15. unmādacikitsitam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાત ઉન્માદચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ||૧|| ઇતિ હ સ્માહ ભગવાનાત્રેયઃ||૨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

બુદ્ધિસ્મૃતિજ્ઞાનતપોનિવાસઃ પુનર્વસુઃ પ્રાણભૃતાં શરણ્યઃ| ઉન્માદહેત્વાકૃતિભેષજાનિ કાલેઽગ્નિવેશાય શશંસ પૃષ્ટઃ||૩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

વિરુદ્ધદુષ્ટાશુચિભોજનાનિ પ્રધર્ષણં દેવગુરુદ્વિજાનામ્| ઉન્માદહેતુર્ભયહર્ષપૂર્વો મનોઽભિઘાતો વિષમાશ્ચ ચેષ્ટાઃ||૪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

તૈરલ્પસત્ત્વસ્ય મલાઃ પ્રદુષ્ટા બુદ્ધેર્નિવાસં હૃદયં પ્રદૂષ્ય| સ્રોતાંસ્યધિષ્ઠાય મનોવહાનિ પ્રમોહયન્ત્યાશુ નરસ્ય ચેતઃ||૫||

Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7

ધીવિભ્રમઃ સત્ત્વપરિપ્લવશ્ચ પર્યાકુલા દૃષ્ટિરધીરતા ચ| અબદ્ધવાક્ત્વં હૃદયં ચ શૂન્યં સામાન્યમુન્માદગદસ્ય લિઙ્ગમ્||૬|| સ મૂઢચેતા ન સુખં ન દુઃખં નાચારધર્મૌ કુત એવ શાન્તિમ્| વિન્દત્યપાસ્તસ્મૃતિબુદ્ધિસઞ્જ્ઞો ભ્રમત્યયં ચેત ઇતસ્તતશ્ચ||૭||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

સમુદ્ભ્રમં બુદ્ધિમનઃસ્મૃતીનામુન્માદમાગન્તુનિજોત્થમાહુઃ|૮|

Adhikarana 7 (8-10) · Śloka 10

તસ્યોદ્ભવં પઞ્ચવિધં પૃથક્ તુ વક્ષ્યામિ લિઙ્ગાનિ ચિકિત્સિતં ચ||૮|| રૂક્ષાલ્પશીતાન્નવિરેકધાતુક્ષયોપવાસૈરનિલોઽતિવૃદ્ધઃ| ચિન્તાદિજુષ્ટં હૃદયં પ્રદૂષ્ય બુદ્ધિં સ્મૃતિં ચાપ્યુપહન્તિ શીઘ્રમ્||૯|| અસ્થાનહાસસ્મિતનૃત્યગીતવાગઙ્ગવિક્ષેપણરોદનાનિ| પારુષ્યકાર્શ્યારુણવર્ણતાશ્ચ જીર્ણે બલં ચાનિલજસ્ય રૂપમ્||૧૦||

Adhikarana 8 (11-12) · Śloka 12

અજીર્ણકટ્વમ્લવિદાહ્યશીતૈર્ભોજ્યૈશ્ચિતં પિત્તમુદીર્ણવેગમ્| ઉન્માદમત્યુગ્રમનાત્મકસ્ય હૃદિ શ્રિતં પૂર્વવદાશુ કુર્યાત્||૧૧|| અમર્ષસંરમ્ભવિનગ્નભાવાઃ સન્તર્જનાતિદ્રવણૌષ્ણ્યરોષાઃ | પ્રચ્છાયશીતાન્નજલાભિલાષાઃ પીતા ચ ભાઃ પિત્તકૃતસ્ય લિઙ્ગમ્||૧૨||

Adhikarana 9 (13-14) · Śloka 14

સમ્પૂરણૈર્મન્દવિચેષ્ટિતસ્ય સોષ્મા કફો મર્મણિ સમ્પ્રવૃદ્ધઃ| બુદ્ધિં સ્મૃતિં ચાપ્યુપહત્ય ચિત્તં પ્રમોહયન્ સઞ્જનયેદ્વિકારમ્||૧૩|| વાક્ચેષ્ટિતં મન્દમરોચકશ્ચ નારીવિવિક્તપ્રિયતાઽતિનિદ્રા| છર્દિશ્ચ લાલા ચ બલં ચ ભુઙ્ક્તે નખાદિશૌક્લ્યં ચ કફાત્મકસ્ય||૧૪||

Adhikarana 10 (15) · Śloka 15

યઃ સન્નિપાતપ્રભવોઽતિઘોરઃ સર્વૈઃ સમસ્તૈઃ સ ચ હેતુભિઃ સ્યાત્| સર્વાણિ રૂપાણિ બિભર્તિ તાદૃગ્વિરુદ્ઘભૈષજ્યવિધિર્વિવર્જ્યઃ||૧૫||

Adhikarana 11 (16) · Śloka 16

દેવર્ષિગન્ધર્વપિશાચયક્ષરક્ષઃપિતૄણામભિધર્ષણાનિ| આગન્તુહેતુર્નિયમવ્રતાદિ મિથ્યાકૃતં કર્મ ચ પૂર્વદેહે||૧૬||

Adhikarana 12 (17) · Śloka 17

અમર્ત્યવાગ્વિક્રમવીર્યચેષ્ટો જ્ઞાનાદિવિજ્ઞાનબલાદિભિર્યઃ| ઉન્માદકાલોઽનિયતશ્ચ યસ્ય ભૂતોત્થમુન્માદમુદાહરેત્તમ્||૧૭||

Adhikarana 13 (18) · Śloka 18

અદૂષયન્તઃ પુરુષસ્ય દેહં દેવાદયઃ સ્વૈસ્તુ ગુણપ્રભાવૈઃ| વિશન્ત્યદૃશ્યાસ્તરસા યથૈવ ચ્છાયાતપૌ દર્પણસૂર્યકાન્તૌ||૧૮||

Adhikarana 14 (19) · Śloka 19

આઘાતકાલો હિ સ પૂર્વરૂપઃ પ્રોક્તો નિદાનેઽથ સુરાદિભિશ્ચ| ઉન્માદરૂપાણિ પૃથઙ્નિબોધ કાલં ચ ગમ્યાન્ પુરુષાંશ્ચ તેષામ્||૧૯||

Adhikarana 15 (20) · Śloka 20

તદ્યથા- સૌમ્યદૃષ્ટિં ગમ્ભીરમધૃષ્યમકોપનમસ્વપ્નભોજનાભિલાષિણમલ્પસ્વેદમૂત્રપુરીષવાતં શુભગન્ધં ફુલ્લપદ્મવદનમિતિ દેવોન્મત્તં વિદ્યાત્; ગુરુવૃદ્ધસિદ્ધર્ષીણામભિશાપાભિચારાભિધ્યાનાનુરૂપચેષ્ટાહારવ્યાહારં તૈરુન્મત્તં વિદ્યાત્; અપ્રસન્નદૃષ્ટિમપશ્યન્તં નિદ્રાલું પ્રતિહતવાચમનન્નાભિલાષમરોચકાવિપાકપરીતં ચ પિતૃભિરુન્મત્તં વિદ્યાત્; (ચણ્ડં સાહસિકં તીક્ષ્ણં ગમ્ભીરમધૃષ્યં) મુખવાદ્યનૃત્યગીતાન્નપાનસ્નાનમાલ્યધૂપગન્ધરતિં રક્તવસ્ત્રબલિકર્મહાસ્યકથાનુયોગપ્રિયં શુભગન્ધં ચ ગન્ધર્વોન્મત્તં વિદ્યાત્; અસકૃત્સ્વપ્નરોદનહાસ્યં નૃત્યગીતવાદ્યપાઠકથાન્નપાનસ્નાનમાલ્યધૂપગન્ધરતિં રક્તવિપ્લુતાક્ષં દ્વિજાતિવૈદ્યપરિવાદિનં રહસ્યભાષિણં ચ યક્ષોન્મત્તં વિદ્યાત્; નષ્ટનિદ્રમન્નપાનદ્વેષિણમનાહારમપ્યતિબલિનં શસ્ત્રશોણિતમાંસરક્તમાલ્યાભિલાષિણં સન્તર્જકં ચ રાક્ષસોન્મત્તં વિદ્યાત્; પ્રહાસનૃત્યપ્રધાનં દેવવિપ્રવૈદ્યદ્વેષાવજ્ઞાભિઃ સ્તુતિવેદમન્ત્રશાસ્ત્રોદાહરણૈઃ કાષ્ઠાદિભિરાત્મપીડનેન ચ બ્રહ્મરાક્ષસોન્મત્તં વિદ્યાત્; અસ્વસ્થચિત્તં સ્થાનમલભમાનં નૃત્યગીતહાસિનં બદ્ધાબદ્ધપ્રલાપિનં સઙ્કરકૂટમલિનરથ્યાચેલતૃણાશ્મકાષ્ઠાધિરોહણરતિં ભિન્નરૂક્ષસ્વરં નગ્નં વિધાવન્તં નૈકત્ર તિષ્ઠન્તં દુઃખાન્યાવેદયન્તં નષ્ટસ્મૃતિં ચ પિશાચોન્મત્તં વિદ્યાત્||૨૦||

Adhikarana 16 (21) · Śloka 21

તત્ર ચૌક્ષાચારં તપઃસ્વાધ્યાયકોવિદં નરં પ્રાયઃ શુક્લપ્રતિપદિ ત્રયોદશ્યાં ચ છિદ્રમવેક્ષ્યાભિધર્ષયન્તિ દેવાઃ, સ્નાનશુચિવિવિક્તસેવિનં ધર્મશાસ્ત્રશ્રુતિવાક્યકુશલં પ્રાયઃ ષષ્ઠ્યાં નવમ્યાં ચર્ષયઃ, માતૃપિતૃગુરુવૃદ્ધસિદ્ધાચાર્યોપસેવિનં પ્રાયો દશમ્યામમાવસ્યાયાં ચ પિતરઃ, ગન્ધર્વાઃ સ્તુતિગીતવાદિત્રરતિં પરદારગન્ધમાલ્યપ્રિયં ચૌક્ષાચારં પ્રાયો દ્વાદશ્યાં ચતુર્દશ્યાં ચ, સત્ત્વબલરૂપગર્વશૌર્યયુક્તં માલ્યાનુલેપનહાસ્યપ્રિયમતિવાક્કરણં પ્રાયઃ શુક્લૈકાદશ્યાં સપ્તમ્યાં ચ યક્ષાઃ, સ્વાધ્યાયતપોનિયમોપવાસબ્રહ્મચર્યદેવયતિગુરુપૂજાઽરતિં ભ્રષ્ટશૌચં બ્રાહ્મણમબ્રાહ્મણં વા બ્રાહ્મ્ણવાદિનં શૂરમાનિનં દેવાગારસલિલક્રીડનરતિં પ્રાયઃ શુક્લપઞ્ચમ્યાં પૂર્ણચન્દ્રદર્શને ચ બ્રહ્મરાક્ષસાઃ, રક્ષઃપિશાચાસ્તુ હીનસત્ત્વં પિશુનં સ્ત્રૈણં લુબ્ધં શઠં પ્રાયો દ્વિતીયાતૃતીયાષ્ટમીષુ; ઇત્યપરિસઙ્ખ્યેયાનાં ગ્રહાણામાવિષ્કૃતતમા હ્યષ્ટાવેતે વ્યાખ્યાતાઃ||૨૧||

Adhikarana 17 (22) · Śloka 22

સર્વેષ્વપિ તુ ખલ્વેષુ યો હસ્તાવુદ્યમ્ય રોષસંરમ્ભાન્નિઃશઙ્કમન્યેષ્વાત્મનિ વા નિપાતયેત્ સ હ્યસાધ્યો જ્ઞેયઃ; તથા યઃ સાશ્રુનેત્રો મેઢ્રપ્રવૃત્તરક્તઃ ક્ષતજિહ્વઃ પ્રસ્રુતનાસિકશ્છિદ્યમાનચર્માઽપ્રતિહન્યમાનવાણિઃ સતતં વિકૂજન્ દુર્વર્ણસ્તૃષાર્તઃ પૂતિગન્ધશ્ચ સ હિંસાર્થિનોન્મત્તો જ્ઞેયઃ; તં પરિવર્જયેત્||૨૨||

Adhikarana 18 (23) · Śloka 23

રત્યર્ચનાકામોન્માદિનૌ તુ ભિષગભિપ્રાયાચારાભ્યાં બુદ્ધ્વા તદઙ્ગોપહારબલિમિશ્રેણ| મન્ત્રભૈષજ્યવિધિનોપક્રમેત્||૨૩||

Adhikarana 19 (24-32) · Śloka 33

તત્ર દ્વયોરપિ નિજાગન્તુનિમિત્તયોરુન્માદયોઃ સમાસવિસ્તરાભ્યાં ભેષજવિધિમનુવ્યાખ્યાસ્યામઃ||૨૪|| ઉન્માદે વાતજે પૂર્વં સ્નેહપાનં વિશેષવિત્| કુર્યાદાવૃતમાર્ગે તુ સસ્નેહં મૃદુ શોધનમ્||૨૫|| કફપિત્તોદ્ભવેઽપ્યાદૌ વમનં સવિરેચનમ્| સ્નિગ્ધસ્વિન્નસ્ય કર્તવ્યં શુદ્ધે સંસર્જનક્રમઃ||૨૬|| નિરૂહં સ્નેહબસ્તિં ચ શિરસશ્ચ વિરેચનમ્| તતઃ કુર્યાદ્યથાદોષં તેષાં ભૂયસ્ત્વમાચરેત્||૨૭|| હૃદિન્દ્રિયશિરઃકોષ્ઠે સંશુદ્ધે વમનાદિભિઃ| મનઃપ્રસાદમાપ્નોતિ સ્મૃતિં સઞ્જ્ઞાં ચ વિન્દતિ||૨૮|| શુદ્ધસ્યાચારવિભ્રંશે તીક્ષ્ણં નાવનમઞ્જનમ્| તાડનં ચ મનોબુદ્ધિદેહસંવેજનં હિતમ્||૨૯|| યઃ સક્તોઽવિનયે પટ્ટૈઃ સંયમ્ય સુદૃઢૈઃ સુખૈઃ| અપેતલોહકાષ્ઠાદ્યે સંરોધ્યશ્ચ તમોગૃહે||૩૦|| તર્જનં ત્રાસનં દાનં હર્ષણં સાન્ત્વનં ભયમ્| વિસ્મયો વિસ્મૃતેર્હેતોર્નયન્તિ પ્રકૃતિં મનઃ||૩૧|| પ્રદેહોત્સાદનાભ્યઙ્ગધૂમાઃ પાનં ચ સર્પિષઃ| પ્રયોક્તવ્યં મનોબુદ્ધિસ્મૃતિસઞ્જ્ઞાપ્રબોધનમ્||૩૨|| સર્પિઃપાનાદિરાગન્તોર્મન્ત્રાદિશ્ચેષ્યતે વિધિઃ|૩૩|

Adhikarana 20 (33-41) · Śloka 41

અતઃ સિદ્ધતમાન્યોગાઞ્છૃણૂન્માદવિનાશનાન્||૩૩|| હિઙ્ગુસૌવર્ચલવ્યોષૈર્દ્વિપલાંશૈર્ઘૃતાઢકમ્| ચતુર્ગુણે ગવાં મૂત્રે સિદ્ધમુન્માદનાશનમ્||૩૪|| વિશાલા ત્રિફલા કૌન્તી દેવદાર્વેલવાલુકમ્| સ્થિરા નતં રજન્યૌ દ્વે સારિવે દ્વે પ્રિયઙ્ગુકા||૩૫|| નીલોત્પલૈલામઞ્જિષ્ઠાદન્તીદાડિમકેશરમ્| તાલીશપત્રં બૃહતી માલત્યાઃ કુસુમં નવમ્||૩૬|| વિડઙ્ગં પૃશ્નિપર્ણી ચ કુષ્ઠં ચન્દનપદ્મકૌ| અષ્ટાવિંશતિભિઃ કલ્કૈરેતૈરક્ષસમન્વિતૈઃ||૩૭|| ચતુર્ગુણે જલે સમ્યગ્ઘૃતપ્રસ્થં વિપાચયેત્| અપસ્મારે જ્વરે કાસે શોષે મન્દેઽનલે ક્ષયે||૩૮|| વાતરક્તે પ્રતિશ્યાયે તૃતીયકચતુર્થકે| છર્દ્યર્શોમૂત્રકૃચ્છ્રેષુ વિસર્પોપહતેષુ ચ||૩૯|| કણ્ડૂપાણ્ડ્વામયોન્માદવિષમેહગદેષુ ચ| ભૂતોપહતચિત્તાનાં ગદ્ગદાનામચેસામ્||૪૦|| શસ્તં સ્ત્રીણાં ચ વન્ધ્યાનાં ધન્યમાયુર્બલપ્રદમ્| અલક્ષ્મીપાપરક્ષોઘ્નં સર્વગ્રહવિનાશનમ્||૪૧|| કલ્યાણકમિદં સર્પિઃ શ્રેષ્ઠં પુંસવનેષુ ચ| ઇતિ કલ્યાણકં ઘૃતમ્|

Adhikarana 21 (42-44) · Śloka 44

એભ્ય એવ સ્થિરાદીનિ જલે પક્ત્વૈકવિંશતિમ્||૪૨|| રસે તસ્મિન્ પચેત્ સર્પિર્ગૃષ્ટિક્ષીરે ચતુર્ગુણે| વીરાર્દ્રમાષકાકોલીસ્વયઙ્ગુપ્તર્ષભર્ધિભિઃ||૪૩|| મેદયા ચ સમૈઃ કલ્કૈસ્તત્ સ્યાત્ કલ્યાણકં મહત્| બૃંહણીયં વિશેષેણ સન્નિપાતહરં પરમ્||૪૪|| ઇતિ મહાકલ્યાણકં ઘૃતમ્|

Adhikarana 22 (45-48) · Śloka 48

જટિલાં પૂતનાં કેશીં ચારટીં મર્કટીં વચામ્| ત્રાયમાણાં જયાં વીરાં ચોરકં કટુરોહિણીમ્||૪૫|| વયઃસ્થાં શૂકરીં છત્રામતિચ્છત્રાં પલઙ્કષામ્| મહાપુરુષદન્તાં ચ કાયસ્થાં નાકુલીદ્વયમ્||૪૬|| કટમ્ભરાં વૃશ્ચિકાલીં સ્થિરાં ચાહૃત્ય તૈર્ઘૃતમ્| સિદ્ધં ચાતુર્થકોન્માદગ્રહાપસ્મારનાશનમ્||૪૭|| મહાપૈશાચિકં નામ ઘૃતમેતદ્યથાઽમૃતમ્| બુદ્ધિસ્મૃતિકરં ચૈવ બાલાનાં ચાઙ્ગવર્ધનમ્||૪૮|| ઇતિ મહાપૈશાચિકં ઘૃતમ્|

Adhikarana 23 (49-56) · Śloka 56

લશુનાનાં શતં ત્રિંશદભયાસ્ત્ર્યૂષણાત્ પલમ્| ગવાં ચર્મમસીપ્રસ્થો દ્વ્યાઢકં ક્ષીરમૂત્રયોઃ||૪૯|| પુરાણસર્પિષઃ પ્રસ્થ એભિઃ સિદ્ધં પ્રયોજયેત્| હિઙ્ગુચૂર્ણપલં શીતે દત્ત્વા ચ મધુમાણિકામ્||૫૦|| તદ્દોષાગન્તુસમ્ભૂતાનુન્માદાન્ વિષમજ્વરાન્| અપસ્મારાંશ્ચ હન્ત્યાશુ પાનાભ્યઞ્જનનાવનૈઃ||૫૧|| ઇતિ લશુનાદ્યં ઘૃતમ્| લશુનસ્યાવિનષ્ટસ્ય તુલાર્ધં નિસ્તુષીકૃતમ્| તદર્ધં દશમૂલસ્ય દ્વ્યાઢકેઽપાં વિપાચયેત્||૫૨|| પાદશેષે ઘૃતપ્રસ્થં લશુનસ્ય રસં તથા| કોલમૂલકવૃક્ષામ્લમાતુલુઙ્ગાર્દ્રકૈ રસૈઃ||૫૩|| દાડિમામ્બુસુરામસ્તુકાઞ્જિકામ્લૈસ્તદર્ધિકૈઃ| સાધયેત્ત્રિફલાદારુલવણવ્યોષદીપ્યકૈઃ||૫૪|| યવાનીચવ્યહિઙ્ગ્વમ્લવેતસૈશ્ચ પલાર્ધિકૈઃ| સિદ્ધમેતત્ પિબેચ્છૂલગુલ્માર્શોજઠરાપહમ્||૫૫|| બ્રધ્નપાણ્ડ્વામયપ્લીહયોનિદોષજ્વરકૃમીન્| વાતશ્લેષ્મામયાન્ સર્વાનુન્માદાંશ્ચાપકર્ષતિ||૫૬|| ઇત્યપરં લશુનાદ્યં ઘૃતમ્|

Adhikarana 24 (57-62) · Śloka 63

હિઙ્ગુના હિઙ્ગુપર્ણ્યા ચ સકાયસ્થવયઃસ્થયા| સિદ્ધં સર્પિર્હિતં તદ્વદ્વયઃસ્થાહિઙ્ગુચોરકૈઃ||૫૭|| કેવલં સિદ્ધમેભિર્વા પુરાણં પાયયેદ્ઘૃતમ્| પાયયિત્વોત્તમાં માત્રાં શ્વભ્રે રુન્ધ્યાદ્ગૃહેઽપિ વા||૫૮|| વિશેષતઃ પુરાણં ચ ઘૃતં તં પાયયેદ્ભિષક્| ત્રિદોષઘ્નં પવિત્રત્વાદ્વિશેષાદ્ગ્રહનાશનમ્||૫૯|| ગુણકર્માધિકં પાનાદાસ્વાદાત્ કટુતિક્તકમ્| ઉગ્રગન્ધં પુરાણં સ્યાદ્દશવર્ષસ્થિતં ઘૃતમ્||૬૦|| લાક્ષારસનિભં શીતં તદ્ધિ સર્વગ્રહાપહમ્| મેધ્યં વિરેચનેષ્વગ્ર્યં પ્રપુરાણમતઃ પરમ્||૬૧|| નાસાધ્યં નામ તસ્યાસ્તિ યત્ સ્યાદ્વર્ષશતસ્થિતમ્| દૃષ્ટં સ્પૃષ્ટમથાઘ્રાતં તદ્ધિ સર્વગ્રહાપહમ્||૬૨|| અપસ્મારગ્રહોન્માદવતાં શસ્તં વિશેષતઃ|૬૩|

Adhikarana 25 (63-75) · Śloka 76

એતાનૌષધયોગાન્ વા વિધેયત્વમગચ્છતિ||૬૩|| અઞ્જનોત્સાદનાલેપનાવનાદિષુ યોજયેત્| શિરીષો મધુકં હિઙ્ગુ લશુનં તગરં વચા||૬૪|| કુષ્ઠં ચ બસ્તમૂત્રેણ પિષ્ટં સ્યાન્નાવનાઞ્જનમ્| તદ્વદ્વ્યોષં હરિદ્રે દ્વે મઞ્જિષ્ઠાહિઙ્ગુસર્ષપાઃ||૬૫|| શિરીષબીજં ચોન્માદગ્રહાપસ્મારનાશનમ્| પિષ્ટ્વા તુલ્યમપામાર્ગં હિઙ્ગ્વાલં હિઙ્ગુપત્રિકામ્||૬૬|| વાર્તિઃ સ્યાન્મરિચાર્ધાંશા પિત્તાભ્યાં ગોશૃગાલયોઃ| તયાઽઞ્જયેદપસ્મારભૂતોન્માદજ્વરાર્દિતાન્||૬૭|| ભૂતાર્તાનમરાર્તાંશ્ચ નરાંશ્ચૈવ દૃગામયે| મરિચં ચાતપે માંસં સપિત્તં સ્થિતમઞ્જનમ્||૬૮|| વૈકૃતં પશ્યતઃ કાર્યં દોષભૂતહતસ્મૃતેઃ| સિદ્ધાર્થકો વચા હિઙ્ગુ કરઞ્જો દેવદારુ ચ||૬૯|| મઞ્જિષ્ઠા ત્રિફલા શ્વેતા કટભીત્વક્ કટુત્રિકમ્| સમાંશાનિ પ્રિયઙ્ગુશ્ચ શિરીષો રજનીદ્વયમ્||૭૦|| બસ્તમૂત્રેણ પિષ્ટોઽયમગદઃ પાનમઞ્જનમ્| નસ્યમાલેપનં ચૈવ સ્નાનમુદ્વર્તનં તથા||૭૧|| અપસ્મારવિષોન્માદકૃત્યાલક્ષ્મીજ્વરાપહઃ| ભૂતેભ્યશ્ચ ભયં હન્તિ રાજદ્વારે ચ શસ્યતે||૭૨|| સર્પિરેતેન સિદ્ધં વા સગોમૂત્રં તદર્થકૃત્| પ્રસેકે પીનસે ગન્ધૈર્ધૂમવર્તિં કૃતાં પિબેત્||૭૩|| વૈરેચનિકધૂમોક્તૈઃ શ્વેતાદ્યૈર્વા સહિઙ્ગુભિઃ| શલ્લકોલૂકમાર્જારજમ્બૂકવૃકબસ્તજૈઃ||૭૪|| મૂત્રપિત્તશકૃલ્લોમનખૈશ્ચર્મભિરેવ ચ| સેકાઞ્જનં પ્રધમનં નસ્યં ધૂમં ચ કારયેત્||૭૫|| વાતશ્લેષ્માત્મકે પ્રાયઃ ...|૭૬|

Adhikarana 26 (76-77) · Śloka 77

... પૈત્તિકે તુ પ્રશસ્યતે| તિક્તકં જીવનીયં ચ સર્પિઃ સ્નેહશ્ચ મિશ્રકઃ||૭૬|| શીતાનિ ચાન્નપાનાનિ મધુરાણિ મૃદૂનિ ચ| શઙ્ખકેશાન્તસન્ધૌ વા મોક્ષયેજ્જ્ઞો ભિષક્ સિરામ્| ઉન્માદે વિષમે ચૈવ જ્વરેઽપસ્માર એવ ચ||૭૭||

Adhikarana 27 (78) · Śloka 78

ઘૃતમાંસવિતૃપ્તં વા નિવાતે સ્થાપયેત્ સુખમ્| ત્યક્ત્વા મતિસ્મૃતિભ્રંશં સઞ્જ્ઞાં લબ્ધ્વા પ્રમુચ્યતે ||૭૮||

Adhikarana 28 (79-84) · Śloka 84

આશ્વાસયેત્ સુહૃદ્વા તં વાક્યૈર્ધર્માર્થસંહિતૈઃ| બ્રૂયાદિષ્ટવિનાશં વા દર્શયેદદ્ભુતાનિ વા||૭૯|| બદ્ધં સર્ષપતૈલાક્તં ન્યસેદ્વોત્તાનમાતપે| કપિકચ્છ્વાઽથવા તપ્તૈર્લોહતૈલજલૈઃ સ્પૃશેત્||૮૦|| કશાભિસ્તાડયિત્વા વા સુબદ્ધં વિજને ગૃહે| રુન્ધ્યાચ્ચેતો હિ વિભ્રાન્તં વ્રજત્યસ્ય તથા શમમ્||૮૧|| સર્પેણોદ્ધૃતદંષ્ટ્રેણ દાન્તૈઃ સિંહૈર્ગજૈશ્ચ તમ્| ત્રાસયેચ્છસ્ત્રહસ્તૈર્વા તસ્કરૈઃ શત્રુભિસ્તથા||૮૨|| અથવા રાજપુરુષા બહિર્નીત્વા સુસંયતમ્| ત્રાસયેયુર્વધેનૈનં તર્જયન્તો નૃપાજ્ઞયા||૮૩|| દેહદુઃખભયેભ્યો હિ પરં પ્રાણભયં સ્મૃતમ્| તેન યાતિ શમં તસ્ય સર્વતો વિપ્લુતં મનઃ||૮૪||

Adhikarana 29 (85-86) · Śloka 86

ઇષ્ટદ્રવ્યવિનાશાત્તુ મનો યસ્યોપહન્યતે| તસ્ય તત્સદૃશપ્રાપ્તિસાન્ત્વાશ્વાસૈઃ શમં નયેત્||૮૫|| કામશોકભયક્રોધહર્ષેર્ષ્યાલોભસમ્ભવાન્| પરસ્પરપ્રતિદ્વન્દ્વૈરેભિરેવ શમં નયેત્||૮૬||

Adhikarana 30 (87-95) · Śloka 95

બુદ્ધ્વા દેશં વયઃ સાત્મ્યં દોષં કાલં બલાબલે| ચિકિત્સિતમિદં કુર્યાદુન્માદે ભૂતદોષજે||૮૭|| દેવર્ષિપિતૃગન્ધર્વૈરુન્મત્તસ્ય તુ બુદ્ધિમાન્| વર્જયેદઞ્જનાદીનિ તીક્ષ્ણાનિ ક્રૂરકર્મ ચ||૮૮|| સર્પિષ્પાનાદિ તસ્યેહ મૃદુ ભૈષજ્યમાચરેત્| પૂજાં બલ્યુપહારાંશ્ચ મન્ત્રાઞ્જનવિધીંસ્તથા||૮૯|| શાન્તિકર્મેષ્ટિહોમાંશ્ચ જપસ્વસ્ત્યયનાનિ ચ| વેદોક્તાન્ નિયમાંશ્ચાપિ પ્રાયશ્ચિત્તાનિ ચાચરેત્||૯૦|| ભૂતાનામધિપં દેવમીશ્વરં જગતઃ પ્રભુમ્| પૂજયન્ પ્રયતો નિત્યં જયત્યુન્માદજં ભયમ્||૯૧|| રુદ્રસ્ય પ્રમથા નામ ગણા લોકે ચરન્તિ યે| તેષાં પૂજાં ચ કુર્વાણ ઉન્માદેભ્યઃ પ્રમુચ્યતે||૯૨|| બલિભિર્મઙ્ગલૈર્હોમૈરોષધ્યગદધારણૈઃ| સત્યાચારતપોજ્ઞાનપ્રદાનનિયમવ્રતૈઃ||૯૩|| દેવગોબ્રહ્મણાનાં ચ ગુરૂણાં પૂજનેન ચ| આગન્તુઃ પ્રશમં યાતિ સિદ્ધૈર્મન્ત્રૌષધૈસ્તથા||૯૪|| યચ્ચોપદેક્ષ્યતે કિઞ્ચિદપસ્મારચિકિત્સિતે| ઉન્માદે તચ્ચ કર્તવ્યં સામાન્યાદ્ધેતુદૂષ્યયોઃ||૯૫||

Adhikarana 31 (96) · Śloka 96

નિવૃત્તામિષમદ્યો યો હિતાશી પ્રયતઃ શુચિઃ| નિજાગન્તુભિરુન્માદૈઃ સત્ત્વવાન્ ન સ યુજ્યતે||૯૬||

Adhikarana 32 (97) · Śloka 97

પ્રસાદશ્ચેન્દ્રિયાર્થનાં બુદ્ધ્યાત્મમનસાં તથા| ધાતૂનાં પ્રકૃતિસ્થત્વં વિગતોન્માદલક્ષણમ્||૯૭||

Adhikarana 33 (98) · Śloka 98

તત્ર શ્લોકઃ- ઉન્માદાનાં સમુત્થાનં લક્ષણં સચિકિત્સિતમ્| નિજાગન્તુનિમિત્તાનામુક્તવાન્ ભિષગુત્તમઃ||૯૮||

Adhikarana puShpikA · Śloka 9

ઇત્યાગ્નિવેશકૃતે તન્ત્રે ચરકપ્રતિસંસ્કૃતેઽપ્રાપ્તે દૃઢબલપૂરિતે ચિકિત્સાસ્થાને ઉન્માદચિકિત્સિતં નામ નવમોઽધ્યાયઃ||૯||