੇਸੁ ਵਿਘਸ੍ਟਸ੍ਰੁਤਰੁਧਿਰੇਸੁ ਸ੍ਵਾਦੁਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰਵਘਰ੍ਸਣਗਣ੍ਡੂਸਨਾਵਨਾਨਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਕਫਜੇਸੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ||੩੪||
वातजेषु जिह्वाकण्टकेषु वातौष्ठकोपोक्तो विधिः| पित्तजेषु विघृष्टस्रुतरुधिरेषु स्वादुभिर्द्रव्यैरवघर्षणगण्डूषनावनानि कुर्यात्| तद्वत् कफजेषु तीक्ष्णैः||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jihvAlasacikitsA (35) · Śloka 35
ਜਿਹ੍ਵਾਲਸੇ ਨਵੋਤ੍ਥਿਤੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਾਦਯਃ| ਨ ਚਾਤ੍ਰ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਵਚਾਰਯੇਤ੍| ਸਿਰਾਂ ਤੁ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍||੩੫||
जिह्वालसे नवोत्थिते तीक्ष्णाः प्रतिसारणादयः| न चात्र शस्त्रमवचारयेत्| सिरां तु विध्येत्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhijihvopajihvayoScikitsA (36) · Śloka 36
ਅਧਿਜਿਹ੍ਵਾਮੁਨ੍ਨਮ੍ਯ ਬਡਿਸ਼ੇਨ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਨਸ੍ਯਾਦਯਃ| ਉਪਜਿਹ੍ਵਾਂ ਸ਼ਾਕਪਤ੍ਰੇਣਾਙ੍ਗੁਲਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਾ ਵਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ ਯਵਕ੍ਸਾਰੇਣ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍||੩੬||
अधिजिह्वामुन्नम्य बडिशेन गृहीत्वा मण्डलाग्रेण छिन्द्यात्| तीक्ष्णाश्च नस्यादयः| उपजिह्वां शाकपत्रेणाङ्गुलिशस्त्रेण वा विस्राव्य यवक्षारेण प्रतिसारयेत्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galaSuNDikAcikitsA (37) · Śloka 37
ਗਲਸ਼ੁਣ੍ਡਿਕਾ ਕਫਘ੍ਨੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਵਦ੍ਧਾਯਾਂ ਤੂਰ੍ਵਾਰੁਬੀਜਨਿਭਮਸਿਰਾਤਤਮਗ੍ਰਮੁਪਰਿਜਿਹ੍ਵਯਾ ਨਿਵਿਸ੍ਟਂ ਬਡਿਸ਼ੇਨ ਮੁਚੁਟ੍ਯਾ ਵਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਵੇਸ੍ਟਿਤਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾਮਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀਭ੍ਯਾਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣ ਨਾਤ੍ਯਗ੍ਰੇ ਨਾਤਿਮੂਲੇ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਗ੍ਰਚ੍ਛੇਦਾਦਨੁਪਸ਼ਮਃ ਸ਼ੋਫੋ ਲਾਲਾਦਿਵਦ੍ਧਿਰ੍ਵਾ| ਅਤਿਚ੍ਛੇਦਾਚ੍ਛੋਣਿਤਕ੍ਸਯੇਣ ਮਰਣਮ੍| ਸਮ੍ਯਕ੍ ਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਯਾਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਾਦਯਃ||੩੭||
गलशुण्डिका कफघ्नैरुपाचरेत्| वृद्धायां तूर्वारुबीजनिभमसिराततमग्रमुपरिजिह्वया निविष्टं बडिशेन मुचुट्या वा वस्त्रवेष्टिताभ्यां वामाङ्गुष्ठप्रदेशिनीभ्यां गृहीत्वा मण्डलाग्रेण नात्यग्रे नातिमूले छिन्द्यात्| अग्रच्छेदादनुपशमः शोफो लालादिवृद्धिर्वा| अतिच्छेदाच्छोणितक्षयेण मरणम्| सम्यक् च्छिन्नायां पूर्ववत् प्रतिसारणादयः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshena tAlusa~gghAtAdInAM cikitsA (38) · Śloka 38
ਤਾਲੁਸਙ੍ਘਾਤੇ ਪੁਪ੍ਪੁਟੇ ਕਚ੍ਛਪੇ ਚ ਨਵੇ ਵਿਧਿਰਯਮ੍| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਿ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਅਤ੍ਰ ਹਿ ਵਿਲੇਖਨਮ੍||੩੮||
तालुसङ्घाते पुप्पुटे कच्छपे च नवे विधिरयम्| शस्त्रकर्मणि तु विशेषः| अत्र हि विलेखनम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlupAkacikitsA (39) · Śloka 39
ਤਾਲੁਪਾਕੇ ਤ੍ਵਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਸ਼੍ਵਯਥੋਃ ਕਾਸੀਸਰਸਾਞ੍ਜਨਕ੍ਸੌਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍| ਮਧੁਰਕਸਾਯੈਃ ਸ਼ੀਤੈਰ੍ਗਣ੍ਡੂਸਃ| ਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣਾਸ੍ਟਾਪਦਵਤ੍ ਭੇਦਨਮ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰਵਘਰ੍ਸਣਮ੍| ਪਟੋਲਾਰਿਸ੍ਟਜਾਤੀਕਰਵੀਰਗੁਡੂਚੀਵਸਕਟੁਕਾਹਰਿਦ੍ਰਾਦ੍ਵਯਵੇਤ੍ਰਾਗ੍ਰਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਕ੍ਵਾਥਃ ਕਵਲੋ ਮਧੁ ਤੈਲਂ ਚ||੩੯||
तालुपाके त्वपक्वस्य श्वयथोः कासीसरसाञ्जनक्षौद्रः प्रतिसारणम्| मधुरकषायैः शीतैर्गण्डूषः| पक्वस्य मण्डलाग्रेणाष्टापदवत् भेदनम्| तीक्ष्णैरवघर्षणम्| पटोलारिष्टजातीकरवीरगुडूचीवृषकटुकाहरिद्राद्वयवेत्राग्रकण्टकारिकाक्वाथः कवलो मधु तैलं च||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAluSoShacikitsA (40) · Śloka 40
ਤਾਲੁਸ਼ੋਸੇ ਮਧੁਕਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਗਰਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਰੁਤ੍ਤਰਭਕ੍ਤਿਕਂ ਸਤਸ੍ਣਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਮ੍ਲੈਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਗਣ੍ਡੂਸਃ| ਪਯਸ੍ਯਾ ਮਧੁਕਮਧੂਲਿਕਾਵਿਪਕ੍ਵਂ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਰ੍ਨਸ੍ਯਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਧੂਮਃ| ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਮਨ੍ਨਪਾਨਮ੍||੪੦||
तालुशोषे मधुकपिप्पलीनागरसिद्धं सर्पिरुत्तरभक्तिकं सतृष्णः पिबेत्| अम्लैश्चास्य गण्डूषः| पयस्या मधुकमधूलिकाविपक्वं क्षीरसर्पिर्नस्यम्| स्निग्धो धूमः| तृष्णाघ्नमन्नपानम्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNTharoge sAdhAraNacikitsA (41) · Śloka 41
ਕਣ੍ਠਰੋਗੇਸੁ ਤੁ ਜ੍ਵਰਾਦ੍ਯਨੁਪਦ੍ਰੁਤੇਸੁ ਕਟੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਨਸ੍ਯਾਵਘਰ੍ਸਣਗਣ੍ਡੂਸਾਦਯਃ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧੋ ਰਸਾਞ੍ਜਨੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਦਾਰ੍ਵੀਨਿਮ੍ਬਕ੍ਵਾਥਂ ਪਾਨਮ੍| ਵ੍ਯੋਸਯਵਕ੍ਸਾਰਦਾਰ੍ਵੀਰਸਾਞ੍ਜਨਤੇਜੋਵਤੀਪਾਠਾਨਿਮ੍ਬਤ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਚਿਤ੍ਰਕੈਃ ਸ਼ੁਕ੍ਤਗੋਮੂਤ੍ਰਕ੍ਵਥਿਤੈਃ ਕਵਲੋ ਗੁਟਿਕਾ ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍| ਤਾਲੀਸਪਤ੍ਰਗਹਧੂਮਪਞ੍ਚਕੋਲਕੈਲਮਰਿਚਪਲਾਸ਼ਮੁਸ੍ਕਕਕ੍ਸਾਰਯਵਕ੍ਸਾਰੈਰ੍ਯਵਕ੍ਵਾਥੇਨ ਗੁਟਿਕਾਃ ਕਤਾਃ ਸਰ੍ਵਕਣ੍ਠਰੋਗੇਸ੍ਵਮਤੋਪਮਾਃ||੪੧||
कण्ठरोगेषु तु ज्वराद्यनुपद्रुतेषु कटुतीक्ष्णैर्नस्यावघर्षणगण्डूषादयः सिराव्यधो रसाञ्जनेन्द्रयवदार्वीनिम्बक्वाथं पानम्| व्योषयवक्षारदार्वीरसाञ्जनतेजोवतीपाठानिम्बत्वक्त्रिफलाचित्रकैः शुक्तगोमूत्रक्वथितैः कवलो गुटिका वा प्रतिसारणम्| तालीसपत्रगृहधूमपञ्चकोलकैलमरिचपलाशमुष्ककक्षारयवक्षारैर्यवक्वाथेन गुटिकाः कृताः सर्वकण्ठरोगेष्वमृतोपमाः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarohiNIcikitsA (42) · Śloka 42
ਅਥ ਵਾਤਰੋਹਿਣੀਕਾਮਾਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਮਙ੍ਗੁਲਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕੇਣ ਮਧੁਲਵਣਗਰ੍ਭੇਣ ਵਾ ਨਖੇਨ ਵਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍| ਮਹਾਪਞ੍ਚਮੂਲਕ੍ਵਥੋ ਗਨ੍ਡੁਸਃ| ਏਲਾਪੁਨਰ੍ਨਵਸਿਂਹੀਕਪਿਤ੍ਥਕਲ੍ਕਪਯੋਵਿਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਗਣ੍ਡੂਸੋ ਨਾਵਨਂ ਚ||੪੨||
अथ वातरोहिणीकामान्तर्बहिः स्विन्नामङ्गुलिशस्त्रकेण मधुलवणगर्भेण वा नखेन विस्राव्य तीक्ष्णैः प्रतिसारयेत्| महापञ्चमूलक्वथो गन्डुषः| एलापुनर्नवसिंहीकपित्थकल्कपयोविपक्वं तैलं गण्डूषो नावनं च||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittarohiNIcikitsA (43) · Śloka 43
ਪਿਤ੍ਤਜਾਮਪ੍ਯੇਵਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ ਪਤਙ੍ਗਸ਼ਰ੍ਕਰਾਲੋਧ੍ਰਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍| ਏਸਾਮੇਵ ਕਸਾਯੋ ਗਣ੍ਡੂਸਃ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਰੂਸਕੋਸ਼ੀਰਮਧੁਕਚਨ੍ਦਨਕ੍ਵਾਥੋ ਵਾ| ਤ੍ਰਿਫਲਾਤਿਲ੍ਵਕਸ਼੍ਯਾਮਾਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣੀਤ੍ਵਙ੍ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਾਭਿਰ੍ਦਸ਼ਗੁਣੇ ਪਯਸਿ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਨਸ੍ਯਕਵਲਭੋਜਨੇਸੁ||੪੩||
पित्तजामप्येवं विस्राव्य पतङ्गशर्करालोध्रप्रियङ्गुभिः प्रतिसारयेत्| एषामेव कषायो गण्डूषः| द्राक्षापरूषकोशीरमधुकचन्दनक्वाथो वा| त्रिफलातिल्वकश्यामाश्रीपर्णीत्वङ्मधुयष्टिकाभिर्दशगुणे पयसि सिद्धं सर्पिर्नस्यकवलभोजनेषु||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajarohiNIcikitsA (44) · Śloka 44
ਰਕ੍ਤਜਾਮਪ੍ਯੇਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯੋਪਕ੍ਰਮੇਤ੍||੪੪||
रक्तजामप्येवं प्रत्याख्यायोपक्रमेत्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaParohiNIcikitsA (45) · Śloka 45
ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੀਂ ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਲਿਖ੍ਯ ਕਟੁਕਵਰ੍ਗੇਣਾਗਾਰਧੂਮਤ੍ਰਿਫਲਾਸੈਨ੍ਧਵਯੁਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍| ਤਦ੍ਵਿਧਾਸ਼੍ਚ ਗਣ੍ਡੂਸਾਃ| ਨਿਮ੍ਬਜਾਤ੍ਯਪਾਮਾਰ੍ਗਵਿਡਙ੍ਗਵਿਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਨਸ੍ਯਮ੍||੪੫||
श्लैष्मिकीं स्वेदयित्वा विलिख्य कटुकवर्गेणागारधूमत्रिफलासैन्धवयुक्तेन प्रतिसारयेत्| तद्विधाश्च गण्डूषाः| निम्बजात्यपामार्गविडङ्गविपक्वं तैलं नस्यम्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideSena SAlUkavRundatuNDikerIgilAyUnAM cikitsA (46) · Śloka 46
ਸ਼ਾਲੂਕਵਨ੍ਦਤੁਣ੍ਡਿਕੇਰੀਗਿਲਾਯੁਸ੍ਵੇਸ ਏਵ ਵਿਧਿਃ||੪੬||
शालूकवृन्दतुण्डिकेरीगिलायुष्वेष एव विधिः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galavidradhicikitsA (47) · Śloka 47
ਗਲਵਿਦ੍ਰਧੌ ਵਿਸ੍ਰਾਵਿਤਾਯਾਂ ਲੋਧ੍ਰਵਰਾਰਸਾਞ੍ਜਨਪਤਙ੍ਗਗੈਰਿਕਰੋਚਨਾਪਿਪ੍ਪਲੀਸੈਨ੍ਧਵਚੂਰ੍ਣੈਰਵਘਰ੍ਸਣਮ੍| ਏਭਿਰੇਵ ਕ੍ਵਥਿਤੈਰ੍ਗਣ੍ਡੂਸਃ| ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਲੋਧ੍ਰਦਾਰ੍ਵੀਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਕੁਸ੍ਠੈਲਾਗੁਡੂਚੀਚਿਤ੍ਰਕਤਗਰਮੁਸ੍ਤਾਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕਵਿਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਨਾਵਨਮ੍||੪੭||
गलविद्रधौ विस्रावितायां लोध्रवरारसाञ्जनपतङ्गगैरिकरोचनापिप्पलीसैन्धवचूर्णैरवघर्षणम्| एभिरेव क्वथितैर्गण्डूषः| किराततिक्तलोध्रदार्वीशतपुष्पानिम्बपत्रकुष्ठैलागुडूचीचित्रकतगरमुस्ताक्वाथकल्कविपक्वं तैलं नावनम्||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtagalagaNDacikitsA (48) · Śloka 48
ਗਲਗਣ੍ਡਮਨਿਲਜਂ ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍ ਰੂਢਵ੍ਰਣਞ੍ਚ ਤਿਲਪ੍ਰਿਯਾਲਲਟ੍ਵਾਮੂਲਕਸ਼ਣਾਤਸੀਬੀਜੈਰੁਪਨਾਹਯੇਤ੍| ਤਿਲ੍ਵਕਾਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਪੁਨਰ੍ਨਵਕਾਲਾਮਤਾਸੌ ਭਾਞ੍ਜਨਕਗਜਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੇਕੈਸਿਕਾਰ੍ਕਮੂਲਕਰਘਾਟਕਪੁਸ੍ਪੈਃ ਸੁਰਾਮ੍ਲਪਿਸ੍ਟੈਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਲੇਪਯੇਤ੍| ਨਿਮ੍ਬਗੁਡੂਚੀਕੁਟਜਹਂਸਪਾਦੀਕਸ੍ਣਾਵਲਾਦ੍ਵਯਦੇਵਦਾਰੁਸਿਦ੍ਧਂ ਚ ਤੈਲਂ ਪਾਯਯੇਤ੍||੪੮||
गलगण्डमनिलजं स्वेदयित्वा विस्रावयेत् रूढव्रणञ्च तिलप्रियाललट्वामूलकशणातसीबीजैरुपनाहयेत्| तिल्वकाग्निमन्थपुनर्नवकालामृतासौ भाञ्जनकगजपिप्पल्येकैषिकार्कमूलकरघाटकपुष्पैः सुराम्लपिष्टैः पुनः पुनर्लेपयेत्| निम्बगुडूचीकुटजहंसपादीकृष्णावलाद्वयदेवदारुसिद्धं च तैलं पाययेत्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SleShmagalagaNDacikitsA (49) · Śloka 49
ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੇਪ੍ਯਯਮੇਵ ਵਿਧਿਃ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤਰਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਪ੍ਰਲੇਪਾਦਯਃ| ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਾਤਿਵਿਸਾਵਿਸਾਣਿਕਾਸ਼ੁਕਨਾਸਾਜਗਨ੍ਧਾਗੁਞ੍ਜਾਫਲਕਟੁਕਾਲਾਬੁਭਿਃ ਪਲਾਸ਼ਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਬੁਪਿਸ੍ਟੈਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣੋ ਲੇਪਃ| ਵਤ੍ਸਕਾਦਿਨਾ ਪਞ੍ਚਲਵਣਯੁਕ੍ਤੇਨ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਪਾਨਮ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਂਸ਼੍ਚ ਵਮਨਾਦੀਨ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਪਰ੍ਯਾਯਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਂ ਸ਼ੋਣਿਤਾਵਸੇਚਨਂ ਚ| ਤਥਾਨੁਪਸ਼ਮੇ ਪਾਚਯਿਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਣਾਵਦੁਭਾਵਪ੍ਯੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਯਵਾਨ੍ਨਮੁਦ੍ਗਾਦਿਯੂਹਾਂਸ਼ ਵ੍ਯੋਸੋਤ੍ਕਟਾਨ੍ ਪਾਨਭੋਜਨਯੋਰ੍ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍||੪੯||
श्लैष्मिकेऽप्ययमेव विधिः तीक्ष्णतराश्च स्वेदप्रलेपादयः| विशल्यातिविषाविषाणिकाशुकनासाजगन्धागुञ्जाफलकटुकालाबुभिः पलाशक्षाराम्बुपिष्टैः सुखोष्णो लेपः| वत्सकादिना पञ्चलवणयुक्तेन सिद्धं तैलं पानम्| तीक्ष्णांश्च वमनादीन शीलयेत्| पर्यायतश्च स्वेदं शोणितावसेचनं च| तथानुपशमे पाचयित्वा व्रणावदुभावप्युपाचरेत्| यवान्नमुद्गादियूहांश व्योषोत्कटान् पानभोजनयोर्विदध्यात्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medojagalagaNDacikitsA (50) · Śloka 50
ਮੇਦੋਜੇ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸਿਰਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਲੇਪਾਃ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਾਤਸ਼੍ਚਾਸਨਾਦਿਸਾਰਰਜੋ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਬੇਤ੍| ਏਵਮਪ੍ਯਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਿਦਾਰ੍ਯ ਮੇਦੋ ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਦਾਹਯੋਗ੍ਯਂ ਵਾ ਵਸਾਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਨ੍ਯਤਮੇਨ ਯਥਾਵਦ੍ਦਹੇਤ੍| ਰੋਚਨਾਕਾਸੀਸਤੁਤ੍ਥਕਚੂਰ੍ਣਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਤੈਲਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਮ੍| ਅਸਨਾਦਿਸਾਰਗੋਪੁਰੀਸਭਸ੍ਮਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ||੫੦||
मेदोजे स्विन्नस्य सिरां विध्येत्| पूर्वोक्ताः प्रलेपाः प्रातः प्रातश्चासनादिसाररजो गोमूत्रेण पिबेत्| एवमप्यशान्तौ शस्त्रेण विदार्य मेदो विशोध्य सीव्येत्| दाहयोग्यं वा वसाघृतक्षौद्रान्यतमेन यथावद्दहेत्| रोचनाकासीसतुत्थकचूर्णावचूर्णितं तैलं व्रणशोधनरोपणम्| असनादिसारगोपुरीषभस्मयुक्तं वा||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhapAkeShu sAdhAraNacikitsA (51) · Śloka 51
ਮੁਖਪਾਕੇਸੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਸ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਵਾਥੋ ਮਧੁਮਾਨਨ੍ਯੇ ਚ| ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਕਸਾਯਾ ਮੁਖਧਾਵਨਾਃ| ਮਦ੍ਵੀਕਾਪਾਠਾਜਾਤੀਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਰ੍ਜੁਨਪੁਤ੍ਰਜੀਵਕਪਲ੍ਲਵਾਨਾਮਨਭ੍ਯਵਹਰਤਾ ਚਵਰ੍ਣਮ੍||੫੧||
मुखपाकेषु सामान्यतस्त्रिफलाक्वाथो मधुमानन्ये च| तिक्तकटुककषाया मुखधावनाः| मृद्वीकापाठाजातीमातुलुङ्गार्जुनपुत्रजीवकपल्लवानामनभ्यवहरता चवर्णम्||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhapAkeShu sAdhAraNacikitsA (52) · Śloka 52
ਦਾਰੁਹਰਿਦ੍ਰਾਰ੍ਧਤੁਲਾਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਗੁਣੇਮ੍ਭਸਿ ਸ਼੍ਰਪਯਿਤ੍ਵਾ ਤਂ ਕ੍ਵਾਥਂ ਸਗੈਰਿਕਮਾਦਰ੍ਵੀਪ੍ਰਲੇਪਾਤ੍ ਸਾਧਿਤਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਘਤਭਾਜਨੇ ਨਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਏਤਨ੍ਨਿਸ੍ਠੀਵਨਂ ਸਰ੍ਵਮੁਖਾਮਯਨਾਡੀਘ੍ਨਮ੍| ਅਯਮੇਵ ਚ ਪਥਕ੍ਕਲ੍ਪੋ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਪਟੋਲਿਨਿਮ੍ਬਾਟਰੂਸਕਜਾਤੀਲੋਧ੍ਰਾਰਿਮੇਦਤ੍ਰਿਫਲਾਜਮ੍ਬੂਖਦਿਰਤ੍ਵਚਾਮ੍||੫੨||
दारुहरिद्रार्धतुलां विंशतिगुणेऽम्भसि श्रपयित्वा तं क्वाथं सगैरिकमादर्वीप्रलेपात् साधितं क्षौद्रयुक्तं घृतभाजने निदध्यात्| एतन्निष्ठीवनं सर्वमुखामयनाडीघ्नम्| अयमेव च पृथक्कल्पो यष्टीमधुकपटोलिनिम्बाटरूषकजातीलोध्रारिमेदत्रिफलाजम्बूखदिरत्वचाम्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhapAkeShu sAdhAraNacikitsA (53) · Śloka 53
ਯਵਕ੍ਸਾਰਭਾਗਾਃ ਸਪ੍ਤ ਸੁਵਰ੍ਣਗੈਰਿਕਾਦ੍ ਭਾਗਦ੍ਵਯਂ ਮੂਰ੍ਵਾਕਟੁਕਾਤਿਵਿਸਾਮਲਕਾਨਾਮੇਕੋ ਭਾਗਸ੍ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਕੁਤਲਕ੍ਸਾਰੋਦਕਪਿਸ੍ਟਂ ਗੁਟਿਕਾਃ ਕਤ੍ਵਾ ਖਾਦੇਨ੍ਨਿਸ੍ਠੀਵੇਚ੍ਚ||੫੩||
यवक्षारभागाः सप्त सुवर्णगैरिकाद् भागद्वयं मूर्वाकटुकातिविषाऽऽमलकानामेको भागस्तत् सर्वं कुतलक्षारोदकपिष्टं गुटिकाः कृत्वा खादेन्निष्ठीवेच्च||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhapAkeShu sAdhAraNacikitsA (54) · Śloka 54
ਖਦਿਰਸਾਰਤੁਲਾਮਰਿਮੇਦਤੁਲਾਦ੍ਵਯਂ ਚ ਤੋਯਵਹੇਸ੍ਟਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸਂ ਕ੍ਵਾਥਯੇਦਵਤਾਰਿਤਂ ਪਰਿਸ੍ਰੁਤਂ ਚ ਪੁਨਰਾਘਨੀਭਾਵਾਤ੍| ਘਨੀਭੂਤੇਸ਼ੀਤੇ ਚ ਕਾਰ੍ਸਿਕਾਣਿ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੀਕਤਾਨਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਚ੍ਚਨ੍ਦਨਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ੀਰਵਾਲਕਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਧਾਤਕੀਮੁਸ੍ਤਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਮਧੁਕਤ੍ਰਿਫਲਾਚਾਤੁਰ੍ਜਾਤਕਲਾਕ੍ਸਾਨਲਦਤਾਰ੍ਕ੍ਸ੍ਯਸ਼ੈਲਲੋਧ੍ਰਦ੍ਵਿਰਜਨੀਸਮਙ੍ਗਾਪਾਠਾਕਟ੍ਫਲੈਲੇਯਪਤ੍ਤਙ੍ਗਾਗਰੁਗੈਰਿਕਾਞ੍ਜਨਾਨਿ| ਪਾਲਿਕਾਂਸ਼੍ਚ ਜਾਤੀਫਲਲਵਙ੍ਗਕਙ੍ਕੋਲਕਬੁਕਾਨ੍| ਕਰ੍ਪ੍ਪੂਰਾਰ੍ਦ੍ਧਕੁਡਵਂ ਚ| ਤਾ ਗੁਟਿਕਾ ਵਦਨਸ੍ਥਾਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਮੁਖਰੋਗਾਨ੍ ਜਯਨ੍ਤਿ| ਸੌਰਭਂ ਸੌਮਨਸ੍ਯਂ ਰੁਚਿਂ ਚ ਜਨਯਨ੍ਤਿ||੫੪||
खदिरसारतुलामरिमेदतुलाद्वयं च तोयवहेऽष्टभागावशेषं क्वाथयेदवतारितं परिस्रुतं च पुनराघनीभावात्| घनीभूतेशीते च कार्षिकाणि श्लक्ष्णीकृतानि प्रक्षिपेच्चन्दनपद्मकोशीरवालकमञ्जिष्ठाधातकीमुस्तप्रपौण्डरीकमधुकत्रिफलाचातुर्जातकलाक्षानलदतार्क्ष्यशैललोध्रद्विरजनीसमङ्गापाठाकट्फलैलेयपत्तङ्गागरुगैरिकाञ्जनानि| पालिकांश्च जातीफललवङ्गकङ्कोलकबुकान्| कर्प्पूरार्द्धकुडवं च| ता गुटिका वदनस्थाः सर्वान् मुखरोगान् जयन्ति| सौरभं सौमनस्यं रुचिं च जनयन्ति||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhapAkeShu sAdhAraNacikitsA (55) · Śloka 55
ਏਸਾਮੇਵ ਚ ਕਲਕਕਸਾਯੈਸ੍ਤੈਲਂ ਸਾਧਿਤਂ ਕਵਲੇ ਨਿਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍||੫੫||
एषामेव च कलककषायैस्तैलं साधितं कवले नियुञ्ज्यात्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajamukhapAke visheShopakramaH (56) · Śloka 56
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਜੇ ਮੁਖਪਾਕੇ ਦਸ਼ਮੂਲਕਾਕੋਲੀਰਾਸ੍ਨਾਮਧੁਕਸਾਰਿਵਾਕ੍ਵਾਥੇਨ ਕੁਸ੍ਠਕਲ੍ਕੇਨ ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਨਸ੍ਯਂ ਗਣ੍ਡੂਸਸ਼੍ਚ| ਸ੍ਨੈਹਿਕੋ ਧੂਮਃ| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੇਲਾਲਵਣੋਤ੍ਤਮੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍||੫੬||
तत्र वातजे मुखपाके दशमूलकाकोलीरास्नामधुकसारिवाक्वाथेन कुष्ठकल्केन च सिद्धं तैलं नस्यं गण्डूषश्च| स्नैहिको धूमः| पिप्पल्येलालवणोत्तमैः प्रतिसारयेत्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikamukhapAke visheShopakramaH (57) · Śloka 57
ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਰਸਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸ਼ਰ੍ਕਰੋਦਕੈਰ੍ਗਣ੍ਡੂਸਃ| ਮਧੁਰਦ੍ਰਵ੍ਯਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯਃ ਪਾਨਂ ਕਵਲੋ ਨਸ੍ਯਂ ਚ| ਪਦ੍ਮਕਸਮਙ੍ਗਾਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਲੋਧ੍ਰਧਾਤਕੀਵਿਪਕ੍ਵਃ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਣ੍ਡੋ ਨਾਵਨਮ੍| ਮਦਯਨ੍ਤਿ ਕਾਪਤ੍ਰੈਰ੍ਨਿਸ੍ਠੀਵਨਂ ਚ||੫੭||
पैत्तिके क्षीरेक्षुरसद्राक्षाशर्करोदकैर्गण्डूषः| मधुरद्रव्यसिद्धं पयः पानं कवलो नस्यं च| पद्मकसमङ्गामञ्जिष्ठालोध्रधातकीविपक्वः सर्पिर्मण्डो नावनम्| मदयन्ति कापत्रैर्निष्ठीवनं च||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajamukhapAke visheShopakramaH (58) · Śloka 58
ਕਫਜੇ ਕਟੁਕਕ੍ਸਾਰਲਵਣੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍| ਸ੍ਥਿਰਾਸੁ ਤੁ ਪਿਟਕਾਸੁ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾਕਾਦਿਪਤ੍ਰੇਣ ਲੇਖਨਮ੍| ਮੁਸ੍ਕਕਪਲਾਸ਼ਾਮਲਕੀਕ੍ਸਾਰਗੋਮੂਤ੍ਰੈਰ੍ਗਣ੍ਡੂਸਃ| ਤਦ੍ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਚ ਤੈਲਮ੍| ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀਫਣਿਜ੍ਜਕਾਰ੍ਜਕਸੁਰਸਪਤ੍ਰੈਰ੍ਨਿਸ੍ਠੀਵਨਮ੍| ਦੇਵਦਾਰੁਪਾਠਾਤਿਵਿਸਾਦਨ੍ਤੀਨ੍ਦ੍ਰਯਵਕਟੁਕਾਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਕਲ੍ਕਿਤਾਃ ਕ੍ਵਥਿਤਾ ਵਾ ਪੀਤਾਃ ਸਰ੍ਵਕਫਾਮਯਾਨ੍ ਨਿਘ੍ਨਨ੍ਤਿ||੫੮||
कफजे कटुकक्षारलवणैः प्रतिसारणम्| स्थिरासु तु पिटकासु प्राक्शाकादिपत्रेण लेखनम्| मुष्ककपलाशामलकीक्षारगोमूत्रैर्गण्डूषः| तद्विपक्वं च तैलम्| निर्गुण्डीफणिज्जकार्जकसुरसपत्रैर्निष्ठीवनम्| देवदारुपाठातिविषादन्तीन्द्रयवकटुकागोमूत्रेण कल्किताः क्वथिता वा पीताः सर्वकफामयान् निघ्नन्ति||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajamukhapAke visheShopakramaH (59) · Śloka 59
ਰਕ੍ਤਜੇ ਪਿਤ੍ਤਵਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਿਃ| ਸਰ੍ਵਜੇ ਯਥਾਦੋਸੋਦਯਮ੍| ਰੋਚਨਾਕਾਸੀਸਸੌਰਾਸ੍ਟ੍ਰਿਕਾਰਸਾਞ੍ਜਨਾਨਿ ਮੋਚਰਸੋ ਮਧੁ ਚੈਕਤੋ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਲੋਹਭਾਜਨਸ੍ਥਂ ਕਲ੍ਕਂ ਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਂ ਮਧੁਨਾ ਵ੍ਰਣਲੇਪਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍||੫੯||
रक्तजे पित्तवत् सिद्धिः| सर्वजे यथादोषोदयम्| रोचनाकासीससौराष्ट्रिकारसाञ्जनानि मोचरसो मधु चैकतो विपक्वं लोहभाजनस्थं कल्कं विशुष्कं चूर्णीकृतं मधुना व्रणलेपं कुर्यात्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arbudacikitsA (60) · Śloka 60
ਅਥ ਸਰ੍ਵਸਰਮਰ੍ਬੁਦਮਚਿਰੋਤ੍ਥਿਤਮਵਦ੍ਧਂ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣ ਛਿਤ੍ਵਾ ਮੁਸ੍ਕਕਭਸ੍ਮਨਾ ਮਧੁਮਿਸ਼੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਚੂਰ੍ਣੇਨ ਵਾ| ਮਧੁ ਤੈਲਂ ਨਿਮ੍ਬਗੁਡੂਚੀਕ੍ਵਾਥਸ਼੍ਚ ਗਣ੍ਡੂਸਃ| ਯਵਾਨ੍ਨਭੋਜੀ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਕਵਲਾਭ੍ਯਙ੍ਗਨਸ੍ਯਯਾਚਰੇਤ੍||੬੦||
अथ सर्वसरमर्बुदमचिरोत्थितमवृद्धं मण्डलाग्रेण छित्वा मुष्ककभस्मना मधुमिश्रेण प्रतिसारयेत् स्वर्जिकाशुण्ठीचूर्णेन वा| मधु तैलं निम्बगुडूचीक्वाथश्च गण्डूषः| यवान्नभोजी तीक्ष्णानि कवलाभ्यङ्गनस्ययाचरेत्||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUtimukhacikitsA (61) · Śloka 61
ਪੂਤਿਮੁਖਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਵਾਮਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਕੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਤਤਃ ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਹਿਙ੍ਗੁਗਹਧੂਮਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲੈਲਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਵਿਡਙ੍ਗਤੇਜੋਵਤੀਭਿਰ੍ਗੁਟਿਕਾਃ ਕਤ੍ਵ੍ਰਾ ਮਧੁਦ੍ਰੁਤਾ ਮੁਖਪਰਿਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਸਮਙ੍ਗਾਧਾਤਕੀਪਦ੍ਮਲੋਧ੍ਰਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਚੂਰ੍ਣੈਃ ਸਲਿਲਮਵਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਮੁਖਧਾਵਨਮ੍| ਸ਼ੀਤਾਦੋਪਕੁਸ਼ੋਕ੍ਤਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਨਸ੍ਯਧੂਮਕਵਲਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍||੬੧||
पूतिमुखं स्निग्धस्विन्नं वामयित्वा शिरोविरेकैरुपाचरेत्| ततः स्वर्जिकाहिङ्गुगृहधूममनश्शिलैलाशुण्ठीविडङ्गतेजोवतीभिर्गुटिकाः कृत्व्रा मधुद्रुता मुखपरिशोधनार्थं दद्यात्| समङ्गाधातकीपद्मलोध्रप्रियङ्गुचूर्णैः सलिलमवचूर्णितं मुखधावनम्| शीतादोपकुशोक्तं च कुर्यात्| नस्यधूमकवलांश्च शीलयेत्||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyopadeshaH (62) · Śloka 62
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਮੁਖਦਨ੍ਤਮੂਲਗਲਜਾਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਰੋਗਾਃ ਕਫਸ੍ਤ੍ਰਭੂਯਿਸ੍ਠਾਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇਸਾਮਸਕਦ੍ਰੁਧਿਰਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵਯੇਦ੍ ਦੁਸ੍ਟਮ੍||੬੨||
भवति चात्र मुखदन्तमूलगलजाः प्रायो रोगाः कफस्त्रभूयिष्ठाः| तस्मात्तेषामसकृद्रुधिरं विस्रावयेद् दुष्टम्||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyopadeshaH (63) · Śloka 63
ਕਾਯਸ਼ਿਰਸੋਰ੍ਵਿਰੇਕੋ ਵਮਨਂ ਕਵਲਗ੍ਰਹਾਃ ਕਟੁਕਤਿਕ੍ਤਾਃ| ਪ੍ਰਾਯਃ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਤੇਸਾਂ ਕਫਰਕ੍ਤਹਰਂ ਤਥਾ ਕਰ੍ਮ| ਯਵਤਣਧਾਨ੍ਯਂ ਭਕ੍ਤਂ ਵਿਦਲੈਃ ਕ੍ਸਾਰੋਸਿਤੈਰਪਸ੍ਨੇਹਾਃ| ਯੂਸਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਹਿਤਾ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਛ੍ਲੇਸ੍ਮਨਾਸ਼ਾਯ||੬੩||
कायशिरसोर्विरेको वमनं कवलग्रहाः कटुकतिक्ताः| प्रायः शस्तं तेषां कफरक्तहरं तथा कर्म| यवतृणधान्यं भक्तं विदलैः क्षारोषितैरपस्नेहाः| यूषा भक्ष्याश्च हिता यच्चान्यछ्लेष्मनाशाय||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyopadeshaH (64-26) · Śloka 26
ਪ੍ਰਾਣਾਨਿਲਪਥਸਂਸ੍ਥਾਃ ਸ਼੍ਵਸਿਤਮਪਿ ਨਿਰੁਨ੍ਧਤੇ ਪ੍ਰਮਾਦਵਤਃ| ਕਣ੍ਠਾਮਯਾਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਤੋ ਦ੍ਰੁਤਂ ਤੇਸੁ ਕੁਰ੍ਵੀਤ||੬੪|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਮੁਖਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਸਡ੍ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੬||
प्राणानिलपथसंस्थाः श्वसितमपि निरुन्धते प्रमादवतः| कण्ठामयाश्चिकित्सितमतो द्रुतं तेषु कुर्वीत||६४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे मुखरोगप्रतिषेधो नाम षड्विंशोऽध्यायः||२६||
🔊 Audio coming soon