Adhikarana atha pratyekalUtApratiShedho nAma pa~jcacatvAriMsho~adhyAyaH, adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕ ਲੂਤਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातः प्रत्येक लूताप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kapilAlakShaNaM pratiShedhashca (2) · Śloka 2
ਆਦਂਸ਼ੇ ਪਿਟਕਾ ਤਾਮ੍ਰਾ ਭਵੇਤ੍ਕਪਿਲਯਾ ਸ੍ਥਿਰਾ| ਲਸੀਕਾ ਰੋਮਕੂਪੇਸੁ ਦਾਹੋਸ੍ਣੌ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਗੌਰਵਮ੍| ਪਾਨਨਸ੍ਯਾਞ੍ਜਨਾਲੇਪਸੇਕੇਸ੍ਵਤ੍ਰ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਨਿਸ਼ਾਪਦ੍ਮਕਕੁਸ੍ਠੈਲਾਕਰਞ੍ਚਕਕੁਭਤ੍ਵਚਃ| ਸ੍ਥਿਰਾਰ੍ਕਪਰ੍ਣ੍ਯਪਾਮਾਰ੍ਗਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਜ੍ਵਲਨਨਾਕੁਲੀਃ| ਅਥਵਾ ਕੁਸ੍ਠਪਤ੍ਤਙ੍ਗਨਖਜੋਙ੍ਗਕਕੁਙ੍ਕੁਮਮ||੨||
आदंशे पिटका ताम्रा भवेत्कपिलया स्थिरा| लसीका रोमकूपेषु दाहोष्णौ मूर्ध्नि गौरवम्| पाननस्याञ्जनालेपसेकेष्वत्र प्रयोजयेत्| निशापद्मककुष्ठैलाकरञ्चककुभत्वचः| स्थिरार्कपर्ण्यपामार्गब्राह्मीज्वलननाकुलीः| अथवा कुष्ठपत्तङ्गनखजोऽङ्गककुङ्कुमम||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnimukhIlakShaNam pratiShedhashca (3) · Śloka 3
ਅਗ੍ਨਿਮੁਖ੍ਯਾਤਿਰੁਕ੍ਸ੍ਫੋਟਃ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਵਤ੍| ਅਗ੍ਨਿਜ੍ਵਾਲਾਸਮਾਨੇਨ ਪ੍ਰਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤਿ ਵਿਸੋਸ੍ਮਣਾ| ਤਡ੍ਦਾਹਕਮ੍ਪਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਵਾਨ੍ ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਮਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ| ਯੋਜਯੇਤ੍ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਤ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਕੁਸ੍ਠਲਾਮਜ੍ਜਕੋਸ਼ੀਰਮਧੁਕਂ ਮਧੁਕਂ ਮਧੁ| ਲਾਭਤਃ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਾਣਿ ਤਾਲੀਸਂ ਗੋਪਕਨ੍ਯਕਾਮ੍||੩||
अग्निमुख्यातिरुक्स्फोटः सम्भवत्यग्निदग्धवत्| अग्निज्वालासमानेन प्रस्विद्यति विषोष्मणा| तृड्दाहकम्पमूर्च्छावान् पित्तास्रमतिसार्यते| योजयेत्पूर्ववत्तत्र प्रत्याख्याय त्वरान्वितः| कुष्ठलामज्जकोशीरमधुकं मधुकं मधु| लाभतः शीतवीर्याणि तालीसं गोपकन्यकाम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pItAlakShaNaM pratiShedhashca (4) · Śloka 4
ਪੀਤਯਾ ਪੀਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਦਂਸ਼ਕ੍ਲੇਦਾਕ੍ਸਿਦਰ੍ਸ਼ਨਃ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼ਿਰੋਦੁਃਖਜ੍ਵਰਾਰੋਚਕਸ਼ੂਲਵਾਨ੍| ਤਤ੍ਰੇਸ੍ਟਾਃ ਕਟਭੋਸ਼ੀਰਮੁਞ੍ਜਾਵਞ੍ਜੁਲਪਾਵਕਾਃ| ਵਂਸ਼ਕਾਸ਼ਾਰ੍ਜੁਨਕੁਸ਼ਾਃ ਸ਼ਿਰੀਸਕਿਣਿਹੀਤ੍ਵਚਃ| ਅਥਵਾ ਵਨ੍ਯਬਾਹ੍ਲੀਕਕੁਸ੍ਠਕੇਸਰਜੋਙ੍ਗਕਮ੍||੪||
पीतया पीतविण्मूत्रदंशक्लेदाक्षिदर्शनः| मूर्च्छाच्छर्दिशिरोदुःखज्वरारोचकशूलवान्| तत्रेष्टाः कटभोशीरमुञ्जावञ्जुलपावकाः| वंशकाशार्जुनकुशाः शिरीषकिणिहीत्वचः| अथवा वन्यबाह्लीककुष्ठकेसरजोङ्गकम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana padmAlakShaNaM pratiShedhashca (5) · Śloka 5
ਪਦ੍ਮਾਭਃ ਪਦ੍ਮਯਾ ਸ੍ਫੋਟੋ ਭਿਨ੍ਨੋਭਿਨ੍ਨਃ ਪੁਨਰ੍ਭਵੇਤ੍| ਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸ੍ਰਵਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਕ੍ਲੇਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਤਿਰੁਕ੍ਕਰਃ| ਤਤ੍ਰ ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਾਨ੍ਨਾਲੋ ਹਿਮਵੇਤਸਵਞ੍ਜੁਲਾਃ| ਸਮਣਾਲਾਃ ਸਕੁਮੁਦਾਃ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਘਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ||੫||
पद्माभः पद्मया स्फोटो भिन्नोऽभिन्नः पुनर्भवेत्| क्लिद्यत्याशु स्रवत्युष्णं क्लेदस्पर्शेऽतिरुक्करः| तत्र पद्मोत्पलान्नालो हिमवेतसवञ्जुलाः| समृणालाः सकुमुदाः सक्षौद्रघृतशर्कराः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtraviShAlakShaNaM pratiShedhashca (6) · Śloka 6
ਪੂਤਿਰ੍ਮੂਤ੍ਰਵਿਸਾਦਂਸ਼ੋ ਵਿਸਰ੍ਪੀ ਕਸ੍ਣਸ਼ੋਣਿਤਃ| ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਾਹ੍ਭ੍ਰਮਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾਲਮਧੁਕਮਧੁਕੋਤ੍ਪਲਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਕੁਸ੍ਠਲਾਮਜ੍ਜਕੋਸ਼ੀਰਪਦ੍ਮਕਂ ਤਤ੍ਰ ਭੇਸਜਮ੍||੬||
पूतिर्मूत्रविषादंशो विसर्पी कृष्णशोणितः| श्वासकासज्वरच्छर्दिमूर्च्छादाह्भ्रमान्वितः| मनश्शिलालमधुकमधुकोत्पलचन्दनम्| कुष्ठलामज्जकोशीरपद्मकं तत्र भेषजम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvetAlakShaNaM pratiShedhashca (7) · Śloka 7
ਆਦਂਸ਼ੇ ਸ਼੍ਵੇਤਯਾ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਪਿਟਕਾ ਭਸ਼ਕਣ੍ਡੁਲਾ| ਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਜ੍ਵਰਰੁਜਾਵਿਸਰ੍ਪਕ੍ਲੇਦਕਾਰਿਣੀ| ਤਤ੍ਰੇਸ੍ਟਾਃ ਸ਼ੀਤਰਾਸ੍ਨੈਲਾਹਰੇਣੁਨਲਵਞ੍ਜੁਲਾਃ| ਕੁਸ੍ਠਮਾਂਸੀ ਨਤੋਸ਼ੀਰਕਾਨ੍ਤਾਧ੍ਯਾਮਕਪਦ੍ਮਕਾਃ||੭||
आदंशे श्वेतया श्वेता पिटका भृशकण्डुला| दाहमूर्च्छाज्वररुजाविसर्पक्लेदकारिणी| तत्रेष्टाः शीतरास्नैलाहरेणुनलवञ्जुलाः| कुष्ठमांसी नतोशीरकान्ताध्यामकपद्मकाः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRuShNAlakShaNaM pratiShedhashca (8) · Śloka 8
ਆਦਂਸ਼ਃ ਕਸ੍ਣਯਾ ਕਸ੍ਣੋ ਵਿਡ੍ਗਨ੍ਧਿਃ ਕਲੇਦਸ਼ੋਫਵਾਨ੍| ਉਤ੍ਥਾਪ੍ਯਤੇ ਕਸ੍ਣਮਸਗ੍ਦੁਸ੍ਟਮ੍ ਤਤ੍ਰ ਚ ਭੇਸਜਮ੍| ਮਹਾਸੁਗਨ੍ਧਾ ਸਰ੍ਪਾਕ੍ਸੀ ਵਕ੍ਰੈਲਾ ਗਨ੍ਧਨਾਕੁਲੀ||੮||
आदंशः कृष्णया कृष्णो विड्गन्धिः कलेदशोफवान्| उत्थाप्यते कृष्णमसृग्दुष्टम् तत्र च भेषजम्| महासुगन्धा सर्पाक्षी वक्रैला गन्धनाकुली||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuralakShaNam pratiShedhashca (9) · Śloka 9
ਸ਼ੂਨਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰਯਾ ਦਂਸ਼ਃ ਸ਼ੋਫੋ ਵਕ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਗੌਰਵਮ੍| ਜ੍ਵਰੋ ਵਿਘੂਰ੍ਣਨਂ ਜਮ੍ਭਾ ਸ਼ਿਰੋਰੁਕ੍ ਤਤ੍ਰ ਭੇਸਜਮ੍| ਮੂਲਂ ਵਾਰੁਣਪੁਸ੍ਪਾਯਾ ਰੋਚਨਾ ਗੋਸ਼ਕਦ੍ਰਸਃ||੯||
शूनः पाण्डुरया दंशः शोफो वक्त्रस्य गौरवम्| ज्वरो विघूर्णनं जृम्भा शिरोरुक् तत्र भेषजम्| मूलं वारुणपुष्पाया रोचना गोशकृद्रसः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktapadikAlakShaNaM pratiShedhashca (10) · Śloka 10
ਆਪਾਣ੍ਡੁਪਿਟਕੋ ਦਂਸ਼ਃ ਸ਼ੋਫਵਾਨ੍ ਰਕ੍ਤਪਾਦਯਾ| ਅਸ੍ਰਸ੍ਰੁਤ੍ਤਤ੍ਰ ਨਲਦਸੇਵ੍ਯੋਦੀਚ੍ਯਹਿਮਂ ਮਧੁ||੧੦||
आपाण्डुपिटको दंशः शोफवान् रक्तपादया| अस्रस्रुत्तत्र नलदसेव्योदीच्यहिमं मधु||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhRu~ggalakShaNaM pratiShedhashca (11) · Śloka 11
ਭਙ੍ਗਾਭੋ ਭਙ੍ਗਯਾ ਦਂਸ਼ਃ ਪਿਟਕਾ ਦਾਹਰੁਕ੍ਕਰੀ| ਕੋਠੈਸ਼੍ਚ ਚੀਯਤੇ ਗਾਤ੍ਰਂ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍| ਅਙ੍ਕੋਲਸਾਰਂ ਫਲਿਨੀ ਗਵਾਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਿਸਿਰ੍ਗਦਃ||੧੧||
भृङ्गाभो भृङ्गया दंशः पिटका दाहरुक्करी| कोठैश्च चीयते गात्रं तत्र शस्तं भिषग्जितम्| अङ्कोलसारं फलिनी गवां पित्तं मिसिर्गदः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pi~ggAlakShaNaM pratiShedhashca (12) · Śloka 12
ਪਿਙ੍ਗਯਾ ਵਹ੍ਨਿਦਗ੍ਧਾਭੋ ਦਂਸ਼ਃ ਸ੍ਫੋਟੋ ਬਹੁਸ੍ਰੁਤਿਃ| ਤੀਵ੍ਰਸ਼ੋਫਜ੍ਵਰਰੁਜਾਹਤ੍ਪੀਡਾਦਾਹਤਡ੍ਯੁਤਃ| ਤਤ੍ਰਾਗਦਃ ਸਿਤਾ ਗੁਨ੍ਦ੍ਰਾ ਮਲ੍ਲਿਕਾ ਮਧੁਕੋਤ੍ਪਲਮ੍| ਜੀਵਕਃ ਕ੍ਸੀਰਿਣਾਂ ਸ਼ੁਙ੍ਗਾ ਦ੍ਵਿਹਿਮਂ ਨਾਗਕੇਸਰਮ੍||੧੨||
पिङ्गया वह्निदग्धाभो दंशः स्फोटो बहुस्रुतिः| तीव्रशोफज्वररुजाहृत्पीडादाहतृड्युतः| तत्राऽगदः सिता गुन्द्रा मल्लिका मधुकोत्पलम्| जीवकः क्षीरिणां शुङ्गा द्विहिमं नागकेसरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trimaNDalAlakShaNaM pratiShedhashca (13) · Śloka 13
ਤ੍ਰਿਮਣ੍ਡਲਾਯਾ ਬਹਲੋ ਦਂਸ਼ਃ ਕਸ੍ਣਂ ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਸਕ੍| ਅਰੁਚਿਰ੍ਨੇਤ੍ਰਯੋਰ੍ਦਾਹਃ ਕਲੁਸਸ੍ਰੁਤਿਦਸ੍ਟਿਤਾ| ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਮਣ੍ਡਲੈਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਮੁਪਚੀਯਤੇ| ਤਤ੍ਰਾਰ੍ਕਮੂਲਦ੍ਵਿਨਿਸ਼ਾਸੁਰਾਲਾਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣਿਕਾਃ| ਦਧਿਤ੍ਥਨਾਕੁਲਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤ੍ਯੋ ਹਿਤੋਗਦਃ||੧੩||
त्रिमण्डलाया बहलो दंशः कृष्णं स्रवत्यसृक्| अरुचिर्नेत्रयोर्दाहः कलुषस्रुतिदृष्टिता| विविधैर्मण्डलैश्चास्य शरीरमुपचीयते| तत्रार्कमूलद्विनिशासुरालापृश्निपर्णिकाः| दधित्थनाकुलब्राह्मीज्योतिष्मत्यो हितोऽगदः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUtigandhAlakShaNaM pratiShedhashca (14) · Śloka 14
ਆਦਂਸ਼ਃ ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਾਯਾ ਵਿਸਰ੍ਪਕ੍ਲੇਦਦਾਹਵਾਨ੍| ਅਲਜੀਸਨ੍ਨਿਭੋ ਰੁਗ੍ਵਾਨ੍ ਵਿਬਦ੍ਧਪਿਟਕਾਚਿਤਃ| ਭਾਰ੍ਙ੍ਗੀਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਨਿਮ੍ਬਪਾਟਲੀਸਿਨ੍ਦੁਵਾਰਕਮ੍| ਦੂਰ੍ਵਾ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਵਾਸਾ ਚ ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਾ ਵਿਸਾਪਹਮ੍||੧੪||
आदंशः पूतिगन्धाया विसर्पक्लेददाहवान्| अलजीसन्निभो रुग्वान् विबद्धपिटकाचितः| भार्ङ्गीनिदिग्धिकानिम्बपाटलीसिन्दुवारकम्| दूर्वा हरिद्रे वासा च पूतिगन्धा विषापहम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vIrAlakShaNaM pratiShedhashca (15) · Śloka 15
ਚਿਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲਵਾਨ੍ ਦਂਸ਼ਃ ਪਿਟਕਾਜਾਲਕਾਵਤਃ| ਵੀਰਾਯਾ ਮੁਰ੍ਧਰੁਕ੍ ਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਾਨ੍ਨਦ੍ਵੇਸਸਂਯੁਤਃ| ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਨਲਦਂ ਕੁਸ੍ਠਮੇਲਾ ਸੁਰਸਮਞ੍ਜਰੀ| ਤਗਰਞ੍ਚ ਸ਼੍ਵਪਿਤ੍ਤੇਨ ਪਿਸ੍ਟਂ ਵੀਰਾਵਿਸਾਪਹਮ੍||੧੫||
चित्रमण्डलवान् दंशः पिटकाजालकावृतः| वीराया मुर्धरुक् शीतज्वरान्नद्वेषसंयुतः| हरिद्रे नलदं कुष्ठमेला सुरसमञ्जरी| तगरञ्च श्वपित्तेन पिष्टं वीराविषापहम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumudAlakShaNaM pratiShedhashca (16) · Śloka 16
ਦਂਸ਼ਃ ਕੁਮੁਦਯਾ ਦਾਹਸ੍ਫੋਟਸ੍ਫੁਰਣਤੋਦਵਾਨ੍| ਪਿਚ੍ਛਿਲਕ੍ਲੇਦਵਿਸ੍ਰਾਵੀ ਸਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਸਗਲਗ੍ਰਹਃ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋਕ੍ਤਂ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਮ੍||੧੬||
दंशः कुमुदया दाहस्फोटस्फुरणतोदवान्| पिच्छिलक्लेदविस्रावी सश्वासस्सगलग्रहः| प्रत्याख्यायात्र कुर्वीत सामान्योक्तं क्रियाक्रमम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alaviShAlakShaNaM pratiShedhashca (17) · Śloka 17
ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਲਵਿਸਾਦਂਸ਼ੇ ਪੀਤਲੋਹਿਤਮਣ੍ਡਲਾਃ| ਪਿਟਕਾਃ ਸਰ੍ਸਪਪ੍ਰਖ੍ਯਾਸ੍ਤਾਲੁਸ਼ੋਸੋ ਰੁਜਾ ਜ੍ਵਰਃ| ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਦਾਹਃ ਸ਼ਿਰਃ ਕਮ੍ਪਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸੇਵ੍ਯਃ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਃ| ਸਕਾਸੀਸਕਹ੍ਨੀਬੇਰਃ ਸਪਿਪ੍ਪਲਿਵਟਾਙ੍ਕੁਰਃ||੧੭||
भवन्त्यलविषादंशे पीतलोहितमण्डलाः| पिटकाः सर्षपप्रख्यास्तालुशोषो रुजा ज्वरः| छर्दिर्दाहः शिरः कम्पस्तत्र सेव्यः समाक्षिकः| सकासीसकह्नीबेरः सपिप्पलिवटाङ्कुरः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAlakShaNaM pratiShedhashca (18) · Śloka 18
ਰਕ੍ਤਾਨ੍ਤੋ ਰਕ੍ਤਯਾ ਦਂਸ਼ਃ ਸਪਾਣ੍ਡੁਪਿਟਕਾਜ੍ਵਰਃ| ਸ਼੍ਵੇਤੋਤਿਸਾਰਃ ਸ਼੍ਵਸਨਂ ਦਾਹਃ ਕ੍ਲੇਦਃ ਸਸ਼ੋਣਿਤਃ| ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਸ਼ੇਲਵਰ੍ਜੁਨਾਮ੍ਰਾਤਾਤ੍ਤ੍ਵਙ੍ਮੂਲਂ ਸਿਨ੍ਦੁਵਾਰਤਃ||੧੮||
रक्तान्तो रक्तया दंशः सपाण्डुपिटकाज्वरः| श्वेतोऽतिसारः श्वसनं दाहः क्लेदः सशोणितः| शस्तं शेलवर्जुनाम्रातात्त्वङ्मूलं सिन्दुवारतः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana citrAlakShaNaM pratiShedhashca (19) · Śloka 19
ਆਦਂਸ਼ੇ ਚਿਤ੍ਰਯਾ ਰਕ੍ਤਾ ਪਿਟਕਾ ਵਿਸਤਾ ਸ੍ਥਿਰਾ| ਪਰ੍ਵਭੇਦਸ਼ਿਰਸ੍ਤਾਪਜ੍ਵਰਸ਼ੋਫਾ ਵਿਸਰ੍ਪਿਣੀ| ਭਿਨ੍ਨਾ ਕਸ੍ਣਤ੍ਵਮਭ੍ਯੇਤਿ ਪੀਤਾਸ੍ਰਾਵਾ ਮਹਾਵ੍ਰਣਾ| ਤਤ੍ਰੇਸ੍ਟਾਃ ਕੁਸ੍ਠਨਲਦਸ਼ਿਰੀਸਨਲਰੇਣੁਕਾਃ||੧੯||
आदंशे चित्रया रक्ता पिटका विसृता स्थिरा| पर्वभेदशिरस्तापज्वरशोफा विसर्पिणी| भिन्ना कृष्णत्वमभ्येति पीतास्रावा महाव्रणा| तत्रेष्टाः कुष्ठनलदशिरीषनलरेणुकाः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santAnikAlakShaNaM pratiShedhashca (20) · Śloka 20
ਦਂਸ਼ੇ ਚ ਸਨ੍ਤਾਨਿਕਯਾ ਸ਼ੂਲਮਾਕੁਲਤਾਸ਼੍ਰੁਣਃ| ਪ੍ਰਦਰਾਕ੍ਸੇਪਕੌ ਤਤ੍ਰ ਕੇਸਰਂ ਕ੍ਸੀਰਿਣਾਂ ਤ੍ਵਚਃ| ਆਮ੍ਰਸ੍ਯ ਸਿਨ੍ਦੁਵਾਰਸ੍ਯ ਮੂਲਮਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਸ੍ਯ ਚ||੨੦||
दंशे च सन्तानिकया शूलमाकुलताश्रुणः| प्रदराक्षेपकौ तत्र केसरं क्षीरिणां त्वचः| आम्रस्य सिन्दुवारस्य मूलमश्मन्तकस्य च||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mecakAlakShaNaM pratiShedhashca (21) · Śloka 21
ਪਿਟਕਾ ਮੇਚਕਾ ਦਂਸ਼ਮਧ੍ਯੇ ਜਤੁਕਣੋਪਮਾ| ਜ੍ਵਰਃ ਸ਼ੋਫੋਤ੍ਰ ਵਾਰੁਣ੍ਯਾ ਰੋਚਨਾ ਰਜਨੀਦ੍ਵਯਮ੍||੨੧||
पिटका मेचका दंशमध्ये जतुकणोपमा| ज्वरः शोफोऽत्र वारुण्या रोचना रजनीद्वयम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kasanAlakShaNaM pratiShedhashca (22) · Śloka 22
ਰਾਜੀਮਾਨ੍ ਕਸਨਾ ਦਂਸ਼ਃ ਸ਼ਿਰੋਰੁਕ੍ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਵਾਨ੍| ਸ਼ੀਤਪਿਚ੍ਛਿਲਰਕ੍ਤਸ੍ਰੁਦ੍ਰਕ੍ਤੋਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰ ਭੇਸਜਮ੍||੨੨||
राजीमान् कसना दंशः शिरोरुक् श्वासकासवान्| शीतपिच्छिलरक्तस्रुद्रक्तोक्तं तत्र भेषजम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAkANDIlakShaNaM pratiShedhashca (23) · Śloka 23
ਪਾਣ੍ਡੁਰਕ੍ਤੋਤਿਰੁਗ੍ਦਂਸ਼ਃ ਕਾਕਾਣ੍ਡ੍ਯਾਃ ਸ੍ਮਤਿਮੋਸਕਤ੍| ਹਿਧ੍ਮਾ ਸ਼੍ਵਸਨਤਣ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਪਕਹਦ੍ਗਦਾਃ||੨੩||
पाण्डुरक्तोऽतिरुग्दंशः काकाण्ड्याः स्मृतिमोषकृत्| हिध्मा श्वसनतृण्मूर्च्छानिद्राक्षेपकहृद्गदाः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana eNapadIlakShaNaM pratiShedhashca (24) · Śloka 24
ਰਕ੍ਤਾਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵੇਣਪਾਦਾਯਾ ਦਂਸ਼ਃ ਕਸ੍ਣਤਿਲਾਕਤਿਃ| ਦਾਹਮੋਹਾਗ੍ਨਿਵੀਸਰ੍ਪਤਡ੍ਵਮਿਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਵਾਨ੍||੨੪||
रक्तान्तस्त्वेणपादाया दंशः कृष्णतिलाकृतिः| दाहमोहाग्निवीसर्पतृड्वमिश्वासकासवान्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lAjavarNAlakShaNaM pratiShedhashca (25) · Śloka 25
ਪੂਤਿਃ ਸ਼੍ਯਾਵੋਤਿਰੁਕ੍ ਸਾਸਗਾਦਂਸ਼ੋ ਲਾਜਵਰ੍ਣਯਾ| ਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਸਮੁਤ੍ਥਾਨੋ ਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਿਸਾਰਵਾਨ੍||੨੫||
पूतिः श्यावोऽतिरुक् सासृगादंशो लाजवर्णया| शीतज्वरसमुत्थानो दाहमूर्च्छातिसारवान्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaidehIlakShaNaM pratiShedhashca (26) · Śloka 26
ਅਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਨਿਭੋ ਦਂਸ਼ੋ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਭਸ਼ਵੇਦਨਃ| ਗਮ੍ਭੀਰਃ ਸਜ੍ਵਰਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮੋਹੋ ਹਦਯਪੀਡਨਮ੍||੨੬||
अग्निदग्धनिभो दंशो वैदेह्या भृशवेदनः| गम्भीरः सज्वरस्तीक्ष्णमोहो हृदयपीडनम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jAlinIlakShaNaM pratiShedhashca (27) · Śloka 27
ਊਰ੍ਧ੍ਵਰਾਜੀਚਿਤੋ ਦਂਸ਼ੋ ਜਾਲਿਨ੍ਯਾਸ੍ਤੀਵ੍ਰਸ਼ੋਫਰੁਕ੍| ਉਦੀਰ੍ਣਤਡ੍ਭ੍ਰਮਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਤਮ੍ਭਮੋਹੋਵਦੀਰ੍ਯਤੇ||੨੭||
ऊर्ध्वराजीचितो दंशो जालिन्यास्तीव्रशोफरुक्| उदीर्णतृड्भ्रमश्वासस्तम्भमोहोऽवदीर्यते||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAlAguNAlakShaNaM pratiShedhashca (28) · Śloka 28
ਰਕ੍ਤੋ ਮਾਲਾਗੁਣਾਦਂਸ਼ੋ ਧੂਮਗਨ੍ਧਿਃ ਸਤੀਵ੍ਰਰੁਕ੍| ਦੀਰ੍ਯਤੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਃ ਸਂਰਬ੍ਧੈਰ੍ਮਣ੍ਡਲੈਰ੍ਯੁਤਃ| ਅਨ੍ਤਰ੍ਦਾਹੋ ਬਹਿਃ ਸ਼ੈਤ੍ਯਮਾਧ੍ਮਾਨਂ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਤਾ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪ੍ਰਲਾਪਾਤੀਸਾਰਜ੍ਵਰਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਤਕਾਰਿਣਃ||੨੮||
रक्तो मालागुणादंशो धूमगन्धिः सतीव्ररुक्| दीर्यते पार्श्वतस्तैस्तैः संरब्धैर्मण्डलैर्युतः| अन्तर्दाहो बहिः शैत्यमाध्मानं मूत्रकृच्छ्रता| मूर्च्छाप्रलापातीसारज्वराः प्राणान्तकारिणः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sauvarNikAlakShaNaM pratiShedhashca (29) · Śloka 29
ਧ੍ਮਾਤਃ ਸੌਵਰ੍ਣਿਕਾਦਂਸ਼ਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਤੇ ਮਤ੍ਸ੍ਯਗਨ੍ਧਿਕਃ| ਸ਼ਿਰੋਕ੍ਸਿਰੁਗ੍ਜ੍ਵਰਃ ਕਾਸਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਸ਼ੋਫੋ ਵਮਿਰ੍ਭ੍ਰਮਃ||੨੯||
ध्मातः सौवर्णिकादंशः स्यन्दते मत्स्यगन्धिकः| शिरोऽक्षिरुग्ज्वरः कासस्तृष्णा शोफो वमिर्भ्रमः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyeShvapi cikitsAyAH dik (30) · Śloka 30
ਅਸਾਧ੍ਯਾਨਾਮਪਿ ਹਿਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਸ਼ੁ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਛੇਦਦਾਹਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍||੩੦||
असाध्यानामपि हितं प्रत्याख्यायाशु योजयेत्| दोषोच्छ्रायविशेषेण छेददाहादिवर्जितम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lUtAnusAraM daMshadeshanidarshanam (31-45) · Śloka 45
ਕਪਿਲਾ ਤਤ੍ਰ ਨਾਸਾਯਾਮਗ੍ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਤਿ ਜਤ੍ਰੁਣਿ| ਪੀਤਾ ਤੁ ਗਣ੍ਡਯੋਃ ਪਦ੍ਮਾ ਦਕ੍ਸਿਣਾਂਸੇਥ ਕਕ੍ਸਯੋਃ| ਲੂਤਾ ਮੂਤ੍ਰਵਿਸਾ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਚਿਬੁਕੇ ਕਾਲਿਕਾਕ੍ਸਿਣਿ| ਪਾਣ੍ਡੁਰਾ ਦਕ੍ਸਿਣਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਕਰਯੋ ਰਕ੍ਤਪਾਦਿਕਾ| ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਦਸ਼ੇਦ੍ ਭਙ੍ਗਾ ਵਾਮਾਂਸੇ ਪਿਙ੍ਗਲਾ ਦਸ਼ੇਤ੍| ਤ੍ਰਿਮਣ੍ਡਲੋਦਰੇ ਪੂਤਿਃ ਪਸ੍ਠੇ ਵੀਰਾ ਤੁ ਦਕ੍ਸਿਣੇ| ਬਾਹੌ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਕੁਮੁਦਿਕਾ ਵਾਮਸ੍ਕਨ੍ਧੇਲਸਂਜ੍ਞਿਤਾ| ਕਣ੍ਠੇ ਰਕ੍ਤਾ ਲਲਾਟੇ ਤੁ ਚਿਤ੍ਰਾ ਸਨ੍ਤਾਨਿਕੌਸ੍ਠਯੋਃ| ਮੇਚਕਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਕਸਨਾਦ੍ਧਸ੍ਤਯੋਃ ਕਕ੍ਸਮੂਲਯੋਃ| ਕਾਕਾਣ੍ਡ੍ਯੇਣੀ ਤੁ ਹਦਯੇ ਲਾਜਵਰ੍ਣਾ ਸ੍ਤਨਾਨ੍ਤਰੇ| ਬਾਹੁਸਨ੍ਧਿਸੁ ਵੈਦੇਹੀ ਲੂਤਾਪਾਙ੍ਗੇ ਤੁ ਜਾਲਿਨੀ| ਮਾਲਾਗੁਣਾਖ੍ਯਾ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਂ ਸੌਵਰ੍ਣੀ ਕਰ੍ਣਮੂਲਯੋਃ| ਇਤਿ ਕ੍ਸੇਤ੍ਰਾਣਿ ਨਿਯਤਾਨ੍ਯਤ੍ਯੁਦੀਰ੍ਣਵਿਸਾਃ ਪੁਨਃ| ਪਰਕ੍ਸੇਤ੍ਰੇਪਿ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਰਾਜਾਨੋਤਿਬਲਾ ਇਵ||੩੧|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾ ਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਲੂਤਾ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪੫||
कपिला तत्र नासायामग्निदर्शति जत्रुणि| पीता तु गण्डयोः पद्मा दक्षिणांसेऽथ कक्षयोः| लूता मूत्रविषा श्वेता चिबुके कालिकाक्षिणि| पाण्डुरा दक्षिणस्कन्धे करयो रक्तपादिका| वामपार्श्वे दशेद् भृङ्गा वामांसे पिङ्गला दशेत्| त्रिमण्डलोदरे पूतिः पृष्ठे वीरा तु दक्षिणे| बाहौ नाभ्यां कुमुदिका वामस्कन्धेऽलसंज्ञिता| कण्ठे रक्ता ललाटे तु चित्रा सन्तानिकौष्ठयोः| मेचका मूर्ध्नि कसनाद्धस्तयोः कक्षमूलयोः| काकाण्ड्येणी तु हृदये लाजवर्णा स्तनान्तरे| बाहुसन्धिषु वैदेही लूताऽपाङ्गे तु जालिनी| मालागुणाख्या ग्रीवायां सौवर्णी कर्णमूलयोः| इति क्षेत्राणि नियतान्यत्युदीर्णविषाः पुनः| परक्षेत्रेऽपि वर्तन्ते राजानोऽतिबला इव||३१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे प्रत्येकलूता प्रतिषेधो नाम पञ्चचत्वारिंशोऽध्यायः||४५||
🔊 Audio coming soon