Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః క్షతక్షీణచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
View original
अथातः क्षतक्षीणचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
17. kṣatakṣīṇacikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ఉదారకీర్తిర్బ్రహ్మర్షిరాత్రేయః పరమార్థవిత్| క్షతక్షీణచికిత్సార్థమిదమాహ చికిత్సితం||3||
View original
उदारकीर्तिर्ब्रह्मर्षिरात्रेयः परमार्थवित्| क्षतक्षीणचिकित्सार्थमिदमाह चिकित्सितम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-8) · Śloka 8
ధనుషాఽఽయస్యతోఽత్యర్థం భారముద్వహతో గురుం| పతతో విషమోచ్చేభ్యో బలిభిః సహ యుధ్యతః||4|| వృషం హయం వా ధావంతం దమ్యం వాఽన్యం నిగృహ్ణతః| శిలాకాష్ఠాశ్మనిర్ఘాతాన్ క్షిపతో నిఘ్నతః పరాన్||5|| అధీయానస్య వాఽత్యుచ్చైర్దూరం వా వ్రజతో ద్రుతం| మహానదీం వా తరతో హయైర్వా సహ ధావతః||6|| సహసోత్పతతో దూరం తూర్ణం చాతిప్రనృత్యతః| తథాఽన్యైః కర్మభిః క్రూరైర్భృశమభ్యాహతస్య చ||7|| విక్షతే వక్షసి వ్యాధిర్బలవాన్ సముదీర్యతే| స్త్రీషు చాతిప్రసక్తస్య రూక్షాల్పప్రమితాశినః||8||
View original
धनुषाऽऽयस्यतोऽत्यर्थं भारमुद्वहतो गुरुम्| पततो विषमोच्चेभ्यो बलिभिः सह युध्यतः||४|| वृषं हयं वा धावन्तं दम्यं वाऽन्यं निगृह्णतः| शिलाकाष्ठाश्मनिर्घातान् क्षिपतो निघ्नतः परान्||५|| अधीयानस्य वाऽत्युच्चैर्दूरं वा व्रजतो द्रुतम्| महानदीं वा तरतो हयैर्वा सह धावतः||६|| सहसोत्पततो दूरं तूर्णं चातिप्रनृत्यतः| तथाऽन्यैः कर्मभिः क्रूरैर्भृशमभ्याहतस्य च||७|| विक्षते वक्षसि व्याधिर्बलवान् समुदीर्यते| स्त्रीषु चातिप्रसक्तस्य रूक्षाल्पप्रमिताशिनः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (9-11) · Śloka 12
ఉరో విరుజ్యతే తస్య భిద్యతేఽథ విభజ్యతే| ప్రపీడ్యేతే తతః పార్శ్వే శుష్యత్యంగం ప్రవేపతే||9|| క్రమాద్వీర్యం బలం వర్ణో రుచిరగ్నిశ్చ హీయతే| జ్వరో వ్యథా మనోదైన్యం విడ్భేదోఽగ్నివధాదపి||10|| దుష్టః శ్యావః సుదుర్గంధః పీతో విగ్రథితో బహుః| కాసమానస్య చ శ్లేష్మా సరక్తః సంప్రవర్తతే||11|| స క్షతః క్షీయతేఽత్యర్థం తథా శుక్రౌజసోః క్షయాత్|12|
View original
उरो विरुज्यते तस्य भिद्यतेऽथ विभज्यते| प्रपीड्येते ततः पार्श्वे शुष्यत्यङ्गं प्रवेपते||९|| क्रमाद्वीर्यं बलं वर्णो रुचिरग्निश्च हीयते| ज्वरो व्यथा मनोदैन्यं विड्भेदोऽग्निवधादपि||१०|| दुष्टः श्यावः सुदुर्गन्धः पीतो विग्रथितो बहुः| कासमानस्य च श्लेष्मा सरक्तः सम्प्रवर्तते||११|| स क्षतः क्षीयतेऽत्यर्थं तथा शुक्रौजसोः क्षयात्|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (12-13) · Śloka 13
అవ్యక్తం లక్షణం తస్య పూర్వరూపమితి స్మృతం||12|| ఉరోరుక్శోణితచ్ఛర్దిః కాసో వైశేషికః క్షతే| క్షీణే సరక్తమూత్రత్వం పార్శ్వపృష్ఠకటిగ్రహః||13||
View original
अव्यक्तं लक्षणं तस्य पूर्वरूपमिति स्मृतम्||१२|| उरोरुक्शोणितच्छर्दिः कासो वैशेषिकः क्षते| क्षीणे सरक्तमूत्रत्वं पार्श्वपृष्ठकटिग्रहः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (14) · Śloka 14
అల్పలింగస్య దీప్తాగ్నేః సాధ్యో బలవతో నవః| పరిసంవత్సరో యాప్యః సర్వలింగం తు వర్జయేత్||14||
View original
अल्पलिङ्गस्य दीप्ताग्नेः साध्यो बलवतो नवः| परिसंवत्सरो याप्यः सर्वलिङ्गं तु वर्जयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (15-20) · Śloka 20
ఉరో మత్వా క్షతం లాక్షాం పయసా మధుసంయుతాం| సద్య ఏవ పిబేజ్జీర్ణే పయసాఽద్యాత్ సశర్కరం||15|| పార్శ్వబస్తిరుజీ చాల్పపిత్తాగ్నిస్తాం సురాయుతాం| భిన్నవిట్కః సముస్తాతివిషాపాఠాం సవత్సకాం||16|| లాక్షాం సర్పిర్మధూచ్ఛిష్టం జీవనీయగణం సితాం| త్వక్క్షీరీం సమితాం క్షీరే పక్త్వా దీప్తానలః పిబేత్||17|| ఇక్ష్వాలికాబిసగ్రంథిపద్మకేశరచందనైః| శృతం పయో మధుయుతం సంధానార్థం పిబేత్ క్షతీ||18|| యవానాం చూర్ణమాదాయ క్షీరసిద్ధం ఘృతప్లుతం| జ్వరే దాహే సితాక్షౌద్రసక్తూన్ వా పయసా పిబేత్||19|| మధూకమధుకద్రాక్షాత్వక్క్షీరీపిప్పలీబలాః| కాసీ పార్శ్వాస్థిశూలీ చ లిహ్యాత్సఘృతమాక్షికాః||20||
View original
उरो मत्वा क्षतं लाक्षां पयसा मधुसंयुताम्| सद्य एव पिबेज्जीर्णे पयसाऽद्यात् सशर्करम्||१५|| पार्श्वबस्तिरुजी चाल्पपित्ताग्निस्तां सुरायुताम्| भिन्नविट्कः समुस्तातिविषापाठां सवत्सकाम्||१६|| लाक्षां सर्पिर्मधूच्छिष्टं जीवनीयगणं सिताम्| त्वक्क्षीरीं समितां क्षीरे पक्त्वा दीप्तानलः पिबेत्||१७|| इक्ष्वालिकाबिसग्रन्थिपद्मकेशरचन्दनैः| शृतं पयो मधुयुतं सन्धानार्थं पिबेत् क्षती||१८|| यवानां चूर्णमादाय क्षीरसिद्धं घृतप्लुतम्| ज्वरे दाहे सिताक्षौद्रसक्तून् वा पयसा पिबेत्||१९|| मधूकमधुकद्राक्षात्वक्क्षीरीपिप्पलीबलाः| कासी पार्श्वास्थिशूली च लिह्यात्सघृतमाक्षिकाः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (21-24) · Śloka 24
ఏలాపత్రత్వచోఽర్ధాక్షాః పిప్పల్యర్ధపలం తథా| సితామధుకఖర్జూరమృద్వీకాశ్చ పలోన్మితాః||21|| సంచూర్ణ్య మధునా యుక్తా గుటికాః సంప్రకల్పయేత్| అక్షమాత్రాం తతశ్చైకాం భక్షయేన్నా దినే దినే||22|| కాసం శ్వాసం జ్వరం హిక్కాం ఛర్దిం మూర్చ్ఛాం మదం భ్రమం| రక్తనిష్ఠీవనం తృష్ణాం పార్శ్వశూలమరోచకం||23|| శోషప్లీహాఢ్యవాతాంశ్చ స్వరభేదం క్షతం క్షయం| గుటికా తర్పణీ వృష్యా రక్తపిత్తం చ నాశయేత్||24|| ఇత్యేలాదిగుటికా|
View original
एलापत्रत्वचोऽर्धाक्षाः पिप्पल्यर्धपलं तथा| सितामधुकखर्जूरमृद्वीकाश्च पलोन्मिताः||२१|| सञ्चूर्ण्य मधुना युक्ता गुटिकाः सम्प्रकल्पयेत्| अक्षमात्रां ततश्चैकां भक्षयेन्ना दिने दिने||२२|| कासं श्वासं ज्वरं हिक्कां छर्दिं मूर्च्छां मदं भ्रमम्| रक्तनिष्ठीवनं तृष्णां पार्श्वशूलमरोचकम्||२३|| शोषप्लीहाढ्यवातांश्च स्वरभेदं क्षतं क्षयम्| गुटिका तर्पणी वृष्या रक्तपित्तं च नाशयेत्||२४|| इत्येलादिगुटिका|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (25-26) · Śloka 26
రక్తేఽతివృత్తే దక్షాండం యూషైస్తోయేన వా పిబేత్| చటకాండరసం వాఽపి రక్తం వా ఛాగజాంగలం||25|| చూర్ణం పౌనర్నవం రక్తశాలితండులశర్కరం| రక్తష్ఠీవీ పిబేత్ సిద్ధం ద్రాక్షారసపయోఘృతైః||26||
View original
रक्तेऽतिवृत्ते दक्षाण्डं यूषैस्तोयेन वा पिबेत्| चटकाण्डरसं वाऽपि रक्तं वा छागजाङ्गलम्||२५|| चूर्णं पौनर्नवं रक्तशालितण्डुलशर्करम्| रक्तष्ठीवी पिबेत् सिद्धं द्राक्षारसपयोघृतैः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (27-34) · Śloka 34
మధూకమధుకక్షీరసిద్ధం వా తండులీయకం| మూఢవాతస్త్వజామేదః సురాభృష్టం ససైంధవం||27|| క్షామః క్షీణః క్షతోరస్కస్త్వనిద్రః సబలేఽనిలే| శృతక్షీరసరేణాద్యాత్ సక్షౌద్రఘృతశర్కరం||28|| శర్కరాం యవగోధూమౌ జీవకర్షభకౌ మధు| శృతక్షీరానుపానం వా లిహ్యాత్ క్షీణః క్షతీ కృశః||29|| క్రవ్యాదమాంసనిర్యూహం ఘృతభృష్టం పిబేచ్చ సః| పిప్పలీక్షౌద్రసంయుక్తం మాంసశోణితవర్ధనం||30|| న్యగ్రోధోదుంబరాశ్వత్థప్లక్షశాలప్రియంగుభిః| తాలమస్తకజంబూత్వక్ప్రియాలైశ్చ సపద్మకైః||31|| సాశ్వకర్ణైః శృతాత్ క్షీరాదద్యాజ్జాతేన సర్పిషా| శాల్యోదనం క్షతోరస్కః క్షీణశుక్రశ్చ మానవః||32|| యష్ట్యాహ్వనాగబలయోః క్వాథే క్షీరసమం ఘృతం| పయస్యాపిప్పలీవాంశీకల్కసిద్ధం క్షతే శుభం||33|| కోలలాక్షారసే తద్వత్ క్షీరాష్టగుణసాధితం| కల్కైః కట్వంగదార్వీత్వగ్వత్సకత్వక్ఫలైర్ఘృతం||34||
View original
मधूकमधुकक्षीरसिद्धं वा तण्डुलीयकम्| मूढवातस्त्वजामेदः सुराभृष्टं ससैन्धवम्||२७|| क्षामः क्षीणः क्षतोरस्कस्त्वनिद्रः सबलेऽनिले| शृतक्षीरसरेणाद्यात् सक्षौद्रघृतशर्करम्||२८|| शर्करां यवगोधूमौ जीवकर्षभकौ मधु| शृतक्षीरानुपानं वा लिह्यात् क्षीणः क्षती कृशः||२९|| क्रव्यादमांसनिर्यूहं घृतभृष्टं पिबेच्च सः| पिप्पलीक्षौद्रसंयुक्तं मांसशोणितवर्धनम्||३०|| न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थप्लक्षशालप्रियङ्गुभिः| तालमस्तकजम्बूत्वक्प्रियालैश्च सपद्मकैः||३१|| साश्वकर्णैः शृतात् क्षीरादद्याज्जातेन सर्पिषा| शाल्योदनं क्षतोरस्कः क्षीणशुक्रश्च मानवः||३२|| यष्ट्याह्वनागबलयोः क्वाथे क्षीरसमं घृतम्| पयस्यापिप्पलीवांशीकल्कसिद्धं क्षते शुभम्||३३|| कोललाक्षारसे तद्वत् क्षीराष्टगुणसाधितम्| कल्कैः कट्वङ्गदार्वीत्वग्वत्सकत्वक्फलैर्घृतम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (35-43) · Śloka 43
జీవకర్షభకౌ వీరాం జీవంతీం నాగరం శటీం| చతస్రః పర్ణినీర్మేదే కాకోల్యౌ ద్వే నిదిగ్ధికే||35|| పునర్నవే ద్వే మధుకమాత్మగుప్తాం శతావరీం| ఋద్ధిం పరూషకం భార్గీం మృద్వీకాం బృహతీం తథా||36|| శృంగాటకం తామలకీం పయస్యాం పిప్పలీం బలాం| బదరాక్షోటఖర్జూరవాతామాభిషుకాణ్యపి||37|| ఫలాని చైవమాదీని కల్కాన్ కుర్వీత కార్షికాన్| ధాత్రీరసవిదారీక్షుచ్ఛాగమాంసరసం పయః||38|| కుర్యాత్ ప్రస్థోన్మితం తేన ఘృతప్రస్థం విపాచయేత్| ప్రస్థార్ధం మధునః శీతే శర్కరార్ధతులాం తథా||39|| ద్వికార్షికాణి పత్రైలాహేమత్వఙ్మరిచాని చ| వినీయ చూర్ణితం తస్మాల్లిహ్యాన్మాత్రాం సదా నరః||40|| అమృతప్రాశమిత్యేతన్నరాణామమృతం ఘృతం| సుధామృతరసం ప్రాశ్యం క్షీరమాంసరసాశినా||41|| నష్టశుక్రక్షతక్షీణదుర్బలవ్యాధికర్శితాన్| స్త్రీప్రసక్తాన్ కృశాన్ వర్ణస్వరహీనాంశ్చ బృంహయేత్||42|| కాసహిక్కాజ్వరశ్వాసదాహతృష్ణాస్రపిత్తనుత్| పుత్రదం వమిమూర్చ్ఛాహృద్యోనిమూత్రామయాపహం||43|| ఇత్యమృతప్రాశఘృతం|
View original
जीवकर्षभकौ वीरां जीवन्तीं नागरं शटीम्| चतस्रः पर्णिनीर्मेदे काकोल्यौ द्वे निदिग्धिके||३५|| पुनर्नवे द्वे मधुकमात्मगुप्तां शतावरीम्| ऋद्धिं परूषकं भार्गीं मृद्वीकां बृहतीं तथा||३६|| शृङ्गाटकं तामलकीं पयस्यां पिप्पलीं बलाम्| बदराक्षोटखर्जूरवातामाभिषुकाण्यपि||३७|| फलानि चैवमादीनि कल्कान् कुर्वीत कार्षिकान्| धात्रीरसविदारीक्षुच्छागमांसरसं पयः||३८|| कुर्यात् प्रस्थोन्मितं तेन घृतप्रस्थं विपाचयेत्| प्रस्थार्धं मधुनः शीते शर्करार्धतुलां तथा||३९|| द्विकार्षिकाणि पत्रैलाहेमत्वङ्मरिचानि च| विनीय चूर्णितं तस्माल्लिह्यान्मात्रां सदा नरः||४०|| अमृतप्राशमित्येतन्नराणाममृतं घृतम्| सुधामृतरसं प्राश्यं क्षीरमांसरसाशिना||४१|| नष्टशुक्रक्षतक्षीणदुर्बलव्याधिकर्शितान्| स्त्रीप्रसक्तान् कृशान् वर्णस्वरहीनांश्च बृंहयेत्||४२|| कासहिक्काज्वरश्वासदाहतृष्णास्रपित्तनुत्| पुत्रदं वमिमूर्च्छाहृद्योनिमूत्रामयापहम्||४३|| इत्यमृतप्राशघृतम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (44-47) · Śloka 47
శ్వదంష్ట్రోశీరమంజిష్ఠాబలాకాశ్మర్యకత్తృణం| దర్భమూలం పృథక్పర్ణీం పలాశర్షభకౌ స్థిరాం||44|| పలికం సాధయేత్తేషాం రసే క్షీరచతుర్గుణే| కల్కః స్వగుప్తాజీవంతీమేదర్షభకజీవకైః||45|| శతావర్యృద్ధిమృద్వీకాశర్కరాశ్రావణీబిసైః| ప్రస్థః సిద్ధో ఘృతాద్వాతపిత్తహృద్ద్ర(ద్భ)వశూలనుత్||46|| మూత్రకృచ్ఛ్రప్రమేహార్శఃకాసశోషక్షయాపహః| ధనుఃస్త్రీమద్యభారాధ్వఖిన్నానాం బలమాంసదః||47|| ఇతి శ్వదంష్ట్రాదిఘృతం|
View original
श्वदंष्ट्रोशीरमञ्जिष्ठाबलाकाश्मर्यकत्तृणम्| दर्भमूलं पृथक्पर्णीं पलाशर्षभकौ स्थिराम्||४४|| पलिकं साधयेत्तेषां रसे क्षीरचतुर्गुणे| कल्कः स्वगुप्ताजीवन्तीमेदर्षभकजीवकैः||४५|| शतावर्यृद्धिमृद्वीकाशर्कराश्रावणीबिसैः| प्रस्थः सिद्धो घृताद्वातपित्तहृद्द्र(द्भ)वशूलनुत्||४६|| मूत्रकृच्छ्रप्रमेहार्शःकासशोषक्षयापहः| धनुःस्त्रीमद्यभाराध्वखिन्नानां बलमांसदः||४७|| इति श्वदंष्ट्रादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (48-49) · Śloka 49
మధుకాష్టపలద్రాక్షాప్రస్థక్వాథే ఘృతం పచేత్| పిప్పల్యష్టపలే కల్కే ప్రస్థం సిద్ధే చ శీతలే||48|| పృథగష్టపలం క్షౌద్రశర్కరాభ్యాం విమిశ్రయేత్| సమసక్తు క్షతక్షీణే రక్తగుల్మే చ తద్ధితం||49||
View original
मधुकाष्टपलद्राक्षाप्रस्थक्वाथे घृतं पचेत्| पिप्पल्यष्टपले कल्के प्रस्थं सिद्धे च शीतले||४८|| पृथगष्टपलं क्षौद्रशर्कराभ्यां विमिश्रयेत्| समसक्तु क्षतक्षीणे रक्तगुल्मे च तद्धितम्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (50-55) · Śloka 55
ధాత్రీఫలవిదారీక్షుజీవనీయరసైర్ఘృతం| అజాగోపయసోశ్చైవ సప్త ప్రస్థాన్ పచేద్భిషక్||50|| సిద్ధశీతే సితాక్షౌద్రద్విప్రస్థం వినయేచ్చ తత్| యక్ష్మాపస్మారపిత్తాసృక్కాసమేహక్షయాపహం||51|| వయఃస్థాపనమాయుష్యం మాంసశుక్రబలప్రదం| ఘృతం తు పిత్తేఽభ్యధికే లిహ్యాద్వాతేఽధికే పిబేత్||52|| లీఢం నిర్వాపయేత్ పిత్తమల్పత్వాద్ధంతి నానలం| ఆక్రామత్యనిలం పీతమూష్మాణం నిరుణద్ధి చ||53|| క్షామక్షీణకృశాంగానామేతాన్యేవ ఘృతాని తు| త్వక్క్షీరీశర్కరాలాజచూర్ణైః స్త్యానాని యోజయేత్||54|| సర్పిర్గుడాన్ సమధ్వంశాంజగ్ధ్వా చాను పయః పిబేత్| రేతో వీర్యం బలం పుష్టిం తైరాశుతరమాప్నుయాత్||55|| ఇతి సర్పిర్గుడాః|
View original
धात्रीफलविदारीक्षुजीवनीयरसैर्घृतम्| अजागोपयसोश्चैव सप्त प्रस्थान् पचेद्भिषक्||५०|| सिद्धशीते सिताक्षौद्रद्विप्रस्थं विनयेच्च तत्| यक्ष्मापस्मारपित्तासृक्कासमेहक्षयापहम्||५१|| वयःस्थापनमायुष्यं मांसशुक्रबलप्रदम्| घृतं तु पित्तेऽभ्यधिके लिह्याद्वातेऽधिके पिबेत्||५२|| लीढं निर्वापयेत् पित्तमल्पत्वाद्धन्ति नानलम्| आक्रामत्यनिलं पीतमूष्माणं निरुणद्धि च||५३|| क्षामक्षीणकृशाङ्गानामेतान्येव घृतानि तु| त्वक्क्षीरीशर्करालाजचूर्णैः स्त्यानानि योजयेत्||५४|| सर्पिर्गुडान् समध्वंशाञ्जग्ध्वा चानु पयः पिबेत्| रेतो वीर्यं बलं पुष्टिं तैराशुतरमाप्नुयात्||५५|| इति सर्पिर्गुडाः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (56-61) · Śloka 61
బలా విదారీ హ్రస్వా చ పంచమూలీ పునర్నవా| పంచానాం క్షీరివృక్షాణాం శుంగా ముష్ట్యంశకా అపి||56|| ఏషాం కషాయే ద్విక్షీరే విదార్యాజరసాంశికే| జీవనీయైః పచేత్ కల్కైరక్షమాత్రైర్ఘృతాఢకం||57|| సితాపలాని పూతే చ శీతే ద్వాత్రింశతం క్షిపేత్| గోధూమపిప్పలీవాంశీచూర్ణం శృంగాటకస్య చ||58|| సమాక్షికం కౌడవికం తత్ సర్వం ఖజమూర్చ్ఛితం| స్త్యానం సర్పిర్గుడాన్ కృత్వా భూర్జపత్రేణ వేష్టయేత్||59|| తాంజగ్ధ్వా పలికాన్ క్షీరం మద్యం వాఽనుపిబేత్ కఫే| శోషే కాసే క్షతే క్షీణే శ్రమస్త్రీభారకర్శితే||60|| రక్తనిష్ఠీవనే తాపే పీనసే చోరసి స్థితే| శస్తాః పార్శ్వశిరఃశూలే భేదే చ స్వరవర్ణయోః||61|| ఇతి ద్వితీయసర్పిర్గుడాః|
View original
बला विदारी ह्रस्वा च पञ्चमूली पुनर्नवा| पञ्चानां क्षीरिवृक्षाणां शुङ्गा मुष्ट्यंशका अपि||५६|| एषां कषाये द्विक्षीरे विदार्याजरसांशिके| जीवनीयैः पचेत् कल्कैरक्षमात्रैर्घृताढकम्||५७|| सितापलानि पूते च शीते द्वात्रिंशतं क्षिपेत्| गोधूमपिप्पलीवांशीचूर्णं शृङ्गाटकस्य च||५८|| समाक्षिकं कौडविकं तत् सर्वं खजमूर्च्छितम्| स्त्यानं सर्पिर्गुडान् कृत्वा भूर्जपत्रेण वेष्टयेत्||५९|| ताञ्जग्ध्वा पलिकान् क्षीरं मद्यं वाऽनुपिबेत् कफे| शोषे कासे क्षते क्षीणे श्रमस्त्रीभारकर्शिते||६०|| रक्तनिष्ठीवने तापे पीनसे चोरसि स्थिते| शस्ताः पार्श्वशिरःशूले भेदे च स्वरवर्णयोः||६१|| इति द्वितीयसर्पिर्गुडाः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (62-65) · Śloka 65
త్వక్క్షీరీశ్రావణీద్రాక్షామూర్వర్షభకజీవకైః| వీరర్ధిక్షీరకాకోలీబృహతీకపికచ్ఛుభిః||62|| ఖర్జూరఫలమేదాభిః క్షీరపిష్టైః పలోన్మితైః| ధాత్రీవిదారీక్షురసప్రస్థైః ప్రస్థం ఘృతాత్ పచేత్||63|| శర్కరార్ధతులాం శీతే క్షౌద్రార్ధప్రస్థమేవ చ| దత్త్వా సర్పిర్గుడాన్ కుర్యాత్కాసహిక్కాజ్వరాపహాన్||64|| యక్ష్మాణం తమకం శ్వాసం రక్తపిత్తం హలీమకం| శుక్రనిద్రాక్షయం తృష్ణాం హన్యుః కార్శ్యం సకామలం||65|| ఇతి తృతీయాః సర్పిర్గుడాః|
View original
त्वक्क्षीरीश्रावणीद्राक्षामूर्वर्षभकजीवकैः| वीरर्धिक्षीरकाकोलीबृहतीकपिकच्छुभिः||६२|| खर्जूरफलमेदाभिः क्षीरपिष्टैः पलोन्मितैः| धात्रीविदारीक्षुरसप्रस्थैः प्रस्थं घृतात् पचेत्||६३|| शर्करार्धतुलां शीते क्षौद्रार्धप्रस्थमेव च| दत्त्वा सर्पिर्गुडान् कुर्यात्कासहिक्काज्वरापहान्||६४|| यक्ष्माणं तमकं श्वासं रक्तपित्तं हलीमकम्| शुक्रनिद्राक्षयं तृष्णां हन्युः कार्श्यं सकामलम्||६५|| इति तृतीयाः सर्पिर्गुडाः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (66-69) · Śloka 69
నవమామలకం ద్రాక్షామాత్మగుప్తాం పునర్నవాం| శతావరీం విదారీం చ సమంగాం పిప్పలీం తథా||66|| పృథగ్దశపలాన్ భాగాన్ పలాన్యష్టౌ చ నాగరాత్| యష్ట్యాహ్వసౌవర్చలయోర్ద్విపలం మరిచస్య చ||67|| క్షీరతైలఘృతానాం చ త్ర్యాఢకే శర్కరాశతే| క్వథితే తాని చూర్ణాని దత్త్వా బిల్వసమాన్ గుడాన్||68|| కుర్యాత్తాన్ భక్షయేత్ క్షీణః క్షతః శుష్కశ్చ మానవః| తేన సద్యో రసాదీనాం వృద్ధ్యా పుష్టిం స విందతి||69|| ఇతి చతుర్థసర్పిర్గుడాః|
View original
नवमामलकं द्राक्षामात्मगुप्तां पुनर्नवाम्| शतावरीं विदारीं च समङ्गां पिप्पलीं तथा||६६|| पृथग्दशपलान् भागान् पलान्यष्टौ च नागरात्| यष्ट्याह्वसौवर्चलयोर्द्विपलं मरिचस्य च||६७|| क्षीरतैलघृतानां च त्र्याढके शर्कराशते| क्वथिते तानि चूर्णानि दत्त्वा बिल्वसमान् गुडान्||६८|| कुर्यात्तान् भक्षयेत् क्षीणः क्षतः शुष्कश्च मानवः| तेन सद्यो रसादीनां वृद्ध्या पुष्टिं स विन्दति||६९|| इति चतुर्थसर्पिर्गुडाः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (70-77) · Śloka 77
గోక్షీరార్ధాఢకం సర్పిః ప్రస్థమిక్షురసాఢకం| విదార్యాః స్వరసాత్ప్రస్థం రసాత్ప్రస్థం చ తైత్తిరాత్||70|| దద్యాత్ సిధ్యతి తస్మింస్తు పిష్టానిక్షురసైరిమాన్| మధూకపుష్పకుడవం ప్రియాలకుడవం తథా||71|| కుడవార్ధం తుగాక్షీర్యాః ఖర్జూరాణాం చ వింశతిం| పృథగ్బిభీతకానాం చ పిప్పల్యాశ్చ చతుర్థికాం||72|| త్రింశత్పలాని ఖండాచ్చ మధుకాత్ కర్షమేవ చ| తథాఽర్ధపలికాన్యత్ర జీవనీయాని దాపయేత్||73|| సిద్ధేఽస్మిన్ కుడవం క్షౌద్రం శీతే క్షిప్త్వాఽథ మోదకాన్| కారయేన్మరిచాజాజీపలచూర్ణావచూర్ణితాన్||74|| వాతాసృక్పిత్తరోగేషు క్షతకాసక్షయేషు చ| శుష్యతాం క్షీణశుక్రాణాం రక్తే చోరసి సంస్థితే||75|| కృశదుర్బలవృద్ధానాం పుష్టివర్ణబలార్థినాం| యోనిదోషకృతస్రావహతానాం చాపి యోషితాం||76|| గర్భార్థినీనాం గర్భశ్చ స్రవేద్యాసాం మ్రియేత వా| ధన్యా బల్యా హితాస్తాభ్యః శుక్రశోణితవర్ధనాః||77|| ఇతి పంచమసర్పిర్మోదకాః|
View original
गोक्षीरार्धाढकं सर्पिः प्रस्थमिक्षुरसाढकम्| विदार्याः स्वरसात्प्रस्थं रसात्प्रस्थं च तैत्तिरात्||७०|| दद्यात् सिध्यति तस्मिंस्तु पिष्टानिक्षुरसैरिमान्| मधूकपुष्पकुडवं प्रियालकुडवं तथा||७१|| कुडवार्धं तुगाक्षीर्याः खर्जूराणां च विंशतिम्| पृथग्बिभीतकानां च पिप्पल्याश्च चतुर्थिकाम्||७२|| त्रिंशत्पलानि खण्डाच्च मधुकात् कर्षमेव च| तथाऽर्धपलिकान्यत्र जीवनीयानि दापयेत्||७३|| सिद्धेऽस्मिन् कुडवं क्षौद्रं शीते क्षिप्त्वाऽथ मोदकान्| कारयेन्मरिचाजाजीपलचूर्णावचूर्णितान्||७४|| वातासृक्पित्तरोगेषु क्षतकासक्षयेषु च| शुष्यतां क्षीणशुक्राणां रक्ते चोरसि संस्थिते||७५|| कृशदुर्बलवृद्धानां पुष्टिवर्णबलार्थिनाम्| योनिदोषकृतस्रावहतानां चापि योषिताम्||७६|| गर्भार्थिनीनां गर्भश्च स्रवेद्यासां म्रियेत वा| धन्या बल्या हितास्ताभ्यः शुक्रशोणितवर्धनाः||७७|| इति पञ्चमसर्पिर्मोदकाः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (78-84) · Śloka 84
బస్తిదేశే వికుర్వాణే స్త్రీప్రసక్తస్య మారుతే| వాతఘ్నాన్ బృంహణాన్ వృష్యాన్ యోగాంస్తస్య ప్రయోజయేత్||78|| శర్కరాపిప్పలీచూర్ణైః సర్పిషా మాక్షికేణ చ| సంయుక్తం వా శృతం క్షీరం పిబేత్ కాసజ్వరాపహం||79|| ఫలామ్లం సర్పిషా భృష్టం విదారీక్షురసే శృతం| స్త్రీషు క్షీణః పిబేద్యూషం జీవనం బృంహణం పరం||80|| సక్తూనాం వస్త్రపూతానాం మంథం క్షౌద్రఘృతాన్వితం| యవాన్నసాత్మ్యో దీప్తాగ్నిః క్షతక్షీణః పిబేన్నరః||81|| జీవనీయోపసిద్ధం వా జాంగలం ఘృతభర్జితం| రసం ప్రయోజయేత్ క్షీణే వ్యంజనార్థం సశర్కరం||82|| గోమహిష్యశ్వనాగాజైః క్షీరైర్మాంసరసైస్తథా| యవాన్నం భోజయేద్యూషైః ఫలామ్లైర్ఘృతసంస్కృతైః||83|| దీప్తేఽగ్నౌ విధిరేషః స్యాన్మందే దీపనపాచనః| యక్ష్మిణాం విహితో గ్రాహీ భిన్నే శకృతి చేష్యతే||84||
View original
बस्तिदेशे विकुर्वाणे स्त्रीप्रसक्तस्य मारुते| वातघ्नान् बृंहणान् वृष्यान् योगांस्तस्य प्रयोजयेत्||७८|| शर्करापिप्पलीचूर्णैः सर्पिषा माक्षिकेण च| संयुक्तं वा शृतं क्षीरं पिबेत् कासज्वरापहम्||७९|| फलाम्लं सर्पिषा भृष्टं विदारीक्षुरसे शृतम्| स्त्रीषु क्षीणः पिबेद्यूषं जीवनं बृंहणं परम्||८०|| सक्तूनां वस्त्रपूतानां मन्थं क्षौद्रघृतान्वितम्| यवान्नसात्म्यो दीप्ताग्निः क्षतक्षीणः पिबेन्नरः||८१|| जीवनीयोपसिद्धं वा जाङ्गलं घृतभर्जितम्| रसं प्रयोजयेत् क्षीणे व्यञ्जनार्थं सशर्करम्||८२|| गोमहिष्यश्वनागाजैः क्षीरैर्मांसरसैस्तथा| यवान्नं भोजयेद्यूषैः फलाम्लैर्घृतसंस्कृतैः||८३|| दीप्तेऽग्नौ विधिरेषः स्यान्मन्दे दीपनपाचनः| यक्ष्मिणां विहितो ग्राही भिन्ने शकृति चेष्यते||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (85-87) · Śloka 87
పలికం సైంధవం శుంఠీ ద్వే చ సౌవర్చలాత్ పలే| కుడవాంశాని వృక్షామ్లం దాడిమం పత్రమర్జకాత్||85|| ఏకైకం మరిచాజాజ్యోర్ధాన్యకాద్ద్వే చతుర్థికే| శర్కరాయాః పలాన్యత్ర దశ ద్వే చ ప్రదాపయేత్||86|| కృత్వా చూర్ణమతో మాత్రామన్నపానే ప్రయోజయేత్| రోచనం దీపనం బల్యం పార్శ్వార్తిశ్వాసకాసనుత్||87|| ఇతి సైంధవాదిచూర్ణం|
View original
पलिकं सैन्धवं शुण्ठी द्वे च सौवर्चलात् पले| कुडवांशानि वृक्षाम्लं दाडिमं पत्रमर्जकात्||८५|| एकैकं मरिचाजाज्योर्धान्यकाद्द्वे चतुर्थिके| शर्करायाः पलान्यत्र दश द्वे च प्रदापयेत्||८६|| कृत्वा चूर्णमतो मात्रामन्नपाने प्रयोजयेत्| रोचनं दीपनं बल्यं पार्श्वार्तिश्वासकासनुत्||८७|| इति सैन्धवादिचूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (88-90) · Śloka 90
ఏకా షోడశికా ధాన్యాద్ద్వే ద్వేఽజాజ్యజమోదయోః| తాభ్యాం దాడిమవృక్షామ్లం ద్విర్ద్విః సౌవర్చలాత్పలం||88|| శుంఠ్యాః కర్షం దధిత్థస్య మధ్యాత్ పంచ పలాని చ| తచ్చూర్ణం షోడశపలే శర్కరాయా విమిశ్రయేత్||89|| షాడవోఽయం ప్రదేయః స్యాదన్నపానేషు పూర్వవత్| మందానలే శకృద్భేదే యక్ష్మిణామగ్నివర్ధనః||90|| ఇతి షాడవః|
View original
एका षोडशिका धान्याद्द्वे द्वेऽजाज्यजमोदयोः| ताभ्यां दाडिमवृक्षाम्लं द्विर्द्विः सौवर्चलात्पलम्||८८|| शुण्ठ्याः कर्षं दधित्थस्य मध्यात् पञ्च पलानि च| तच्चूर्णं षोडशपले शर्कराया विमिश्रयेत्||८९|| षाडवोऽयं प्रदेयः स्यादन्नपानेषु पूर्ववत्| मन्दानले शकृद्भेदे यक्ष्मिणामग्निवर्धनः||९०|| इति षाडवः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (91-92) · Śloka 92
పిబేన్నాగబలామూలమర్ధకర్షవివర్ధితం | పలం క్షీరయుతం మాసం క్షీరవృత్తిరనన్నభుక్||91|| ఏష ప్రయోగః పుష్ట్యాయుర్బలారోగ్యకరః పరః| మండూకపర్ణ్యాః కల్పోఽయం శుంఠీమధుకయోస్తథా||92||
View original
पिबेन्नागबलामूलमर्धकर्षविवर्धितम् | पलं क्षीरयुतं मासं क्षीरवृत्तिरनन्नभुक्||९१|| एष प्रयोगः पुष्ट्यायुर्बलारोग्यकरः परः| मण्डूकपर्ण्याः कल्पोऽयं शुण्ठीमधुकयोस्तथा||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (93-94) · Śloka 94
యద్యత్ సంతర్పణం శీతమవిదాహి హితం లఘు| అన్నపానం నిషేవ్యం తత్క్షతక్షీణైః సుఖార్థిభిః||93|| యచ్చోక్తం యక్ష్మిణాం పథ్యం కాసినాం రక్తపిత్తినాం| తచ్చ కుర్యాదవేక్ష్యాగ్నిం వ్యాధిం సాత్మ్యం బలం తథా||94||
View original
यद्यत् सन्तर्पणं शीतमविदाहि हितं लघु| अन्नपानं निषेव्यं तत्क्षतक्षीणैः सुखार्थिभिः||९३|| यच्चोक्तं यक्ष्मिणां पथ्यं कासिनां रक्तपित्तिनाम्| तच्च कुर्यादवेक्ष्याग्निं व्याधिं सात्म्यं बलं तथा||९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (95) · Śloka 95
ఉపేక్షితే భవేత్తస్మిన్ననుబంధో హి యక్ష్మణః| ప్రాగేవాగమనాత్తస్య తస్మాత్తం త్వరయా జయేత్||95||
View original
उपेक्षिते भवेत्तस्मिन्ननुबन्धो हि यक्ष्मणः| प्रागेवागमनात्तस्य तस्मात्तं त्वरया जयेत्||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (96-97) · Śloka 97
తత్ర శ్లోకౌ- క్షతక్షయసముత్థానం సామాన్యపృథగాకృతిం| అసాధ్యయాప్యసాధ్యత్వం సాధ్యానాం సిద్ధిమేవ చ||96|| ఉక్తవాంజ్యేష్ఠశిష్యాయ క్షతక్షీణచికిత్సితే| తత్త్వార్థవిద్వీతరజస్తమోదోషః పునర్వసుః||97||
View original
तत्र श्लोकौ- क्षतक्षयसमुत्थानं सामान्यपृथगाकृतिम्| असाध्ययाप्यसाध्यत्वं साध्यानां सिद्धिमेव च||९६|| उक्तवाञ्ज्येष्ठशिष्याय क्षतक्षीणचिकित्सिते| तत्त्वार्थविद्वीतरजस्तमोदोषः पुनर्वसुः||९७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రేఽప్రాప్తే దృఢబలపూరితే చికిత్సితస్థానే క్షతక్షీణచికిత్సితం నామైకాదశోఽధ్యాయః||11||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रेऽप्राप्ते दृढबलपूरिते चिकित्सितस्थाने क्षतक्षीणचिकित्सितं नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon