Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ ക്ഷതക്ഷീണചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
View original
अथातः क्षतक्षीणचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
17. kṣatakṣīṇacikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ഉദാരകീര്തിര്ബ്രഹ്മര്ഷിരാത്രേയഃ പരമാര്ഥവിത്| ക്ഷതക്ഷീണചികിത്സാര്ഥമിദമാഹ ചികിത്സിതമ്||൩||
View original
उदारकीर्तिर्ब्रह्मर्षिरात्रेयः परमार्थवित्| क्षतक्षीणचिकित्सार्थमिदमाह चिकित्सितम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-8) · Śloka 8
ധനുഷാऽऽയസ്യതോऽത്യര്ഥം ഭാരമുദ്വഹതോ ഗുരുമ്| പതതോ വിഷമോച്ചേഭ്യോ ബലിഭിഃ സഹ യുധ്യതഃ||൪|| വൃഷം ഹയം വാ ധാവന്തം ദമ്യം വാऽന്യം നിഗൃഹ്ണതഃ| ശിലാകാഷ്ഠാശ്മനിര്ഘാതാന് ക്ഷിപതോ നിഘ്നതഃ പരാന്||൫|| അധീയാനസ്യ വാऽത്യുച്ചൈര്ദൂരം വാ വ്രജതോ ദ്രുതമ്| മഹാനദീം വാ തരതോ ഹയൈര്വാ സഹ ധാവതഃ||൬|| സഹസോത്പതതോ ദൂരം തൂര്ണം ചാതിപ്രനൃത്യതഃ| തഥാऽന്യൈഃ കര്മഭിഃ ക്രൂരൈര്ഭൃശമഭ്യാഹതസ്യ ച||൭|| വിക്ഷതേ വക്ഷസി വ്യാധിര്ബലവാന് സമുദീര്യതേ| സ്ത്രീഷു ചാതിപ്രസക്തസ്യ രൂക്ഷാല്പപ്രമിതാശിനഃ||൮||
View original
धनुषाऽऽयस्यतोऽत्यर्थं भारमुद्वहतो गुरुम्| पततो विषमोच्चेभ्यो बलिभिः सह युध्यतः||४|| वृषं हयं वा धावन्तं दम्यं वाऽन्यं निगृह्णतः| शिलाकाष्ठाश्मनिर्घातान् क्षिपतो निघ्नतः परान्||५|| अधीयानस्य वाऽत्युच्चैर्दूरं वा व्रजतो द्रुतम्| महानदीं वा तरतो हयैर्वा सह धावतः||६|| सहसोत्पततो दूरं तूर्णं चातिप्रनृत्यतः| तथाऽन्यैः कर्मभिः क्रूरैर्भृशमभ्याहतस्य च||७|| विक्षते वक्षसि व्याधिर्बलवान् समुदीर्यते| स्त्रीषु चातिप्रसक्तस्य रूक्षाल्पप्रमिताशिनः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (9-11) · Śloka 12
ഉരോ വിരുജ്യതേ തസ്യ ഭിദ്യതേऽഥ വിഭജ്യതേ| പ്രപീഡ്യേതേ തതഃ പാര്ശ്വേ ശുഷ്യത്യങ്ഗം പ്രവേപതേ||൯|| ക്രമാദ്വീര്യം ബലം വര്ണോ രുചിരഗ്നിശ്ച ഹീയതേ| ജ്വരോ വ്യഥാ മനോദൈന്യം വിഡ്ഭേദോऽഗ്നിവധാദപി||൧൦|| ദുഷ്ടഃ ശ്യാവഃ സുദുര്ഗന്ധഃ പീതോ വിഗ്രഥിതോ ബഹുഃ| കാസമാനസ്യ ച ശ്ലേഷ്മാ സരക്തഃ സമ്പ്രവര്തതേ||൧൧|| സ ക്ഷതഃ ക്ഷീയതേऽത്യര്ഥം തഥാ ശുക്രൌജസോഃ ക്ഷയാത്|൧൨|
View original
उरो विरुज्यते तस्य भिद्यतेऽथ विभज्यते| प्रपीड्येते ततः पार्श्वे शुष्यत्यङ्गं प्रवेपते||९|| क्रमाद्वीर्यं बलं वर्णो रुचिरग्निश्च हीयते| ज्वरो व्यथा मनोदैन्यं विड्भेदोऽग्निवधादपि||१०|| दुष्टः श्यावः सुदुर्गन्धः पीतो विग्रथितो बहुः| कासमानस्य च श्लेष्मा सरक्तः सम्प्रवर्तते||११|| स क्षतः क्षीयतेऽत्यर्थं तथा शुक्रौजसोः क्षयात्|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (12-13) · Śloka 13
അവ്യക്തം ലക്ഷണം തസ്യ പൂര്വരൂപമിതി സ്മൃതമ്||൧൨|| ഉരോരുക്ശോണിതച്ഛര്ദിഃ കാസോ വൈശേഷികഃ ക്ഷതേ| ക്ഷീണേ സരക്തമൂത്രത്വം പാര്ശ്വപൃഷ്ഠകടിഗ്രഹഃ||൧൩||
View original
अव्यक्तं लक्षणं तस्य पूर्वरूपमिति स्मृतम्||१२|| उरोरुक्शोणितच्छर्दिः कासो वैशेषिकः क्षते| क्षीणे सरक्तमूत्रत्वं पार्श्वपृष्ठकटिग्रहः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (14) · Śloka 14
അല്പലിങ്ഗസ്യ ദീപ്താഗ്നേഃ സാധ്യോ ബലവതോ നവഃ| പരിസംവത്സരോ യാപ്യഃ സര്വലിങ്ഗം തു വര്ജയേത്||൧൪||
View original
अल्पलिङ्गस्य दीप्ताग्नेः साध्यो बलवतो नवः| परिसंवत्सरो याप्यः सर्वलिङ्गं तु वर्जयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (15-20) · Śloka 20
ഉരോ മത്വാ ക്ഷതം ലാക്ഷാം പയസാ മധുസംയുതാമ്| സദ്യ ഏവ പിബേജ്ജീര്ണേ പയസാऽദ്യാത് സശര്കരമ്||൧൫|| പാര്ശ്വബസ്തിരുജീ ചാല്പപിത്താഗ്നിസ്താം സുരായുതാമ്| ഭിന്നവിട്കഃ സമുസ്താതിവിഷാപാഠാം സവത്സകാമ്||൧൬|| ലാക്ഷാം സര്പിര്മധൂച്ഛിഷ്ടം ജീവനീയഗണം സിതാമ്| ത്വക്ക്ഷീരീം സമിതാം ക്ഷീരേ പക്ത്വാ ദീപ്താനലഃ പിബേത്||൧൭|| ഇക്ഷ്വാലികാബിസഗ്രന്ഥിപദ്മകേശരചന്ദനൈഃ| ശൃതം പയോ മധുയുതം സന്ധാനാര്ഥം പിബേത് ക്ഷതീ||൧൮|| യവാനാം ചൂര്ണമാദായ ക്ഷീരസിദ്ധം ഘൃതപ്ലുതമ്| ജ്വരേ ദാഹേ സിതാക്ഷൌദ്രസക്തൂന് വാ പയസാ പിബേത്||൧൯|| മധൂകമധുകദ്രാക്ഷാത്വക്ക്ഷീരീപിപ്പലീബലാഃ| കാസീ പാര്ശ്വാസ്ഥിശൂലീ ച ലിഹ്യാത്സഘൃതമാക്ഷികാഃ||൨൦||
View original
उरो मत्वा क्षतं लाक्षां पयसा मधुसंयुताम्| सद्य एव पिबेज्जीर्णे पयसाऽद्यात् सशर्करम्||१५|| पार्श्वबस्तिरुजी चाल्पपित्ताग्निस्तां सुरायुताम्| भिन्नविट्कः समुस्तातिविषापाठां सवत्सकाम्||१६|| लाक्षां सर्पिर्मधूच्छिष्टं जीवनीयगणं सिताम्| त्वक्क्षीरीं समितां क्षीरे पक्त्वा दीप्तानलः पिबेत्||१७|| इक्ष्वालिकाबिसग्रन्थिपद्मकेशरचन्दनैः| शृतं पयो मधुयुतं सन्धानार्थं पिबेत् क्षती||१८|| यवानां चूर्णमादाय क्षीरसिद्धं घृतप्लुतम्| ज्वरे दाहे सिताक्षौद्रसक्तून् वा पयसा पिबेत्||१९|| मधूकमधुकद्राक्षात्वक्क्षीरीपिप्पलीबलाः| कासी पार्श्वास्थिशूली च लिह्यात्सघृतमाक्षिकाः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (21-24) · Śloka 24
ഏലാപത്രത്വചോऽര്ധാക്ഷാഃ പിപ്പല്യര്ധപലം തഥാ| സിതാമധുകഖര്ജൂരമൃദ്വീകാശ്ച പലോന്മിതാഃ||൨൧|| സഞ്ചൂര്ണ്യ മധുനാ യുക്താ ഗുടികാഃ സമ്പ്രകല്പയേത്| അക്ഷമാത്രാം തതശ്ചൈകാം ഭക്ഷയേന്നാ ദിനേ ദിനേ||൨൨|| കാസം ശ്വാസം ജ്വരം ഹിക്കാം ഛര്ദിം മൂര്ച്ഛാം മദം ഭ്രമമ്| രക്തനിഷ്ഠീവനം തൃഷ്ണാം പാര്ശ്വശൂലമരോചകമ്||൨൩|| ശോഷപ്ലീഹാഢ്യവാതാംശ്ച സ്വരഭേദം ക്ഷതം ക്ഷയമ്| ഗുടികാ തര്പണീ വൃഷ്യാ രക്തപിത്തം ച നാശയേത്||൨൪|| ഇത്യേലാദിഗുടികാ|
View original
एलापत्रत्वचोऽर्धाक्षाः पिप्पल्यर्धपलं तथा| सितामधुकखर्जूरमृद्वीकाश्च पलोन्मिताः||२१|| सञ्चूर्ण्य मधुना युक्ता गुटिकाः सम्प्रकल्पयेत्| अक्षमात्रां ततश्चैकां भक्षयेन्ना दिने दिने||२२|| कासं श्वासं ज्वरं हिक्कां छर्दिं मूर्च्छां मदं भ्रमम्| रक्तनिष्ठीवनं तृष्णां पार्श्वशूलमरोचकम्||२३|| शोषप्लीहाढ्यवातांश्च स्वरभेदं क्षतं क्षयम्| गुटिका तर्पणी वृष्या रक्तपित्तं च नाशयेत्||२४|| इत्येलादिगुटिका|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (25-26) · Śloka 26
രക്തേऽതിവൃത്തേ ദക്ഷാണ്ഡം യൂഷൈസ്തോയേന വാ പിബേത്| ചടകാണ്ഡരസം വാऽപി രക്തം വാ ഛാഗജാങ്ഗലമ്||൨൫|| ചൂര്ണം പൌനര്നവം രക്തശാലിതണ്ഡുലശര്കരമ്| രക്തഷ്ഠീവീ പിബേത് സിദ്ധം ദ്രാക്ഷാരസപയോഘൃതൈഃ||൨൬||
View original
रक्तेऽतिवृत्ते दक्षाण्डं यूषैस्तोयेन वा पिबेत्| चटकाण्डरसं वाऽपि रक्तं वा छागजाङ्गलम्||२५|| चूर्णं पौनर्नवं रक्तशालितण्डुलशर्करम्| रक्तष्ठीवी पिबेत् सिद्धं द्राक्षारसपयोघृतैः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (27-34) · Śloka 34
മധൂകമധുകക്ഷീരസിദ്ധം വാ തണ്ഡുലീയകമ്| മൂഢവാതസ്ത്വജാമേദഃ സുരാഭൃഷ്ടം സസൈന്ധവമ്||൨൭|| ക്ഷാമഃ ക്ഷീണഃ ക്ഷതോരസ്കസ്ത്വനിദ്രഃ സബലേऽനിലേ| ശൃതക്ഷീരസരേണാദ്യാത് സക്ഷൌദ്രഘൃതശര്കരമ്||൨൮|| ശര്കരാം യവഗോധൂമൌ ജീവകര്ഷഭകൌ മധു| ശൃതക്ഷീരാനുപാനം വാ ലിഹ്യാത് ക്ഷീണഃ ക്ഷതീ കൃശഃ||൨൯|| ക്രവ്യാദമാംസനിര്യൂഹം ഘൃതഭൃഷ്ടം പിബേച്ച സഃ| പിപ്പലീക്ഷൌദ്രസംയുക്തം മാംസശോണിതവര്ധനമ്||൩൦|| ന്യഗ്രോധോദുമ്ബരാശ്വത്ഥപ്ലക്ഷശാലപ്രിയങ്ഗുഭിഃ| താലമസ്തകജമ്ബൂത്വക്പ്രിയാലൈശ്ച സപദ്മകൈഃ||൩൧|| സാശ്വകര്ണൈഃ ശൃതാത് ക്ഷീരാദദ്യാജ്ജാതേന സര്പിഷാ| ശാല്യോദനം ക്ഷതോരസ്കഃ ക്ഷീണശുക്രശ്ച മാനവഃ||൩൨|| യഷ്ട്യാഹ്വനാഗബലയോഃ ക്വാഥേ ക്ഷീരസമം ഘൃതമ്| പയസ്യാപിപ്പലീവാംശീകല്കസിദ്ധം ക്ഷതേ ശുഭമ്||൩൩|| കോലലാക്ഷാരസേ തദ്വത് ക്ഷീരാഷ്ടഗുണസാധിതമ്| കല്കൈഃ കട്വങ്ഗദാര്വീത്വഗ്വത്സകത്വക്ഫലൈര്ഘൃതമ്||൩൪||
View original
मधूकमधुकक्षीरसिद्धं वा तण्डुलीयकम्| मूढवातस्त्वजामेदः सुराभृष्टं ससैन्धवम्||२७|| क्षामः क्षीणः क्षतोरस्कस्त्वनिद्रः सबलेऽनिले| शृतक्षीरसरेणाद्यात् सक्षौद्रघृतशर्करम्||२८|| शर्करां यवगोधूमौ जीवकर्षभकौ मधु| शृतक्षीरानुपानं वा लिह्यात् क्षीणः क्षती कृशः||२९|| क्रव्यादमांसनिर्यूहं घृतभृष्टं पिबेच्च सः| पिप्पलीक्षौद्रसंयुक्तं मांसशोणितवर्धनम्||३०|| न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थप्लक्षशालप्रियङ्गुभिः| तालमस्तकजम्बूत्वक्प्रियालैश्च सपद्मकैः||३१|| साश्वकर्णैः शृतात् क्षीरादद्याज्जातेन सर्पिषा| शाल्योदनं क्षतोरस्कः क्षीणशुक्रश्च मानवः||३२|| यष्ट्याह्वनागबलयोः क्वाथे क्षीरसमं घृतम्| पयस्यापिप्पलीवांशीकल्कसिद्धं क्षते शुभम्||३३|| कोललाक्षारसे तद्वत् क्षीराष्टगुणसाधितम्| कल्कैः कट्वङ्गदार्वीत्वग्वत्सकत्वक्फलैर्घृतम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (35-43) · Śloka 43
ജീവകര്ഷഭകൌ വീരാം ജീവന്തീം നാഗരം ശടീമ്| ചതസ്രഃ പര്ണിനീര്മേദേ കാകോല്യൌ ദ്വേ നിദിഗ്ധികേ||൩൫|| പുനര്നവേ ദ്വേ മധുകമാത്മഗുപ്താം ശതാവരീമ്| ഋദ്ധിം പരൂഷകം ഭാര്ഗീം മൃദ്വീകാം ബൃഹതീം തഥാ||൩൬|| ശൃങ്ഗാടകം താമലകീം പയസ്യാം പിപ്പലീം ബലാമ്| ബദരാക്ഷോടഖര്ജൂരവാതാമാഭിഷുകാണ്യപി||൩൭|| ഫലാനി ചൈവമാദീനി കല്കാന് കുര്വീത കാര്ഷികാന്| ധാത്രീരസവിദാരീക്ഷുച്ഛാഗമാംസരസം പയഃ||൩൮|| കുര്യാത് പ്രസ്ഥോന്മിതം തേന ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്| പ്രസ്ഥാര്ധം മധുനഃ ശീതേ ശര്കരാര്ധതുലാം തഥാ||൩൯|| ദ്വികാര്ഷികാണി പത്രൈലാഹേമത്വങ്മരിചാനി ച| വിനീയ ചൂര്ണിതം തസ്മാല്ലിഹ്യാന്മാത്രാം സദാ നരഃ||൪൦|| അമൃതപ്രാശമിത്യേതന്നരാണാമമൃതം ഘൃതമ്| സുധാമൃതരസം പ്രാശ്യം ക്ഷീരമാംസരസാശിനാ||൪൧|| നഷ്ടശുക്രക്ഷതക്ഷീണദുര്ബലവ്യാധികര്ശിതാന്| സ്ത്രീപ്രസക്താന് കൃശാന് വര്ണസ്വരഹീനാംശ്ച ബൃംഹയേത്||൪൨|| കാസഹിക്കാജ്വരശ്വാസദാഹതൃഷ്ണാസ്രപിത്തനുത്| പുത്രദം വമിമൂര്ച്ഛാഹൃദ്യോനിമൂത്രാമയാപഹമ്||൪൩|| ഇത്യമൃതപ്രാശഘൃതമ്|
View original
जीवकर्षभकौ वीरां जीवन्तीं नागरं शटीम्| चतस्रः पर्णिनीर्मेदे काकोल्यौ द्वे निदिग्धिके||३५|| पुनर्नवे द्वे मधुकमात्मगुप्तां शतावरीम्| ऋद्धिं परूषकं भार्गीं मृद्वीकां बृहतीं तथा||३६|| शृङ्गाटकं तामलकीं पयस्यां पिप्पलीं बलाम्| बदराक्षोटखर्जूरवातामाभिषुकाण्यपि||३७|| फलानि चैवमादीनि कल्कान् कुर्वीत कार्षिकान्| धात्रीरसविदारीक्षुच्छागमांसरसं पयः||३८|| कुर्यात् प्रस्थोन्मितं तेन घृतप्रस्थं विपाचयेत्| प्रस्थार्धं मधुनः शीते शर्करार्धतुलां तथा||३९|| द्विकार्षिकाणि पत्रैलाहेमत्वङ्मरिचानि च| विनीय चूर्णितं तस्माल्लिह्यान्मात्रां सदा नरः||४०|| अमृतप्राशमित्येतन्नराणाममृतं घृतम्| सुधामृतरसं प्राश्यं क्षीरमांसरसाशिना||४१|| नष्टशुक्रक्षतक्षीणदुर्बलव्याधिकर्शितान्| स्त्रीप्रसक्तान् कृशान् वर्णस्वरहीनांश्च बृंहयेत्||४२|| कासहिक्काज्वरश्वासदाहतृष्णास्रपित्तनुत्| पुत्रदं वमिमूर्च्छाहृद्योनिमूत्रामयापहम्||४३|| इत्यमृतप्राशघृतम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (44-47) · Śloka 47
ശ്വദംഷ്ട്രോശീരമഞ്ജിഷ്ഠാബലാകാശ്മര്യകത്തൃണമ്| ദര്ഭമൂലം പൃഥക്പര്ണീം പലാശര്ഷഭകൌ സ്ഥിരാമ്||൪൪|| പലികം സാധയേത്തേഷാം രസേ ക്ഷീരചതുര്ഗുണേ| കല്കഃ സ്വഗുപ്താജീവന്തീമേദര്ഷഭകജീവകൈഃ||൪൫|| ശതാവര്യൃദ്ധിമൃദ്വീകാശര്കരാശ്രാവണീബിസൈഃ| പ്രസ്ഥഃ സിദ്ധോ ഘൃതാദ്വാതപിത്തഹൃദ്ദ്ര(ദ്ഭ)വശൂലനുത്||൪൬|| മൂത്രകൃച്ഛ്രപ്രമേഹാര്ശഃകാസശോഷക്ഷയാപഹഃ| ധനുഃസ്ത്രീമദ്യഭാരാധ്വഖിന്നാനാം ബലമാംസദഃ||൪൭|| ഇതി ശ്വദംഷ്ട്രാദിഘൃതമ്|
View original
श्वदंष्ट्रोशीरमञ्जिष्ठाबलाकाश्मर्यकत्तृणम्| दर्भमूलं पृथक्पर्णीं पलाशर्षभकौ स्थिराम्||४४|| पलिकं साधयेत्तेषां रसे क्षीरचतुर्गुणे| कल्कः स्वगुप्ताजीवन्तीमेदर्षभकजीवकैः||४५|| शतावर्यृद्धिमृद्वीकाशर्कराश्रावणीबिसैः| प्रस्थः सिद्धो घृताद्वातपित्तहृद्द्र(द्भ)वशूलनुत्||४६|| मूत्रकृच्छ्रप्रमेहार्शःकासशोषक्षयापहः| धनुःस्त्रीमद्यभाराध्वखिन्नानां बलमांसदः||४७|| इति श्वदंष्ट्रादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (48-49) · Śloka 49
മധുകാഷ്ടപലദ്രാക്ഷാപ്രസ്ഥക്വാഥേ ഘൃതം പചേത്| പിപ്പല്യഷ്ടപലേ കല്കേ പ്രസ്ഥം സിദ്ധേ ച ശീതലേ||൪൮|| പൃഥഗഷ്ടപലം ക്ഷൌദ്രശര്കരാഭ്യാം വിമിശ്രയേത്| സമസക്തു ക്ഷതക്ഷീണേ രക്തഗുല്മേ ച തദ്ധിതമ്||൪൯||
View original
मधुकाष्टपलद्राक्षाप्रस्थक्वाथे घृतं पचेत्| पिप्पल्यष्टपले कल्के प्रस्थं सिद्धे च शीतले||४८|| पृथगष्टपलं क्षौद्रशर्कराभ्यां विमिश्रयेत्| समसक्तु क्षतक्षीणे रक्तगुल्मे च तद्धितम्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (50-55) · Śloka 55
ധാത്രീഫലവിദാരീക്ഷുജീവനീയരസൈര്ഘൃതമ്| അജാഗോപയസോശ്ചൈവ സപ്ത പ്രസ്ഥാന് പചേദ്ഭിഷക്||൫൦|| സിദ്ധശീതേ സിതാക്ഷൌദ്രദ്വിപ്രസ്ഥം വിനയേച്ച തത്| യക്ഷ്മാപസ്മാരപിത്താസൃക്കാസമേഹക്ഷയാപഹമ്||൫൧|| വയഃസ്ഥാപനമായുഷ്യം മാംസശുക്രബലപ്രദമ്| ഘൃതം തു പിത്തേऽഭ്യധികേ ലിഹ്യാദ്വാതേऽധികേ പിബേത്||൫൨|| ലീഢം നിര്വാപയേത് പിത്തമല്പത്വാദ്ധന്തി നാനലമ്| ആക്രാമത്യനിലം പീതമൂഷ്മാണം നിരുണദ്ധി ച||൫൩|| ക്ഷാമക്ഷീണകൃശാങ്ഗാനാമേതാന്യേവ ഘൃതാനി തു| ത്വക്ക്ഷീരീശര്കരാലാജചൂര്ണൈഃ സ്ത്യാനാനി യോജയേത്||൫൪|| സര്പിര്ഗുഡാന് സമധ്വംശാഞ്ജഗ്ധ്വാ ചാനു പയഃ പിബേത്| രേതോ വീര്യം ബലം പുഷ്ടിം തൈരാശുതരമാപ്നുയാത്||൫൫|| ഇതി സര്പിര്ഗുഡാഃ|
View original
धात्रीफलविदारीक्षुजीवनीयरसैर्घृतम्| अजागोपयसोश्चैव सप्त प्रस्थान् पचेद्भिषक्||५०|| सिद्धशीते सिताक्षौद्रद्विप्रस्थं विनयेच्च तत्| यक्ष्मापस्मारपित्तासृक्कासमेहक्षयापहम्||५१|| वयःस्थापनमायुष्यं मांसशुक्रबलप्रदम्| घृतं तु पित्तेऽभ्यधिके लिह्याद्वातेऽधिके पिबेत्||५२|| लीढं निर्वापयेत् पित्तमल्पत्वाद्धन्ति नानलम्| आक्रामत्यनिलं पीतमूष्माणं निरुणद्धि च||५३|| क्षामक्षीणकृशाङ्गानामेतान्येव घृतानि तु| त्वक्क्षीरीशर्करालाजचूर्णैः स्त्यानानि योजयेत्||५४|| सर्पिर्गुडान् समध्वंशाञ्जग्ध्वा चानु पयः पिबेत्| रेतो वीर्यं बलं पुष्टिं तैराशुतरमाप्नुयात्||५५|| इति सर्पिर्गुडाः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (56-61) · Śloka 61
ബലാ വിദാരീ ഹ്രസ്വാ ച പഞ്ചമൂലീ പുനര്നവാ| പഞ്ചാനാം ക്ഷീരിവൃക്ഷാണാം ശുങ്ഗാ മുഷ്ട്യംശകാ അപി||൫൬|| ഏഷാം കഷായേ ദ്വിക്ഷീരേ വിദാര്യാജരസാംശികേ| ജീവനീയൈഃ പചേത് കല്കൈരക്ഷമാത്രൈര്ഘൃതാഢകമ്||൫൭|| സിതാപലാനി പൂതേ ച ശീതേ ദ്വാത്രിംശതം ക്ഷിപേത്| ഗോധൂമപിപ്പലീവാംശീചൂര്ണം ശൃങ്ഗാടകസ്യ ച||൫൮|| സമാക്ഷികം കൌഡവികം തത് സര്വം ഖജമൂര്ച്ഛിതമ്| സ്ത്യാനം സര്പിര്ഗുഡാന് കൃത്വാ ഭൂര്ജപത്രേണ വേഷ്ടയേത്||൫൯|| താഞ്ജഗ്ധ്വാ പലികാന് ക്ഷീരം മദ്യം വാऽനുപിബേത് കഫേ| ശോഷേ കാസേ ക്ഷതേ ക്ഷീണേ ശ്രമസ്ത്രീഭാരകര്ശിതേ||൬൦|| രക്തനിഷ്ഠീവനേ താപേ പീനസേ ചോരസി സ്ഥിതേ| ശസ്താഃ പാര്ശ്വശിരഃശൂലേ ഭേദേ ച സ്വരവര്ണയോഃ||൬൧|| ഇതി ദ്വിതീയസര്പിര്ഗുഡാഃ|
View original
बला विदारी ह्रस्वा च पञ्चमूली पुनर्नवा| पञ्चानां क्षीरिवृक्षाणां शुङ्गा मुष्ट्यंशका अपि||५६|| एषां कषाये द्विक्षीरे विदार्याजरसांशिके| जीवनीयैः पचेत् कल्कैरक्षमात्रैर्घृताढकम्||५७|| सितापलानि पूते च शीते द्वात्रिंशतं क्षिपेत्| गोधूमपिप्पलीवांशीचूर्णं शृङ्गाटकस्य च||५८|| समाक्षिकं कौडविकं तत् सर्वं खजमूर्च्छितम्| स्त्यानं सर्पिर्गुडान् कृत्वा भूर्जपत्रेण वेष्टयेत्||५९|| ताञ्जग्ध्वा पलिकान् क्षीरं मद्यं वाऽनुपिबेत् कफे| शोषे कासे क्षते क्षीणे श्रमस्त्रीभारकर्शिते||६०|| रक्तनिष्ठीवने तापे पीनसे चोरसि स्थिते| शस्ताः पार्श्वशिरःशूले भेदे च स्वरवर्णयोः||६१|| इति द्वितीयसर्पिर्गुडाः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (62-65) · Śloka 65
ത്വക്ക്ഷീരീശ്രാവണീദ്രാക്ഷാമൂര്വര്ഷഭകജീവകൈഃ| വീരര്ധിക്ഷീരകാകോലീബൃഹതീകപികച്ഛുഭിഃ||൬൨|| ഖര്ജൂരഫലമേദാഭിഃ ക്ഷീരപിഷ്ടൈഃ പലോന്മിതൈഃ| ധാത്രീവിദാരീക്ഷുരസപ്രസ്ഥൈഃ പ്രസ്ഥം ഘൃതാത് പചേത്||൬൩|| ശര്കരാര്ധതുലാം ശീതേ ക്ഷൌദ്രാര്ധപ്രസ്ഥമേവ ച| ദത്ത്വാ സര്പിര്ഗുഡാന് കുര്യാത്കാസഹിക്കാജ്വരാപഹാന്||൬൪|| യക്ഷ്മാണം തമകം ശ്വാസം രക്തപിത്തം ഹലീമകമ്| ശുക്രനിദ്രാക്ഷയം തൃഷ്ണാം ഹന്യുഃ കാര്ശ്യം സകാമലമ്||൬൫|| ഇതി തൃതീയാഃ സര്പിര്ഗുഡാഃ|
View original
त्वक्क्षीरीश्रावणीद्राक्षामूर्वर्षभकजीवकैः| वीरर्धिक्षीरकाकोलीबृहतीकपिकच्छुभिः||६२|| खर्जूरफलमेदाभिः क्षीरपिष्टैः पलोन्मितैः| धात्रीविदारीक्षुरसप्रस्थैः प्रस्थं घृतात् पचेत्||६३|| शर्करार्धतुलां शीते क्षौद्रार्धप्रस्थमेव च| दत्त्वा सर्पिर्गुडान् कुर्यात्कासहिक्काज्वरापहान्||६४|| यक्ष्माणं तमकं श्वासं रक्तपित्तं हलीमकम्| शुक्रनिद्राक्षयं तृष्णां हन्युः कार्श्यं सकामलम्||६५|| इति तृतीयाः सर्पिर्गुडाः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (66-69) · Śloka 69
നവമാമലകം ദ്രാക്ഷാമാത്മഗുപ്താം പുനര്നവാമ്| ശതാവരീം വിദാരീം ച സമങ്ഗാം പിപ്പലീം തഥാ||൬൬|| പൃഥഗ്ദശപലാന് ഭാഗാന് പലാന്യഷ്ടൌ ച നാഗരാത്| യഷ്ട്യാഹ്വസൌവര്ചലയോര്ദ്വിപലം മരിചസ്യ ച||൬൭|| ക്ഷീരതൈലഘൃതാനാം ച ത്ര്യാഢകേ ശര്കരാശതേ| ക്വഥിതേ താനി ചൂര്ണാനി ദത്ത്വാ ബില്വസമാന് ഗുഡാന്||൬൮|| കുര്യാത്താന് ഭക്ഷയേത് ക്ഷീണഃ ക്ഷതഃ ശുഷ്കശ്ച മാനവഃ| തേന സദ്യോ രസാദീനാം വൃദ്ധ്യാ പുഷ്ടിം സ വിന്ദതി||൬൯|| ഇതി ചതുര്ഥസര്പിര്ഗുഡാഃ|
View original
नवमामलकं द्राक्षामात्मगुप्तां पुनर्नवाम्| शतावरीं विदारीं च समङ्गां पिप्पलीं तथा||६६|| पृथग्दशपलान् भागान् पलान्यष्टौ च नागरात्| यष्ट्याह्वसौवर्चलयोर्द्विपलं मरिचस्य च||६७|| क्षीरतैलघृतानां च त्र्याढके शर्कराशते| क्वथिते तानि चूर्णानि दत्त्वा बिल्वसमान् गुडान्||६८|| कुर्यात्तान् भक्षयेत् क्षीणः क्षतः शुष्कश्च मानवः| तेन सद्यो रसादीनां वृद्ध्या पुष्टिं स विन्दति||६९|| इति चतुर्थसर्पिर्गुडाः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (70-77) · Śloka 77
ഗോക്ഷീരാര്ധാഢകം സര്പിഃ പ്രസ്ഥമിക്ഷുരസാഢകമ്| വിദാര്യാഃ സ്വരസാത്പ്രസ്ഥം രസാത്പ്രസ്ഥം ച തൈത്തിരാത്||൭൦|| ദദ്യാത് സിധ്യതി തസ്മിംസ്തു പിഷ്ടാനിക്ഷുരസൈരിമാന്| മധൂകപുഷ്പകുഡവം പ്രിയാലകുഡവം തഥാ||൭൧|| കുഡവാര്ധം തുഗാക്ഷീര്യാഃ ഖര്ജൂരാണാം ച വിംശതിമ്| പൃഥഗ്ബിഭീതകാനാം ച പിപ്പല്യാശ്ച ചതുര്ഥികാമ്||൭൨|| ത്രിംശത്പലാനി ഖണ്ഡാച്ച മധുകാത് കര്ഷമേവ ച| തഥാऽര്ധപലികാന്യത്ര ജീവനീയാനി ദാപയേത്||൭൩|| സിദ്ധേऽസ്മിന് കുഡവം ക്ഷൌദ്രം ശീതേ ക്ഷിപ്ത്വാऽഥ മോദകാന്| കാരയേന്മരിചാജാജീപലചൂര്ണാവചൂര്ണിതാന്||൭൪|| വാതാസൃക്പിത്തരോഗേഷു ക്ഷതകാസക്ഷയേഷു ച| ശുഷ്യതാം ക്ഷീണശുക്രാണാം രക്തേ ചോരസി സംസ്ഥിതേ||൭൫|| കൃശദുര്ബലവൃദ്ധാനാം പുഷ്ടിവര്ണബലാര്ഥിനാമ്| യോനിദോഷകൃതസ്രാവഹതാനാം ചാപി യോഷിതാമ്||൭൬|| ഗര്ഭാര്ഥിനീനാം ഗര്ഭശ്ച സ്രവേദ്യാസാം മ്രിയേത വാ| ധന്യാ ബല്യാ ഹിതാസ്താഭ്യഃ ശുക്രശോണിതവര്ധനാഃ||൭൭|| ഇതി പഞ്ചമസര്പിര്മോദകാഃ|
View original
गोक्षीरार्धाढकं सर्पिः प्रस्थमिक्षुरसाढकम्| विदार्याः स्वरसात्प्रस्थं रसात्प्रस्थं च तैत्तिरात्||७०|| दद्यात् सिध्यति तस्मिंस्तु पिष्टानिक्षुरसैरिमान्| मधूकपुष्पकुडवं प्रियालकुडवं तथा||७१|| कुडवार्धं तुगाक्षीर्याः खर्जूराणां च विंशतिम्| पृथग्बिभीतकानां च पिप्पल्याश्च चतुर्थिकाम्||७२|| त्रिंशत्पलानि खण्डाच्च मधुकात् कर्षमेव च| तथाऽर्धपलिकान्यत्र जीवनीयानि दापयेत्||७३|| सिद्धेऽस्मिन् कुडवं क्षौद्रं शीते क्षिप्त्वाऽथ मोदकान्| कारयेन्मरिचाजाजीपलचूर्णावचूर्णितान्||७४|| वातासृक्पित्तरोगेषु क्षतकासक्षयेषु च| शुष्यतां क्षीणशुक्राणां रक्ते चोरसि संस्थिते||७५|| कृशदुर्बलवृद्धानां पुष्टिवर्णबलार्थिनाम्| योनिदोषकृतस्रावहतानां चापि योषिताम्||७६|| गर्भार्थिनीनां गर्भश्च स्रवेद्यासां म्रियेत वा| धन्या बल्या हितास्ताभ्यः शुक्रशोणितवर्धनाः||७७|| इति पञ्चमसर्पिर्मोदकाः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (78-84) · Śloka 84
ബസ്തിദേശേ വികുര്വാണേ സ്ത്രീപ്രസക്തസ്യ മാരുതേ| വാതഘ്നാന് ബൃംഹണാന് വൃഷ്യാന് യോഗാംസ്തസ്യ പ്രയോജയേത്||൭൮|| ശര്കരാപിപ്പലീചൂര്ണൈഃ സര്പിഷാ മാക്ഷികേണ ച| സംയുക്തം വാ ശൃതം ക്ഷീരം പിബേത് കാസജ്വരാപഹമ്||൭൯|| ഫലാമ്ലം സര്പിഷാ ഭൃഷ്ടം വിദാരീക്ഷുരസേ ശൃതമ്| സ്ത്രീഷു ക്ഷീണഃ പിബേദ്യൂഷം ജീവനം ബൃംഹണം പരമ്||൮൦|| സക്തൂനാം വസ്ത്രപൂതാനാം മന്ഥം ക്ഷൌദ്രഘൃതാന്വിതമ്| യവാന്നസാത്മ്യോ ദീപ്താഗ്നിഃ ക്ഷതക്ഷീണഃ പിബേന്നരഃ||൮൧|| ജീവനീയോപസിദ്ധം വാ ജാങ്ഗലം ഘൃതഭര്ജിതമ്| രസം പ്രയോജയേത് ക്ഷീണേ വ്യഞ്ജനാര്ഥം സശര്കരമ്||൮൨|| ഗോമഹിഷ്യശ്വനാഗാജൈഃ ക്ഷീരൈര്മാംസരസൈസ്തഥാ| യവാന്നം ഭോജയേദ്യൂഷൈഃ ഫലാമ്ലൈര്ഘൃതസംസ്കൃതൈഃ||൮൩|| ദീപ്തേऽഗ്നൌ വിധിരേഷഃ സ്യാന്മന്ദേ ദീപനപാചനഃ| യക്ഷ്മിണാം വിഹിതോ ഗ്രാഹീ ഭിന്നേ ശകൃതി ചേഷ്യതേ||൮൪||
View original
बस्तिदेशे विकुर्वाणे स्त्रीप्रसक्तस्य मारुते| वातघ्नान् बृंहणान् वृष्यान् योगांस्तस्य प्रयोजयेत्||७८|| शर्करापिप्पलीचूर्णैः सर्पिषा माक्षिकेण च| संयुक्तं वा शृतं क्षीरं पिबेत् कासज्वरापहम्||७९|| फलाम्लं सर्पिषा भृष्टं विदारीक्षुरसे शृतम्| स्त्रीषु क्षीणः पिबेद्यूषं जीवनं बृंहणं परम्||८०|| सक्तूनां वस्त्रपूतानां मन्थं क्षौद्रघृतान्वितम्| यवान्नसात्म्यो दीप्ताग्निः क्षतक्षीणः पिबेन्नरः||८१|| जीवनीयोपसिद्धं वा जाङ्गलं घृतभर्जितम्| रसं प्रयोजयेत् क्षीणे व्यञ्जनार्थं सशर्करम्||८२|| गोमहिष्यश्वनागाजैः क्षीरैर्मांसरसैस्तथा| यवान्नं भोजयेद्यूषैः फलाम्लैर्घृतसंस्कृतैः||८३|| दीप्तेऽग्नौ विधिरेषः स्यान्मन्दे दीपनपाचनः| यक्ष्मिणां विहितो ग्राही भिन्ने शकृति चेष्यते||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (85-87) · Śloka 87
പലികം സൈന്ധവം ശുണ്ഠീ ദ്വേ ച സൌവര്ചലാത് പലേ| കുഡവാംശാനി വൃക്ഷാമ്ലം ദാഡിമം പത്രമര്ജകാത്||൮൫|| ഏകൈകം മരിചാജാജ്യോര്ധാന്യകാദ്ദ്വേ ചതുര്ഥികേ| ശര്കരായാഃ പലാന്യത്ര ദശ ദ്വേ ച പ്രദാപയേത്||൮൬|| കൃത്വാ ചൂര്ണമതോ മാത്രാമന്നപാനേ പ്രയോജയേത്| രോചനം ദീപനം ബല്യം പാര്ശ്വാര്തിശ്വാസകാസനുത്||൮൭|| ഇതി സൈന്ധവാദിചൂര്ണമ്|
View original
पलिकं सैन्धवं शुण्ठी द्वे च सौवर्चलात् पले| कुडवांशानि वृक्षाम्लं दाडिमं पत्रमर्जकात्||८५|| एकैकं मरिचाजाज्योर्धान्यकाद्द्वे चतुर्थिके| शर्करायाः पलान्यत्र दश द्वे च प्रदापयेत्||८६|| कृत्वा चूर्णमतो मात्रामन्नपाने प्रयोजयेत्| रोचनं दीपनं बल्यं पार्श्वार्तिश्वासकासनुत्||८७|| इति सैन्धवादिचूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (88-90) · Śloka 90
ഏകാ ഷോഡശികാ ധാന്യാദ്ദ്വേ ദ്വേऽജാജ്യജമോദയോഃ| താഭ്യാം ദാഡിമവൃക്ഷാമ്ലം ദ്വിര്ദ്വിഃ സൌവര്ചലാത്പലമ്||൮൮|| ശുണ്ഠ്യാഃ കര്ഷം ദധിത്ഥസ്യ മധ്യാത് പഞ്ച പലാനി ച| തച്ചൂര്ണം ഷോഡശപലേ ശര്കരായാ വിമിശ്രയേത്||൮൯|| ഷാഡവോऽയം പ്രദേയഃ സ്യാദന്നപാനേഷു പൂര്വവത്| മന്ദാനലേ ശകൃദ്ഭേദേ യക്ഷ്മിണാമഗ്നിവര്ധനഃ||൯൦|| ഇതി ഷാഡവഃ|
View original
एका षोडशिका धान्याद्द्वे द्वेऽजाज्यजमोदयोः| ताभ्यां दाडिमवृक्षाम्लं द्विर्द्विः सौवर्चलात्पलम्||८८|| शुण्ठ्याः कर्षं दधित्थस्य मध्यात् पञ्च पलानि च| तच्चूर्णं षोडशपले शर्कराया विमिश्रयेत्||८९|| षाडवोऽयं प्रदेयः स्यादन्नपानेषु पूर्ववत्| मन्दानले शकृद्भेदे यक्ष्मिणामग्निवर्धनः||९०|| इति षाडवः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (91-92) · Śloka 92
പിബേന്നാഗബലാമൂലമര്ധകര്ഷവിവര്ധിതമ് | പലം ക്ഷീരയുതം മാസം ക്ഷീരവൃത്തിരനന്നഭുക്||൯൧|| ഏഷ പ്രയോഗഃ പുഷ്ട്യായുര്ബലാരോഗ്യകരഃ പരഃ| മണ്ഡൂകപര്ണ്യാഃ കല്പോऽയം ശുണ്ഠീമധുകയോസ്തഥാ||൯൨||
View original
पिबेन्नागबलामूलमर्धकर्षविवर्धितम् | पलं क्षीरयुतं मासं क्षीरवृत्तिरनन्नभुक्||९१|| एष प्रयोगः पुष्ट्यायुर्बलारोग्यकरः परः| मण्डूकपर्ण्याः कल्पोऽयं शुण्ठीमधुकयोस्तथा||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (93-94) · Śloka 94
യദ്യത് സന്തര്പണം ശീതമവിദാഹി ഹിതം ലഘു| അന്നപാനം നിഷേവ്യം തത്ക്ഷതക്ഷീണൈഃ സുഖാര്ഥിഭിഃ||൯൩|| യച്ചോക്തം യക്ഷ്മിണാം പഥ്യം കാസിനാം രക്തപിത്തിനാമ്| തച്ച കുര്യാദവേക്ഷ്യാഗ്നിം വ്യാധിം സാത്മ്യം ബലം തഥാ||൯൪||
View original
यद्यत् सन्तर्पणं शीतमविदाहि हितं लघु| अन्नपानं निषेव्यं तत्क्षतक्षीणैः सुखार्थिभिः||९३|| यच्चोक्तं यक्ष्मिणां पथ्यं कासिनां रक्तपित्तिनाम्| तच्च कुर्यादवेक्ष्याग्निं व्याधिं सात्म्यं बलं तथा||९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (95) · Śloka 95
ഉപേക്ഷിതേ ഭവേത്തസ്മിന്നനുബന്ധോ ഹി യക്ഷ്മണഃ| പ്രാഗേവാഗമനാത്തസ്യ തസ്മാത്തം ത്വരയാ ജയേത്||൯൫||
View original
उपेक्षिते भवेत्तस्मिन्ननुबन्धो हि यक्ष्मणः| प्रागेवागमनात्तस्य तस्मात्तं त्वरया जयेत्||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (96-97) · Śloka 97
തത്ര ശ്ലോകൌ- ക്ഷതക്ഷയസമുത്ഥാനം സാമാന്യപൃഥഗാകൃതിമ്| അസാധ്യയാപ്യസാധ്യത്വം സാധ്യാനാം സിദ്ധിമേവ ച||൯൬|| ഉക്തവാഞ്ജ്യേഷ്ഠശിഷ്യായ ക്ഷതക്ഷീണചികിത്സിതേ| തത്ത്വാര്ഥവിദ്വീതരജസ്തമോദോഷഃ പുനര്വസുഃ||൯൭||
View original
तत्र श्लोकौ- क्षतक्षयसमुत्थानं सामान्यपृथगाकृतिम्| असाध्ययाप्यसाध्यत्वं साध्यानां सिद्धिमेव च||९६|| उक्तवाञ्ज्येष्ठशिष्याय क्षतक्षीणचिकित्सिते| तत्त्वार्थविद्वीतरजस्तमोदोषः पुनर्वसुः||९७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലപൂരിതേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ ക്ഷതക്ഷീണചികിത്സിതം നാമൈകാദശോऽധ്യായഃ||൧൧||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रेऽप्राप्ते दृढबलपूरिते चिकित्सितस्थाने क्षतक्षीणचिकित्सितं नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon