Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ രാജയക്ഷ്മചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
View original
अथातो राजयक्ष्मचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
14. rājayakṣmacikitsitam
Adhikarana 2 (3-12) · Śloka 12
ദിവൌകസാം കഥയതാമൃഷിഭിര്വൈ ശ്രുതാ കഥാ| കാമവ്യസനസംയുക്താ പൌരാണീ ശശിനം പ്രതി||൩|| രോഹിണ്യാമതിസക്തസ്യ ശരീരം നാനുരക്ഷതഃ| ആജഗാമാല്പതാമിന്ദോര്ദേഹഃ സ്നേഹപരിക്ഷയാത്||൪|| ദുഹിതൃൗണാമസമ്ഭോഗാച്ഛേഷാണാം ച പ്രജാപതേഃ| ക്രോധോ നിഃശ്വാസരൂപേണ മൂര്തിമാന് നിഃസൃതോ മുഖാത്||൫|| പ്രജാപതേര്ഹി ദുഹിതൃൗരഷ്ടാവിംശതിമംശുമാന്| ഭാര്യാര്ഥം പ്രതിജഗ്രാഹ ന ച സര്വാസ്വവര്തത||൬|| ഗുരുണാ തമവധ്യാതം ഭാര്യാസ്വസമവര്തിനമ്| രജഃപരീതമബലം യക്ഷ്മാ ശശിനമാവിശത്||൭|| സോऽഭിഭൂതോऽതിമഹതാ ഗുരുക്രോധേന നിഷ്പ്രഭഃ| ദേവദേവര്ഷിസഹിതോ ജഗാമ ശരണം ഗുരുമ്||൮|| അഥ ചന്ദ്രമസഃ ശുദ്ധാം മതിം ബുദ്ധ്വാ പ്രജാപതിഃ| പ്രസാദം കൃതവാന് സോമസ്തതോऽശ്വിഭ്യാം ചികിത്സിതഃ||൯|| സ വിമുക്തഗ്രഹശ്ചന്ദ്രോ വിരരാജ വിശേഷതഃ| ഓജസാ വര്ധിതോऽശ്വിഭ്യാം ശുദ്ധം സത്ത്വമവാപ ച||൧൦|| ക്രോധോ യക്ഷ്മാ ജ്വരോ രോഗ ഏകാര്ഥോ ദുഃഖസഞ്ജ്ഞകഃ| യസ്മാത് സ രാജ്ഞഃ പ്രാഗാസീദ്രാജയക്ഷ്മാ തതോ മതഃ||൧൧|| സ യക്ഷ്മാ ഹുങ്കൃതോऽശ്വിഭ്യാം മാനുഷം ലോകമാഗതഃ| ലബ്ധ്വാ ചതുര്വിധം ഹേതും സമാവിശതി മാനവാന്||൧൨||
View original
दिवौकसां कथयतामृषिभिर्वै श्रुता कथा| कामव्यसनसंयुक्ता पौराणी शशिनं प्रति||३|| रोहिण्यामतिसक्तस्य शरीरं नानुरक्षतः| आजगामाल्पतामिन्दोर्देहः स्नेहपरिक्षयात्||४|| दुहितॄणामसम्भोगाच्छेषाणां च प्रजापतेः| क्रोधो निःश्वासरूपेण मूर्तिमान् निःसृतो मुखात्||५|| प्रजापतेर्हि दुहितॄरष्टाविंशतिमंशुमान्| भार्यार्थं प्रतिजग्राह न च सर्वास्ववर्तत||६|| गुरुणा तमवध्यातं भार्यास्वसमवर्तिनम्| रजःपरीतमबलं यक्ष्मा शशिनमाविशत्||७|| सोऽभिभूतोऽतिमहता गुरुक्रोधेन निष्प्रभः| देवदेवर्षिसहितो जगाम शरणं गुरुम्||८|| अथ चन्द्रमसः शुद्धां मतिं बुद्ध्वा प्रजापतिः| प्रसादं कृतवान् सोमस्ततोऽश्विभ्यां चिकित्सितः||९|| स विमुक्तग्रहश्चन्द्रो विरराज विशेषतः| ओजसा वर्धितोऽश्विभ्यां शुद्धं सत्त्वमवाप च||१०|| क्रोधो यक्ष्मा ज्वरो रोग एकार्थो दुःखसञ्ज्ञकः| यस्मात् स राज्ञः प्रागासीद्राजयक्ष्मा ततो मतः||११|| स यक्ष्मा हुङ्कृतोऽश्विभ्यां मानुषं लोकमागतः| लब्ध्वा चतुर्विधं हेतुं समाविशति मानवान्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (13) · Śloka 13
അയഥാബലമാരമ്ഭം വേഗസന്ധാരണം ക്ഷയമ്| യക്ഷ്മണഃ കാരണം വിദ്യാച്ചതുര്ഥം വിഷമാശനമ്||൧൩||
View original
अयथाबलमारम्भं वेगसन्धारणं क्षयम्| यक्ष्मणः कारणं विद्याच्चतुर्थं विषमाशनम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (14-19) · Śloka 19
യുദ്ധാധ്യയനഭാരാധ്വലങ്ഘനപ്ലവനാദിഭിഃ| പതനൈരഭിഘാതൈര്വാ സാഹസൈര്വാ തഥാऽപരൈഃ||൧൪|| അയഥാബലമാരമ്ഭൈര്ജന്തോരുരസി വിക്ഷതേ| വായുഃ പ്രകുപിതോ ദോഷാവുദീര്യോഭൌ പ്രധാവതി||൧൫|| സ ശിരഃസ്ഥഃ ശിരഃശൂലം കരോതി ഗലമാശ്രിതഃ| കണ്ഠോദ്ധ്വംസം ച കാസം ച സ്വരഭേദമരോചകമ്||൧൬|| പാര്ശ്വശൂലം ച പാര്ശ്വസ്ഥോ വര്ചോഭേദം ഗുദേ സ്ഥിതഃ| ജൃമ്ഭാം ജ്വരം ച സന്ധിസ്ഥ ഉരഃസ്ഥശ്ചോരസോ രുജമ്||൧൭|| ക്ഷണനാദുരസഃ കാസാത് കഫം ഷ്ഠീവേത് സശോണിതമ്| ജര്ജരേണോരസാ കൃച്ഛ്രമുരഃശൂലാതിപീഡിതഃ||൧൮|| ഇതി സാഹസികോ യക്ഷ്മാ രൂപൈരേതൈഃ പ്രപദ്യതേ| ഏകാദശഭിരാത്മജ്ഞോ ഭജേത്തസ്മാന്ന സാഹസമ്||൧൯||
View original
युद्धाध्ययनभाराध्वलङ्घनप्लवनादिभिः| पतनैरभिघातैर्वा साहसैर्वा तथाऽपरैः||१४|| अयथाबलमारम्भैर्जन्तोरुरसि विक्षते| वायुः प्रकुपितो दोषावुदीर्योभौ प्रधावति||१५|| स शिरःस्थः शिरःशूलं करोति गलमाश्रितः| कण्ठोद्ध्वंसं च कासं च स्वरभेदमरोचकम्||१६|| पार्श्वशूलं च पार्श्वस्थो वर्चोभेदं गुदे स्थितः| जृम्भां ज्वरं च सन्धिस्थ उरःस्थश्चोरसो रुजम्||१७|| क्षणनादुरसः कासात् कफं ष्ठीवेत् सशोणितम्| जर्जरेणोरसा कृच्छ्रमुरःशूलातिपीडितः||१८|| इति साहसिको यक्ष्मा रूपैरेतैः प्रपद्यते| एकादशभिरात्मज्ञो भजेत्तस्मान्न साहसम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (20-23) · Śloka 23
ഹ്രീമത്ത്വാദ്വാ ഘൃണിത്വാദ്വാ ഭയാദ്വാ വേഗമാഗതമ്| വാതമൂത്രപുരീഷാണാം നിഗൃഹ്ണാതി യദാ നരഃ||൨൦|| തദാ വേഗപ്രതീഘാതാത് കഫപിത്തേ സമീരയന്| ഊര്ധ്വം തിര്യഗധശ്ചൈവ വികാരാന് കുരുതേऽനിലഃ||൨൧|| പ്രതിശ്യായം ച കാസം ച സ്വരഭേദമരോചകമ്| പാര്ശ്വശൂലം ശിരഃശൂലം ജ്വരമംസാവമര്ദനമ്||൨൨|| അങ്ഗമര്ദം മുഹുശ്ഛര്ദിം വര്ചോഭേദം ത്രിലക്ഷണമ്| രൂപാണ്യേകാദശൈതാനി യക്ഷ്മാ യൈരുച്യതേ മഹാന്||൨൩||
View original
ह्रीमत्त्वाद्वा घृणित्वाद्वा भयाद्वा वेगमागतम्| वातमूत्रपुरीषाणां निगृह्णाति यदा नरः||२०|| तदा वेगप्रतीघातात् कफपित्ते समीरयन्| ऊर्ध्वं तिर्यगधश्चैव विकारान् कुरुतेऽनिलः||२१|| प्रतिश्यायं च कासं च स्वरभेदमरोचकम्| पार्श्वशूलं शिरःशूलं ज्वरमंसावमर्दनम्||२२|| अङ्गमर्दं मुहुश्छर्दिं वर्चोभेदं त्रिलक्षणम्| रूपाण्येकादशैतानि यक्ष्मा यैरुच्यते महान्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (24-27) · Śloka 27
ഈര്ഷ്യോത്കണ്ഠാഭയത്രാസക്രോധശോകാതികര്ശനാത്| അതിവ്യവായാനശനാച്ഛുക്രമോജശ്ച ഹീയതേ||൨൪|| തതഃ സ്നേഹക്ഷയാദ്വായുര്വൃദ്ധോ ദോഷാവുദീരയന്| പ്രതിശ്യായം ജ്വരം കാസമങ്ഗമര്ദം ശിരോരുജമ്||൨൫|| ശ്വാസം വിഡ്ഭേദമരുചിം പാര്ശ്വശൂലം സ്വരക്ഷയമ്| കരോതി ചാംസസന്താപമേകാദശഗദാനിമാന് ||൨൬|| ലിങ്ഗാന്യാവേദയന്ത്യേതാന്യേകാദശ മഹാഗദമ്| സമ്പ്രാപ്തം രാജയക്ഷ്മാണം ക്ഷയാത് പ്രാണക്ഷയപ്രദമ്||൨൭||
View original
ईर्ष्योत्कण्ठाभयत्रासक्रोधशोकातिकर्शनात्| अतिव्यवायानशनाच्छुक्रमोजश्च हीयते||२४|| ततः स्नेहक्षयाद्वायुर्वृद्धो दोषावुदीरयन्| प्रतिश्यायं ज्वरं कासमङ्गमर्दं शिरोरुजम्||२५|| श्वासं विड्भेदमरुचिं पार्श्वशूलं स्वरक्षयम्| करोति चांससन्तापमेकादशगदानिमान् ||२६|| लिङ्गान्यावेदयन्त्येतान्येकादश महागदम्| सम्प्राप्तं राजयक्ष्माणं क्षयात् प्राणक्षयप्रदम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (28-32) · Śloka 32
വിവിധാന്യന്നപാനാനി വൈഷമ്യേണ സമശ്നതഃ| ജനയന്ത്യാമയാന് ഘോരാന്വിഷമാന്മാരുതാദയഃ||൨൮|| സ്രോതാംസി രുധിരാദീനാം വൈഷമ്യാദ്വിഷമം ഗതാഃ| രുദ്ധ്വാ രോഗായ കല്പന്തേ പുഷ്യന്തി ച ന ധാതവഃ||൨൯|| പ്രതിശ്യായം പ്രസേകം ച കാസം ഛര്ദിമരോചകമ്| ജ്വരമംസാഭിതാപം ച ഛര്ദനം രുധിരസ്യ ച||൩൦|| പാര്ശ്വശൂലം ശിരഃശൂലം സ്വരഭേദമഥാപി ച| കഫപിത്താനിലകൃതം ലിങ്ഗം വിദ്യാദ്യഥാക്രമമ്||൩൧|| ഇതി വ്യാധിസമൂഹസ്യ രോഗരാജസ്യ ഹേതുജമ്| രൂപമേകാദശവിധം ഹേതുശ്ചോക്തശ്ചതുര്വിധഃ||൩൨||
View original
विविधान्यन्नपानानि वैषम्येण समश्नतः| जनयन्त्यामयान् घोरान्विषमान्मारुतादयः||२८|| स्रोतांसि रुधिरादीनां वैषम्याद्विषमं गताः| रुद्ध्वा रोगाय कल्पन्ते पुष्यन्ति च न धातवः||२९|| प्रतिश्यायं प्रसेकं च कासं छर्दिमरोचकम्| ज्वरमंसाभितापं च छर्दनं रुधिरस्य च||३०|| पार्श्वशूलं शिरःशूलं स्वरभेदमथापि च| कफपित्तानिलकृतं लिङ्गं विद्याद्यथाक्रमम्||३१|| इति व्याधिसमूहस्य रोगराजस्य हेतुजम्| रूपमेकादशविधं हेतुश्चोक्तश्चतुर्विधः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (33-37) · Śloka 38
പൂര്വരൂപം പ്രതിശ്യായോ ദൌര്ബല്യം ദോഷദര്ശനമ്| അദോഷേഷ്വപി ഭാവേഷു കായേ ബീഭത്സദര്ശനമ്||൩൩|| ഘൃണിത്വമശ്നതശ്ചാപി ബലമാംസപരിക്ഷയഃ| സ്ത്രീമദ്യമാംസപ്രിയതാ പ്രിയതാ ചാവഗുണ്ഠനേ||൩൪|| മക്ഷികാഘുണകേശാനാം തൃണാനാം പതനാനി ച| പ്രായോऽന്നപാനേ കേശാനാം നഖാനാം ചാഭിവര്ധനമ്||൩൫|| പതത്രിഭിഃ പതങ്ഗൈശ്ച ശ്വാപദൈശ്ചാഭിധര്ഷണമ്| സ്വപ്നേ കേശാസ്ഥിരാശീനാം ഭസ്മനശ്ചാധിരോഹണമ്||൩൬|| ജലാശയാനാം ശൈലാനാം വനാനാം ജ്യോതിഷാമപി| ശുഷ്യതാം ക്ഷീയമാണാനാം പതതാം യച്ച ദര്ശനമ്||൩൭|| പ്രാഗ്രൂപം ബഹുരൂപസ്യ തജ്ജ്ഞേയം രാജയക്ഷ്മണഃ|൩൮|
View original
पूर्वरूपं प्रतिश्यायो दौर्बल्यं दोषदर्शनम्| अदोषेष्वपि भावेषु काये बीभत्सदर्शनम्||३३|| घृणित्वमश्नतश्चापि बलमांसपरिक्षयः| स्त्रीमद्यमांसप्रियता प्रियता चावगुण्ठने||३४|| मक्षिकाघुणकेशानां तृणानां पतनानि च| प्रायोऽन्नपाने केशानां नखानां चाभिवर्धनम्||३५|| पतत्रिभिः पतङ्गैश्च श्वापदैश्चाभिधर्षणम्| स्वप्ने केशास्थिराशीनां भस्मनश्चाधिरोहणम्||३६|| जलाशयानां शैलानां वनानां ज्योतिषामपि| शुष्यतां क्षीयमाणानां पततां यच्च दर्शनम्||३७|| प्राग्रूपं बहुरूपस्य तज्ज्ञेयं राजयक्ष्मणः|३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (38-47) · Śloka 47
രൂപം ത്വസ്യ യഥോദ്ദേശം നിര്ദേക്ഷ്യാമി സഭേഷജമ്||൩൮|| യഥാസ്വേനോഷ്മണാ പാകം ശാരീരാ യാന്തി ധാതവഃ| സ്രോതസാ ച യഥാസ്വേന ധാതുഃ പുഷ്യതി ധാതുതഃ||൩൯|| സ്രോതസാം സന്നിരോധാച്ച രക്താദീനാം ച സങ്ക്ഷയാത്| ധാതൂഷ്മണാം ചാപചയാദ്രാജയക്ഷ്മാ പ്രവര്തതേ||൪൦|| തസ്മിന് കാലേ പചത്യഗ്നിര്യദന്നം കോഷ്ഠസംശ്രിതമ്| മലീഭവതി തത് പ്രായഃ കല്പതേ കിഞ്ചിദോജസേ||൪൧|| തസ്മാത് പുരീഷം സംരക്ഷ്യം വിശേഷാദ്രാജയക്ഷ്മിണഃ| സര്വധാതുക്ഷയാര്തസ്യ ബലം തസ്യ ഹി വിഡ്ബലമ്||൪൨|| രസഃ സ്രോതഃസു രുദ്ധേഷു സ്വസ്ഥാനസ്ഥോ വിദഹ്യതേ | സ ഊര്ധ്വം കാസവേഗേന ബഹുരൂപഃ പ്രവര്തതേ||൪൩|| ജായന്തേ വ്യാധയശ്ചാതഃ ഷഡേകാദശ വാ പുനഃ| യേഷാം സങ്ഘാതയോഗേന രാജയക്ഷ്മേതി കഥ്യതേ||൪൪|| കാസോംऽസതാപോ വൈസ്വര്യം ജ്വരഃ പാര്ശ്വശിരോരുജാ| ഛര്ദനം രക്തകഫയോഃ ശ്വാസവര്ചോഗദോऽരുചിഃ||൪൫|| രൂപാണ്യേകാദശൈതാനി യക്ഷ്മണഃ ഷഡിമാനി വാ| കാസോ ജ്വരഃ പാര്ശ്വശൂലം സ്വരവര്ചോഗദോऽരുചിഃ||൪൬|| സര്വൈരര്ധൈസ്ത്രിഭിര്വാऽപി ലിങ്ഗൈര്മാംസബലക്ഷയേ| യുക്തോ വര്ജ്യശ്ചികിത്സ്യസ്തു സര്വരൂപോऽപ്യതോऽന്യഥാ||൪൭||
View original
रूपं त्वस्य यथोद्देशं निर्देक्ष्यामि सभेषजम्||३८|| यथास्वेनोष्मणा पाकं शारीरा यान्ति धातवः| स्रोतसा च यथास्वेन धातुः पुष्यति धातुतः||३९|| स्रोतसां सन्निरोधाच्च रक्तादीनां च सङ्क्षयात्| धातूष्मणां चापचयाद्राजयक्ष्मा प्रवर्तते||४०|| तस्मिन् काले पचत्यग्निर्यदन्नं कोष्ठसंश्रितम्| मलीभवति तत् प्रायः कल्पते किञ्चिदोजसे||४१|| तस्मात् पुरीषं संरक्ष्यं विशेषाद्राजयक्ष्मिणः| सर्वधातुक्षयार्तस्य बलं तस्य हि विड्बलम्||४२|| रसः स्रोतःसु रुद्धेषु स्वस्थानस्थो विदह्यते | स ऊर्ध्वं कासवेगेन बहुरूपः प्रवर्तते||४३|| जायन्ते व्याधयश्चातः षडेकादश वा पुनः| येषां सङ्घातयोगेन राजयक्ष्मेति कथ्यते||४४|| कासोंऽसतापो वैस्वर्यं ज्वरः पार्श्वशिरोरुजा| छर्दनं रक्तकफयोः श्वासवर्चोगदोऽरुचिः||४५|| रूपाण्येकादशैतानि यक्ष्मणः षडिमानि वा| कासो ज्वरः पार्श्वशूलं स्वरवर्चोगदोऽरुचिः||४६|| सर्वैरर्धैस्त्रिभिर्वाऽपि लिङ्गैर्मांसबलक्षये| युक्तो वर्ज्यश्चिकित्स्यस्तु सर्वरूपोऽप्यतोऽन्यथा||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (48-50) · Śloka 50
ഘ്രാണമൂലേ സ്ഥിതഃ ശ്ലേഷ്മാ രുധിരം പിത്തമേവ വാ| മാരുതാധ്മാതശിരസോ മാരുതം ശ്യായതേ പ്രതി||൪൮|| പ്രതിശ്യായസ്തതോ ഘോരോ ജായതേ ദേഹകര്ശനഃ| തസ്യ രൂപം ശിരഃശൂലം ഗൌരവം ഘ്രാണവിപ്ലവഃ||൪൯|| ജ്വരഃ കാസഃ കഫോത്ക്ലേശഃ സ്വരഭേദോऽരുചിഃ ക്ലമഃ| ഇന്ദ്രിയാണാമസാമര്ഥ്യം യക്ഷ്മാ ചാതഃ പ്രജായതേ||൫൦||
View original
घ्राणमूले स्थितः श्लेष्मा रुधिरं पित्तमेव वा| मारुताध्मातशिरसो मारुतं श्यायते प्रति||४८|| प्रतिश्यायस्ततो घोरो जायते देहकर्शनः| तस्य रूपं शिरःशूलं गौरवं घ्राणविप्लवः||४९|| ज्वरः कासः कफोत्क्लेशः स्वरभेदोऽरुचिः क्लमः| इन्द्रियाणामसामर्थ्यं यक्ष्मा चातः प्रजायते||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (51) · Śloka 51
പിച്ഛിലം ബഹലം വിസ്രം ഹരിതം ശ്വേതപീതകമ്| കാസമാനോ രസം യക്ഷ്മീ നിഷ്ഠീവതി കഫാനുഗമ്||൫൧||
View original
पिच्छिलं बहलं विस्रं हरितं श्वेतपीतकम्| कासमानो रसं यक्ष्मी निष्ठीवति कफानुगम्||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (52) · Śloka 52
അംസപാര്ശ്വാഭിതാപശ്ച സന്താപഃ കരപാദയോഃ| ജ്വരഃ സര്വാങ്ഗഗശ്ചേതി ലക്ഷണം രാജയക്ഷ്മണഃ||൫൨||
View original
अंसपार्श्वाभितापश्च सन्तापः करपादयोः| ज्वरः सर्वाङ्गगश्चेति लक्षणं राजयक्ष्मणः||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (53-56) · Śloka 56
വാതാത്പിത്താത്കഫാദ്രക്താത് കാസവേഗാത് സപീനസാത്| സ്വരഭേദോ ഭവേദ്വാതാദ്രൂക്ഷഃ ക്ഷാമശ്ചലഃ സ്വരഃ||൫൩|| താലുകണ്ഠപരിപ്ലോഷഃ പിത്താദ്വക്തുമസൂയതേ| കഫാദ്ഭേദോ വിബദ്ധശ്ച സ്വരഃ ഖുരഖുരായതേ ||൫൪|| സന്നോ രക്തവിബദ്ധത്വാത് സ്വരഃ കൃച്ഛ്രാത് പ്രവര്തതേ| കാസാതിവേഗാത് കഷണഃ പീനസാത്കഫവാതികഃ||൫൫|| പാര്ശ്വശൂലം ത്വനിയതം സങ്കോചായാമലക്ഷണമ്| ശിരഃശൂലം സസന്താപം യക്ഷ്മിണഃ സ്യാത്സഗൌരവമ്||൫൬||
View original
वातात्पित्तात्कफाद्रक्तात् कासवेगात् सपीनसात्| स्वरभेदो भवेद्वाताद्रूक्षः क्षामश्चलः स्वरः||५३|| तालुकण्ठपरिप्लोषः पित्ताद्वक्तुमसूयते| कफाद्भेदो विबद्धश्च स्वरः खुरखुरायते ||५४|| सन्नो रक्तविबद्धत्वात् स्वरः कृच्छ्रात् प्रवर्तते| कासातिवेगात् कषणः पीनसात्कफवातिकः||५५|| पार्श्वशूलं त्वनियतं सङ्कोचायामलक्षणम्| शिरःशूलं ससन्तापं यक्ष्मिणः स्यात्सगौरवम्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (57) · Śloka 57
അഭിസന്നേ ശരീരേ തു യക്ഷ്മിണോ വിഷമാശനാത്| കണ്ഠാത്പ്രവര്തതേ രക്തം ശ്ലേഷ്മാ ചോത്ക്ലിഷ്ടസഞ്ചിതഃ||൫൭||
View original
अभिसन्ने शरीरे तु यक्ष्मिणो विषमाशनात्| कण्ठात्प्रवर्तते रक्तं श्लेष्मा चोत्क्लिष्टसञ्चितः||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (58-59) · Śloka 59
രക്തം വിബദ്ധമാര്ഗത്വാന്മാംസാദീന്നാനുപദ്യതേ | ആമാശയസ്ഥമുത്ക്ലിഷ്ടം ബഹുത്വാത് കണ്ഠമേതി ച||൫൮|| വാതശ്ലേഷ്മവിബദ്ധത്വാദുരസഃ ശ്വാസമൃച്ഛതി| ദോഷൈരുപഹതേ ചാഗ്നൌ സപിച്ഛമതിസാര്യതേ||൫൯||
View original
रक्तं विबद्धमार्गत्वान्मांसादीन्नानुपद्यते | आमाशयस्थमुत्क्लिष्टं बहुत्वात् कण्ठमेति च||५८|| वातश्लेष्मविबद्धत्वादुरसः श्वासमृच्छति| दोषैरुपहते चाग्नौ सपिच्छमतिसार्यते||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (60-61) · Śloka 61
പൃഥഗ്ദോഷൈഃ സമസ്തൈര്വാ ജിഹ്വാഹൃദയസംശ്രിതൈഃ| ജായതേऽരുചിരാഹാരേ ദ്വിഷ്ടൈരര്ഥൈശ്ച മാനസൈഃ||൬൦|| കഷായതിക്തമധുരൈര്വിദ്യാന്മുഖരസൈഃ ക്രമാത്| വാതാദ്യൈരരുചിം ജാതാം മാനസീം ദോഷദര്ശനാത്||൬൧||
View original
पृथग्दोषैः समस्तैर्वा जिह्वाहृदयसंश्रितैः| जायतेऽरुचिराहारे द्विष्टैरर्थैश्च मानसैः||६०|| कषायतिक्तमधुरैर्विद्यान्मुखरसैः क्रमात्| वाताद्यैररुचिं जातां मानसीं दोषदर्शनात्||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (62) · Śloka 62
അരോചകാത് കാസവേഗാദ്ദോഷോത്ക്ലേശാദ്ഭയാദപി| ഛര്ദിര്യാ സാ വികാരാണാമന്യേഷാമപ്യുപദ്രവഃ||൬൨||
View original
अरोचकात् कासवेगाद्दोषोत्क्लेशाद्भयादपि| छर्दिर्या सा विकाराणामन्येषामप्युपद्रवः||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (63-64) · Śloka 64
സര്വസ്ത്രിദോഷജോ യക്ഷ്മാ ദോഷാണാം തു ബലാബലമ്| പരീക്ഷ്യാവസ്ഥികം വൈദ്യഃ ശോഷിണം സമുപാചരേത്||൬൩|| പ്രതിശ്യായേ ശിരഃശൂലേ കാസേ ശ്വാസേ സ്വരക്ഷയേ| പാര്ശ്വശൂലേ ച വിവിധാഃ ക്രിയാഃ സാധാരണീഃ ശൃണു||൬൪||
View original
सर्वस्त्रिदोषजो यक्ष्मा दोषाणां तु बलाबलम्| परीक्ष्यावस्थिकं वैद्यः शोषिणं समुपाचरेत्||६३|| प्रतिश्याये शिरःशूले कासे श्वासे स्वरक्षये| पार्श्वशूले च विविधाः क्रियाः साधारणीः शृणु||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (65-70) · Śloka 70
പീനസേ സ്വേദമഭ്യങ്ഗം ധൂമമാലേപനാനി ച| പരിഷേകാവഗാഹാംശ്ച യാവകം വാട്യമേവ ച||൬൫|| ലവണാമ്ലകടൂഷ്ണാംശ്ച രസാന് സ്നേഹോപബൃംഹിതാന്| ലാവതിത്തിരിദക്ഷാണാം വര്തകാനാം ച കല്പയേത്||൬൬|| സപിപ്പലീകം സയവം സകുലത്ഥം സനാഗരമ്| ദാഡിമാമലകോപേതം സ്നിഗ്ധമാജം രസം പിബേത്||൬൭|| തേന ഷഡ്വിനിവര്തന്തേ വികാരാഃ പീനസാദയഃ| മൂലകാനാം കുലത്ഥാനാം യൂഷൈര്വാ സൂപകല്പിതൈഃ ||൬൮|| യവഗോധൂമശാല്യന്നൈര്യഥാസാത്മ്യമുപാചരേത്| പിബേത്പ്രസാദം വാരുണ്യാ ജലം വാ പാഞ്ചമൂലികമ്||൬൯|| ധാന്യനാഗരസിദ്ധം വാ താമലക്യാऽഥവാ ശൃതമ്| പര്ണിനീഭിശ്ചതസൃഭിസ്തേന ചാന്നാനി കല്പയേത്||൭൦||
View original
पीनसे स्वेदमभ्यङ्गं धूममालेपनानि च| परिषेकावगाहांश्च यावकं वाट्यमेव च||६५|| लवणाम्लकटूष्णांश्च रसान् स्नेहोपबृंहितान्| लावतित्तिरिदक्षाणां वर्तकानां च कल्पयेत्||६६|| सपिप्पलीकं सयवं सकुलत्थं सनागरम्| दाडिमामलकोपेतं स्निग्धमाजं रसं पिबेत्||६७|| तेन षड्विनिवर्तन्ते विकाराः पीनसादयः| मूलकानां कुलत्थानां यूषैर्वा सूपकल्पितैः ||६८|| यवगोधूमशाल्यन्नैर्यथासात्म्यमुपाचरेत्| पिबेत्प्रसादं वारुण्या जलं वा पाञ्चमूलिकम्||६९|| धान्यनागरसिद्धं वा तामलक्याऽथवा शृतम्| पर्णिनीभिश्चतसृभिस्तेन चान्नानि कल्पयेत्||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (71-76) · Śloka 76
കൃശരോത്കാരികാമാഷകുലത്ഥയവപായസൈഃ| സങ്കരസ്വേദവിധിനാ കണ്ഠം പാര്ശ്വമുരഃ ശിരഃ||൭൧|| സ്വേദയേത് പത്രഭങ്ഗേണ ശിരശ്ച പരിഷേചയേത്| ബലാഗുഡൂചീമധുകശൃതൈര്വാ വാരിഭിഃ സുഖൈഃ||൭൨|| ബസ്തമത്സ്യശിരോഭിര്വാ നാഡീസ്വേദം പ്രയോജയേത്| കണ്ഠേ ശിരസി പാര്ശ്വേ ച പയോഭിര്വാ സവാതികൈഃ||൭൩|| ഔദകാനൂപമാംസാനി സലിലം പാഞ്ചമൂലികമ്| സസ്നേഹമാരനാലം വാ നാഡീസ്വേദേ പ്രയോജയേത്||൭൪|| ജീവന്ത്യാഃ ശതപുഷ്പായാ ബലായാ മധുകസ്യ ച| വചായാ വേശവാരസ്യ വിദാര്യാ മൂലകസ്യ ച||൭൫|| ഔദകാനൂപമാംസാനാമുപനാഹാഃ സുസംസ്കൃതാഃ| ശസ്യന്തേ സചതുഃസ്നേഹാഃ ശിരഃപാര്ശ്വാംസശൂലിനാമ്||൭൬||
View original
कृशरोत्कारिकामाषकुलत्थयवपायसैः| सङ्करस्वेदविधिना कण्ठं पार्श्वमुरः शिरः||७१|| स्वेदयेत् पत्रभङ्गेण शिरश्च परिषेचयेत्| बलागुडूचीमधुकशृतैर्वा वारिभिः सुखैः||७२|| बस्तमत्स्यशिरोभिर्वा नाडीस्वेदं प्रयोजयेत्| कण्ठे शिरसि पार्श्वे च पयोभिर्वा सवातिकैः||७३|| औदकानूपमांसानि सलिलं पाञ्चमूलिकम्| सस्नेहमारनालं वा नाडीस्वेदे प्रयोजयेत्||७४|| जीवन्त्याः शतपुष्पाया बलाया मधुकस्य च| वचाया वेशवारस्य विदार्या मूलकस्य च||७५|| औदकानूपमांसानामुपनाहाः सुसंस्कृताः| शस्यन्ते सचतुःस्नेहाः शिरःपार्श्वांसशूलिनाम्||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (77-81) · Śloka 81
ശതപുഷ്പാ സമധുകം കുഷ്ഠം തഗരചന്ദനേ| ആലേപനം സ്യാത് സഘൃതം ശിരഃപാര്ശ്വാംസശൂലനുത്||൭൭|| ബലാ രാസ്നാ തിലാഃ സര്പിര്മധുകം നീലമുത്പലമ്| പലങ്കഷാ ദേവദാരു ചന്ദനം കേശരം ഘൃതമ്||൭൮|| വീരാ ബലാ വിദാരീ ച കൃഷ്ണഗന്ധാ പുനര്നവാ| ശതാവരീ പയസ്യാ ച കത്തൃണം മധുകം ഘൃതമ്||൭൯|| ചത്വാര ഏതേ ശ്ലോകാര്ധൈഃ പ്രദേഹാഃ പരികീര്തിതാഃ| ശസ്താഃ സംസൃഷ്ടദോഷാണാം ശിരഃപാര്ശ്വാംസശൂലിനാമ്||൮൦|| നാവനം ധൂമപാനാനി സ്നേഹാശ്ചൌത്തരഭക്തികാഃ| തൈലാന്യഭ്യങ്ഗയോഗീനി ബസ്തികര്മ തഥാ പരമ്||൮൧||
View original
शतपुष्पा समधुकं कुष्ठं तगरचन्दने| आलेपनं स्यात् सघृतं शिरःपार्श्वांसशूलनुत्||७७|| बला रास्ना तिलाः सर्पिर्मधुकं नीलमुत्पलम्| पलङ्कषा देवदारु चन्दनं केशरं घृतम्||७८|| वीरा बला विदारी च कृष्णगन्धा पुनर्नवा| शतावरी पयस्या च कत्तृणं मधुकं घृतम्||७९|| चत्वार एते श्लोकार्धैः प्रदेहाः परिकीर्तिताः| शस्ताः संसृष्टदोषाणां शिरःपार्श्वांसशूलिनाम्||८०|| नावनं धूमपानानि स्नेहाश्चौत्तरभक्तिकाः| तैलान्यभ्यङ्गयोगीनि बस्तिकर्म तथा परम्||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (82-86) · Śloka 86
ശൃങ്ഗാലാബുജലൌകോഭിഃ പ്രദുഷ്ടം വ്യധനേന വാ| ശിരഃപാര്ശ്വാംസശൂലേഷു രുധിരം തസ്യ നിര്ഹരേത്||൮൨|| പ്രദേഹഃ സഘൃതശ്ചേഷ്ടഃ പദ്മകോശീരചന്ദനൈഃ| ദൂര്വാമധുകമഞ്ജിഷ്ഠാകേശരൈര്വാ ഘൃതാപ്ലുതൈഃ||൮൩|| പ്രപൌണ്ഡരീകനിര്ഗുണ്ഡീപദ്മകേശരമുത്പലമ് | കശേരുകാഃ പയസ്യാ ച സസര്പിഷ്കം പ്രലേപനമ്||൮൪|| ചന്ദനാദ്യേന തൈലേന ശതധൌതേന സര്പിഷാ| അഭ്യങ്ഗഃ, പയസാ സേകഃ ശസ്തശ്ച മധുകാമ്ബുനാ||൮൫|| മാഹേന്ദ്രേണ സുശീതേന ചന്ദനാദിശൃതേന വാ| പരിഷേകഃ പ്രയോക്തവ്യ ഇതി സംശമനീ ക്രിയാ||൮൬||
View original
शृङ्गालाबुजलौकोभिः प्रदुष्टं व्यधनेन वा| शिरःपार्श्वांसशूलेषु रुधिरं तस्य निर्हरेत्||८२|| प्रदेहः सघृतश्चेष्टः पद्मकोशीरचन्दनैः| दूर्वामधुकमञ्जिष्ठाकेशरैर्वा घृताप्लुतैः||८३|| प्रपौण्डरीकनिर्गुण्डीपद्मकेशरमुत्पलम् | कशेरुकाः पयस्या च ससर्पिष्कं प्रलेपनम्||८४|| चन्दनाद्येन तैलेन शतधौतेन सर्पिषा| अभ्यङ्गः, पयसा सेकः शस्तश्च मधुकाम्बुना||८५|| माहेन्द्रेण सुशीतेन चन्दनादिशृतेन वा| परिषेकः प्रयोक्तव्य इति संशमनी क्रिया||८६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (87-88) · Śloka 88
ദോഷാധികാനാം വമനം ശസ്യതേ സവിരേചനമ്| സ്നേഹസ്വേദോപപന്നാനാം സസ്നേഹം യന്ന കര്ശനമ്||൮൭|| ശോഷീ മുഞ്ചതി ഗാത്രാണി പുരീഷസ്രംസനാദപി| അബലാപേക്ഷിണീം മാത്രാം കിം പുനര്യോ വിരിച്യതേ||൮൮||
View original
दोषाधिकानां वमनं शस्यते सविरेचनम्| स्नेहस्वेदोपपन्नानां सस्नेहं यन्न कर्शनम्||८७|| शोषी मुञ्चति गात्राणि पुरीषस्रंसनादपि| अबलापेक्षिणीं मात्रां किं पुनर्यो विरिच्यते||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (89-102) · Śloka 102
യോഗാന് സംശുദ്ധകോഷ്ഠാനാം കാസേ ശ്വാസേ സ്വരക്ഷയേ| ശിരഃപാര്ശ്വാംസശൂലേഷു സിദ്ധാനേതാന്പ്രയോജയേത്||൮൯|| ബലാവിദാരിഗന്ധാദ്യൈര്വിദാര്യാ മധുകേന വാ| സിദ്ധം സലവണം സര്പിര്നസ്യം സ്യാത്സ്വര്യമുത്തമമ്||൯൦|| പ്രപൌണ്ഡരീകം മധുകം പിപ്പലീ ബൃഹതീ ബലാ| ക്ഷീരം സര്പിശ്ച തത്സിദ്ധം സ്വര്യം സ്യാന്നാവനം പരമ്||൯൧|| ശിരഃപാര്ശ്വാംസശൂലഘ്നം കാസശ്വാസനിബര്ഹണമ്| പ്രയുജ്യമാനം ബഹുശോ ഘൃതം ചൌത്തരഭക്തികമ്||൯൨|| ദശമൂലേന പയസാ സിദ്ധം മാംസരസേന ച| ബലാഗര്ഭം ഘൃതം സദ്യോ രോഗാനേതാന് പ്രബാധതേ||൯൩|| ഭക്തസ്യോപരി മധ്യേ വാ യഥാഗ്ന്യഭ്യവചാരിതമ്| രാസ്നാഘൃതം വാ സക്ഷീരം സക്ഷീരം വാ ബലാഘൃതമ്||൯൪|| ലേഹാന് കാസാപഹാന് സ്വര്യാഞ് ശ്വാസഹിക്കാനിബര്ഹണാന്| ശിരഃപാര്ശ്വാംസശൂലഘ്നാന് സ്നേഹാംശ്ചാതഃ പരം ശൃണു||൯൫|| ഘൃതം ഖര്ജൂരമൃദ്വീകാശര്കരാക്ഷൌദ്രസംയുതമ് | സപിപ്പലീകം വൈസ്വര്യകാസശ്വാസജ്വരാപഹമ്||൯൬|| ദശമൂലശൃതാത് ക്ഷീരാത് സര്പിര്യദുദിയാന്നവമ്| സപിപ്പലീകം സക്ഷൌദ്രം തത് പരം സ്വരബോധനമ്||൯൭|| ശിരഃപാര്ശ്വാംസശൂലഘ്നം കാസശ്വാസജ്വരാപഹമ്| പഞ്ചഭിഃ പഞ്ചമൂലൈര്വാ ശൃതാദ്യദുദിയാദ്ഘൃതമ്||൯൮|| പഞ്ചാനാം പഞ്ചമൂലാനാം രസേ ക്ഷീരചതുര്ഗുണേ| സിദ്ധം സര്പിര്ജയത്യേതദ്യക്ഷ്മണഃ സപ്തകം ബലമ്||൯൯|| ഖര്ജൂരം പിപ്പലീ ദ്രാക്ഷാ പഥ്യാ ശൃങ്ഗീ ദുരാലഭാ| ത്രിഫലാ പിപ്പലീ മുസ്തം ശൃങ്ഗാടഗുഡശര്കരാഃ||൧൦൦|| വീരാ ശടീ പുഷ്കരാഖ്യം സുരസഃ ശര്കരാ ഗുഡഃ| നാഗരം ചിത്രകോ ലാജാഃ പിപ്പല്യാമലകം ഗുഡഃ||൧൦൧|| ശ്ലോകാര്ധൈര്വിഹിതാനേതാംല്ലിഹ്യാന്നാ മധുസര്പിഷാ| കാസശ്വാസാപഹാന്സ്വര്യാന്പാര്ശ്വശൂലാപഹാംസ്തഥാ||൧൦൨||
View original
योगान् संशुद्धकोष्ठानां कासे श्वासे स्वरक्षये| शिरःपार्श्वांसशूलेषु सिद्धानेतान्प्रयोजयेत्||८९|| बलाविदारिगन्धाद्यैर्विदार्या मधुकेन वा| सिद्धं सलवणं सर्पिर्नस्यं स्यात्स्वर्यमुत्तमम्||९०|| प्रपौण्डरीकं मधुकं पिप्पली बृहती बला| क्षीरं सर्पिश्च तत्सिद्धं स्वर्यं स्यान्नावनं परम्||९१|| शिरःपार्श्वांसशूलघ्नं कासश्वासनिबर्हणम्| प्रयुज्यमानं बहुशो घृतं चौत्तरभक्तिकम्||९२|| दशमूलेन पयसा सिद्धं मांसरसेन च| बलागर्भं घृतं सद्यो रोगानेतान् प्रबाधते||९३|| भक्तस्योपरि मध्ये वा यथाग्न्यभ्यवचारितम्| रास्नाघृतं वा सक्षीरं सक्षीरं वा बलाघृतम्||९४|| लेहान् कासापहान् स्वर्याञ् श्वासहिक्कानिबर्हणान्| शिरःपार्श्वांसशूलघ्नान् स्नेहांश्चातः परं शृणु||९५|| घृतं खर्जूरमृद्वीकाशर्कराक्षौद्रसंयुतम् | सपिप्पलीकं वैस्वर्यकासश्वासज्वरापहम्||९६|| दशमूलशृतात् क्षीरात् सर्पिर्यदुदियान्नवम्| सपिप्पलीकं सक्षौद्रं तत् परं स्वरबोधनम्||९७|| शिरःपार्श्वांसशूलघ्नं कासश्वासज्वरापहम्| पञ्चभिः पञ्चमूलैर्वा शृताद्यदुदियाद्घृतम्||९८|| पञ्चानां पञ्चमूलानां रसे क्षीरचतुर्गुणे| सिद्धं सर्पिर्जयत्येतद्यक्ष्मणः सप्तकं बलम्||९९|| खर्जूरं पिप्पली द्राक्षा पथ्या शृङ्गी दुरालभा| त्रिफला पिप्पली मुस्तं शृङ्गाटगुडशर्कराः||१००|| वीरा शटी पुष्कराख्यं सुरसः शर्करा गुडः| नागरं चित्रको लाजाः पिप्पल्यामलकं गुडः||१०१|| श्लोकार्धैर्विहितानेतांल्लिह्यान्ना मधुसर्पिषा| कासश्वासापहान्स्वर्यान्पार्श्वशूलापहांस्तथा||१०२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (103-104) · Śloka 104
സിതോപലാം തുഗാക്ഷീരീം പിപ്പലീം ബഹുലാം ത്വചമ്| അന്ത്യാദൂര്ധ്വം ദ്വിഗുണിതം ലേഹയേന്മധുസര്പിഷാ||൧൦൩|| ചൂര്ണിതം പ്രാശയേദ്വാ തച്ഛ്വാസകാസകഫാതുരമ് | സുപ്തജിഹ്വാരോചകിനമല്പാഗ്നിം പാര്ശ്വശൂലിനമ്||൧൦൪||
View original
सितोपलां तुगाक्षीरीं पिप्पलीं बहुलां त्वचम्| अन्त्यादूर्ध्वं द्विगुणितं लेहयेन्मधुसर्पिषा||१०३|| चूर्णितं प्राशयेद्वा तच्छ्वासकासकफातुरम् | सुप्तजिह्वारोचकिनमल्पाग्निं पार्श्वशूलिनम्||१०४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (105) · Śloka 105
ഹസ്തപാദാങ്ഗദാഹേഷു ജ്വരേ രക്തേ തഥോര്ധ്വഗേ| വാസാഘൃതം ശതാവര്യാ സിദ്ധം വാ പരമം ഹിതമ്||൧൦൫||
View original
हस्तपादाङ्गदाहेषु ज्वरे रक्ते तथोर्ध्वगे| वासाघृतं शतावर्या सिद्धं वा परमं हितम्||१०५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (106-110) · Śloka 110
ദുരാലഭാം ശ്വദംഷ്ട്രാം ച ചതസ്രഃ പര്ണിനീര്ബലാമ്| ഭാഗാന്പലോന്മിതാന് കൃത്വാ പലം പര്പടകസ്യ ച||൧൦൬|| പചേദ്ദശഗുണേ തോയേ ദശഭാഗാവശേഷിതേ| രസേ സുപൂതേ ദ്രവ്യാണാമേഷാം കല്കാന് സമാവപേത്||൧൦൭|| ശട്യാഃ പുഷ്കരമൂലസ്യ പിപ്പലീത്രായമാണയോഃ| താമലക്യാഃ കിരാതാനാം തിക്തസ്യ കുടജസ്യ ച||൧൦൮|| ഫലാനാം സാരിവായാശ്ച സുപിഷ്ടാന് കര്ഷസമ്മിതാന്| തതസ്തേന ഘൃതപ്രസ്ഥം ക്ഷീരദ്വിഗുണിതം പചേത്||൧൦൯|| ജ്വരം ദാഹം ഭ്രമം കാസമംസപാര്ശ്വശിരോരുജമ്| തൃഷ്ണാം ഛര്ദിമതീസാരമേതത് സര്പിര്വ്യപോഹതി||൧൧൦||
View original
दुरालभां श्वदंष्ट्रां च चतस्रः पर्णिनीर्बलाम्| भागान्पलोन्मितान् कृत्वा पलं पर्पटकस्य च||१०६|| पचेद्दशगुणे तोये दशभागावशेषिते| रसे सुपूते द्रव्याणामेषां कल्कान् समावपेत्||१०७|| शट्याः पुष्करमूलस्य पिप्पलीत्रायमाणयोः| तामलक्याः किरातानां तिक्तस्य कुटजस्य च||१०८|| फलानां सारिवायाश्च सुपिष्टान् कर्षसम्मितान्| ततस्तेन घृतप्रस्थं क्षीरद्विगुणितं पचेत्||१०९|| ज्वरं दाहं भ्रमं कासमंसपार्श्वशिरोरुजम्| तृष्णां छर्दिमतीसारमेतत् सर्पिर्व्यपोहति||११०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (111-113) · Śloka 113
ജീവന്തീം മധുകം ദ്രാക്ഷാം ഫലാനി കുടജസ്യ ച| ശടീം പുഷ്കരമൂലം ച വ്യാഘ്രീം ഗോക്ഷുരകം ബലാമ്||൧൧൧|| നീലോത്പലം താമലകീം ത്രായമാണാം ദുരാലഭാമ്| പിപ്പലീം ച സമം പിഷ്ട്വാ ഘൃതം വൈദ്യോ വിപാചയേത്||൧൧൨|| ഏതദ്വ്യാധിസമൂഹസ്യ രോഗേശസ്യ സമുത്ഥിതമ്| രൂപമേകാദശവിധം സര്പിരഗ്ര്യം വ്യപോഹതി||൧൧൩||
View original
जीवन्तीं मधुकं द्राक्षां फलानि कुटजस्य च| शटीं पुष्करमूलं च व्याघ्रीं गोक्षुरकं बलाम्||१११|| नीलोत्पलं तामलकीं त्रायमाणां दुरालभाम्| पिप्पलीं च समं पिष्ट्वा घृतं वैद्यो विपाचयेत्||११२|| एतद्व्याधिसमूहस्य रोगेशस्य समुत्थितम्| रूपमेकादशविधं सर्पिरग्र्यं व्यपोहति||११३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (114-116) · Śloka 116
ബലാം സ്ഥിരാം പൃശ്നിപര്ണീം ബൃഹതീം സനിദിഗ്ധികാമ്| സാധയിത്വാ രസേ തസ്മിന്പയോ ഗവ്യം സനാഗരമ്||൧൧൪|| ദ്രാക്ഷാഖര്ജൂരസര്പിര്ഭിഃ പിപ്പല്യാ ച ശൃതം സഹ| സക്ഷൌദ്രം ജ്വരകാസഘ്നം സ്വര്യം ചൈതത് പ്രയോജയേത്||൧൧൫|| ആജസ്യ പയസശ്ചൈവം പ്രയോഗോ ജാങ്ഗലാ രസാഃ| യൂഷാര്ഥേ ചണകാ മുദ്ഗാ മകുഷ്ഠാശ്ചോപകല്പിതാഃ||൧൧൬||
View original
बलां स्थिरां पृश्निपर्णीं बृहतीं सनिदिग्धिकाम्| साधयित्वा रसे तस्मिन्पयो गव्यं सनागरम्||११४|| द्राक्षाखर्जूरसर्पिर्भिः पिप्पल्या च शृतं सह| सक्षौद्रं ज्वरकासघ्नं स्वर्यं चैतत् प्रयोजयेत्||११५|| आजस्य पयसश्चैवं प्रयोगो जाङ्गला रसाः| यूषार्थे चणका मुद्गा मकुष्ठाश्चोपकल्पिताः||११६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (117-133) · Śloka 134
ജ്വരാണാം ശമനീയോ യഃ പൂര്വമുക്തഃ ക്രിയാവിധിഃ| യക്ഷ്മിണാം ജ്വരദാഹേഷു സസര്പിഷ്കഃ പ്രശസ്യതേ||൧൧൭|| കഫപ്രസേകേ ബലവാഞ് ശ്ലൈഷ്മികശ്ഛര്ദയേന്നരഃ| പയസാ ഫലയുക്തേന മാധുകേന രസേന വാ||൧൧൮|| സര്പിഷ്മത്യാ യവാഗ്വാ വാ വമനീയോപസിദ്ധയാ| വാന്തോऽന്നകാലേ ലഘ്വന്നമാദദീത സദീപനമ്||൧൧൯|| യവഗോധൂമമാധ്വീകസിധ്വരിഷ്ടസുരാസവാന്| ജാങ്ഗലാനി ച ശൂല്യാനി സേവമാനഃ കഫം ജയേത്||൧൨൦|| ശ്ലേഷ്മണോऽതിപ്രസേകേന വായുഃ ശ്ലേഷ്മാണമസ്യതി| കഫപ്രസേകം തം വിദ്വാന് സ്നിഗ്ധോഷ്ണേനൈവ നിര്ജയേത്||൧൨൧|| ക്രിയാ കഫപ്രസേകേ യാ വമ്യാം സൈവ പ്രശസ്യതേ| ഹൃദ്യാനി ചാന്നപാനാനി വാതഘ്നാനി ലഘൂനി ച||൧൨൨|| പ്രായേണോപഹതാഗ്നിത്വാത് സപിച്ഛമതിസാര്യതേ| പ്രാപ്നോതി ചാസ്യവൈരസ്യം ന ചാന്നമഭിനന്ദതി||൧൨൩|| തസ്യാഗ്നിദീപനാന് യോഗാനതീസാരനിബര്ഹണാന്| വക്ത്രശുദ്ധികരാന് കുര്യാദരുചിപ്രതിബാധകാന്||൧൨൪|| സനാഗരാനിന്ദ്രയവാന് പായയേത്തണ്ഡുലാമ്ബുനാ| സിദ്ധാം യവാഗൂം ജീര്ണേ ച ചാങ്ഗേരീതക്രദാഡിമൈഃ||൧൨൫|| പാഠാ ബില്വം യമാനീ ച പാതവ്യം തക്രസംയുതമ്| ദുരാലഭാ ശൃങ്ഗവേരം പാഠാ ച സുരയാ സഹ||൧൨൬|| ജമ്ബ്വാമ്രമധ്യം ബില്വം ച സകപിത്ഥം സനാഗരമ്| പേയാമണ്ഡേന പാതവ്യമതീസാരനിവൃത്തയേ||൧൨൭|| ഏതാനേവ ച യോഗാംസ്ത്രീന് പാഠാദീന് കാരയേത് ഖഡാന്| സസൂപ്യധാന്യാന്സസ്നേഹാന് സാമ്ലാന്സങ്ഗ്രഹണാന് പരമ്||൧൨൮|| വേതസാര്ജുനജമ്ബൂനാം മൃണാലീകൃഷ്ണഗന്ധയോഃ| ശ്രീപര്ണ്യാ മദയന്ത്യാശ്ച യൂഥികായാശ്ച പല്ലവാന്||൧൨൯|| മാതുലുങ്ഗസ്യ ധാതക്യാ ദാഡിമസ്യ ച കാരയേത്| സ്നേഹാമ്ലലവണോപേതാന് ഖഡാന് സാങ്ഗ്രാഹികാന് പരമ്||൧൩൦|| ചാങ്ഗേര്യാശ്ചുക്രികായാശ്ച ദുഗ്ധികായാശ്ച കാരയേത്| ഖഡാന്ദധിസരോപേതാന് സസര്പിഷ്കാന്സദാഡിമാന്||൧൩൧|| മാംസാനാം ലഘുപാകാനാം രസാഃ സാങ്ഗ്രാഹികൈര്യുതാഃ| വ്യഞ്ജനാര്ഥം പ്രശസ്യന്തേ ഭോജ്യാര്ഥം രക്തശാലയഃ||൧൩൨|| സ്ഥിരാദിപഞ്ചമൂലേന പാനേ ശസ്തം ശൃതം ജലമ്| തക്രം സുരാ സചുക്രീകാ ദാഡിമസ്യാഥവാ രസഃ||൧൩൩|| ഇത്യുക്തം ഭിന്നശകൃതാം ദീപനം ഗ്രാഹി ഭേഷജമ്|൧൩൪|
View original
ज्वराणां शमनीयो यः पूर्वमुक्तः क्रियाविधिः| यक्ष्मिणां ज्वरदाहेषु ससर्पिष्कः प्रशस्यते||११७|| कफप्रसेके बलवाञ् श्लैष्मिकश्छर्दयेन्नरः| पयसा फलयुक्तेन माधुकेन रसेन वा||११८|| सर्पिष्मत्या यवाग्वा वा वमनीयोपसिद्धया| वान्तोऽन्नकाले लघ्वन्नमाददीत सदीपनम्||११९|| यवगोधूममाध्वीकसिध्वरिष्टसुरासवान्| जाङ्गलानि च शूल्यानि सेवमानः कफं जयेत्||१२०|| श्लेष्मणोऽतिप्रसेकेन वायुः श्लेष्माणमस्यति| कफप्रसेकं तं विद्वान् स्निग्धोष्णेनैव निर्जयेत्||१२१|| क्रिया कफप्रसेके या वम्यां सैव प्रशस्यते| हृद्यानि चान्नपानानि वातघ्नानि लघूनि च||१२२|| प्रायेणोपहताग्नित्वात् सपिच्छमतिसार्यते| प्राप्नोति चास्यवैरस्यं न चान्नमभिनन्दति||१२३|| तस्याग्निदीपनान् योगानतीसारनिबर्हणान्| वक्त्रशुद्धिकरान् कुर्यादरुचिप्रतिबाधकान्||१२४|| सनागरानिन्द्रयवान् पाययेत्तण्डुलाम्बुना| सिद्धां यवागूं जीर्णे च चाङ्गेरीतक्रदाडिमैः||१२५|| पाठा बिल्वं यमानी च पातव्यं तक्रसंयुतम्| दुरालभा शृङ्गवेरं पाठा च सुरया सह||१२६|| जम्ब्वाम्रमध्यं बिल्वं च सकपित्थं सनागरम्| पेयामण्डेन पातव्यमतीसारनिवृत्तये||१२७|| एतानेव च योगांस्त्रीन् पाठादीन् कारयेत् खडान्| ससूप्यधान्यान्सस्नेहान् साम्लान्सङ्ग्रहणान् परम्||१२८|| वेतसार्जुनजम्बूनां मृणालीकृष्णगन्धयोः| श्रीपर्ण्या मदयन्त्याश्च यूथिकायाश्च पल्लवान्||१२९|| मातुलुङ्गस्य धातक्या दाडिमस्य च कारयेत्| स्नेहाम्ललवणोपेतान् खडान् साङ्ग्राहिकान् परम्||१३०|| चाङ्गेर्याश्चुक्रिकायाश्च दुग्धिकायाश्च कारयेत्| खडान्दधिसरोपेतान् ससर्पिष्कान्सदाडिमान्||१३१|| मांसानां लघुपाकानां रसाः साङ्ग्राहिकैर्युताः| व्यञ्जनार्थं प्रशस्यन्ते भोज्यार्थं रक्तशालयः||१३२|| स्थिरादिपञ्चमूलेन पाने शस्तं शृतं जलम्| तक्रं सुरा सचुक्रीका दाडिमस्याथवा रसः||१३३|| इत्युक्तं भिन्नशकृतां दीपनं ग्राहि भेषजम्|१३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (134-140) · Śloka 140
പരം മുഖസ്യ വൈരസ്യനാശനം രോചനം ശൃണു ||൧൩൪|| ദ്വൌ കാലൌ ദന്തപവനം ഭക്ഷയേന്മുഖധാവനമ്| തദ്വത് പ്രക്ഷാലയേദാസ്യം ധാരയേത് കവലഗ്രഹാന്||൧൩൫|| പിബേദ്ധൂമം തതോ മൃഷ്ടമദ്യാദ്ദീപനപാചനമ്| ഭേഷജം പാനമന്നം ച ഹിതമിഷ്ടോപകല്പിതമ്||൧൩൬|| ത്വങ്മുസ്തമേലാ ധാന്യാനി മുസ്തമാമലകം ത്വചമ്| ദാര്വീത്വചോ യവാനീ ച തേജോഹ്വാ പിപ്പലീ തഥാ||൧൩൭|| യവാനീ തിന്തിഡീകം ച പഞ്ചൈതേ മുഖധാവനാഃ| ശ്ലോകപാദേഷ്വഭിഹിതാ രോചനാ മുഖശോധനാഃ||൧൩൮|| ഗുടികാം ധാരയേദാസ്യേ ചൂര്ണൈര്വാ ശോധയേന്മുഖമ്| ഏഷാമാലോഡിതാനാം വാ ധാരയേത് കവലഗ്രഹാന്||൧൩൯|| സുരാമാധ്വീകസീധൂനാം തൈലസ്യ മധുസര്പിഷോഃ| കവലാന് ധാരയേദിഷ്ടാന് ക്ഷീരസ്യേക്ഷുരസസ്യ ച||൧൪൦||
View original
परं मुखस्य वैरस्यनाशनं रोचनं शृणु ||१३४|| द्वौ कालौ दन्तपवनं भक्षयेन्मुखधावनम्| तद्वत् प्रक्षालयेदास्यं धारयेत् कवलग्रहान्||१३५|| पिबेद्धूमं ततो मृष्टमद्याद्दीपनपाचनम्| भेषजं पानमन्नं च हितमिष्टोपकल्पितम्||१३६|| त्वङ्मुस्तमेला धान्यानि मुस्तमामलकं त्वचम्| दार्वीत्वचो यवानी च तेजोह्वा पिप्पली तथा||१३७|| यवानी तिन्तिडीकं च पञ्चैते मुखधावनाः| श्लोकपादेष्वभिहिता रोचना मुखशोधनाः||१३८|| गुटिकां धारयेदास्ये चूर्णैर्वा शोधयेन्मुखम्| एषामालोडितानां वा धारयेत् कवलग्रहान्||१३९|| सुरामाध्वीकसीधूनां तैलस्य मधुसर्पिषोः| कवलान् धारयेदिष्टान् क्षीरस्येक्षुरसस्य च||१४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (141-144) · Śloka 144
യവാനീം തിന്തിഡീകം ച നാഗരം സാമ്ലവേതസമ്| ദാഡിമം ബദരം ചാമ്ലം കാര്ഷികം ചോപകല്പയേത്||൧൪൧|| ധാന്യസൌവര്ചലാജാജീവരാങ്ഗം ചാര്ധകാര്ഷികമ്| പിപ്പലീനാം ശതം ചൈകം ദ്വേ ശതേ മരിചസ്യ ച||൧൪൨|| ശര്കരായാശ്ച ചത്വാരി പലാന്യേകത്ര ചൂര്ണയേത്| ജിഹ്വാവിശോധനം ഹൃദ്യം തച്ചൂര്ണം ഭക്തരോചനമ്||൧൪൩|| ഹൃത്പ്ലീഹപാര്ശ്വശൂലഘ്നം വിബന്ധാനാഹനാശനമ്| കാസശ്വാസഹരം ഗ്രാഹി ഗ്രഹണ്യര്ശോവികാരനുത്||൧൪൪|| ഇതി യവാനീഷാഡവമ്|
View original
यवानीं तिन्तिडीकं च नागरं साम्लवेतसम्| दाडिमं बदरं चाम्लं कार्षिकं चोपकल्पयेत्||१४१|| धान्यसौवर्चलाजाजीवराङ्गं चार्धकार्षिकम्| पिप्पलीनां शतं चैकं द्वे शते मरिचस्य च||१४२|| शर्करायाश्च चत्वारि पलान्येकत्र चूर्णयेत्| जिह्वाविशोधनं हृद्यं तच्चूर्णं भक्तरोचनम्||१४३|| हृत्प्लीहपार्श्वशूलघ्नं विबन्धानाहनाशनम्| कासश्वासहरं ग्राहि ग्रहण्यर्शोविकारनुत्||१४४|| इति यवानीषाडवम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (145-148) · Śloka 148
താലീശപത്രം മരിചം നാഗരം പിപ്പലീ ശുഭാ| യഥോത്തരം ഭാഗവൃദ്ധ്യാ ത്വഗേലേ ചാര്ധഭാഗികേ||൧൪൫|| പിപ്പല്യഷ്ടഗുണാ ചാത്ര പ്രദേയാ സിതശര്കരാ| കാസശ്വാസാരുചിഹരം തച്ചൂര്ണം ദീപനം പരമ്||൧൪൬|| ഹൃത്പാണ്ഡുഗ്രഹണീദോഷശോഷപ്ലീഹജ്വരാപഹമ്| വമ്യതീസാരശൂലഘ്നം മൂഢവാതാനുലോമനമ്||൧൪൭|| കല്പയേദ്ഗുടികാം ചൈതച്ചൂര്ണം പക്ത്വാ സിതോപലാമ്| ഗുടികാ ഹ്യഗ്നിസംയോഗാച്ചൂര്ണാല്ലഘുതരാഃ സ്മൃതാഃ||൧൪൮|| ഇതി താലീശാദ്യം ചൂര്ണം ഗുടികാശ്ച|
View original
तालीशपत्रं मरिचं नागरं पिप्पली शुभा| यथोत्तरं भागवृद्ध्या त्वगेले चार्धभागिके||१४५|| पिप्पल्यष्टगुणा चात्र प्रदेया सितशर्करा| कासश्वासारुचिहरं तच्चूर्णं दीपनं परम्||१४६|| हृत्पाण्डुग्रहणीदोषशोषप्लीहज्वरापहम्| वम्यतीसारशूलघ्नं मूढवातानुलोमनम्||१४७|| कल्पयेद्गुटिकां चैतच्चूर्णं पक्त्वा सितोपलाम्| गुटिका ह्यग्निसंयोगाच्चूर्णाल्लघुतराः स्मृताः||१४८|| इति तालीशाद्यं चूर्णं गुटिकाश्च|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (149-172) · Śloka 172
ശുഷ്യതാം ക്ഷീണമാംസാനാം കല്പിതാനി വിധാനവിത്| ദദ്യാന്മാംസാദമാംസാനി ബൃംഹണാനി വിശേഷതഃ||൧൪൯|| ശോഷിണേ ബാര്ഹിണം ദദ്യാദ്ബര്ഹിശബ്ദേന ചാപരാന്| ഗൃധ്രാനുലൂകാംശ്ചാഷാംശ്ച വിധിവത് സൂപകല്പിതാന്||൧൫൦|| കാകാംസ്തിത്തിരിശബ്ദേന വര്മിശബ്ദേന ചോരഗാന്| ഭൃഷ്ടാന് മത്സ്യാന്ത്രശബ്ദേന ദദ്യാദ്ഗണ്ഡൂപദാനപി||൧൫൧|| ലോപാകാന് സ്ഥൂലനകുലാന് ബിഡാലാംശ്ചോപകല്പിതാന്| ശൃഗാലശാവാംശ്ച ഭിഷക് ശശശബ്ദേന ദാപയേത്||൧൫൨|| സിംഹാനൃക്ഷാംസ്തരക്ഷൂംശ്ച വ്യാഘ്രാനേവംവിധാംസ്തഥാ| മാംസാദാന് മൃഗശബ്ദേന ദദ്യാന്മാംസാഭിവൃദ്ധയേ||൧൫൩|| ഗജഖഡ്ഗിതുരങ്ഗാണാം വേശവാരീകൃതം ഭിഷക്| ദദ്യാന്മഹിഷശബ്ദേന മാംസം മാംസാഭിവൃദ്ധയേ||൧൫൪|| മാംസേനോപചിതാങ്ഗാനാം മാംസം മാംസകരം പരമ്| തീക്ഷ്ണോഷ്ണലാഘവാച്ഛസ്തം വിശേഷാന്മൃഗപക്ഷിണാമ്||൧൫൫|| മാംസാനി യാന്യനഭ്യാസാദനിഷ്ടാനി പ്രയോജയേത്| തേഷൂപധാ, സുഖം ഭോക്തും തഥാ ശക്യാനി താനി ഹി||൧൫൬|| ജാനഞ്ജുഗുപ്സന്നൈവാദ്യാജ്ജഗ്ധം വാ പുനരുല്ലിഖേത്| തസ്മാച്ഛദ്മോപസിദ്ധാനി മാംസാന്യേതാനി ദാപയേത്||൧൫൭|| ബര്ഹിതിത്തിരിദക്ഷാണാം ഹംസാനാം ശൂകരോഷ്ട്രയോഃ| ഖരഗോമഹിഷാണാം ച മാംസം മാംസകരം പരമ്||൧൫൮|| യോനിരഷ്ടവിധാ ചോക്താ മാംസാനാമന്നപാനികേ| താം പരീക്ഷ്യ ഭിഷഗ്വിദ്വാന് ദദ്യാന്മാംസാനി ശോഷിണേ||൧൫൯|| പ്രസഹാ ഭൂശയാനൂപവാരിജാ വാരിചാരിണഃ| ആഹാരാര്ഥം പ്രദാതവ്യാ മാത്രയാ വാതശോഷിണേ||൧൬൦|| പ്രതുദാ വിഷ്കിരാശ്ചൈവ ധന്വജാശ്ച മൃഗദ്വിജാഃ| കഫപിത്തപരീതാനാം പ്രയോജ്യാഃ ശോഷരോഗിണാമ്||൧൬൧|| വിധിവത്സൂപസിദ്ധാനി മനോജ്ഞാനി മൃദൂനി ച| രസവന്തി സുഗന്ധീനി മാംസാന്യേതാനി ഭക്ഷയേത്||൧൬൨|| മാംസമേവാശ്നതഃ ശോഷോ മാധ്വീകം പിബതോऽപി ച| നിയതാനല്പചിത്തസ്യ ചിരം കായേ ന തിഷ്ഠതി||൧൬൩|| വാരുണീമണ്ഡനിത്യസ്യ ബഹിര്മാര്ജനസേവിനഃ| അവിധാരിതവേഗസ്യ യക്ഷ്മാ ന ലഭതേऽന്തരമ്||൧൬൪|| പ്രസന്നാം വാരുണീം സീധുമരിഷ്ടാനാസവാന്മധു| യഥാര്ഹമനുപാനാര്ഥം പിബേന്മാംസാനി ഭക്ഷയന്||൧൬൫|| മദ്യം തൈക്ഷ്ണ്യൌഷ്ണ്യവൈശദ്യസൂക്ഷ്മത്വാത് സ്രോതസാം മുഖമ്| പ്രമഥ്യ വിവൃണോത്യാശു തന്മോക്ഷാത് സപ്ത ധാതവഃ||൧൬൬|| പുഷ്യന്തി ധാതുപോഷാച്ച ശീഘ്രം ശോഷഃ പ്രശാമ്യതി| മാംസാദമാംസസ്വരസേ സിദ്ധം സര്പിഃ പ്രയോജയേത്||൧൬൭|| സക്ഷൌദ്രം, പയസാ സിദ്ധം സര്പിര്ദശഗുണേന വാ| സിദ്ധം മധുരകൈര്ദ്രവ്യൈര്ദശമൂലകഷായകൈഃ||൧൬൮|| ക്ഷീരമാംസരസോപേതൈര്ഘൃതം ശോഷഹരം പരമ്| പിപ്പലീപിപ്പലീമൂലചവ്യചിത്രകനാഗരൈഃ||൧൬൯|| സയാവശൂകൈഃ സക്ഷീരൈഃ സ്രോതസാം ശോധനം ഘൃതമ്| രാസ്നാബലാഗോക്ഷുരകസ്ഥിരാവര്ഷാഭുസാധിതമ്||൧൭൦|| ജീവന്തീപിപ്പലീഗര്ഭം സക്ഷീരം ശോഷനുദ്ഘൃതമ്| യവാഗ്വാ വാ പിബേന്മാത്രാം ലിഹ്യാദ്വാ മധുനാ സഹ||൧൭൧|| സിദ്ധാനാം സര്പിഷാമേഷാമദ്യാദന്നേന വാ സഹ| ശുഷ്യതാമേഷ നിര്ദിഷ്ടോ വിധിരാഭ്യവഹാരികഃ||൧൭൨||
View original
शुष्यतां क्षीणमांसानां कल्पितानि विधानवित्| दद्यान्मांसादमांसानि बृंहणानि विशेषतः||१४९|| शोषिणे बार्हिणं दद्याद्बर्हिशब्देन चापरान्| गृध्रानुलूकांश्चाषांश्च विधिवत् सूपकल्पितान्||१५०|| काकांस्तित्तिरिशब्देन वर्मिशब्देन चोरगान्| भृष्टान् मत्स्यान्त्रशब्देन दद्याद्गण्डूपदानपि||१५१|| लोपाकान् स्थूलनकुलान् बिडालांश्चोपकल्पितान्| शृगालशावांश्च भिषक् शशशब्देन दापयेत्||१५२|| सिंहानृक्षांस्तरक्षूंश्च व्याघ्रानेवंविधांस्तथा| मांसादान् मृगशब्देन दद्यान्मांसाभिवृद्धये||१५३|| गजखड्गितुरङ्गाणां वेशवारीकृतं भिषक्| दद्यान्महिषशब्देन मांसं मांसाभिवृद्धये||१५४|| मांसेनोपचिताङ्गानां मांसं मांसकरं परम्| तीक्ष्णोष्णलाघवाच्छस्तं विशेषान्मृगपक्षिणाम्||१५५|| मांसानि यान्यनभ्यासादनिष्टानि प्रयोजयेत्| तेषूपधा, सुखं भोक्तुं तथा शक्यानि तानि हि||१५६|| जानञ्जुगुप्सन्नैवाद्याज्जग्धं वा पुनरुल्लिखेत्| तस्माच्छद्मोपसिद्धानि मांसान्येतानि दापयेत्||१५७|| बर्हितित्तिरिदक्षाणां हंसानां शूकरोष्ट्रयोः| खरगोमहिषाणां च मांसं मांसकरं परम्||१५८|| योनिरष्टविधा चोक्ता मांसानामन्नपानिके| तां परीक्ष्य भिषग्विद्वान् दद्यान्मांसानि शोषिणे||१५९|| प्रसहा भूशयानूपवारिजा वारिचारिणः| आहारार्थं प्रदातव्या मात्रया वातशोषिणे||१६०|| प्रतुदा विष्किराश्चैव धन्वजाश्च मृगद्विजाः| कफपित्तपरीतानां प्रयोज्याः शोषरोगिणाम्||१६१|| विधिवत्सूपसिद्धानि मनोज्ञानि मृदूनि च| रसवन्ति सुगन्धीनि मांसान्येतानि भक्षयेत्||१६२|| मांसमेवाश्नतः शोषो माध्वीकं पिबतोऽपि च| नियतानल्पचित्तस्य चिरं काये न तिष्ठति||१६३|| वारुणीमण्डनित्यस्य बहिर्मार्जनसेविनः| अविधारितवेगस्य यक्ष्मा न लभतेऽन्तरम्||१६४|| प्रसन्नां वारुणीं सीधुमरिष्टानासवान्मधु| यथार्हमनुपानार्थं पिबेन्मांसानि भक्षयन्||१६५|| मद्यं तैक्ष्ण्यौष्ण्यवैशद्यसूक्ष्मत्वात् स्रोतसां मुखम्| प्रमथ्य विवृणोत्याशु तन्मोक्षात् सप्त धातवः||१६६|| पुष्यन्ति धातुपोषाच्च शीघ्रं शोषः प्रशाम्यति| मांसादमांसस्वरसे सिद्धं सर्पिः प्रयोजयेत्||१६७|| सक्षौद्रं, पयसा सिद्धं सर्पिर्दशगुणेन वा| सिद्धं मधुरकैर्द्रव्यैर्दशमूलकषायकैः||१६८|| क्षीरमांसरसोपेतैर्घृतं शोषहरं परम्| पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकनागरैः||१६९|| सयावशूकैः सक्षीरैः स्रोतसां शोधनं घृतम्| रास्नाबलागोक्षुरकस्थिरावर्षाभुसाधितम्||१७०|| जीवन्तीपिप्पलीगर्भं सक्षीरं शोषनुद्घृतम्| यवाग्वा वा पिबेन्मात्रां लिह्याद्वा मधुना सह||१७१|| सिद्धानां सर्पिषामेषामद्यादन्नेन वा सह| शुष्यतामेष निर्दिष्टो विधिराभ्यवहारिकः||१७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (173-178) · Śloka 179
ബഹിഃസ്പര്ശനമാശ്രിത്യ വക്ഷ്യതേऽതഃ പരം വിധിഃ| സ്നേഹക്ഷീരാമ്ബുകോഷ്ഠേഷു സ്വഭ്യക്തമവഗാഹയേത്||൧൭൩|| സ്രോതോവിബന്ധമോക്ഷാര്ഥം ബലപുഷ്ട്യര്ഥമേവ ച| ഉത്തീര്ണം മിശ്രകൈഃസ്നേഹൈഃ പുനരാക്തൈഃ സുഖൈഃ കരൈഃ||൧൭൪|| മൃദ്നീയാത് സുഖമാസീനം സുഖം ചോത്സാദയേന്നരമ്| ജീവന്തീം ശതവീര്യാം ച വികസാം സപുനര്നവാമ്||൧൭൫|| അശ്വഗന്ധാമപാമാര്ഗം തര്കാരീം മധുകം ബലാമ്| വിദാരീം സര്ഷപം കുഷ്ഠം തണ്ഡുലാനതസീഫലമ്||൧൭൬|| മാഷാംസ്തിലാംശ്ച കിണ്വം ച സര്വമേകത്ര ചൂര്ണയേത്| യവചൂര്ണത്രിഗുണിതം ദധ്നാ യുക്തം സമാക്ഷികമ്||൧൭൭|| ഏതദുത്സാദനം കാര്യം പുഷ്ടിവര്ണബലപ്രദമ്| ഗൌരസര്ഷപകല്കേന കല്കൈശ്ചാപി സുഗന്ധിഭിഃ||൧൭൮|| സ്നായാദൃതുസുഖൈസ്തോയൈര്ജീവനീയൌഷധൈഃ ശൃതൈഃ|൧൭൯|
View original
बहिःस्पर्शनमाश्रित्य वक्ष्यतेऽतः परं विधिः| स्नेहक्षीराम्बुकोष्ठेषु स्वभ्यक्तमवगाहयेत्||१७३|| स्रोतोविबन्धमोक्षार्थं बलपुष्ट्यर्थमेव च| उत्तीर्णं मिश्रकैःस्नेहैः पुनराक्तैः सुखैः करैः||१७४|| मृद्नीयात् सुखमासीनं सुखं चोत्सादयेन्नरम्| जीवन्तीं शतवीर्यां च विकसां सपुनर्नवाम्||१७५|| अश्वगन्धामपामार्गं तर्कारीं मधुकं बलाम्| विदारीं सर्षपं कुष्ठं तण्डुलानतसीफलम्||१७६|| माषांस्तिलांश्च किण्वं च सर्वमेकत्र चूर्णयेत्| यवचूर्णत्रिगुणितं दध्ना युक्तं समाक्षिकम्||१७७|| एतदुत्सादनं कार्यं पुष्टिवर्णबलप्रदम्| गौरसर्षपकल्केन कल्कैश्चापि सुगन्धिभिः||१७८|| स्नायादृतुसुखैस्तोयैर्जीवनीयौषधैः शृतैः|१७९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (179-189) · Śloka 189
ഗന്ധൈഃ സമാല്യൈര്വാസോഭിര്ഭൂഷണൈശ്ച വിഭൂഷിതഃ||൧൭൯|| സ്പൃശ്യാന് സംസ്പൃശ്യ സമ്പൂജ്യ ദേവതാഃ സഭിഷഗ്ദ്വിജാഃ| ഇഷ്ടവര്ണരസസ്പര്ശഗന്ധവത് പാനഭോജനമ്||൧൮൦|| ഇഷ്ടമിഷ്ടൈരുപഹിതം സുഖമദ്യാത് സുഖപ്രദമ്| സമാതീതാനി ധാന്യാനി കല്പനീയാനി ശുഷ്യതാമ്||൧൮൧|| ലഘൂന്യഹീനവീര്യാണി സ്വാദൂനി ഗന്ധവന്തി ച| യാനി പ്രഹര്ഷകാരീണി താനി പഥ്യതമാനി ഹി||൧൮൨|| യച്ചോപദേക്ഷ്യതേ പഥ്യം ക്ഷതക്ഷീണചികിത്സിതേ| യക്ഷ്മിണസ്തത് പ്രയോക്തവ്യം ബലമാംസാഭിവൃദ്ധയേ||൧൮൩|| അഭ്യങ്ഗോത്സാദനൈശ്ചൈവ വാസോഭിരഹതൈഃ പ്രിയൈഃ| യഥര്തുവിഹിതൈഃ സ്നാനൈരവഗാഹൈര്വിമാര്ജനൈഃ||൧൮൪|| ബസ്തിഭിഃ ക്ഷീരസര്പിര്ഭിര്മാംസൈര്മാംസരസൌദനൈഃ| ഇഷ്ടൈര്മദ്യൈര്മനോജ്ഞാനാം ഗന്ധാനാമുപസേവനൈഃ||൧൮൫|| സുഹൃദാം രമണീയാനാം പ്രമദാനാം ച ദര്ശനൈഃ| ഗീതവാദിത്രശബ്ദൈശ്ച പ്രിയശ്രുതിഭിരേവ ച||൧൮൬|| ഹര്ഷണാശ്വാസനൈര്നിത്യം ഗുരൂണാം സമുപാസനൈഃ| ബ്രഹ്മചര്യേണ ദാനേന തപസാ ദേവതാര്ചനൈഃ||൧൮൭|| സത്യേനാചാരയോഗേന മങ്ഗല്യൈരപ്യഹിംസയാ| വൈദ്യവിപ്രാര്ചനാച്ചൈവ രോഗരാജോ നിവര്തതേ||൧൮൮|| യയാ പ്രയുക്തയാ ചേഷ്ട്യാ രാജയക്ഷ്മാ പുരാ ജിതഃ| താം വേദവിഹിതാമിഷ്ടിമാരോഗ്യാര്ഥീ പ്രയോജയേത്||൧൮൯||
View original
गन्धैः समाल्यैर्वासोभिर्भूषणैश्च विभूषितः||१७९|| स्पृश्यान् संस्पृश्य सम्पूज्य देवताः सभिषग्द्विजाः| इष्टवर्णरसस्पर्शगन्धवत् पानभोजनम्||१८०|| इष्टमिष्टैरुपहितं सुखमद्यात् सुखप्रदम्| समातीतानि धान्यानि कल्पनीयानि शुष्यताम्||१८१|| लघून्यहीनवीर्याणि स्वादूनि गन्धवन्ति च| यानि प्रहर्षकारीणि तानि पथ्यतमानि हि||१८२|| यच्चोपदेक्ष्यते पथ्यं क्षतक्षीणचिकित्सिते| यक्ष्मिणस्तत् प्रयोक्तव्यं बलमांसाभिवृद्धये||१८३|| अभ्यङ्गोत्सादनैश्चैव वासोभिरहतैः प्रियैः| यथर्तुविहितैः स्नानैरवगाहैर्विमार्जनैः||१८४|| बस्तिभिः क्षीरसर्पिर्भिर्मांसैर्मांसरसौदनैः| इष्टैर्मद्यैर्मनोज्ञानां गन्धानामुपसेवनैः||१८५|| सुहृदां रमणीयानां प्रमदानां च दर्शनैः| गीतवादित्रशब्दैश्च प्रियश्रुतिभिरेव च||१८६|| हर्षणाश्वासनैर्नित्यं गुरूणां समुपासनैः| ब्रह्मचर्येण दानेन तपसा देवतार्चनैः||१८७|| सत्येनाचारयोगेन मङ्गल्यैरप्यहिंसया| वैद्यविप्रार्चनाच्चैव रोगराजो निवर्तते||१८८|| यया प्रयुक्तया चेष्ट्या राजयक्ष्मा पुरा जितः| तां वेदविहितामिष्टिमारोग्यार्थी प्रयोजयेत्||१८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (190-191) · Śloka 191
തത്ര ശ്ലോകൌ- പ്രാഗുത്പത്തിര്നിമിത്താനി പ്രാഗ്രൂപം രൂപസങ്ഗ്രഹഃ| സമാസാദ് വ്യാസതശ്ചോക്തം ഭേഷജം രാജയക്ഷ്മണഃ||൧൯൦|| നാമഹേതുരസാധ്യത്വം സാധ്യത്വം കൃച്ഛ്രസാധ്യതാ| ഇത്യുക്തഃ സങ്ഗ്രഹഃ കൃത്സ്നോ രാജയക്ഷ്മചികിത്സിതേ||൧൯൧||
View original
तत्र श्लोकौ- प्रागुत्पत्तिर्निमित्तानि प्राग्रूपं रूपसङ्ग्रहः| समासाद् व्यासतश्चोक्तं भेषजं राजयक्ष्मणः||१९०|| नामहेतुरसाध्यत्वं साध्यत्वं कृच्छ्रसाध्यता| इत्युक्तः सङ्ग्रहः कृत्स्नो राजयक्ष्मचिकित्सिते||१९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേ ചികിത്സാസ്ഥാനേ രാജയക്ഷ്മചികിത്സിതം നാമാഷ്ടമോऽധ്യായഃ||൮||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने राजयक्ष्मचिकित्सितं नामाष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon