Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః ప్రమేహచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
View original
अथातः प्रमेहचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
12. pramēhacikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
నిర్మోహమానానుశయో నిరాశః పునర్వసుర్జ్ఞానతపోవిశాలః| కాలేఽగ్నివేశాయ సహేతులింగానువాచ మేహాఞ్శమనం చ తేషాం||3||
View original
निर्मोहमानानुशयो निराशः पुनर्वसुर्ज्ञानतपोविशालः| कालेऽग्निवेशाय सहेतुलिङ्गानुवाच मेहाञ्शमनं च तेषाम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ఆస్యాసుఖం స్వప్నసుఖం దధీని గ్రామ్యౌదకానూపరసాః పయాంసి| నవాన్నపానం గుడవైకృతం చ ప్రమేహహేతుః కఫకృచ్చ సర్వం||4||
View original
आस्यासुखं स्वप्नसुखं दधीनि ग्राम्यौदकानूपरसाः पयांसि| नवान्नपानं गुडवैकृतं च प्रमेहहेतुः कफकृच्च सर्वम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
మేదశ్చ మాంసం చ శరీరజం చ క్లేదం కఫో బస్తిగతం ప్రదూష్య| కరోతి మేహాన్ సముదీర్ణముష్ణైస్తానేవ పిత్తం పరిదూష్య చాపి||5|| క్షీణేషు దోషేష్వవకృష్య బస్తౌ ధాతూన్ ప్రమేహాననిలః కరోతి| దోషో హి బస్తిం సముపేత్య మూత్రం సందూష్య మేహాంజనయేద్యథాస్వం||6||
View original
मेदश्च मांसं च शरीरजं च क्लेदं कफो बस्तिगतं प्रदूष्य| करोति मेहान् समुदीर्णमुष्णैस्तानेव पित्तं परिदूष्य चापि||५|| क्षीणेषु दोषेष्ववकृष्य बस्तौ धातून् प्रमेहाननिलः करोति| दोषो हि बस्तिं समुपेत्य मूत्रं सन्दूष्य मेहाञ्जनयेद्यथास्वम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
సాధ్యాః కఫోత్థా దశ, పిత్తజాః షట్ యాప్యా, న సాధ్యః పవనాచ్చతుష్కః| సమక్రియత్వాద్విషమక్రియత్వాన్మహాత్యయత్వాచ్చ యథాక్రమం తే||7||
View original
साध्याः कफोत्था दश, पित्तजाः षट् याप्या, न साध्यः पवनाच्चतुष्कः| समक्रियत्वाद्विषमक्रियत्वान्महात्ययत्वाच्च यथाक्रमं ते||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
కఫః సపిత్తః పవనశ్చ దోషా మేదోఽస్రశుక్రాంబువసాలసీకాః| మజ్జా రసౌజః పిశితం చ దూష్యాః ప్రమేహిణాం, వింశతిరేవ మేహాః||8||
View original
कफः सपित्तः पवनश्च दोषा मेदोऽस्रशुक्राम्बुवसालसीकाः| मज्जा रसौजः पिशितं च दूष्याः प्रमेहिणां, विंशतिरेव मेहाः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9-11) · Śloka 11
జలోపమం చేక్షురసోపమం వా ఘనం ఘనం చోపరి విప్రసన్నం| శుక్లం సశుక్రం శిశిరం శనైర్వా లాలేవ వా వాలుకయా యుతం వా||9|| విద్యాత్ ప్రమేహాన్ కఫజాన్ దశైతాన్ క్షారోపమం కాలమథాపి నీలం| హారిద్రమాంజిష్ఠమథాపి రక్తమేతాన్ ప్రమేహాన్ షడుశంతి పిత్తాత్||10|| మజ్జౌజసా వా వసయాఽన్వితం వా లసీకయా వా సతతం విబద్ధం| చతుర్విధం మూత్రయతీహ వాతాచ్ఛేషేషు ధాతుష్వపకర్షితేషు||11||
View original
जलोपमं चेक्षुरसोपमं वा घनं घनं चोपरि विप्रसन्नम्| शुक्लं सशुक्रं शिशिरं शनैर्वा लालेव वा वालुकया युतं वा||९|| विद्यात् प्रमेहान् कफजान् दशैतान् क्षारोपमं कालमथापि नीलम्| हारिद्रमाञ्जिष्ठमथापि रक्तमेतान् प्रमेहान् षडुशन्ति पित्तात्||१०|| मज्जौजसा वा वसयाऽन्वितं वा लसीकया वा सततं विबद्धम्| चतुर्विधं मूत्रयतीह वाताच्छेषेषु धातुष्वपकर्षितेषु||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
వర్ణం రసం స్పర్శమథాపి గంధం యథాస్వదోషం భజతే ప్రమేహః| శ్యావారుణో వాతకృతః సశూలో మజ్జాదిసాద్గుణ్యముపైత్యసాధ్యః||12||
View original
वर्णं रसं स्पर्शमथापि गन्धं यथास्वदोषं भजते प्रमेहः| श्यावारुणो वातकृतः सशूलो मज्जादिसाद्गुण्यमुपैत्यसाध्यः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (13-14) · Śloka 14
స్వేదోఽంగగంధః శిథిలాంగతా చ శయ్యాసనస్వప్నసుఖే రతిశ్చ| హృన్నేత్రజిహ్వాశ్రవణోపదేహో ఘనాంగతా కేశనఖాతివృద్ధిః||13|| శీతప్రియత్వం గలతాలుశోషో మాధుర్యమాస్యే కరపాదదాహః| భవిష్యతో మేహగదస్య రూపం మూత్రేఽభిధావంతి పిపీలికాశ్చ||14||
View original
स्वेदोऽङ्गगन्धः शिथिलाङ्गता च शय्यासनस्वप्नसुखे रतिश्च| हृन्नेत्रजिह्वाश्रवणोपदेहो घनाङ्गता केशनखातिवृद्धिः||१३|| शीतप्रियत्वं गलतालुशोषो माधुर्यमास्ये करपाददाहः| भविष्यतो मेहगदस्य रूपं मूत्रेऽभिधावन्ति पिपीलिकाश्च||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (15-17) · Śloka 17
స్థూలః ప్రమేహీ బలవానిహైకః కృశస్తథైకః పరిదుర్బలశ్చ| సంబృంహణం తత్ర కృశస్య కార్యం సంశోధనం దోషబలాధికస్య||15|| స్నిగ్ధస్య యోగా వివిధాః ప్రయోజ్యాః కల్పోపదిష్టా మలశోధనాయ | ఊర్ధ్వం తథాఽధశ్చ మలేఽపనీతే మేహేషు సంతర్పణమేవ కార్యం||16|| గుల్మః క్షయో మేహనబస్తిశూలం మూత్రగ్రహశ్చాప్యపతర్పణేన| ప్రమేహిణః స్యుః, పరితర్పణాని కార్యాణి తస్య ప్రసమీక్ష్య వహ్నిం||17||
View original
स्थूलः प्रमेही बलवानिहैकः कृशस्तथैकः परिदुर्बलश्च| सम्बृंहणं तत्र कृशस्य कार्यं संशोधनं दोषबलाधिकस्य||१५|| स्निग्धस्य योगा विविधाः प्रयोज्याः कल्पोपदिष्टा मलशोधनाय | ऊर्ध्वं तथाऽधश्च मलेऽपनीते मेहेषु सन्तर्पणमेव कार्यम्||१६|| गुल्मः क्षयो मेहनबस्तिशूलं मूत्रग्रहश्चाप्यपतर्पणेन| प्रमेहिणः स्युः, परितर्पणानि कार्याणि तस्य प्रसमीक्ष्य वह्निम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (18-24) · Śloka 24
సంశోధనం నార్హతి యః ప్రమేహీ తస్య క్రియా సంశమనీ ప్రయోజ్యా| మంథాః కషాయా యవచూర్ణలేహాః ప్రమేహశాంత్యై లఘవశ్చ భక్ష్యాః||18|| యే విష్కిరా యే ప్రతుదా విహంగాస్తేషాం రసైర్జాంగలజైర్మనోజ్ఞైః| యవౌదనం రూక్షమథాపి వాట్యమద్యాత్ ససక్తూనపి చాప్యపూపాన్||19|| ముద్గాదియూషైరథ తిక్తశాకైః పురాణశాల్యోదనమాదదీత| దంతీంగుదీతైలయుతం ప్రమేహీ తథాఽతసీసర్షపతైలయుక్తం||20|| సషష్టికం స్యాత్తృణధాన్యమన్నం యవప్రధానస్తు భవేత్ ప్రమేహీ| యవస్య భక్ష్యాన్ వివిధాంస్తథాఽద్యాత్ కఫప్రమేహీ మధుసంప్రయుక్తాన్||21|| నిశిస్థితానాం త్రిఫలాకషాయే స్యుస్తర్పణాః క్షౌద్రయుతా యవానాం| తాన్ సీధుయుక్తాన్ ప్రపిబేత్ ప్రమేహీ ప్రాయోగికాన్మేహవధార్థమేవ||22|| యే శ్లేష్మమేహే విహితాః కషాయాస్తైర్భావితానాం చ పృథగ్యవానాం| సక్తూనపూపాన్ సగుడాన్ సధానాన్ భక్ష్యాంస్తథాఽన్యాన్ వివిధాంశ్చ ఖాదేత్||23|| ఖరాశ్వగోహంసపృషద్భృతానాం తథా యవానాం వివిధాశ్చ భక్ష్యాః| దేయాస్తథా వేణుయవా యవానాం కల్పేన గోధూమమయాశ్చ భక్ష్యాః||24||
View original
संशोधनं नार्हति यः प्रमेही तस्य क्रिया संशमनी प्रयोज्या| मन्थाः कषाया यवचूर्णलेहाः प्रमेहशान्त्यै लघवश्च भक्ष्याः||१८|| ये विष्किरा ये प्रतुदा विहङ्गास्तेषां रसैर्जाङ्गलजैर्मनोज्ञैः| यवौदनं रूक्षमथापि वाट्यमद्यात् ससक्तूनपि चाप्यपूपान्||१९|| मुद्गादियूषैरथ तिक्तशाकैः पुराणशाल्योदनमाददीत| दन्तीङ्गुदीतैलयुतं प्रमेही तथाऽतसीसर्षपतैलयुक्तम्||२०|| सषष्टिकं स्यात्तृणधान्यमन्नं यवप्रधानस्तु भवेत् प्रमेही| यवस्य भक्ष्यान् विविधांस्तथाऽद्यात् कफप्रमेही मधुसम्प्रयुक्तान्||२१|| निशिस्थितानां त्रिफलाकषाये स्युस्तर्पणाः क्षौद्रयुता यवानाम्| तान् सीधुयुक्तान् प्रपिबेत् प्रमेही प्रायोगिकान्मेहवधार्थमेव||२२|| ये श्लेष्ममेहे विहिताः कषायास्तैर्भावितानां च पृथग्यवानाम्| सक्तूनपूपान् सगुडान् सधानान् भक्ष्यांस्तथाऽन्यान् विविधांश्च खादेत्||२३|| खराश्वगोहंसपृषद्भृतानां तथा यवानां विविधाश्च भक्ष्याः| देयास्तथा वेणुयवा यवानां कल्पेन गोधूममयाश्च भक्ष्याः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (25) · Śloka 25
సంశోధనోల్లేఖనలంఘనాని కాలే ప్రయుక్తాని కఫప్రమేహాన్| జయంతి పిత్తప్రభవాన్ విరేకః సంతర్పణః సంశమనో విధిశ్చ||25||
View original
संशोधनोल्लेखनलङ्घनानि काले प्रयुक्तानि कफप्रमेहान्| जयन्ति पित्तप्रभवान् विरेकः सन्तर्पणः संशमनो विधिश्च||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (26-34) · Śloka 34
దార్వీం సురాహ్వాం త్రిఫలాం సముస్తాం కషాయముత్క్వాథ్య పిబేత్ ప్రమేహీ| క్షౌద్రేణ యుక్తామథవా హరిద్రాం పిబేద్రసేనామలకీఫలానాం||26|| హరీతకీకట్ఫలముస్తలోధ్రం పాఠావిడంగార్జునధన్వనాశ్చ| ఉభే హరిద్రే తగరం విడంగం కదంబశాలార్జునదీప్యకాశ్చ||27|| దార్వీ విడంగం ఖదిరో ధవశ్చ సురాహ్వకుష్ఠాగురుచందనాని| దార్వ్యగ్నిమంథౌ త్రిఫలా సపాఠా పాఠా చ మూర్వా చ తథా శ్వదంష్ట్రా||28|| యవాన్యుశీరాణ్యభయాగుడూచీచవ్యాభయాచిత్రకసప్తపర్ణాః| పాదైః కషాయాః కఫమేహినాం తే దశోపదిష్టా మధుసంప్రయుక్తాః||29|| ఉశీరలోధ్రాంజనచందనానాముశీరముస్తామలకాభయానాం| పటోలనింబామలకామృతానాం ముస్తాభయాపద్మకవృక్షకాణాం||30|| లోధ్రాంబుకాలీయకధాతకీనాం నింబార్జునామ్రాతనిశోత్పలానాం| శిరీషసర్జార్జునకేశరాణాం ప్రియంగుపద్మోత్పలకింశుకానాం||31|| అశ్వత్థపాఠాసనవేతసానాం కటంకటేర్యుత్పలముస్తకానాం| పైత్తేషు మేహేషు దశ ప్రదిష్టాః పాదైః కషాయా మధుసంప్రయుక్తాః||32|| సర్వేషు మేహేషు మతౌ తు పూర్వౌ కషాయయోగౌ విహితాస్తు సర్వే| మంథస్య పానే యవభావనాయాం స్యుర్భోజనే పానవిధౌ పృథక్ చ||33|| సిద్ధాని తైలాని ఘృతాని చైవ దేయాని మేహేష్వనిలాత్మకేషు| మేదః కఫశ్చైవ కషాయయోగైః స్నేహైశ్చ వాయుః శమమేతి తేషాం||34||
View original
दार्वीं सुराह्वां त्रिफलां समुस्तां कषायमुत्क्वाथ्य पिबेत् प्रमेही| क्षौद्रेण युक्तामथवा हरिद्रां पिबेद्रसेनामलकीफलानाम्||२६|| हरीतकीकट्फलमुस्तलोध्रं पाठाविडङ्गार्जुनधन्वनाश्च| उभे हरिद्रे तगरं विडङ्गं कदम्बशालार्जुनदीप्यकाश्च||२७|| दार्वी विडङ्गं खदिरो धवश्च सुराह्वकुष्ठागुरुचन्दनानि| दार्व्यग्निमन्थौ त्रिफला सपाठा पाठा च मूर्वा च तथा श्वदंष्ट्रा||२८|| यवान्युशीराण्यभयागुडूचीचव्याभयाचित्रकसप्तपर्णाः| पादैः कषायाः कफमेहिनां ते दशोपदिष्टा मधुसम्प्रयुक्ताः||२९|| उशीरलोध्राञ्जनचन्दनानामुशीरमुस्तामलकाभयानाम्| पटोलनिम्बामलकामृतानां मुस्ताभयापद्मकवृक्षकाणाम्||३०|| लोध्राम्बुकालीयकधातकीनां निम्बार्जुनाम्रातनिशोत्पलानाम्| शिरीषसर्जार्जुनकेशराणां प्रियङ्गुपद्मोत्पलकिंशुकानाम्||३१|| अश्वत्थपाठासनवेतसानां कटङ्कटेर्युत्पलमुस्तकानाम्| पैत्तेषु मेहेषु दश प्रदिष्टाः पादैः कषाया मधुसम्प्रयुक्ताः||३२|| सर्वेषु मेहेषु मतौ तु पूर्वौ कषाययोगौ विहितास्तु सर्वे| मन्थस्य पाने यवभावनायां स्युर्भोजने पानविधौ पृथक् च||३३|| सिद्धानि तैलानि घृतानि चैव देयानि मेहेष्वनिलात्मकेषु| मेदः कफश्चैव कषाययोगैः स्नेहैश्च वायुः शममेति तेषाम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (35-36) · Śloka 36
కంపిల్లసప్తచ్ఛదశాలజాని బైభీతరౌహీతకకౌటజాని| కపిత్థపుష్పాణి చ చూర్ణితాని క్షౌద్రేణ లిహ్యాత్ కఫపిత్తమేహీ||35|| పిబేద్రసేనామలకస్య చాపి కల్కీకృతాన్యక్షసమాని కాలే| జీర్ణే చ భుంజీత పురాణమన్నం మేహీ రసైర్జాంగలజైర్మనోజ్ఞైః||36||
View original
कम्पिल्लसप्तच्छदशालजानि बैभीतरौहीतककौटजानि| कपित्थपुष्पाणि च चूर्णितानि क्षौद्रेण लिह्यात् कफपित्तमेही||३५|| पिबेद्रसेनामलकस्य चापि कल्कीकृतान्यक्षसमानि काले| जीर्णे च भुञ्जीत पुराणमन्नं मेही रसैर्जाङ्गलजैर्मनोज्ञैः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (37-40) · Śloka 40
దృష్ట్వాఽనుబంధం పవనాత్ కఫస్య పిత్తస్య వా స్నేహవిధిర్వికల్ప్యః| తైలం కఫే స్యాత్ స్వకషాయసిద్ధం పిత్తే ఘృతం పిత్తహరైః కషాయైః||37|| త్రికంటకాశ్మంతకసోమవల్కైర్భల్లాతకైః సాతివిషైః సలోధ్రైః| వచాపటోలార్జుననింబముస్తైర్హరిద్రయా పద్మకదీప్యకైశ్చ||38|| మంజిష్ఠయా చాగురుచందనైశ్చ సర్వైః సమస్తైః కఫవాతజేషు| మేహేషు తైలం విపచేద్, ఘృతం తు పైత్తేషు, మిశ్రం త్రిషు లక్షణేషు||39|| ఫలత్రికం దారునిశాం విశాలాం ముస్తాం చ నిఃక్వాథ్య నిశాం సకల్కాం| పిబేత్ కషాయం మధుసంప్రయుక్తం సర్వప్రమేహేషు సముద్ధతేషు||40||
View original
दृष्ट्वाऽनुबन्धं पवनात् कफस्य पित्तस्य वा स्नेहविधिर्विकल्प्यः| तैलं कफे स्यात् स्वकषायसिद्धं पित्ते घृतं पित्तहरैः कषायैः||३७|| त्रिकण्टकाश्मन्तकसोमवल्कैर्भल्लातकैः सातिविषैः सलोध्रैः| वचापटोलार्जुननिम्बमुस्तैर्हरिद्रया पद्मकदीप्यकैश्च||३८|| मञ्जिष्ठया चागुरुचन्दनैश्च सर्वैः समस्तैः कफवातजेषु| मेहेषु तैलं विपचेद्, घृतं तु पैत्तेषु, मिश्रं त्रिषु लक्षणेषु||३९|| फलत्रिकं दारुनिशां विशालां मुस्तां च निःक्वाथ्य निशां सकल्काम्| पिबेत् कषायं मधुसम्प्रयुक्तं सर्वप्रमेहेषु समुद्धतेषु||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (41-44) · Śloka 44
లోధ్రం శటీం పుష్కరమూలమేలాం మూర్వాం విడంగం త్రిఫలాం యమానీం| చవ్యం ప్రియంగుం క్రముకం విశాలాం కిరాతతిక్తం కటురోహిణీం చ||41|| భారంగీం నతం చిత్రకపిప్పలీనాం మూలం సకుష్ఠాతివిషం సపాఠం| కలింగకన్ కేశరమింద్రసాహ్వాం నఖం సపత్రం మరిచం ప్లవం చ||42|| ద్రోణేఽంభసః కర్షసమాని పక్త్వా పూతే చతుర్భాగజలావశేషే| రసేఽర్ధభాగం మధునః ప్రదాయ పక్షం నిధేయో ఘృతభాజనస్థః||43|| మధ్వాసవోఽయం కఫపిత్తమేహాన్ క్షిప్రం నిహన్యాద్ద్విపలప్రయోగాత్| పాండ్వామయార్శాంస్యరుచిం గ్రహణ్యా దోషం కిలాసం వివిధం చ కుష్ఠం||44|| ఇతి మధ్వాసవః|
View original
लोध्रं शटीं पुष्करमूलमेलां मूर्वां विडङ्गं त्रिफलां यमानीम्| चव्यं प्रियङ्गुं क्रमुकं विशालां किराततिक्तं कटुरोहिणीं च||४१|| भार्ङ्गीं नतं चित्रकपिप्पलीनां मूलं सकुष्ठातिविषं सपाठम्| कलिङ्गकन् केशरमिन्द्रसाह्वां नखं सपत्रं मरिचं प्लवं च||४२|| द्रोणेऽम्भसः कर्षसमानि पक्त्वा पूते चतुर्भागजलावशेषे| रसेऽर्धभागं मधुनः प्रदाय पक्षं निधेयो घृतभाजनस्थः||४३|| मध्वासवोऽयं कफपित्तमेहान् क्षिप्रं निहन्याद्द्विपलप्रयोगात्| पाण्ड्वामयार्शांस्यरुचिं ग्रहण्या दोषं किलासं विविधं च कुष्ठम्||४४|| इति मध्वासवः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (45) · Śloka 45
క్వాథః స ఏవాష్టపలం చ దంత్యా భల్లాతకానాం చ చతుష్పలం స్యాత్| సితోపలా త్వష్టపలా విశేషః క్షౌద్రం చ తావత్ పృథగాసవౌ తౌ||45||
View original
क्वाथः स एवाष्टपलं च दन्त्या भल्लातकानां च चतुष्पलं स्यात्| सितोपला त्वष्टपला विशेषः क्षौद्रं च तावत् पृथगासवौ तौ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (46-48) · Śloka 48
సారోదకం వాఽథ కుశోదకం వా మధూదకం వా త్రిఫలారసం వా| సీధుం పిబేద్వా నిగదం ప్రమేహీ మాధ్వీకమగ్ర్యం చిరసంస్థితం వా||46|| మాంసాని శూల్యాని మృగద్విజానాం ఖాదేద్యవానాం వివిధాంశ్చ భక్ష్యాన్| సంశోధనారిష్టకషాయలేహైః సంతర్పణోత్థాఞ్ శమయేత్ ప్రమేహాన్||47|| భృష్టాన్ యవాన్ భక్షయతః ప్రయోగాచ్ఛుష్కాంశ్చ సక్తూన్న భవంతి మేహాః| శ్విత్రం చ కృచ్ఛ్రం కఫజం చ కుష్ఠం తథైవ ముద్గామలకప్రయోగాన్||48||
View original
सारोदकं वाऽथ कुशोदकं वा मधूदकं वा त्रिफलारसं वा| सीधुं पिबेद्वा निगदं प्रमेही माध्वीकमग्र्यं चिरसंस्थितं वा||४६|| मांसानि शूल्यानि मृगद्विजानां खादेद्यवानां विविधांश्च भक्ष्यान्| संशोधनारिष्टकषायलेहैः सन्तर्पणोत्थाञ् शमयेत् प्रमेहान्||४७|| भृष्टान् यवान् भक्षयतः प्रयोगाच्छुष्कांश्च सक्तून्न भवन्ति मेहाः| श्वित्रं च कृच्छ्रं कफजं च कुष्ठं तथैव मुद्गामलकप्रयोगान्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (49) · Śloka 49
సంతర్పణోత్థేషు గదేషు యోగా మేదస్వినాం యే చ మయోపదిష్టాః| విరూక్షణార్థం కఫపిత్తజేషు సిద్ధాః ప్రమేహేష్వపి తే ప్రయోజ్యాః||49||
View original
सन्तर्पणोत्थेषु गदेषु योगा मेदस्विनां ये च मयोपदिष्टाः| विरूक्षणार्थं कफपित्तजेषु सिद्धाः प्रमेहेष्वपि ते प्रयोज्याः||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (50) · Śloka 50
వ్యాయామయోగైర్వివిధైః ప్రగాఢైరుద్వర్తనైః స్నానజలావసేకైః| సేవ్యత్వగేలాగురుచందనాద్యైర్విలేపనైశ్చాశు న సంతి మేహాః||50||
View original
व्यायामयोगैर्विविधैः प्रगाढैरुद्वर्तनैः स्नानजलावसेकैः| सेव्यत्वगेलागुरुचन्दनाद्यैर्विलेपनैश्चाशु न सन्ति मेहाः||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (51) · Śloka 51
క్లేదశ్చ మేదశ్చ కఫశ్చ వృద్ధః ప్రమేహహేతుః ప్రసమీక్ష్య తస్మాత్| వైద్యేన పూర్వం కఫపిత్తజేషు మేహేషు కార్యాణ్యపతర్పణాని||51||
View original
क्लेदश्च मेदश्च कफश्च वृद्धः प्रमेहहेतुः प्रसमीक्ष्य तस्मात्| वैद्येन पूर्वं कफपित्तजेषु मेहेषु कार्याण्यपतर्पणानि||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (52) · Śloka 52
యా వాతమేహాన్ ప్రతి పూర్వముక్తా వాతోల్బణానాం విహితా క్రియా సా| వాయుర్హి మేహేష్వతికర్శితానాం కుప్యత్యసాధ్యాన్ ప్రతి నాస్తి చింతా||52||
View original
या वातमेहान् प्रति पूर्वमुक्ता वातोल्बणानां विहिता क्रिया सा| वायुर्हि मेहेष्वतिकर्शितानां कुप्यत्यसाध्यान् प्रति नास्ति चिन्ता||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (53) · Śloka 53
యైర్హేతుభిర్యే ప్రభవంతి మేహాస్తేషు ప్రమేహేషు న తే నిషేవ్యాః| హేతోరసేవా విహితా యథైవ జాతస్య రోగస్య భవేచ్చికిత్సా||53||
View original
यैर्हेतुभिर्ये प्रभवन्ति मेहास्तेषु प्रमेहेषु न ते निषेव्याः| हेतोरसेवा विहिता यथैव जातस्य रोगस्य भवेच्चिकित्सा||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (54) · Śloka 54
హారిద్రవర్ణం రుధిరం చ మూత్రం వినా ప్రమేహస్య హి పూర్వరూపైః| యో మూత్రయేత్తం న వదేత్ ప్రమేహం రక్తస్య పిత్తస్య హి స ప్రకోపః||54||
View original
हारिद्रवर्णं रुधिरं च मूत्रं विना प्रमेहस्य हि पूर्वरूपैः| यो मूत्रयेत्तं न वदेत् प्रमेहं रक्तस्य पित्तस्य हि स प्रकोपः||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (55) · Śloka 55
దృష్ట్వా ప్రమేహం మధురం సపిచ్ఛం మధూపమం స్యాద్ద్వివిధో విచారః| క్షీణేషు దోషేష్వనిలాత్మకః స్యాత్ సంతర్పణాద్వా కఫసంభవః స్యాత్||55||
View original
दृष्ट्वा प्रमेहं मधुरं सपिच्छं मधूपमं स्याद्द्विविधो विचारः| क्षीणेषु दोषेष्वनिलात्मकः स्यात् सन्तर्पणाद्वा कफसम्भवः स्यात्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (56) · Śloka 56
సపూర్వరూపాః కఫపిత్తమేహాః క్రమేణ యే వాతకృతాశ్చ మేహాః| సాధ్యా న తే, పిత్తకృతాస్తు యాప్యాః, సాధ్యాస్తు మేదో యది న ప్రదుష్టం||56||
View original
सपूर्वरूपाः कफपित्तमेहाः क्रमेण ये वातकृताश्च मेहाः| साध्या न ते, पित्तकृतास्तु याप्याः, साध्यास्तु मेदो यदि न प्रदुष्टम्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (57) · Śloka 57
జాతః ప్రమేహీ మధుమేహినో వా న సాధ్య ఉక్తః స హి బీజదోషాత్| యే చాపి కేచిత్ కులజా వికారా భవంతి తాంశ్చ ప్రవదంత్యసాధ్యాన్||57||
View original
जातः प्रमेही मधुमेहिनो वा न साध्य उक्तः स हि बीजदोषात्| ये चापि केचित् कुलजा विकारा भवन्ति तांश्च प्रवदन्त्यसाध्यान्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (58) · Śloka 58
ప్రమేహిణాం యాః పిడకా మయోక్తా రోగాధికారే పృథగేవ సప్త| తాః శల్యవిద్భిః కుశలైశ్చికిత్స్యాః శస్త్రేణ సంశోధనరోపణైశ్చ||58||
View original
प्रमेहिणां याः पिडका मयोक्ता रोगाधिकारे पृथगेव सप्त| ताः शल्यविद्भिः कुशलैश्चिकित्स्याः शस्त्रेण संशोधनरोपणैश्च||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (59-61) · Śloka 61
తత్ర శ్లోకాః- హేతుర్దోషో దూష్యం మేహానాం సాధ్యతానురూపశ్చ| మేహీ ద్వివిధస్త్రివిధం భిషగ్జితమతిక్షపణదోషః||59|| ఆద్యా యవాన్నవికృతిర్మంథా మేహాపహాః కషాయాశ్చ| తైలఘృతలేహయోగా భక్ష్యాః ప్రవరాసవాః సిద్ధాః||60|| వ్యాయామవిధిర్వివిధః స్నానాన్యుద్వర్తనాని గంధాశ్చ| మేహానాం ప్రశమార్థం చికిత్సితే దిష్టమేతావత్||61||
View original
तत्र श्लोकाः- हेतुर्दोषो दूष्यं मेहानां साध्यतानुरूपश्च| मेही द्विविधस्त्रिविधं भिषग्जितमतिक्षपणदोषः||५९|| आद्या यवान्नविकृतिर्मन्था मेहापहाः कषायाश्च| तैलघृतलेहयोगा भक्ष्याः प्रवरासवाः सिद्धाः||६०|| व्यायामविधिर्विविधः स्नानान्युद्वर्तनानि गन्धाश्च| मेहानां प्रशमार्थं चिकित्सिते दिष्टमेतावत्||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతే చికిత్సితస్థానే ప్రమేహచికిత్సితం నామ షష్ఠోఽధ్యాయః||6||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सितस्थाने प्रमेहचिकित्सितं नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon