Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ വാതവ്യാധിചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
View original
अथातो वातव्याधिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
34. vātavyādhicikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
വായുരായുര്ബലം വായുര്വായുര്ധാതാ ശരീരിണാമ്| വായുര്വിശ്വമിദം സര്വം പ്രഭുര്വായുശ്ച കീര്തിതഃ||൩||
View original
वायुरायुर्बलं वायुर्वायुर्धाता शरीरिणाम्| वायुर्विश्वमिदं सर्वं प्रभुर्वायुश्च कीर्तितः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
അവ്യാഹതഗതിര്യസ്യ സ്ഥാനസ്ഥഃ പ്രകൃതൌ സ്ഥിതഃ| വായുഃ സ്യാത്സോऽധികം ജീവേദ്വീതരോഗഃ സമാഃ ശതമ്||൪||
View original
अव्याहतगतिर्यस्य स्थानस्थः प्रकृतौ स्थितः| वायुः स्यात्सोऽधिकं जीवेद्वीतरोगः समाः शतम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-11) · Śloka 11
പ്രാണോദാനസമാനാഖ്യവ്യാനാപാനൈഃ സ പഞ്ചധാ| ദേഹം തന്ത്രയതേ സമ്യക് സ്ഥാനേഷ്വവ്യാഹതശ്ചരന്||൫|| സ്ഥാനം പ്രാണസ്യ മൂര്ധോരഃകണ്ഠജിഹ്വാസ്യനാസികാഃ | ഷ്ഠീവനക്ഷവഥൂദ്ഗാരശ്വാസാഹാരാദി കര്മ ച||൬|| ഉദാനസ്യ പുനഃ സ്ഥാനം നാഭ്യുരഃ കണ്ഠ ഏവ ച| വാക്പ്രവൃത്തിഃ പ്രയത്നൌര്ജോബലവര്ണാദി കര്മ ച||൭|| സ്വേദദോഷാമ്ബുവാഹീനി സ്രോതാംസി സമധിഷ്ഠിതഃ| അന്തരഗ്നേശ്ച പാര്ശ്വസ്ഥഃ സമാനോऽഗ്നിബലപ്രദഃ||൮|| ദേഹം വ്യാപ്നോതി സര്വം തു വ്യാനഃ ശീഘ്രഗതിര്നൃണാമ്| ഗതിപ്രസാരണാക്ഷേപനിമേഷാദിക്രിയഃ സദാ||൯|| വൃഷണൌ ബസ്തിമേഢ്രം ച നാഭ്യൂരൂ വങ്ക്ഷണൌ ഗുദമ്| അപാനസ്ഥാനമന്ത്രസ്ഥഃ ശുക്രമൂത്രശകൃന്തി ച||൧൦|| സൃജത്യാര്തവഗര്ഭൌ ച യുക്താഃ സ്ഥാനസ്ഥിതാശ്ച തേ| സ്വകര്മ കുര്വതേ ദേഹോ ധാര്യതേ തൈരനാമയഃ||൧൧||
View original
प्राणोदानसमानाख्यव्यानापानैः स पञ्चधा| देहं तन्त्रयते सम्यक् स्थानेष्वव्याहतश्चरन्||५|| स्थानं प्राणस्य मूर्धोरःकण्ठजिह्वास्यनासिकाः | ष्ठीवनक्षवथूद्गारश्वासाहारादि कर्म च||६|| उदानस्य पुनः स्थानं नाभ्युरः कण्ठ एव च| वाक्प्रवृत्तिः प्रयत्नौर्जोबलवर्णादि कर्म च||७|| स्वेददोषाम्बुवाहीनि स्रोतांसि समधिष्ठितः| अन्तरग्नेश्च पार्श्वस्थः समानोऽग्निबलप्रदः||८|| देहं व्याप्नोति सर्वं तु व्यानः शीघ्रगतिर्नृणाम्| गतिप्रसारणाक्षेपनिमेषादिक्रियः सदा||९|| वृषणौ बस्तिमेढ्रं च नाभ्यूरू वङ्क्षणौ गुदम्| अपानस्थानमन्त्रस्थः शुक्रमूत्रशकृन्ति च||१०|| सृजत्यार्तवगर्भौ च युक्ताः स्थानस्थिताश्च ते| स्वकर्म कुर्वते देहो धार्यते तैरनामयः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (12-14) · Śloka 14
വിമാര്ഗസ്ഥാ ഹ്യയുക്താ വാ രോഗൈഃ സ്വസ്ഥാനകര്മജൈഃ| ശരീരം പീഡയന്ത്യേതേ പ്രാണാനാശു ഹരന്തി ച||൧൨|| സങ്ഖ്യാമപ്യതിവൃത്താനാം തജ്ജാനാം ഹി പ്രധാനതഃ| അശീതിര്നഖഭേദാദ്യാ രോഗാഃ സൂത്രേ നിദര്ശിതാഃ||൧൩|| താനുച്യമാനാന് പര്യായൈഃ സഹേതൂപക്രമാഞ്ഛൃണു| കേവലം വായുമുദ്ദിശ്യ സ്ഥാനഭേദാത്തഥാऽऽവൃതമ്||൧൪||
View original
विमार्गस्था ह्ययुक्ता वा रोगैः स्वस्थानकर्मजैः| शरीरं पीडयन्त्येते प्राणानाशु हरन्ति च||१२|| सङ्ख्यामप्यतिवृत्तानां तज्जानां हि प्रधानतः| अशीतिर्नखभेदाद्या रोगाः सूत्रे निदर्शिताः||१३|| तानुच्यमानान् पर्यायैः सहेतूपक्रमाञ्छृणु| केवलं वायुमुद्दिश्य स्थानभेदात्तथाऽऽवृतम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (15-18) · Śloka 19
രൂക്ഷശീതാല്പലഘ്വന്നവ്യവായാതിപ്രജാഗരൈഃ| വിഷമാദുപചാരാച്ച ദോഷാസൃക്സ്രവണാദതി||൧൫|| ലങ്ഘനപ്ലവനാത്യധ്വവ്യായാമാതിവിചേഷ്ടിതൈഃ| ധാതൂനാം സങ്ക്ഷയാച്ചിന്താശോകരോഗാതികര്ഷണാത്||൧൬|| ദുഃഖശയ്യാസനാത് ക്രോധാദ്ദിവാസ്വപ്നാദ്ഭയാദപി| വേഗസന്ധാരണാദാമാദഭിഘാതാദഭോജനാത്||൧൭|| മര്മാഘാതാദ്ഗജോഷ്ട്രാശ്വശീഘ്രയാനാപതംസനാത്| ദേഹേ സ്രോതാംസി രിക്താനി പൂരയിത്വാऽനിലോ ബലീ||൧൮|| കരോതി വിവിധാന് വ്യാധീന് സര്വാങ്ഗൈകാങ്ഗസംശ്രിതാന്|൧൯|
View original
रूक्षशीताल्पलघ्वन्नव्यवायातिप्रजागरैः| विषमादुपचाराच्च दोषासृक्स्रवणादति||१५|| लङ्घनप्लवनात्यध्वव्यायामातिविचेष्टितैः| धातूनां सङ्क्षयाच्चिन्ताशोकरोगातिकर्षणात्||१६|| दुःखशय्यासनात् क्रोधाद्दिवास्वप्नाद्भयादपि| वेगसन्धारणादामादभिघातादभोजनात्||१७|| मर्माघाताद्गजोष्ट्राश्वशीघ्रयानापतंसनात्| देहे स्रोतांसि रिक्तानि पूरयित्वाऽनिलो बली||१८|| करोति विविधान् व्याधीन् सर्वाङ्गैकाङ्गसंश्रितान्|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (19) · Śloka 20
അവ്യക്തം ലക്ഷണം തേഷാം പൂര്വരൂപമിതി സ്മൃതമ്||൧൯|| ആത്മരൂപം തു തദ്വ്യക്തമപായോ ലഘുതാ പുനഃ|൨൦|
View original
अव्यक्तं लक्षणं तेषां पूर्वरूपमिति स्मृतम्||१९|| आत्मरूपं तु तद्व्यक्तमपायो लघुता पुनः|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (20-23) · Śloka 24
സങ്കോചഃ പര്വണാം സ്തമ്ഭോ ഭേദോऽസ്ഥ്നാം പര്വണാമപി||൨൦|| ലോമഹര്ഷഃ പ്രലാപശ്ച പാണിപൃഷ്ഠശിരോഗ്രഹഃ| ഖാഞ്ജ്യപാങ്ഗുല്യകുബ്ജത്വം ശോഷോऽങ്ഗാനാമനിദ്രതാ||൨൧|| ഗര്ഭശുക്രരജോനാശഃ സ്പന്ദനം ഗാത്രസുപ്തതാ| ശിരോനാസാക്ഷിജത്രൂണാം ഗ്രീവായാശ്ചാപി ഹുണ്ഡനമ്||൨൨|| ഭേദസ്തോദാര്തിരാക്ഷേപോ മോഹശ്ചായാസ ഏവ ച| ഏവംവിധാനി രൂപാണി കരോതി കുപിതോऽനിലഃ||൨൩|| ഹേതുസ്ഥാനവിശേഷാച്ച ഭവേദ്രോഗവിശേഷകൃത്|൨൪|
View original
सङ्कोचः पर्वणां स्तम्भो भेदोऽस्थ्नां पर्वणामपि||२०|| लोमहर्षः प्रलापश्च पाणिपृष्ठशिरोग्रहः| खाञ्ज्यपाङ्गुल्यकुब्जत्वं शोषोऽङ्गानामनिद्रता||२१|| गर्भशुक्ररजोनाशः स्पन्दनं गात्रसुप्तता| शिरोनासाक्षिजत्रूणां ग्रीवायाश्चापि हुण्डनम्||२२|| भेदस्तोदार्तिराक्षेपो मोहश्चायास एव च| एवंविधानि रूपाणि करोति कुपितोऽनिलः||२३|| हेतुस्थानविशेषाच्च भवेद्रोगविशेषकृत्|२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (24-37) · Śloka 38
തത്ര കോഷ്ഠാശ്രിതേ ദുഷ്ടേ നിഗ്രഹോ മൂത്രവര്ചസോഃ||൨൪|| ബ്രധ്നഹൃദ്രോഗഗുല്മാര്ശഃപാര്ശ്വശൂലം ച മാരുതേ| സര്വാങ്ഗകുപിതേ വാതേ ഗാത്രസ്ഫുരണഭഞ്ജനേ||൨൫|| വേദനാഭിഃ പരീതശ്ച സ്ഫുടന്തീവാസ്യ സന്ധയഃ| ഗ്രഹോ വിണ്മൂത്രവാതാനാം ശൂലാധ്മാനാശ്മശര്കരാഃ||൨൬|| ജങ്ഘോരുത്രികപാത്പൃഷ്ഠരോഗശോഷൌ ഗുദസ്ഥിതേ| ഹൃന്നാഭിപാര്ശ്വോദരരുക്തൃഷ്ണോദ്ഗാരവിസൂചികാഃ||൨൭|| കാസഃ കണ്ഠാസ്യശോഷശ്ച ശ്വാസശ്ചാമാശയസ്ഥിതേ| പക്വാശയസ്ഥോऽന്ത്രകൂജം ശൂലാടോപൌ കരോതി ച||൨൮|| കൃച്ഛ്രമൂത്രപുരീഷത്വമാനാഹം ത്രികവേദനാമ്| ശ്രോത്രാദിഷ്വിന്ദ്രിയവധം കുര്യാദ്ദുഷ്ടസമീരണഃ||൨൯|| ത്വഗ്രൂക്ഷാ സ്ഫുടിതാ സുപ്താ കൃശാ കൃഷ്ണാ ച തുദ്യതേ| ആതന്യതേ സരാഗാ ച പര്വരുക് ത്വക്സ്ഥിതേऽനിലേ||൩൦|| രുജസ്തീവ്രാഃ സസന്താപാ വൈവര്ണ്യം കൃശതാऽരുചിഃ| ഗാത്രേ ചാരൂംഷി ഭുക്തസ്യ സ്തമ്ഭശ്ചാസൃഗ്ഗതേऽനിലേ||൩൧|| ഗുര്വങ്ഗം തുദ്യതേऽത്യര്ഥം ദണ്ഡമുഷ്ടിഹതം തഥാ| സരുക് ശ്രമിതമത്യര്ഥം മാംസമേദോഗതേऽനിലേ||൩൨|| ഭേദോऽസ്ഥിപര്വണാം സന്ധിശൂലം മാംസബലക്ഷയഃ| അസ്വപ്നഃ സന്തതാ രുക് ച മജ്ജാസ്ഥികുപിതേऽനിലേ||൩൩|| ക്ഷിപ്രം മുഞ്ചതി ബധ്നാതി ശുക്രം ഗര്ഭമഥാപി വാ| വികൃതിം ജനയേച്ചാപി ശുക്രസ്ഥഃ കുപിതോऽനിലഃ||൩൪|| ബാഹ്യാഭ്യന്തരമായാമം ഖല്ലിം കുബ്ജത്വമേവ ച| സര്വാങ്ഗൈകാങ്ഗരോഗാംശ്ച കുര്യാത് സ്നായുഗതോऽനിലഃ||൩൫|| ശരീരം മന്ദരുക്ശോഫം ശുഷ്യതി സ്പന്ദതേ തഥാ| സുപ്താസ്തന്വ്യോ മഹത്യോ വാ സിരാ വാതേ സിരാഗതേ||൩൬|| വാതപൂര്ണദൃതിസ്പര്ശഃ ശോഥഃ സന്ധിഗതേऽനിലേ| പ്രസാരണാകുഞ്ചനയോഃ പ്രവൃത്തിശ്ച സവേദനാ||൩൭|| (ഇത്യുക്തം സ്ഥാനഭേദേന വായോര്ലക്ഷണമേവ ച)|൩൮|
View original
तत्र कोष्ठाश्रिते दुष्टे निग्रहो मूत्रवर्चसोः||२४|| ब्रध्नहृद्रोगगुल्मार्शःपार्श्वशूलं च मारुते| सर्वाङ्गकुपिते वाते गात्रस्फुरणभञ्जने||२५|| वेदनाभिः परीतश्च स्फुटन्तीवास्य सन्धयः| ग्रहो विण्मूत्रवातानां शूलाध्मानाश्मशर्कराः||२६|| जङ्घोरुत्रिकपात्पृष्ठरोगशोषौ गुदस्थिते| हृन्नाभिपार्श्वोदररुक्तृष्णोद्गारविसूचिकाः||२७|| कासः कण्ठास्यशोषश्च श्वासश्चामाशयस्थिते| पक्वाशयस्थोऽन्त्रकूजं शूलाटोपौ करोति च||२८|| कृच्छ्रमूत्रपुरीषत्वमानाहं त्रिकवेदनाम्| श्रोत्रादिष्विन्द्रियवधं कुर्याद्दुष्टसमीरणः||२९|| त्वग्रूक्षा स्फुटिता सुप्ता कृशा कृष्णा च तुद्यते| आतन्यते सरागा च पर्वरुक् त्वक्स्थितेऽनिले||३०|| रुजस्तीव्राः ससन्तापा वैवर्ण्यं कृशताऽरुचिः| गात्रे चारूंषि भुक्तस्य स्तम्भश्चासृग्गतेऽनिले||३१|| गुर्वङ्गं तुद्यतेऽत्यर्थं दण्डमुष्टिहतं तथा| सरुक् श्रमितमत्यर्थं मांसमेदोगतेऽनिले||३२|| भेदोऽस्थिपर्वणां सन्धिशूलं मांसबलक्षयः| अस्वप्नः सन्तता रुक् च मज्जास्थिकुपितेऽनिले||३३|| क्षिप्रं मुञ्चति बध्नाति शुक्रं गर्भमथापि वा| विकृतिं जनयेच्चापि शुक्रस्थः कुपितोऽनिलः||३४|| बाह्याभ्यन्तरमायामं खल्लिं कुब्जत्वमेव च| सर्वाङ्गैकाङ्गरोगांश्च कुर्यात् स्नायुगतोऽनिलः||३५|| शरीरं मन्दरुक्शोफं शुष्यति स्पन्दते तथा| सुप्तास्तन्व्यो महत्यो वा सिरा वाते सिरागते||३६|| वातपूर्णदृतिस्पर्शः शोथः सन्धिगतेऽनिले| प्रसारणाकुञ्चनयोः प्रवृत्तिश्च सवेदना||३७|| (इत्युक्तं स्थानभेदेन वायोर्लक्षणमेव च)|३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (38-42) · Śloka 42
അതിവൃദ്ധഃ ശരീരാര്ധമേകം വായുഃ പ്രപദ്യതേ| യദാ തദോപശോഷ്യാസൃഗ്ബാഹും പാദം ച ജാനു ച||൩൮|| തസ്മിന് സങ്കോചയത്യര്ധേ മുഖം ജിഹ്മം കരോതി ച| വക്രീകരോതി നാസാഭ്രൂലലാടാക്ഷിഹനൂസ്തഥാ||൩൯|| തതോ വക്രം വ്രജത്യാസ്യേ ഭോജനം വക്രനാസികമ് | സ്തബ്ധം നേത്രം കഥയതഃ ക്ഷവഥുശ്ച നിഗൃഹ്യതേ||൪൦|| ദീനാ ജിഹ്മാ സമുത്ക്ഷിപ്താ കലാ സജ്ജതി ചാസ്യ വാക്| ദന്താശ്ചലന്തി ബാധ്യേതേ ശ്രവണൌ ഭിദ്യതേ സ്വരഃ||൪൧|| പാദഹസ്താക്ഷിജങ്ഘോരുശങ്ഖശ്രവണഗണ്ഡരുക് | അര്ധേ തസ്മിന്മുഖാര്ധേ വാ കേവലേ സ്യാത്തദര്ദിതമ്||൪൨||
View original
अतिवृद्धः शरीरार्धमेकं वायुः प्रपद्यते| यदा तदोपशोष्यासृग्बाहुं पादं च जानु च||३८|| तस्मिन् सङ्कोचयत्यर्धे मुखं जिह्मं करोति च| वक्रीकरोति नासाभ्रूललाटाक्षिहनूस्तथा||३९|| ततो वक्रं व्रजत्यास्ये भोजनं वक्रनासिकम् | स्तब्धं नेत्रं कथयतः क्षवथुश्च निगृह्यते||४०|| दीना जिह्मा समुत्क्षिप्ता कला सज्जति चास्य वाक्| दन्ताश्चलन्ति बाध्येते श्रवणौ भिद्यते स्वरः||४१|| पादहस्ताक्षिजङ्घोरुशङ्खश्रवणगण्डरुक् | अर्धे तस्मिन्मुखार्धे वा केवले स्यात्तदर्दितम्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (43-44) · Śloka 45
മന്യേ സംശ്രിത്യ വാതോऽന്തര്യദാ നാഡീഃ പ്രപദ്യതേ| മന്യാസ്തമ്ഭം തദാ കുര്യാദന്തരായാമസഞ്ജ്ഞിതമ്||൪൩|| അന്തരായമ്യതേ ഗ്രീവാ മന്യാ ച സ്തഭ്യതേ ഭൃശമ്| ദന്താനാം ദംശനം ലാലാ പൃഷ്ഠായാമഃ ശിരോഗ്രഹഃ||൪൪|| ജൃമ്ഭാ വദനസങ്ഗശ്ചാപ്യന്തരായാമലക്ഷണമ്| (ഇത്യുക്തസ്ത്വന്തരായാമോ ...|൪൫|
View original
मन्ये संश्रित्य वातोऽन्तर्यदा नाडीः प्रपद्यते| मन्यास्तम्भं तदा कुर्यादन्तरायामसञ्ज्ञितम्||४३|| अन्तरायम्यते ग्रीवा मन्या च स्तभ्यते भृशम्| दन्तानां दंशनं लाला पृष्ठायामः शिरोग्रहः||४४|| जृम्भा वदनसङ्गश्चाप्यन्तरायामलक्षणम्| (इत्युक्तस्त्वन्तरायामो ...|४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (45-48) · Śloka 48
...ബഹിരായാമ ഉച്യതേ)||൪൫|| പൃഷ്ഠമന്യാശ്രിതാ ബാഹ്യാഃ ശോഷയിത്വാ സിരാ ബലീ| വായുഃ കുര്യാദ്ധനുസ്തമ്ഭം ബഹിരായാമസഞ്ജ്ഞകമ്||൪൬|| ചാപവന്നാമ്യമാനസ്യ പൃഷ്ഠതോ നീയതേ ശിരഃ| ഉര ഉത്ക്ഷിപ്യതേ മന്യാ സ്തബ്ധാ ഗ്രീവാऽവമൃദ്യതേ||൪൭|| ദന്താനാം ദശനം ജൃമ്ഭാ ലാലാസ്രാവശ്ച വാഗ്ഗ്രഹഃ| ജാതവേഗോ നിഹന്ത്യേഷ വൈകല്യം വാ പ്രയച്ഛതി||൪൮||
View original
...बहिरायाम उच्यते)||४५|| पृष्ठमन्याश्रिता बाह्याः शोषयित्वा सिरा बली| वायुः कुर्याद्धनुस्तम्भं बहिरायामसञ्ज्ञकम्||४६|| चापवन्नाम्यमानस्य पृष्ठतो नीयते शिरः| उर उत्क्षिप्यते मन्या स्तब्धा ग्रीवाऽवमृद्यते||४७|| दन्तानां दशनं जृम्भा लालास्रावश्च वाग्ग्रहः| जातवेगो निहन्त्येष वैकल्यं वा प्रयच्छति||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (49) · Śloka 50
ഹനുമൂലേ സ്ഥിതോ ബന്ധാത് സംസ്രയത്യനിലോ ഹനൂ| വിവൃതാസ്യത്വമഥവാ കുര്യാത് സ്തബ്ധമവേദനമ്||൪൯|| ഹനുഗ്രഹം ച സംസ്തഭ്യ ഹനും(നൂ)സംവൃതവക്രതാമ്|൫൦|
View original
हनुमूले स्थितो बन्धात् संस्रयत्यनिलो हनू| विवृतास्यत्वमथवा कुर्यात् स्तब्धमवेदनम्||४९|| हनुग्रहं च संस्तभ्य हनुं(नू)संवृतवक्रताम्|५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (50) · Śloka 51
മുഹുരാക്ഷിപതി ക്രുദ്ധോ ഗാത്രാണ്യാക്ഷേപകോऽനിലഃ||൫൦|| പാണിപാദം ച സംശോഷ്യ സിരാഃ സസ്നായുകണ്ഡരാഃ|൫൧|
View original
मुहुराक्षिपति क्रुद्धो गात्राण्याक्षेपकोऽनिलः||५०|| पाणिपादं च संशोष्य सिराः सस्नायुकण्डराः|५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (51) · Śloka 52
പാണിപാദശിരഃപൃഷ്ഠശ്രോണീഃ സ്തഭ്നാതി മാരുതഃ||൫൧|| ദണ്ഡവത്സ്തബ്ധഗാത്രസ്യ ദണ്ഡകഃ സോऽനുപക്രമഃ|൫൨|
View original
पाणिपादशिरःपृष्ठश्रोणीः स्तभ्नाति मारुतः||५१|| दण्डवत्स्तब्धगात्रस्य दण्डकः सोऽनुपक्रमः|५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (52) · Śloka 53
സ്വസ്ഥഃ സ്യാദര്ദിതാദീനാം മുഹുര്വേഗേ ഗതേऽഗതേ||൫൨|| പീഡ്യതേ പീഡനൈസ്തൈസ്തൈര്ഭിഷഗേതാന് വിവര്ജയേത്|൫൩|
View original
स्वस्थः स्यादर्दितादीनां मुहुर्वेगे गतेऽगते||५२|| पीड्यते पीडनैस्तैस्तैर्भिषगेतान् विवर्जयेत्|५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (53-55) · Śloka 55
ഹത്വൈകം മാരുതഃ പക്ഷം ദക്ഷിണം വാമമേവ വാ||൫൩|| കുര്യാച്ചേഷ്ടാനിവൃത്തിം ഹി രുജം വാക്സ്തമ്ഭമേവ ച| ഗൃഹീത്വാऽര്ധം ശരീരസ്യ സിരാഃ സ്നായൂര്വിശോഷ്യ ച||൫൪|| പാദം സങ്കോചയത്യേകം ഹസ്തം വാ തോദശൂലകൃത്| ഏകാങ്ഗരോഗം തം വിദ്യാത് സര്വാങ്ഗം സര്വദേഹജമ്||൫൫||
View original
हत्वैकं मारुतः पक्षं दक्षिणं वाममेव वा||५३|| कुर्याच्चेष्टानिवृत्तिं हि रुजं वाक्स्तम्भमेव च| गृहीत्वाऽर्धं शरीरस्य सिराः स्नायूर्विशोष्य च||५४|| पादं सङ्कोचयत्येकं हस्तं वा तोदशूलकृत्| एकाङ्गरोगं तं विद्यात् सर्वाङ्गं सर्वदेहजम्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (56-57) · Śloka 57
സ്ഫിക്പൂര്വാ കടിപൃഷ്ഠോരുജാനുജങ്ഘാപദം ക്രമാത്| ഗൃധ്രസീ സ്തമ്ഭരുക്തോദൈര്ഗൃഹ്ണാതി സ്പന്ദതേ മുഹുഃ||൫൬|| വാതാദ്വാതകഫാത്തന്ദ്രാഗൌരവാരോചകാന്വിതാ| ഖല്ലീ തു പാദജങ്ഘോരുകരമൂലാവമോടനീ||൫൭||
View original
स्फिक्पूर्वा कटिपृष्ठोरुजानुजङ्घापदं क्रमात्| गृध्रसी स्तम्भरुक्तोदैर्गृह्णाति स्पन्दते मुहुः||५६|| वाताद्वातकफात्तन्द्रागौरवारोचकान्विता| खल्ली तु पादजङ्घोरुकरमूलावमोटनी||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (58) · Śloka 58
സ്ഥാനാനാമനുരൂപൈശ്ച ലിങ്ഗൈഃ ശേഷാന് വിനിര്ദിശേത്|൫൮|
View original
स्थानानामनुरूपैश्च लिङ्गैः शेषान् विनिर्दिशेत्|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (58-60) · Śloka 61
സര്വേഷ്വേതേഷു സംസര്ഗം പിത്താദ്യൈരുപലക്ഷയേത്||൫൮|| വായോര്ധാതുക്ഷയാത് കോപോ മാര്ഗസ്യാവരണേന ച (വാ)| വാതപിത്തകഫാ ദേഹേ സര്വസ്രോതോऽനുസാരിണഃ||൫൯|| വായുരേവ ഹി സൂക്ഷ്മത്വാദ്ദ്വയോസ്തത്രാപ്യുദീരണഃ | കുപിതസ്തൌ സമുദ്ധൂയ തത്ര തത്ര ക്ഷിപന് ഗദാന്||൬൦|| കരോത്യാവൃതമാര്ഗത്വാദ്രസാദീംശ്ചോപശോഷയേത്|൬൧|
View original
सर्वेष्वेतेषु संसर्गं पित्ताद्यैरुपलक्षयेत्||५८|| वायोर्धातुक्षयात् कोपो मार्गस्यावरणेन च (वा)| वातपित्तकफा देहे सर्वस्रोतोऽनुसारिणः||५९|| वायुरेव हि सूक्ष्मत्वाद्द्वयोस्तत्राप्युदीरणः | कुपितस्तौ समुद्धूय तत्र तत्र क्षिपन् गदान्||६०|| करोत्यावृतमार्गत्वाद्रसादींश्चोपशोषयेत्|६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (61-71) · Śloka 72
ലിങ്ഗം പിത്താവൃതേ ദാഹസ്തൃഷ്ണാ ശൂലം ഭ്രമസ്തമഃ ||൬൧|| കട്വമ്ലലവണോഷ്ണൈശ്ച വിദാഹഃ ശീതകാമിതാ| ശൈത്യഗൌരവശൂലാനി കട്വാദ്യുപശയോऽധികമ്||൬൨|| ലങ്ഘനായാസരൂക്ഷോഷ്ണകാമിതാ ച കഫാവൃതേ| രക്താവൃതേ സദാഹാര്തിസ്ത്വങ്മാംസാന്തരജോ ഭൃശമ്||൬൩|| ഭവേത് സരാഗഃ ശ്വയഥുര്ജായന്തേ മണ്ഡലാനി ച| കഠിനാശ്ച വിവര്ണാശ്ച പിഡകാഃ ശ്വയഥുസ്തഥാ||൬൪|| ഹര്ഷഃ പിപീലികാനാം ച സഞ്ചാര ഇവ മാംസഗേ| ചലഃ സ്നിഗ്ധോ മൃദുഃ ശീതഃ ശോഫോऽങ്ഗേഷ്വരുചിസ്തഥാ||൬൫|| ആഢ്യവാത ഇതി ജ്ഞേയഃ സ കൃച്ഛ്രോ മേദസാऽऽവൃതഃ| സ്പര്ശമസ്ഥ്നാऽऽവൃതേ തൂഷ്ണം പീഡനം ചാഭിനന്ദതി||൬൬|| സമ്ഭജ്യതേ സീദതി ച സൂചീഭിരിവ തുദ്യതേ| മജ്ജാവൃതേ വിനാമഃ സ്യാജ്ജൃമ്ഭണം പരിവേഷ്ടനമ്||൬൭|| ശൂലം തു പീഡ്യമാനേ ച പാണിഭ്യാം ലഭതേ സുഖമ്| ശുക്രാവേഗോऽതിവേഗോ വാ നിഷ്ഫലത്വം ച ശുക്രഗേ||൬൮|| ഭുക്തേ കുക്ഷൌ ച രുഗ്ജീര്ണേ ശാമ്യത്യന്നാവൃതേऽനിലേ| മൂത്രാപ്രവൃത്തിരാധ്മാനം ബസ്തൌ മൂത്രാവൃതേऽനിലേ||൬൯|| വര്ചസോऽതിവിബന്ധോऽധഃ സ്വേ സ്ഥാനേ പരികൃന്തതി| വ്രജത്യാശു ജരാം സ്നേഹോ ഭുക്തേ ചാനഹ്യതേ നരഃ||൭൦|| ചിരാത് പീഡിതമന്നേന ദുഃഖം ശുഷ്കം ശകൃത് സൃജേത്| ശ്രോണീവങ്ക്ഷണപൃഷ്ഠേഷു രുഗ്വിലോമശ്ച മാരുതഃ||൭൧|| അസ്വസ്ഥം ഹൃദയം ചൈവ വര്ചസാ ത്വാവൃതേऽനിലേ|൭൨|
View original
लिङ्गं पित्तावृते दाहस्तृष्णा शूलं भ्रमस्तमः ||६१|| कट्वम्ललवणोष्णैश्च विदाहः शीतकामिता| शैत्यगौरवशूलानि कट्वाद्युपशयोऽधिकम्||६२|| लङ्घनायासरूक्षोष्णकामिता च कफावृते| रक्तावृते सदाहार्तिस्त्वङ्मांसान्तरजो भृशम्||६३|| भवेत् सरागः श्वयथुर्जायन्ते मण्डलानि च| कठिनाश्च विवर्णाश्च पिडकाः श्वयथुस्तथा||६४|| हर्षः पिपीलिकानां च सञ्चार इव मांसगे| चलः स्निग्धो मृदुः शीतः शोफोऽङ्गेष्वरुचिस्तथा||६५|| आढ्यवात इति ज्ञेयः स कृच्छ्रो मेदसाऽऽवृतः| स्पर्शमस्थ्नाऽऽवृते तूष्णं पीडनं चाभिनन्दति||६६|| सम्भज्यते सीदति च सूचीभिरिव तुद्यते| मज्जावृते विनामः स्याज्जृम्भणं परिवेष्टनम्||६७|| शूलं तु पीड्यमाने च पाणिभ्यां लभते सुखम्| शुक्रावेगोऽतिवेगो वा निष्फलत्वं च शुक्रगे||६८|| भुक्ते कुक्षौ च रुग्जीर्णे शाम्यत्यन्नावृतेऽनिले| मूत्राप्रवृत्तिराध्मानं बस्तौ मूत्रावृतेऽनिले||६९|| वर्चसोऽतिविबन्धोऽधः स्वे स्थाने परिकृन्तति| व्रजत्याशु जरां स्नेहो भुक्ते चानह्यते नरः||७०|| चिरात् पीडितमन्नेन दुःखं शुष्कं शकृत् सृजेत्| श्रोणीवङ्क्षणपृष्ठेषु रुग्विलोमश्च मारुतः||७१|| अस्वस्थं हृदयं चैव वर्चसा त्वावृतेऽनिले|७२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (72-74) · Śloka 74
സന്ധിച്യുതിര്ഹനുസ്തമ്ഭഃ കുഞ്ചനം കുബ്ജതാऽര്ദിതഃ||൭൨|| പക്ഷാഘാതോऽങ്ഗസംശോഷഃ പങ്ഗുത്വം ഖുഡവാതതാ| സ്തമ്ഭനം ചാഢ്യവാതശ്ച രോഗാ മജ്ജാസ്ഥിഗാശ്ച യേ||൭൩|| ഏതേ സ്ഥാനസ്യ ഗാമ്ഭീര്യാദ്യത്നാത് സിധ്യന്തി വാ ന വാ| നവാന് ബലവതസ്ത്വേതാന് സാധയേന്നിരുപദ്രവാന്||൭൪||
View original
सन्धिच्युतिर्हनुस्तम्भः कुञ्चनं कुब्जताऽर्दितः||७२|| पक्षाघातोऽङ्गसंशोषः पङ्गुत्वं खुडवातता| स्तम्भनं चाढ्यवातश्च रोगा मज्जास्थिगाश्च ये||७३|| एते स्थानस्य गाम्भीर्याद्यत्नात् सिध्यन्ति वा न वा| नवान् बलवतस्त्वेतान् साधयेन्निरुपद्रवान्||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (75-82) · Śloka 83
ക്രിയാമതഃ പരം സിദ്ധാം വാതരോഗാപഹാം ശൃണു| കേവലം നിരുപസ്തമ്ഭമാദൌ സ്നേഹൈരുപാചരേത്||൭൫|| വായും സര്പിര്വസാതൈലമജ്ജപാനൈര്നരം തതഃ| സ്നേഹക്ലാന്തം സമാശ്വാസ്യ പയോഭിഃ സ്നേഹയേത് പുനഃ||൭൬|| യൂഷൈര്ഗ്രാമ്യാമ്ബുജാനൂപരസൈര്വാ സ്നേഹസംയുതൈഃ| പായസൈഃ കൃശരൈഃ സാമ്ലലവണൈരനുവാസനൈഃ||൭൭|| നാവനൈസ്തര്പണൈശ്ചാന്നൈഃ സുസ്നിഗ്ധം സ്വേദയേത്തതഃ| സ്വഭ്യക്തം സ്നേഹസംയുക്തൈര്നാഡീപ്രസ്തരസങ്കരൈഃ||൭൮|| തഥാऽന്യൈര്വിവിധൈഃ സ്വേദൈര്യഥായോഗമുപാചരേത്| സ്നേഹാക്തം സ്വിന്നമങ്ഗം തു വക്രം സ്തബ്ധമഥാപി വാ||൭൯|| ശനൈര്നാമയിതും ശക്യം യഥേഷ്ടം ശുഷ്കദാരുവത്| ഹര്ഷതോദരുഗായാമശോഥസ്തമ്ഭഗ്രഹാദയഃ||൮൦|| സ്വിന്നസ്യാശു പ്രശാമ്യന്തി മാര്ദവം ചോപജായതേ| സ്നേഹശ്ച ധാതൂന്സംശുഷ്കാന് പുഷ്ണാത്യാശു പ്രയോജിതഃ||൮൧|| ബലമഗ്നിബലം പുഷ്ടിം പ്രാണാംശ്ചാപ്യഭിവര്ധയേത്| അസകൃത്തം പുനഃ സ്നേഹൈഃ സ്വേദൈശ്ചാപ്യുപപാദയേത്||൮൨|| തഥാ സ്നേഹമൃദൌ കോഷ്ഠേ ന തിഷ്ഠന്ത്യനിലാമയാഃ|൮൩|
View original
क्रियामतः परं सिद्धां वातरोगापहां शृणु| केवलं निरुपस्तम्भमादौ स्नेहैरुपाचरेत्||७५|| वायुं सर्पिर्वसातैलमज्जपानैर्नरं ततः| स्नेहक्लान्तं समाश्वास्य पयोभिः स्नेहयेत् पुनः||७६|| यूषैर्ग्राम्याम्बुजानूपरसैर्वा स्नेहसंयुतैः| पायसैः कृशरैः साम्ललवणैरनुवासनैः||७७|| नावनैस्तर्पणैश्चान्नैः सुस्निग्धं स्वेदयेत्ततः| स्वभ्यक्तं स्नेहसंयुक्तैर्नाडीप्रस्तरसङ्करैः||७८|| तथाऽन्यैर्विविधैः स्वेदैर्यथायोगमुपाचरेत्| स्नेहाक्तं स्विन्नमङ्गं तु वक्रं स्तब्धमथापि वा||७९|| शनैर्नामयितुं शक्यं यथेष्टं शुष्कदारुवत्| हर्षतोदरुगायामशोथस्तम्भग्रहादयः||८०|| स्विन्नस्याशु प्रशाम्यन्ति मार्दवं चोपजायते| स्नेहश्च धातून्संशुष्कान् पुष्णात्याशु प्रयोजितः||८१|| बलमग्निबलं पुष्टिं प्राणांश्चाप्यभिवर्धयेत्| असकृत्तं पुनः स्नेहैः स्वेदैश्चाप्युपपादयेत्||८२|| तथा स्नेहमृदौ कोष्ठे न तिष्ठन्त्यनिलामयाः|८३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (83-88) · Śloka 89
യദ്യനേന സദോഷത്വാത് കര്മണാ ന പ്രശാമ്യതി||൮൩|| മൃദുഭിഃ സ്നേഹസംയുക്തൈരൌഷധൈസ്തം വിശോധയേത്| ഘൃതം തില്വകസിദ്ധം വാ സാതലാസിദ്ധമേവ വാ||൮൪|| പയസൈരണ്ഡതൈലം വാ പിബേദ്ദോഷഹരം ശിവമ്| സ്നിഗ്ധാമ്ലലവണോഷ്ണാദ്യൈരാഹാരൈര്ഹി മലശ്ചിതഃ||൮൫|| സ്രോതോ ബദ്ധ്വാऽനിലം രുന്ധ്യാത്തസ്മാത്തമനുലോമയേത് | ദുര്ബലോ യോऽവിരേച്യഃ സ്യാത്തം നിരൂഹൈരുപാചരേത്||൮൬|| പാചനൈര്ദീപനീയൈര്വാ ഭോജനൈസ്തദ്യുതൈര്നരമ്| സംശുദ്ധസ്യോത്ഥിതേ ചാഗ്നൌ സ്നേഹസ്വേദൌ പുനര്ഹിതൌ||൮൭|| സ്വാദ്വമ്ലലവണസ്നിഗ്ധൈരാഹാരൈഃ സതതം പുനഃ| നാവനൈര്ധൂമപാനൈശ്ച സര്വാനേവോപപാദയേത്||൮൮|| ഇതി സാമാന്യതഃ പ്രോക്തം വാതരോഗചികിത്സിതമ്|൮൯|
View original
यद्यनेन सदोषत्वात् कर्मणा न प्रशाम्यति||८३|| मृदुभिः स्नेहसंयुक्तैरौषधैस्तं विशोधयेत्| घृतं तिल्वकसिद्धं वा सातलासिद्धमेव वा||८४|| पयसैरण्डतैलं वा पिबेद्दोषहरं शिवम्| स्निग्धाम्ललवणोष्णाद्यैराहारैर्हि मलश्चितः||८५|| स्रोतो बद्ध्वाऽनिलं रुन्ध्यात्तस्मात्तमनुलोमयेत् | दुर्बलो योऽविरेच्यः स्यात्तं निरूहैरुपाचरेत्||८६|| पाचनैर्दीपनीयैर्वा भोजनैस्तद्युतैर्नरम्| संशुद्धस्योत्थिते चाग्नौ स्नेहस्वेदौ पुनर्हितौ||८७|| स्वाद्वम्ललवणस्निग्धैराहारैः सततं पुनः| नावनैर्धूमपानैश्च सर्वानेवोपपादयेत्||८८|| इति सामान्यतः प्रोक्तं वातरोगचिकित्सितम्|८९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (89-98) · Śloka 99
വിശേഷതസ്തു കോഷ്ഠസ്ഥേ വാതേ ക്ഷാരം പിബേന്നരഃ||൮൯|| പാചനൈര്ദീപനൈര്യുക്തൈരമ്ലൈര്വാ പാചയേന്മലാന്| ഗുദപക്വാശയസ്ഥേ തു കര്മോദാവര്തനുദ്ധിതമ്||൯൦|| ആമാശയസ്ഥേ ശുദ്ധസ്യ യഥാദോഷഹരീഃ ക്രിയാഃ| സര്വാങ്ഗകുപിതേऽഭ്യങ്ഗോ ബസ്തയഃ സാനുവാസനാഃ||൯൧|| സ്വേദാഭ്യങ്ഗാവഗാഹാശ്ച ഹൃദ്യം ചാന്നം ത്വഗാശ്രിതേ| ശീതാഃ പ്രദേഹാ രക്തസ്ഥേ വിരേകോ രക്തമോക്ഷണമ്||൯൨|| വിരേകോ മാംസമേദഃസ്ഥേ നിരൂഹാഃ ശമനാനി ച| ബാഹ്യാഭ്യന്തരതഃ സ്നേഹൈരസ്ഥിമജ്ജഗതം ജയേത്||൯൩|| ഹര്ഷോऽന്നപാനം ശുക്രസ്ഥേ ബലശുക്രകരം ഹിതമ്| വിബദ്ധമാര്ഗം ദൃഷ്ട്വാ വാ ശുക്രം ദദ്യാദ്വിരേചനമ്||൯൪|| വിരിക്തപ്രതിഭുക്തസ്യ പൂര്വോക്താം കാരയേത് ക്രിയാമ്| ഗര്ഭേ ശുഷ്കേ തു വാതേന ബാലാനാം ചാപി ശുഷ്യതാമ്||൯൫|| സിതാകാശ്മര്യമധുകൈര്ഹിതമുത്ഥാപനേ പയഃ| ഹൃദി പ്രകുപിതേ സിദ്ധമംശുമത്യാ പയോ ഹിതമ്||൯൬|| മത്സ്യാന്നാഭിപ്രദേശസ്ഥേ സിദ്ധാന് ബില്വശലാടുഭിഃ| വായുനാ വേഷ്ട്യമാനേ തു ഗാത്രേ സ്യാദുപനാഹനമ്||൯൭|| തൈലം സങ്കുചിതേऽഭ്യങ്ഗോ മാഷസൈന്ധവസാധിതമ്| ബാഹുശീര്ഷഗതേ നസ്യം പാനം ചൌത്തരഭക്തികമ്||൯൮|| ബസ്തികര്മ ത്വധോ നാഭേഃ ശസ്യതേ ചാവപീഡകഃ|൯൯|
View original
विशेषतस्तु कोष्ठस्थे वाते क्षारं पिबेन्नरः||८९|| पाचनैर्दीपनैर्युक्तैरम्लैर्वा पाचयेन्मलान्| गुदपक्वाशयस्थे तु कर्मोदावर्तनुद्धितम्||९०|| आमाशयस्थे शुद्धस्य यथादोषहरीः क्रियाः| सर्वाङ्गकुपितेऽभ्यङ्गो बस्तयः सानुवासनाः||९१|| स्वेदाभ्यङ्गावगाहाश्च हृद्यं चान्नं त्वगाश्रिते| शीताः प्रदेहा रक्तस्थे विरेको रक्तमोक्षणम्||९२|| विरेको मांसमेदःस्थे निरूहाः शमनानि च| बाह्याभ्यन्तरतः स्नेहैरस्थिमज्जगतं जयेत्||९३|| हर्षोऽन्नपानं शुक्रस्थे बलशुक्रकरं हितम्| विबद्धमार्गं दृष्ट्वा वा शुक्रं दद्याद्विरेचनम्||९४|| विरिक्तप्रतिभुक्तस्य पूर्वोक्तां कारयेत् क्रियाम्| गर्भे शुष्के तु वातेन बालानां चापि शुष्यताम्||९५|| सिताकाश्मर्यमधुकैर्हितमुत्थापने पयः| हृदि प्रकुपिते सिद्धमंशुमत्या पयो हितम्||९६|| मत्स्यान्नाभिप्रदेशस्थे सिद्धान् बिल्वशलाटुभिः| वायुना वेष्ट्यमाने तु गात्रे स्यादुपनाहनम्||९७|| तैलं सङ्कुचितेऽभ्यङ्गो माषसैन्धवसाधितम्| बाहुशीर्षगते नस्यं पानं चौत्तरभक्तिकम्||९८|| बस्तिकर्म त्वधो नाभेः शस्यते चावपीडकः|९९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (99-103) · Śloka 103
അര്ദിതേ നാവനം മൂര്ധ്നി തൈലം തര്പണമേവ ച||൯൯|| നാഡീസ്വേദോപനാഹാശ്ചാപ്യാനൂപപിശിതൈര്ഹിതാഃ| സ്വേദനം സ്നേഹസംയുക്തം പക്ഷാഘാതേ വിരേചനമ്||൧൦൦|| അന്തരാകണ്ഡരാഗുല്ഫം സിരാ ബസ്ത്യഗ്നികര്മ ച| ഗൃധ്രസീഷു പ്രയുഞ്ജീത ഖല്ല്യാം തൂഷ്ണോപനാഹനമ്||൧൦൧|| പായസൈഃ കൃശരൈര്മാംസൈഃ ശസ്തം തൈലഘൃതാന്വിതൈഃ| വ്യാത്താനനേ ഹനും സ്വിന്നാമങ്ഗുഷ്ഠാഭ്യാം പ്രപീഡ്യ ച||൧൦൨|| പ്രദേശിനീഭ്യാം ചോന്നാഭ്യ ചിബുകോന്നാമനം ഹിതമ്| സ്രസ്തം സ്വം ഗമയേത്സ്ഥാനം സ്തബ്ധം സ്വിന്നം വിനാമയേത്||൧൦൩||
View original
अर्दिते नावनं मूर्ध्नि तैलं तर्पणमेव च||९९|| नाडीस्वेदोपनाहाश्चाप्यानूपपिशितैर्हिताः| स्वेदनं स्नेहसंयुक्तं पक्षाघाते विरेचनम्||१००|| अन्तराकण्डरागुल्फं सिरा बस्त्यग्निकर्म च| गृध्रसीषु प्रयुञ्जीत खल्ल्यां तूष्णोपनाहनम्||१०१|| पायसैः कृशरैर्मांसैः शस्तं तैलघृतान्वितैः| व्यात्तानने हनुं स्विन्नामङ्गुष्ठाभ्यां प्रपीड्य च||१०२|| प्रदेशिनीभ्यां चोन्नाभ्य चिबुकोन्नामनं हितम्| स्रस्तं स्वं गमयेत्स्थानं स्तब्धं स्विन्नं विनामयेत्||१०३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (104) · Śloka 104
പ്രത്യേകം സ്ഥാനദൂഷ്യാദിക്രിയാവൈശേഷ്യമാചരേത് |൧൦൪|
View original
प्रत्येकं स्थानदूष्यादिक्रियावैशेष्यमाचरेत् |१०४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (104-105) · Śloka 106
സര്പിസ്തൈലവസാമജ്ജസേകാഭ്യഞ്ജനബസ്തയഃ ||൧൦൪|| സ്നിഗ്ധാഃ സ്വേദാ നിവാതം ച സ്ഥാനം പ്രാവരണാനി ച| രസാഃ പയാംസി ഭോജ്യാനി സ്വാദ്വമ്ലലവണാനി ച||൧൦൫|| ബൃംഹണം യച്ച തത് സര്വം പ്രശസ്തം വാതരോഗിണാമ്|൧൦൬|
View original
सर्पिस्तैलवसामज्जसेकाभ्यञ्जनबस्तयः ||१०४|| स्निग्धाः स्वेदा निवातं च स्थानं प्रावरणानि च| रसाः पयांसि भोज्यानि स्वाद्वम्ललवणानि च||१०५|| बृंहणं यच्च तत् सर्वं प्रशस्तं वातरोगिणाम्|१०६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (106-117) · Śloka 118
ബലായാഃ പഞ്ചമൂലസ്യ ദശമൂലസ്യ വാ രസേ||൧൦൬|| അജശീര്ഷാമ്ബുജാനൂപമാംസാദപിശിതൈഃ പൃഥക്| സാധയിത്വാ രസാന് സ്നിഗ്ധാന്ദധ്യമ്ലവ്യോഷസംസ്കൃതാന്||൧൦൭|| ഭോജയേദ്വാതരോഗാര്തം തൈര്വ്യക്തലവണൈര്നരമ്| ഏതൈരേവോപനാഹാംശ്ച പിശിതൈഃ സമ്പ്രകല്പയേത്||൧൦൮|| ഘൃതതൈലയുതൈഃ സാമ്ലൈഃ ക്ഷുണ്ണസ്വിന്നൈരനസ്ഥിഭിഃ| പത്രോത്ക്വാഥപയസ്തൈലദ്രോണ്യഃ സ്യുരവഗാഹനേ||൧൦൯|| സ്വഭ്യക്താനാം പ്രശസ്യന്തേ സേകാശ്ചാനിലരോഗിണാമ്| ആനൂപൌദകമാംസാനി ദശമൂലം ശതാവരീമ്||൧൧൦|| കുലത്ഥാന് ബദരാന്മാഷാംസ്തിലാന്രാസ്നാം യവാന് ബലാമ്| വസാദധ്യാരനാലാമ്ലൈഃ സഹ കുമ്ഭ്യാം വിപാചയേത്||൧൧൧|| നാഡീസ്വേദം പ്രയുഞ്ജീത പിഷ്ടൈശ്ചാപ്യുപനാഹനമ്| തൈശ്ച സിദ്ധം ഘൃതം തൈലമഭ്യങ്ഗം പാനമേവ ച||൧൧൨|| മുസ്തം കിണ്വം തിലാഃ കുഷ്ഠം സുരാഹ്വം ലവണം നതമ്| ദധിക്ഷീരചതുഃസ്നേഹൈഃ സിദ്ധം സ്യാദുപനാഹനമ്||൧൧൩|| ഉത്കാരികാവേസവാരക്ഷീരമാഷതിലൌദനൈഃ| ഏരണ്ഡബീജഗോധൂമയവകോലസ്ഥിരാദിഭിഃ||൧൧൪|| സസ്നേഹൈഃ സരുജം ഗാത്രമാലിപ്യ ബഹലം ഭിഷക്| ഏരണ്ഡപത്രൈര്ബധ്നീയാദ്രാത്രൌ കല്യം വിമോക്ഷയേത്||൧൧൫|| ക്ഷീരാമ്ബുനാ തതഃ സിക്തം പുനശ്ചൈവോപനാഹിതമ്| മുഞ്ചേദ്രാത്രൌ ദിവാബദ്ധം ചര്മഭിശ്ച സലോമഭിഃ||൧൧൬|| ഫലാനാം തൈലയോനീനാമമ്ലപിഷ്ടാന് സുശീതലാന്| പ്രദേഹാനുപനാഹാംശ്ച ഗന്ധൈര്വാതഹരൈരപി||൧൧൭|| പായസൈഃ കൃശരൈശ്ചൈവ കാരയേത് സ്നേഹസംയുതൈഃ|൧൧൮|
View original
बलायाः पञ्चमूलस्य दशमूलस्य वा रसे||१०६|| अजशीर्षाम्बुजानूपमांसादपिशितैः पृथक्| साधयित्वा रसान् स्निग्धान्दध्यम्लव्योषसंस्कृतान्||१०७|| भोजयेद्वातरोगार्तं तैर्व्यक्तलवणैर्नरम्| एतैरेवोपनाहांश्च पिशितैः सम्प्रकल्पयेत्||१०८|| घृततैलयुतैः साम्लैः क्षुण्णस्विन्नैरनस्थिभिः| पत्रोत्क्वाथपयस्तैलद्रोण्यः स्युरवगाहने||१०९|| स्वभ्यक्तानां प्रशस्यन्ते सेकाश्चानिलरोगिणाम्| आनूपौदकमांसानि दशमूलं शतावरीम्||११०|| कुलत्थान् बदरान्माषांस्तिलान्रास्नां यवान् बलाम्| वसादध्यारनालाम्लैः सह कुम्भ्यां विपाचयेत्||१११|| नाडीस्वेदं प्रयुञ्जीत पिष्टैश्चाप्युपनाहनम्| तैश्च सिद्धं घृतं तैलमभ्यङ्गं पानमेव च||११२|| मुस्तं किण्वं तिलाः कुष्ठं सुराह्वं लवणं नतम्| दधिक्षीरचतुःस्नेहैः सिद्धं स्यादुपनाहनम्||११३|| उत्कारिकावेसवारक्षीरमाषतिलौदनैः| एरण्डबीजगोधूमयवकोलस्थिरादिभिः||११४|| सस्नेहैः सरुजं गात्रमालिप्य बहलं भिषक्| एरण्डपत्रैर्बध्नीयाद्रात्रौ कल्यं विमोक्षयेत्||११५|| क्षीराम्बुना ततः सिक्तं पुनश्चैवोपनाहितम्| मुञ्चेद्रात्रौ दिवाबद्धं चर्मभिश्च सलोमभिः||११६|| फलानां तैलयोनीनामम्लपिष्टान् सुशीतलान्| प्रदेहानुपनाहांश्च गन्धैर्वातहरैरपि||११७|| पायसैः कृशरैश्चैव कारयेत् स्नेहसंयुतैः|११८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (118-135) · Śloka 136
രൂക്ഷശുദ്ധാനിലാര്താനാമതഃ സ്നേഹാന് പ്രചക്ഷ്മഹേ||൧൧൮|| വിവിധാന് വിവിധവ്യാധിപ്രശമായാമൃതോപമാന്| ദ്രോണേऽമ്ഭസഃ പചേദ്ഭാഗാന് ദശമൂലാച്ചതുഷ്പലാന്||൧൧൯|| യവകോലകുലത്ഥാനാം ഭാഗൈഃ പ്രസ്ഥോന്മിതൈഃ സഹ| പാദശേഷേ രസേ പിഷ്ടൈര്ജീവനീയൈഃ സശര്കരൈഃ||൧൨൦|| തഥാ ഖര്ജൂരകാശ്മര്യദ്രാക്ഷാബദരഫല്ഗുഭിഃ| സക്ഷീരൈഃ സര്പിഷഃ പ്രസ്ഥഃ സിദ്ധഃ കേവലവാതനുത്||൧൨൧|| നിരത്യയഃ പ്രയോക്തവ്യഃ പാനാഭ്യഞ്ജനബസ്തിഷു| ചിത്രകം നാഗരം രാസ്നാം പൌഷ്കരം പിപ്പലീം ശടീമ്||൧൨൨|| പിഷ്ട്വാ വിപാചയേത് സര്പിര്വാതരോഗഹരം പരമ്| ബലാബില്വശൃതേ ക്ഷീരേ ഘൃതമണ്ഡം വിപാചയേത്||൧൨൩|| തസ്യ ശുക്തിഃ പ്രകുഞ്ചോ വാ നസ്യം മൂര്ധഗതേऽനിലേ| ഗ്രാമ്യാനൂപൌദകാനാം തു ഭിത്വാऽസ്ഥീനി പചേജ്ജലേ||൧൨൪|| തം സ്നേഹം ദശമൂലസ്യ കഷായേണ പുനഃ പചേത്| ജീവകര്ഷഭകാസ്ഫോതാവിദാരീകപികച്ഛുഭിഃ||൧൨൫|| വാതഘ്നൈര്ജീവനീയൈശ്ച കല്കൈര്ദ്വിക്ഷീരഭാഗികമ്| തത്സിദ്ധം നാവനാഭ്യങ്ഗാത്തഥാ പാനാനുവാസനാത്||൧൨൬|| സിരാപര്വാസ്ഥികോഷ്ഠസ്ഥം പ്രണുദത്യാശു മാരുതമ്| യേ സ്യുഃ പ്രക്ഷീണമജ്ജാനഃ ക്ഷീണശുക്രൌജസശ്ച യേ||൧൨൭|| ബലപുഷ്ടികരം തേഷാമേതത് സ്യാദമൃതോപമമ്| തദ്വത്സിദ്ധാ വസാ നക്രമത്സ്യകൂര്മചുലൂകജാ||൧൨൮|| പ്രത്യഗ്രാ വിധിനാऽനേന നസ്യപാനേഷു ശസ്യതേ| പ്രസ്ഥഃ സ്യാത്ത്രിഫലായാസ്തു കുലത്ഥകുഡവദ്വയമ്||൧൨൯|| കൃഷ്ണഗന്ധാത്വഗാഢക്യോഃ പൃഥക് പഞ്ചപലം ഭവേത്| രാസ്നാചിത്രകയോര്ദ്വേ ദ്വേ ദശമൂലം പലോന്മിതമ്||൧൩൦|| ജലദ്രോണേ പചേത് പാദശേഷേ പ്രസ്ഥോന്മിതം പൃഥക്| സുരാരനാലദധ്യമ്ലസൌവീരകതുഷോദകമ്||൧൩൧|| കോലദാഡിമവൃക്ഷാമ്ലരസം തൈലം വസാം ഘൃതമ്| മജ്ജാനം ച പയശ്ചൈവ ജീവനീയപലാനി ഷട്||൧൩൨|| കല്കം ദത്ത്വാ മഹാസ്നേഹം സമ്യഗേനം വിപാചയേത്| സിരാമജ്ജാസ്ഥിഗേ വാതേ സര്വാങ്ഗൈകാങ്ഗരോഗിഷു||൧൩൩|| വേപനാക്ഷേപശൂലേഷു തദഭ്യങ്ഗേ പ്രയോജയേത്| നിര്ഗുണ്ഡ്യാ മൂലപത്രാഭ്യാം ഗൃഹീത്വാ സ്വരസം തതഃ||൧൩൪|| തേന സിദ്ധം സമം തൈലം നാഡീകുഷ്ഠാനിലാര്തിഷു| ഹിതം പാമാപചീനാം ച പാനാഭ്യഞ്ജനപൂരണമ്||൧൩൫|| കാര്പാസാസ്ഥികുലത്ഥാനാം രസേ സിദ്ധം ച വാതനുത്|൧൩൬|
View original
रूक्षशुद्धानिलार्तानामतः स्नेहान् प्रचक्ष्महे||११८|| विविधान् विविधव्याधिप्रशमायामृतोपमान्| द्रोणेऽम्भसः पचेद्भागान् दशमूलाच्चतुष्पलान्||११९|| यवकोलकुलत्थानां भागैः प्रस्थोन्मितैः सह| पादशेषे रसे पिष्टैर्जीवनीयैः सशर्करैः||१२०|| तथा खर्जूरकाश्मर्यद्राक्षाबदरफल्गुभिः| सक्षीरैः सर्पिषः प्रस्थः सिद्धः केवलवातनुत्||१२१|| निरत्ययः प्रयोक्तव्यः पानाभ्यञ्जनबस्तिषु| चित्रकं नागरं रास्नां पौष्करं पिप्पलीं शटीम्||१२२|| पिष्ट्वा विपाचयेत् सर्पिर्वातरोगहरं परम्| बलाबिल्वशृते क्षीरे घृतमण्डं विपाचयेत्||१२३|| तस्य शुक्तिः प्रकुञ्चो वा नस्यं मूर्धगतेऽनिले| ग्राम्यानूपौदकानां तु भित्वाऽस्थीनि पचेज्जले||१२४|| तं स्नेहं दशमूलस्य कषायेण पुनः पचेत्| जीवकर्षभकास्फोताविदारीकपिकच्छुभिः||१२५|| वातघ्नैर्जीवनीयैश्च कल्कैर्द्विक्षीरभागिकम्| तत्सिद्धं नावनाभ्यङ्गात्तथा पानानुवासनात्||१२६|| सिरापर्वास्थिकोष्ठस्थं प्रणुदत्याशु मारुतम्| ये स्युः प्रक्षीणमज्जानः क्षीणशुक्रौजसश्च ये||१२७|| बलपुष्टिकरं तेषामेतत् स्यादमृतोपमम्| तद्वत्सिद्धा वसा नक्रमत्स्यकूर्मचुलूकजा||१२८|| प्रत्यग्रा विधिनाऽनेन नस्यपानेषु शस्यते| प्रस्थः स्यात्त्रिफलायास्तु कुलत्थकुडवद्वयम्||१२९|| कृष्णगन्धात्वगाढक्योः पृथक् पञ्चपलं भवेत्| रास्नाचित्रकयोर्द्वे द्वे दशमूलं पलोन्मितम्||१३०|| जलद्रोणे पचेत् पादशेषे प्रस्थोन्मितं पृथक्| सुरारनालदध्यम्लसौवीरकतुषोदकम्||१३१|| कोलदाडिमवृक्षाम्लरसं तैलं वसां घृतम्| मज्जानं च पयश्चैव जीवनीयपलानि षट्||१३२|| कल्कं दत्त्वा महास्नेहं सम्यगेनं विपाचयेत्| सिरामज्जास्थिगे वाते सर्वाङ्गैकाङ्गरोगिषु||१३३|| वेपनाक्षेपशूलेषु तदभ्यङ्गे प्रयोजयेत्| निर्गुण्ड्या मूलपत्राभ्यां गृहीत्वा स्वरसं ततः||१३४|| तेन सिद्धं समं तैलं नाडीकुष्ठानिलार्तिषु| हितं पामापचीनां च पानाभ्यञ्जनपूरणम्||१३५|| कार्पासास्थिकुलत्थानां रसे सिद्धं च वातनुत्|१३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (136-137) · Śloka 138
മൂലകസ്വരസേ ക്ഷീരസമേ സ്ഥാപ്യം ത്ര്യഹം ദധി||൧൩൬|| തസ്യാമ്ലസ്യ ത്രിഭിഃ പ്രസ്ഥൈസ്തൈലപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്| യഷ്ട്യാഹ്വശര്കരാരാസ്നാലവണാര്ദ്രകനാഗരൈഃ||൧൩൭|| സുപിഷ്ടൈഃ പലികൈഃ പാനാത്തദഭ്യങ്ഗാച്ച വാതനുത്|൧൩൮|
View original
मूलकस्वरसे क्षीरसमे स्थाप्यं त्र्यहं दधि||१३६|| तस्याम्लस्य त्रिभिः प्रस्थैस्तैलप्रस्थं विपाचयेत्| यष्ट्याह्वशर्करारास्नालवणार्द्रकनागरैः||१३७|| सुपिष्टैः पलिकैः पानात्तदभ्यङ्गाच्च वातनुत्|१३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (138-141) · Śloka 142
പഞ്ചമൂലകഷായേണ പിണ്യാകം ബഹുവാര്ഷികമ്||൧൩൮|| പക്ത്വാ തസ്യ രസം പൂത്വാ തൈലപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്| പയസാऽഷ്ടഗുണേനൈതത് സര്വവാതവികാരനുത്||൧൩൯|| സംസൃഷ്ടേ ശ്ലേഷ്മണാ ചൈതദ്വാതേ ശസ്തം വിശേഷതഃ| യവകോലകുലത്ഥാനാം ശ്രേയസ്യാഃ ശുഷ്കമൂലകാത്||൧൪൦|| ബില്വാച്ചാഞ്ജലിമേകൈകം ദ്രവൈരമ്ലൈര്വിപാചയേത്| തേന തൈലം കഷായേണ ഫലാമ്ലൈഃ കടുഭിസ്തഥാ||൧൪൧|| പിഷ്ടൈഃ സിദ്ധം മഹാവാതൈരാര്തഃ ശീതേ പ്രയോജയേത്|൧൪൨|
View original
पञ्चमूलकषायेण पिण्याकं बहुवार्षिकम्||१३८|| पक्त्वा तस्य रसं पूत्वा तैलप्रस्थं विपाचयेत्| पयसाऽष्टगुणेनैतत् सर्ववातविकारनुत्||१३९|| संसृष्टे श्लेष्मणा चैतद्वाते शस्तं विशेषतः| यवकोलकुलत्थानां श्रेयस्याः शुष्कमूलकात्||१४०|| बिल्वाच्चाञ्जलिमेकैकं द्रवैरम्लैर्विपाचयेत्| तेन तैलं कषायेण फलाम्लैः कटुभिस्तथा||१४१|| पिष्टैः सिद्धं महावातैरार्तः शीते प्रयोजयेत्|१४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (142-156) · Śloka 156
സര്വവാതവികാരാണാം തൈലാന്യന്യാന്യതഃ ശൃണു||൧൪൨|| ചതുഷ്പ്രയോഗാണ്യായുഷ്യബലവര്ണകരാണി ച| രജഃശുക്രപ്രദോഷഘ്നാന്യപത്യജനനാനി ച||൧൪൩|| നിരത്യയാനി സിദ്ധാനി സര്വദോഷഹരാണി ച| സഹാചരതുലായാശ്ച രസേ തൈലാഢകം പചേത്||൧൪൪|| മൂലകല്കാദ്ദശപലം പയോ ദത്ത്വാ ചതുര്ഗുണമ്| സിദ്ധേऽസ്മിഞ്ഛര്കരാചൂര്ണാദഷ്ടാദശപലം ഭിഷക്||൧൪൫|| വിനീയ ദാരുണേഷ്വേതദ്വാതവ്യാധിഷു യോജയേത്| ശ്വദംഷ്ട്രാസ്വരസപ്രസ്ഥൌ ദ്വൌ സമൌ പയസാ സഹ||൧൪൬|| ഷട്പലം ശൃങ്ഗവേരസ്യ ഗുഡസ്യാഷ്ടപലം തഥാ| തൈലപ്രസ്ഥം വിപക്വം തൈര്ദദ്യാത് സര്വാനിലാര്തിഷു||൧൪൭|| ജീര്ണേ തൈലേ ച ദുഗ്ധേന പേയാകല്പഃ പ്രശസ്യതേ| ബലാശതം ഗുഡൂച്യാശ്ച പാദം രാസ്നാഷ്ടഭാഗികമ്||൧൪൮|| ജലാഢകശതേ പക്ത്വാ ദശഭാഗസ്ഥിതേ രസേ| ദധിമസ്ത്വിക്ഷുനിര്യാസശുക്തൈസ്തൈലാഢകം സമൈഃ||൧൪൯|| പചേത് സാജപയോऽര്ധാംശൈഃ കല്കൈരേഭിഃ പലോന്മിതൈഃ| ശടീസരലദാര്വേലാമഞ്ജിഷ്ഠാഗുരുചന്ദനൈഃ||൧൫൦|| പദ്മകാതിവിഷാമുസ്തസൂര്പപര്ണീഹരേണുഭിഃ| യഷ്ട്യാഹ്വസുരസവ്യാഘ്രനഖര്ഷഭകജീവകൈഃ||൧൫൧|| പലാശരസകസ്തൂരീനലികാജാതികോഷകൈഃ| സ്പൃക്കാകുങ്കുമശൈലേയജാതീകടുഫലാമ്ബുഭിഃ||൧൫൨|| ത്വചാകുന്ദുരുകര്പൂരതുരുഷ്കശ്രീനിവാസകൈഃ | ലവങ്ഗനഖകക്കോലകുഷ്ഠമാംസീപ്രിയങ്ഗുഭിഃ||൧൫൩|| സ്ഥൌണേയതഗരധ്യാമവചാമദനപല്ലവൈഃ| സനാഗകേശരൈഃ സിദ്ധേ ക്ഷിപേച്ചാത്രാവതാരിതേ||൧൫൪|| പത്രകല്കം തതഃ പൂതം വിധിനാ തത് പ്രയോജയേത്| ശ്വാസം കാസം ജ്വരം ഹിക്കാം ഛര്ദിം ഗുല്മാന് ക്ഷതം ക്ഷയമ്||൧൫൫|| പ്ലീഹശോഷാവപസ്മാരമലക്ഷ്മീം ച പ്രണാശയേത്| ബലാതൈലമിദം ശ്രേഷ്ഠം വാതവ്യാധിവിനാശനമ്||൧൫൬|| (അഗ്നിവേശായ ഗുരുണാ കൃഷ്ണാത്രേയേണ ഭാഷിതമ്)| ഇതി ബലാതൈലമ്|
View original
सर्ववातविकाराणां तैलान्यन्यान्यतः शृणु||१४२|| चतुष्प्रयोगाण्यायुष्यबलवर्णकराणि च| रजःशुक्रप्रदोषघ्नान्यपत्यजननानि च||१४३|| निरत्ययानि सिद्धानि सर्वदोषहराणि च| सहाचरतुलायाश्च रसे तैलाढकं पचेत्||१४४|| मूलकल्काद्दशपलं पयो दत्त्वा चतुर्गुणम्| सिद्धेऽस्मिञ्छर्कराचूर्णादष्टादशपलं भिषक्||१४५|| विनीय दारुणेष्वेतद्वातव्याधिषु योजयेत्| श्वदंष्ट्रास्वरसप्रस्थौ द्वौ समौ पयसा सह||१४६|| षट्पलं शृङ्गवेरस्य गुडस्याष्टपलं तथा| तैलप्रस्थं विपक्वं तैर्दद्यात् सर्वानिलार्तिषु||१४७|| जीर्णे तैले च दुग्धेन पेयाकल्पः प्रशस्यते| बलाशतं गुडूच्याश्च पादं रास्नाष्टभागिकम्||१४८|| जलाढकशते पक्त्वा दशभागस्थिते रसे| दधिमस्त्विक्षुनिर्यासशुक्तैस्तैलाढकं समैः||१४९|| पचेत् साजपयोऽर्धांशैः कल्कैरेभिः पलोन्मितैः| शटीसरलदार्वेलामञ्जिष्ठागुरुचन्दनैः||१५०|| पद्मकातिविषामुस्तसूर्पपर्णीहरेणुभिः| यष्ट्याह्वसुरसव्याघ्रनखर्षभकजीवकैः||१५१|| पलाशरसकस्तूरीनलिकाजातिकोषकैः| स्पृक्काकुङ्कुमशैलेयजातीकटुफलाम्बुभिः||१५२|| त्वचाकुन्दुरुकर्पूरतुरुष्कश्रीनिवासकैः | लवङ्गनखकक्कोलकुष्ठमांसीप्रियङ्गुभिः||१५३|| स्थौणेयतगरध्यामवचामदनपल्लवैः| सनागकेशरैः सिद्धे क्षिपेच्चात्रावतारिते||१५४|| पत्रकल्कं ततः पूतं विधिना तत् प्रयोजयेत्| श्वासं कासं ज्वरं हिक्कां छर्दिं गुल्मान् क्षतं क्षयम्||१५५|| प्लीहशोषावपस्मारमलक्ष्मीं च प्रणाशयेत्| बलातैलमिदं श्रेष्ठं वातव्याधिविनाशनम्||१५६|| (अग्निवेशाय गुरुणा कृष्णात्रेयेण भाषितम्)| इति बलातैलम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (157-164) · Śloka 164
അമൃതായാസ്തുലാഃ പഞ്ച ദ്രോണേഷ്വഷ്ടസ്വപാം പചേത്||൧൫൭|| പാദശേഷേ സമക്ഷീരം തൈലസ്യ ദ്വ്യാഢകം പചേത്| ഏലാമാംസീനതോശീരസാരിവാകുഷ്ഠചന്ദനൈഃ||൧൫൮|| ബലാതാമലകീമേദാശതപുഷ്പര്ധിജീവകൈഃ | കാകോലീക്ഷീരകാകോലീശ്രാവണ്യതിബലാനഖൈഃ||൧൫൯|| മഹാശ്രാവണിജീവന്തീവിദാരീകപികച്ഛുഭിഃ| ശതാവരീമഹാമേദാകര്കടാഖ്യാഹരേണുഭിഃ||൧൬൦|| വചാഗോക്ഷുരകൈരണ്ഡരാസ്നാകാലാസഹാചരൈഃ| വീരാശല്ലകിമുസ്തത്വക്പത്രര്ഷഭകബാലകൈഃ||൧൬൧|| സഹൈലാകുങ്കുമസ്പൃക്കാത്രിദശാഹ്വൈശ്ച കാര്ഷികൈഃ| മഞ്ജിഷ്ഠായാസ്ത്രികര്ഷേണ മധുകാഷ്ടപലേന ച||൧൬൨|| കല്കൈസ്തത് ക്ഷീണവീര്യാഗ്നിബലസമ്മൂഢചേതസഃ| ഉന്മാദാരത്യപസ്മാരൈരാര്താംശ്ച പ്രകൃതിം നയേത്||൧൬൩|| വാതവ്യാധിഹരം ശ്രേഷ്ഠം തൈലാഗ്ര്യമമൃതാഹ്വയമ്| (കൃഷ്ണാത്രേയേണ ഗുരുണാ ഭാഷിതം വൈദ്യപൂജിതമ്)||൧൬൪|| ഇത്യമൃതാദ്യം തൈലമ്|
View original
अमृतायास्तुलाः पञ्च द्रोणेष्वष्टस्वपां पचेत्||१५७|| पादशेषे समक्षीरं तैलस्य द्व्याढकं पचेत्| एलामांसीनतोशीरसारिवाकुष्ठचन्दनैः||१५८|| बलातामलकीमेदाशतपुष्पर्धिजीवकैः | काकोलीक्षीरकाकोलीश्रावण्यतिबलानखैः||१५९|| महाश्रावणिजीवन्तीविदारीकपिकच्छुभिः| शतावरीमहामेदाकर्कटाख्याहरेणुभिः||१६०|| वचागोक्षुरकैरण्डरास्नाकालासहाचरैः| वीराशल्लकिमुस्तत्वक्पत्रर्षभकबालकैः||१६१|| सहैलाकुङ्कुमस्पृक्कात्रिदशाह्वैश्च कार्षिकैः| मञ्जिष्ठायास्त्रिकर्षेण मधुकाष्टपलेन च||१६२|| कल्कैस्तत् क्षीणवीर्याग्निबलसम्मूढचेतसः| उन्मादारत्यपस्मारैरार्तांश्च प्रकृतिं नयेत्||१६३|| वातव्याधिहरं श्रेष्ठं तैलाग्र्यममृताह्वयम्| (कृष्णात्रेयेण गुरुणा भाषितं वैद्यपूजितम्)||१६४|| इत्यमृताद्यं तैलम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (165-166) · Śloka 166
രാസ്നാസഹസ്രനിര്യൂഹേ തൈലദ്രോണം വിപാചയേത്| ഗന്ധൈര്ഹൈമവതൈഃ പിഷ്ടൈരേലാദ്യൈശ്ചാനിലാര്തിനുത്||൧൬൫|| കല്പോऽയമശ്വഗന്ധായാം പ്രസാരണ്യാം ബലാദ്വയേ| ക്വാഥകല്കപയോഭിര്വാ ബലാദീനാം പചേത് പൃഥക്||൧൬൬|| ഇതി രാസ്നാതൈലമ്|
View original
रास्नासहस्रनिर्यूहे तैलद्रोणं विपाचयेत्| गन्धैर्हैमवतैः पिष्टैरेलाद्यैश्चानिलार्तिनुत्||१६५|| कल्पोऽयमश्वगन्धायां प्रसारण्यां बलाद्वये| क्वाथकल्कपयोभिर्वा बलादीनां पचेत् पृथक्||१६६|| इति रास्नातैलम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (167-171) · Śloka 171
മൂലകസ്വരസം ക്ഷീരം തൈലം ദധ്യമ്ലകാഞ്ജികമ്| തുല്യം വിപാചയേത് കല്കൈര്ബലാചിത്രകസൈന്ധവൈഃ||൧൬൭|| പിപ്പല്യതിവിഷാരാസ്നാചവികാഗുരുശിഗ്രുകൈഃ| ഭല്ലാതകവചാകുഷ്ഠശ്വദംഷ്ട്രാവിശ്വഭേഷജൈഃ||൧൬൮|| പുഷ്കരാഹ്വശടീബില്വശതാഹ്വാനതദാരുഭിഃ| തത്സിദ്ധം പീതമത്യുഗ്രാന് ഹന്തി വാതാത്മകാന് ഗദാന്||൧൬൯|| ഇതി മൂലകാദ്യം തൈലമ്| വൃഷമൂലഗുഡൂച്യോശ്ച ദ്വിശതസ്യ ശതസ്യ ച| ചിത്രകാത് സാശ്വഗന്ധാച്ച ക്വാഥേ തൈലാഢകം പചേത്||൧൭൦|| സക്ഷീരം വായുനാ ഭഗ്നേ ദദ്യാജ്ജര്ജരിതേ തഥാ| പ്രാക്തൈലാവാപസിദ്ധം ച ഭവേദേതദ്ഗുണോത്തരമ്||൧൭൧|| ഇതി വൃഷമൂലാദിതൈലമ്|
View original
मूलकस्वरसं क्षीरं तैलं दध्यम्लकाञ्जिकम्| तुल्यं विपाचयेत् कल्कैर्बलाचित्रकसैन्धवैः||१६७|| पिप्पल्यतिविषारास्नाचविकागुरुशिग्रुकैः| भल्लातकवचाकुष्ठश्वदंष्ट्राविश्वभेषजैः||१६८|| पुष्कराह्वशटीबिल्वशताह्वानतदारुभिः| तत्सिद्धं पीतमत्युग्रान् हन्ति वातात्मकान् गदान्||१६९|| इति मूलकाद्यं तैलम्| वृषमूलगुडूच्योश्च द्विशतस्य शतस्य च| चित्रकात् साश्वगन्धाच्च क्वाथे तैलाढकं पचेत्||१७०|| सक्षीरं वायुना भग्ने दद्याज्जर्जरिते तथा| प्राक्तैलावापसिद्धं च भवेदेतद्गुणोत्तरम्||१७१|| इति वृषमूलादितैलम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (172-182) · Śloka 182
രാസ്നാശിരീഷയഷ്ട്യാഹ്വശുണ്ഠീസഹചരാമൃതാഃ||൧൭൨|| സ്യോനാകദാരുശമ്പാകഹയഗന്ധാത്രികണ്ടകാഃ| ഏഷാം ദശപലാന് ഭാഗാന് കഷായമുപകല്പയേത്||൧൭൩|| തതസ്തേന കഷായേണ സര്വഗന്ധൈശ്ച കാര്ഷികൈഃ| ദധ്യാരനാലമാഷാമ്ബുമൂലകേക്ഷുരസൈഃ ശുഭൈഃ||൧൭൪|| പൃഥക് പ്രസ്ഥോന്മിതൈഃ സാര്ധം തൈലപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്| പ്ലീഹമൂത്രഗ്രഹശ്വാസകാസമാരുതരോഗനുത് ||൧൭൫|| ഏതന്മൂലകതൈലാഖ്യം വര്ണായുര്ബലവര്ധനമ്| ഇതി മൂലകതൈലമ്| യവകോലകുലത്ഥാനാം മത്സ്യാനാം ശിഗ്രുബില്വയോഃ| രസേന മൂലകാനാം ച തൈലം ദധിപയോന്വിതമ്||൧൭൬|| സാധയിത്വാ ഭിഷഗ്ദദ്യാത് സര്വവാതാമയാപഹമ്| ലശുനസ്വരസേ സിദ്ധം തൈലമേഭിശ്ച വാതനുത്||൧൭൭|| തൈലാന്യേതാന്യൃതുസ്നാതാമങ്ഗനാം പായയേത ച| പീത്വാऽന്യതമമേഷാം ഹി വന്ധ്യാऽപി ജനയേത് സുതമ്||൧൭൮|| യച്ച ശീതജ്വരേ തൈലമഗുര്വാദ്യമുദാഹൃതമ്| അനേകശതശസ്തച്ച സിദ്ധം സ്യാദ്വാതരോഗനുത്||൧൭൯|| വക്ഷ്യന്തേ യാനി തൈലാനി വാതശോണിതകേऽപി ച| താനി ചാനിലശാന്ത്യര്ഥം സിദ്ധികാമഃ പ്രയോജയേത്||൧൮൦|| നാസ്തി തൈലാത് പരം കിഞ്ചിദൌഷധം മാരുതാപഹമ്| വ്യവായ്യുഷ്ണഗുരുസ്നേഹാത് സംസ്കാരാദ്വലവത്തരമ്||൧൮൧|| ഗണൈര്വാതഹരൈസ്തസ്മാച്ഛതശോऽഥ സഹസ്രശഃ| സിദ്ധം ക്ഷിപ്രതരം ഹന്തി സൂക്ഷ്മമാര്ഗസ്ഥിതാന് ഗദാന്||൧൮൨||
View original
रास्नाशिरीषयष्ट्याह्वशुण्ठीसहचरामृताः||१७२|| स्योनाकदारुशम्पाकहयगन्धात्रिकण्टकाः| एषां दशपलान् भागान् कषायमुपकल्पयेत्||१७३|| ततस्तेन कषायेण सर्वगन्धैश्च कार्षिकैः| दध्यारनालमाषाम्बुमूलकेक्षुरसैः शुभैः||१७४|| पृथक् प्रस्थोन्मितैः सार्धं तैलप्रस्थं विपाचयेत्| प्लीहमूत्रग्रहश्वासकासमारुतरोगनुत् ||१७५|| एतन्मूलकतैलाख्यं वर्णायुर्बलवर्धनम्| इति मूलकतैलम्| यवकोलकुलत्थानां मत्स्यानां शिग्रुबिल्वयोः| रसेन मूलकानां च तैलं दधिपयोन्वितम्||१७६|| साधयित्वा भिषग्दद्यात् सर्ववातामयापहम्| लशुनस्वरसे सिद्धं तैलमेभिश्च वातनुत्||१७७|| तैलान्येतान्यृतुस्नातामङ्गनां पाययेत च| पीत्वाऽन्यतममेषां हि वन्ध्याऽपि जनयेत् सुतम्||१७८|| यच्च शीतज्वरे तैलमगुर्वाद्यमुदाहृतम्| अनेकशतशस्तच्च सिद्धं स्याद्वातरोगनुत्||१७९|| वक्ष्यन्ते यानि तैलानि वातशोणितकेऽपि च| तानि चानिलशान्त्यर्थं सिद्धिकामः प्रयोजयेत्||१८०|| नास्ति तैलात् परं किञ्चिदौषधं मारुतापहम्| व्यवाय्युष्णगुरुस्नेहात् संस्काराद्वलवत्तरम्||१८१|| गणैर्वातहरैस्तस्माच्छतशोऽथ सहस्रशः| सिद्धं क्षिप्रतरं हन्ति सूक्ष्ममार्गस्थितान् गदान्||१८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (183-188) · Śloka 188
ക്രിയാ സാധാരണീ സര്വാ സംസൃഷ്ടേ ചാപി ശസ്യതേ| വാതേ പിത്താദിഭിഃ സ്രോതഃസ്വാവൃതേഷു വിശേഷതഃ||൧൮൩|| പിത്താവൃതേ വിശേഷേണ ശീതാമുഷ്ണാം തഥാ ക്രിയാമ്| വ്യത്യാസാത് കാരയേത് സര്പിര്ജീവനീയം ച ശസ്യതേ||൧൮൪|| ധന്വമാംസം യവാഃ ശാലിര്യാപനാഃ ക്ഷീരബസ്തയഃ| വിരേകഃ ക്ഷീരപാനം ച പഞ്ചമൂലീബലാശൃതമ്||൧൮൫|| മധുയഷ്ടിബലാതൈലഘൃതക്ഷീരൈശ്ച സേചനമ്| പഞ്ചമൂലകഷായേണ കുര്യാദ്വാ ശീതവാരിണാ||൧൮൬|| കഫാവൃതേ യവാന്നാനി ജാങ്ഗലാ മൃഗപക്ഷിണഃ| സ്വേദാസ്തീക്ഷ്ണാ നിരൂഹാശ്ച വമനം സവിരേചനമ്||൧൮൭|| ജീര്ണം സര്പിസ്തഥാ തൈലം തിലസര്ഷപജം ഹിതമ്| സംസൃഷ്ടേ കഫപിത്താഭ്യാം പിത്തമാദൌ വിനിര്ജയേത്||൧൮൮||
View original
क्रिया साधारणी सर्वा संसृष्टे चापि शस्यते| वाते पित्तादिभिः स्रोतःस्वावृतेषु विशेषतः||१८३|| पित्तावृते विशेषेण शीतामुष्णां तथा क्रियाम्| व्यत्यासात् कारयेत् सर्पिर्जीवनीयं च शस्यते||१८४|| धन्वमांसं यवाः शालिर्यापनाः क्षीरबस्तयः| विरेकः क्षीरपानं च पञ्चमूलीबलाशृतम्||१८५|| मधुयष्टिबलातैलघृतक्षीरैश्च सेचनम्| पञ्चमूलकषायेण कुर्याद्वा शीतवारिणा||१८६|| कफावृते यवान्नानि जाङ्गला मृगपक्षिणः| स्वेदास्तीक्ष्णा निरूहाश्च वमनं सविरेचनम्||१८७|| जीर्णं सर्पिस्तथा तैलं तिलसर्षपजं हितम्| संसृष्टे कफपित्ताभ्यां पित्तमादौ विनिर्जयेत्||१८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (189-198) · Śloka 199
ആമാശയഗതം മത്വാ കഫം വമനമാചരേത്||൧൮൯|| പക്വാശയേ വിരേകം തു പിത്തേ സര്വത്രഗേ തഥാ| സ്വേദൈര്വിഷ്യന്ദിതഃ ശ്ലേഷ്മാ യദാ പക്വാശയേ സ്ഥിതഃ||൧൯൦|| പിത്തം വാ ദര്ശയേല്ലിങ്ഗം ബസ്തിഭിസ്തൌ വിനിര്ഹരേത്| ശ്ലേഷ്മണാऽനുഗതം വാതമുഷ്ണൈര്ഗോമൂത്രസംയുതൈഃ||൧൯൧|| നിരൂഹൈഃ പിത്തസംസൃഷ്ടം നിര്ഹരേത് ക്ഷീരസംയുതൈഃ| മധുരൌഷധസിദ്ധൈശ്ച തൈലൈസ്തമനുവാസയേത്||൧൯൨|| ശിരോഗതേ തു സകഫേ ധൂമനസ്യാദി കാരയേത്| ഹൃതേ പിത്തേ കഫേ യഃ സ്യാദുരഃസ്രോതോऽനുഗോऽനിലഃ||൧൯൩|| സശേഷഃ സ്യാത് ക്രിയാ തത്ര കാര്യാ കേവലവാതികീ| ശോണിതേനാവൃതേ കുര്യാദ്വാതശോണിതകീം ക്രിയാമ്||൧൯൪|| പ്രമേഹവാതമേദോഘ്നീമാമവാതേ പ്രയോജയേത്| സ്വേദാഭ്യങ്ഗരസക്ഷീരസ്നേഹാ മാംസാവൃതേ ഹിതാഃ||൧൯൫|| മഹാസ്നേഹോऽസ്ഥിമജ്ജസ്ഥേ പൂര്വവദ്രേതസാऽऽവൃതേ| അന്നാവൃതേ തദുല്ലേഖഃ പാചനം ദീപനം ലഘു||൧൯൬|| മൂത്രലാനി തു മൂത്രേണ സ്വേദാഃ സോത്തരബസ്തയഃ| ശകൃതാ തൈലമൈരണ്ഡം സ്നിഗ്ധോദാവര്തവത്ക്രിയാ ||൧൯൭|| സ്വസ്ഥാനസ്ഥോ ബലീ ദോഷഃ പ്രാക് തം സ്വൈരൌഷധൈര്ജയേത്| വമനൈര്വാ വിരേകൈര്വാ ബസ്തിഭിഃ ശമനേന വാ||൧൯൮|| (ഇത്യുക്തമാവൃതേ വാതേ പിത്താദിഭിര്യഥായഥമ് )|൧൯൯|
View original
आमाशयगतं मत्वा कफं वमनमाचरेत्||१८९|| पक्वाशये विरेकं तु पित्ते सर्वत्रगे तथा| स्वेदैर्विष्यन्दितः श्लेष्मा यदा पक्वाशये स्थितः||१९०|| पित्तं वा दर्शयेल्लिङ्गं बस्तिभिस्तौ विनिर्हरेत्| श्लेष्मणाऽनुगतं वातमुष्णैर्गोमूत्रसंयुतैः||१९१|| निरूहैः पित्तसंसृष्टं निर्हरेत् क्षीरसंयुतैः| मधुरौषधसिद्धैश्च तैलैस्तमनुवासयेत्||१९२|| शिरोगते तु सकफे धूमनस्यादि कारयेत्| हृते पित्ते कफे यः स्यादुरःस्रोतोऽनुगोऽनिलः||१९३|| सशेषः स्यात् क्रिया तत्र कार्या केवलवातिकी| शोणितेनावृते कुर्याद्वातशोणितकीं क्रियाम्||१९४|| प्रमेहवातमेदोघ्नीमामवाते प्रयोजयेत्| स्वेदाभ्यङ्गरसक्षीरस्नेहा मांसावृते हिताः||१९५|| महास्नेहोऽस्थिमज्जस्थे पूर्ववद्रेतसाऽऽवृते| अन्नावृते तदुल्लेखः पाचनं दीपनं लघु||१९६|| मूत्रलानि तु मूत्रेण स्वेदाः सोत्तरबस्तयः| शकृता तैलमैरण्डं स्निग्धोदावर्तवत्क्रिया ||१९७|| स्वस्थानस्थो बली दोषः प्राक् तं स्वैरौषधैर्जयेत्| वमनैर्वा विरेकैर्वा बस्तिभिः शमनेन वा||१९८|| (इत्युक्तमावृते वाते पित्तादिभिर्यथायथम् )|१९९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (199-205) · Śloka 206
മാരുതാനാം ഹി പഞ്ചാനാമന്യോന്യാവരണേ ശൃണു||൧൯൯|| ലിങ്ഗം വ്യാസസമാസാഭ്യാമുച്യമാനം മയാऽനഘ!| പ്രാണോ വൃണോത്യുദാനാദീന് പ്രാണം വൃണ്വന്തി തേऽപി ച||൨൦൦|| ഉദാനാദ്യാസ്തഥാऽന്യോന്യം സര്വ ഏവ യഥാക്രമമ്| വിംശതിര്വരണാന്യേതാന്യുല്ബണാനാം പരസ്പരമ്||൨൦൧|| മാരുതാനാം ഹി പഞ്ചാനാം താനി സമ്യക് പ്രതര്കയേത്| സര്വേന്ദ്രിയാണാം ശൂന്യത്വം ജ്ഞാത്വാ സ്മൃതിബലക്ഷയമ്||൨൦൨|| വ്യാനേ പ്രാണാവൃതേ ലിങ്ഗം കര്മ തത്രോര്ധ്വജത്രുകമ്| സ്വേദോऽത്യര്ഥം ലോമഹര്ഷസ്ത്വഗ്ദോഷഃ സുപ്തഗാത്രതാ||൨൦൩|| പ്രാണേ വ്യാനാവൃതേ തത്ര സ്നേഹയുക്തം വിരേചനമ്| പ്രാണാവൃതേ സമാനേ സ്യുര്ജഡഗദ്ഗദമൂകതാഃ||൨൦൪|| ചതുഷ്പ്രയോഗാഃ ശസ്യന്തേ സ്നേഹാസ്തത്ര സയാപനാഃ| സമാനേനാവൃതേऽപാനേ ഗ്രഹണീപാര്ശ്വഹൃദ്ഗദാഃ||൨൦൫|| ശൂലം ചാമാശയേ തത്ര ദീപനം സര്പിരിഷ്യതേ|൨൦൬|
View original
मारुतानां हि पञ्चानामन्योन्यावरणे शृणु||१९९|| लिङ्गं व्याससमासाभ्यामुच्यमानं मयाऽनघ!| प्राणो वृणोत्युदानादीन् प्राणं वृण्वन्ति तेऽपि च||२००|| उदानाद्यास्तथाऽन्योन्यं सर्व एव यथाक्रमम्| विंशतिर्वरणान्येतान्युल्बणानां परस्परम्||२०१|| मारुतानां हि पञ्चानां तानि सम्यक् प्रतर्कयेत्| सर्वेन्द्रियाणां शून्यत्वं ज्ञात्वा स्मृतिबलक्षयम्||२०२|| व्याने प्राणावृते लिङ्गं कर्म तत्रोर्ध्वजत्रुकम्| स्वेदोऽत्यर्थं लोमहर्षस्त्वग्दोषः सुप्तगात्रता||२०३|| प्राणे व्यानावृते तत्र स्नेहयुक्तं विरेचनम्| प्राणावृते समाने स्युर्जडगद्गदमूकताः||२०४|| चतुष्प्रयोगाः शस्यन्ते स्नेहास्तत्र सयापनाः| समानेनावृतेऽपाने ग्रहणीपार्श्वहृद्गदाः||२०५|| शूलं चामाशये तत्र दीपनं सर्पिरिष्यते|२०६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (206-213) · Śloka 217
ശിരോഗ്രഹഃ പ്രതിശ്യായോ നിഃശ്വാസോച്ഛ്വാസസങ്ഗ്രഹഃ||൨൦൬|| ഹൃദ്രോഗോ മുഖശോഷശ്ചാപ്യുദാനേ പ്രാണസംവൃതേ| തത്രോര്ധ്വഭാഗികം കര്മ കാര്യമാശ്വാസനം തഥാ||൨൦൭|| കര്മൌജോബലവര്ണാനാം നാശോ മൃത്യുരഥാപി വാ| ഉദാനേനാവൃതേ പ്രാണേ തം ശനൈഃ ശീതവാരിണാ||൨൦൮|| സിഞ്ചേദാശ്വാസയേച്ചൈനം സുഖം ചൈവോപപാദയേത്| ഉര്ധ്വഗേനാവൃതേऽപാനേ ഛര്ദിശ്വാസാദയോ ഗദാഃ||൨൦൯|| സ്യുര്വാതേ തത്ര ബസ്ത്യാദി ഭോജ്യം ചൈവാനുലോമനമ്| മോഹോऽല്പോऽഗ്നിരതീസാര ഊര്ധ്വഗേऽപാനസംവൃതേ||൨൧൦|| വാതേ സ്യാദ്വമനം തത്ര ദീപനം ഗ്രാഹി ചാശനമ്| വമ്യാധ്മാനമുദാവര്തഗുല്മാര്തിപരികര്തികാഃ||൨൧൧|| ലിങ്ഗം വ്യാനാവൃതേऽപാനേ തം സ്നിഗ്ധൈരനുലോമയേത്| അപാനേനാവൃതേ വ്യാനേ ഭവേദ്വിണ്മൂത്രരേതസാമ്||൨൧൨|| അതിപ്രവൃത്തിസ്തത്രാപി സര്വം സങ്ഗ്രഹണം മതമ്| മൂര്ച്ഛാ തന്ദ്രാ പ്രലാപോऽങ്ഗസാദോऽഗ്ന്യോജോബലക്ഷയഃ||൨൧൩|| സമാനേനാവൃതേ വ്യാനേ വ്യായാമോ ലഘുഭോജനമ്| സ്തബ്ധതാऽല്പാഗ്നിതാऽസ്വേദശ്ചേഷ്ടാഹാനിര്നിമീലനമ്||൨൧൪|| ഉദാനേനാവൃതേ വ്യാനേ തത്ര പഥ്യം മിതം ലഘു| പഞ്ചാന്യോന്യാവൃതാനേവം വാതാന് ബുധ്യേത ലക്ഷണൈഃ||൨൧൫|| ഏഷാം സ്വകര്മണാം ഹാനിര്വൃദ്ധിര്വാऽऽവരണേ മതാ| യഥാസ്ഥൂലം സമുദ്ദിഷ്ടമേതദാവരണേऽഷ്ടകമ്||൨൧൬|| സലിങ്ഗഭേഷജം സമ്യഗ്ബുധാനാം ബുദ്ധിവൃദ്ധയേ|൨൧൭|
View original
शिरोग्रहः प्रतिश्यायो निःश्वासोच्छ्वाससङ्ग्रहः||२०६|| हृद्रोगो मुखशोषश्चाप्युदाने प्राणसंवृते| तत्रोर्ध्वभागिकं कर्म कार्यमाश्वासनं तथा||२०७|| कर्मौजोबलवर्णानां नाशो मृत्युरथापि वा| उदानेनावृते प्राणे तं शनैः शीतवारिणा||२०८|| सिञ्चेदाश्वासयेच्चैनं सुखं चैवोपपादयेत्| उर्ध्वगेनावृतेऽपाने छर्दिश्वासादयो गदाः||२०९|| स्युर्वाते तत्र बस्त्यादि भोज्यं चैवानुलोमनम्| मोहोऽल्पोऽग्निरतीसार ऊर्ध्वगेऽपानसंवृते||२१०|| वाते स्याद्वमनं तत्र दीपनं ग्राहि चाशनम्| वम्याध्मानमुदावर्तगुल्मार्तिपरिकर्तिकाः||२११|| लिङ्गं व्यानावृतेऽपाने तं स्निग्धैरनुलोमयेत्| अपानेनावृते व्याने भवेद्विण्मूत्ररेतसाम्||२१२|| अतिप्रवृत्तिस्तत्रापि सर्वं सङ्ग्रहणं मतम्| मूर्च्छा तन्द्रा प्रलापोऽङ्गसादोऽग्न्योजोबलक्षयः||२१३|| समानेनावृते व्याने व्यायामो लघुभोजनम्| स्तब्धताऽल्पाग्निताऽस्वेदश्चेष्टाहानिर्निमीलनम्||२१४|| उदानेनावृते व्याने तत्र पथ्यं मितं लघु| पञ्चान्योन्यावृतानेवं वातान् बुध्येत लक्षणैः||२१५|| एषां स्वकर्मणां हानिर्वृद्धिर्वाऽऽवरणे मता| यथास्थूलं समुद्दिष्टमेतदावरणेऽष्टकम्||२१६|| सलिङ्गभेषजं सम्यग्बुधानां बुद्धिवृद्धये|२१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (217-218) · Śloka 219
സ്ഥാനാന്യവേക്ഷ്യ വാതാനാം വൃദ്ധിം ഹാനിം ച കര്മണാമ്||൨൧൭|| ദ്വാദശാവരണാന്യന്യാന്യഭിലക്ഷ്യ ഭിഷഗ്ജിതമ്| കുര്യാദഭ്യഞ്ജനസ്നേഹപാനബസ്ത്യാദി സര്വശഃ||൨൧൮|| ക്രമമുഷ്ണമനുഷ്ണം വാ വ്യത്യാസാദവചാരയേത്|൨൧൯|
View original
स्थानान्यवेक्ष्य वातानां वृद्धिं हानिं च कर्मणाम्||२१७|| द्वादशावरणान्यन्यान्यभिलक्ष्य भिषग्जितम्| कुर्यादभ्यञ्जनस्नेहपानबस्त्यादि सर्वशः||२१८|| क्रममुष्णमनुष्णं वा व्यत्यासादवचारयेत्|२१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (219-220) · Śloka 221
ഉദാനം യോജയേദൂര്ധ്വമപാനം ചാനുലോമയേത്||൨൧൯|| സമാനം ശമയേച്ചൈവ ത്രിധാ വ്യാനം തു യോജയേത്| പ്രാണോ രക്ഷ്യശ്ചതുര്ഭ്യോऽപി സ്ഥാനേ ഹ്യസ്യ സ്ഥിതിര്ധ്രുവാ||൨൨൦|| സ്വം സ്ഥാനം ഗമയേദേവം വൃതാനേതാന് വിമാര്ഗഗാന്|൨൨൧|
View original
उदानं योजयेदूर्ध्वमपानं चानुलोमयेत्||२१९|| समानं शमयेच्चैव त्रिधा व्यानं तु योजयेत्| प्राणो रक्ष्यश्चतुर्भ्योऽपि स्थाने ह्यस्य स्थितिर्ध्रुवा||२२०|| स्वं स्थानं गमयेदेवं वृतानेतान् विमार्गगान्|२२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (221-230) · Śloka 231
മൂര്ച്ഛാ ദാഹോ ഭ്രമഃ ശൂലം വിദാഹഃ ശീതകാമിതാ||൨൨൧|| ഛര്ദനം ച വിദഗ്ധസ്യ പ്രാണേ പിത്തസമാവൃതേ| ഷ്ഠീവനം ക്ഷവഥൂദ്ഗാരനിഃശ്വാസോച്ഛ്വാസസങ്ഗ്രഹഃ||൨൨൨|| പ്രാണേ കഫാവൃതേ രൂപാണ്യരുചിശ്ഛര്ദിരേവ ച| മൂര്ച്ഛാദ്യാനി ച രൂപാണി ദാഹോ നാഭ്യുരസഃ ക്ലമഃ||൨൨൩|| ഓജോഭ്രംശശ്ച സാദശ്ചാപ്യുദാനേ പിത്തസംവൃതേ| ആവൃതേ ശ്ലേഷ്മണോദാനേ വൈവര്ണ്യം വാക്സ്വരഗ്രഹഃ||൨൨൪|| ദൌര്ബല്യം ഗുരുഗാത്രത്വമരുചിശ്ചോപജായതേ| അതിസ്വേദസ്തൃഷാ ദാഹോ മൂര്ച്ഛാ ചാരുചിരേവ ച||൨൨൫|| പിത്താവൃതേ സമാനേ സ്യാദുപഘാതസ്തഥോഷ്മണഃ| അസ്വേദോ വഹ്നിമാന്ദ്യം ച ലോമഹര്ഷസ്തഥൈവ ച||൨൨൬|| കഫാവൃതേ സമാനേ സ്യാദ്ഗാത്രാണാം ചാതിശീതതാ| വ്യാനേ പിത്താവൃതേ തു സ്യാദ്ദാഹഃ സര്വാങ്ഗഗഃ ക്ലമഃ||൨൨൭|| ഗാത്രവിക്ഷേപസങ്ഗശ്ച സസന്താപഃ സവേദനഃ| ഗുരുതാ സര്വഗാത്രാണാം സര്വസന്ധ്യസ്ഥിജാ രുജഃ||൨൨൮|| വ്യാനേ കഫാവൃതേ ലിങ്ഗം ഗതിസങ്ഗസ്തഥാऽധികഃ | ഹാരിദ്രമൂത്രവര്ചസ്ത്വം താപശ്ച ഗുദമേഢ്രയോഃ||൨൨൯|| ലിങ്ഗം പിത്താവൃതേऽപാനേ രജസശ്ചാതിവര്തനമ്| ഭിന്നാമശ്ലേഷ്മസംസൃഷ്ടഗുരുവര്ചഃപ്രവര്തനമ്||൨൩൦|| ശ്ലേഷ്മണാ സംവൃതേऽപാനേ കഫമേഹസ്യ ചാഗമഃ|൨൩൧|
View original
मूर्च्छा दाहो भ्रमः शूलं विदाहः शीतकामिता||२२१|| छर्दनं च विदग्धस्य प्राणे पित्तसमावृते| ष्ठीवनं क्षवथूद्गारनिःश्वासोच्छ्वाससङ्ग्रहः||२२२|| प्राणे कफावृते रूपाण्यरुचिश्छर्दिरेव च| मूर्च्छाद्यानि च रूपाणि दाहो नाभ्युरसः क्लमः||२२३|| ओजोभ्रंशश्च सादश्चाप्युदाने पित्तसंवृते| आवृते श्लेष्मणोदाने वैवर्ण्यं वाक्स्वरग्रहः||२२४|| दौर्बल्यं गुरुगात्रत्वमरुचिश्चोपजायते| अतिस्वेदस्तृषा दाहो मूर्च्छा चारुचिरेव च||२२५|| पित्तावृते समाने स्यादुपघातस्तथोष्मणः| अस्वेदो वह्निमान्द्यं च लोमहर्षस्तथैव च||२२६|| कफावृते समाने स्याद्गात्राणां चातिशीतता| व्याने पित्तावृते तु स्याद्दाहः सर्वाङ्गगः क्लमः||२२७|| गात्रविक्षेपसङ्गश्च ससन्तापः सवेदनः| गुरुता सर्वगात्राणां सर्वसन्ध्यस्थिजा रुजः||२२८|| व्याने कफावृते लिङ्गं गतिसङ्गस्तथाऽधिकः | हारिद्रमूत्रवर्चस्त्वं तापश्च गुदमेढ्रयोः||२२९|| लिङ्गं पित्तावृतेऽपाने रजसश्चातिवर्तनम्| भिन्नामश्लेष्मसंसृष्टगुरुवर्चःप्रवर्तनम्||२३०|| श्लेष्मणा संवृतेऽपाने कफमेहस्य चागमः|२३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (231-235) · Śloka 236
ലക്ഷണാനാം തു മിശ്രത്വം പിത്തസ്യ ച കഫസ്യ ച||൨൩൧|| ഉപലക്ഷ്യ ഭിഷഗ്വിദ്വാന് മിശ്രമാവരണം വദേത്| യദ്യസ്യ വായോര്നിര്ദിഷ്ടം സ്ഥാനം തത്രേതരൌ സ്ഥിതൌ||൨൩൨|| ദോഷൌ ബഹുവിധാന് വ്യാധീന് ദര്ശയേതാം യഥാനിജാന്| ആവൃതം ശ്ലേഷ്മപിത്താഭ്യാം പ്രാണം ചോദാനമേവ ച||൨൩൩|| ഗരീയസ്ത്വേന പശ്യന്തി ഭിഷജഃ ശാസ്ത്രചക്ഷുഷഃ| വിശേഷാജ്ജീവിതം പ്രാണേ ഉദാനേ സംശ്രിതം ബലമ്||൨൩൪|| സ്യാത്തയോഃ പീഡനാദ്ധാനിരായുഷശ്ച ബലസ്യ ച| സര്വേऽപ്യേതേऽപരിജ്ഞാതാഃ പരിസംവത്സരാസ്തഥാ||൨൩൫|| ഉപേക്ഷണാദസാധ്യാഃ സ്യുരഥവാ ദുരുപക്രമാഃ |൨൩൬|
View original
लक्षणानां तु मिश्रत्वं पित्तस्य च कफस्य च||२३१|| उपलक्ष्य भिषग्विद्वान् मिश्रमावरणं वदेत्| यद्यस्य वायोर्निर्दिष्टं स्थानं तत्रेतरौ स्थितौ||२३२|| दोषौ बहुविधान् व्याधीन् दर्शयेतां यथानिजान्| आवृतं श्लेष्मपित्ताभ्यां प्राणं चोदानमेव च||२३३|| गरीयस्त्वेन पश्यन्ति भिषजः शास्त्रचक्षुषः| विशेषाज्जीवितं प्राणे उदाने संश्रितं बलम्||२३४|| स्यात्तयोः पीडनाद्धानिरायुषश्च बलस्य च| सर्वेऽप्येतेऽपरिज्ञाताः परिसंवत्सरास्तथा||२३५|| उपेक्षणादसाध्याः स्युरथवा दुरुपक्रमाः |२३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (236-245) · Śloka 245
ഹൃദ്രോഗോ വിദ്രധിഃ പ്ലീഹാ ഗുല്മോऽതീസാര ഏവ ച||൨൩൬|| ഭവന്ത്യുപദ്രവാസ്തേഷാമാവൃതാനാമുപേക്ഷണാത്| തസ്മാദാവരണം വൈദ്യഃ പവനസ്യോപലക്ഷയേത്||൨൩൭|| പഞ്ചാത്മകസ്യ വാതേന പിത്തേന ശ്ലേഷ്മണാऽപി വാ| ഭിഷഗ്ജിതമതഃ സമ്യഗുപലക്ഷ്യ സമാചരേത്||൨൩൮|| അനഭിഷ്യന്ദിഭിഃ സ്നിഗ്ധൈഃ സ്രോതസാം ശുദ്ധികാരകൈഃ| കഫപിത്താവിരുദ്ധം യദ്യച്ച വാതാനുലോമനമ്||൨൩൯|| സര്വസ്ഥാനാവൃതേऽപ്യാശു തത് കാര്യം മാരുതേ ഹിതമ്| യാപനാ ബസ്തയഃ പ്രായോ മധുരാഃ സാനുവാസനാഃ||൨൪൦|| പ്രസമീക്ഷ്യ ബലാധിക്യം മൃദു വാ സ്രംസനം ഹിതമ്| രസായനാനാം സര്വേഷാമുപയോഗഃ പ്രശസ്യതേ||൨൪൧|| ശൈലസ്യ ജതുനോऽത്യര്ഥം പയസാ ഗുഗ്ഗുലോസ്തഥാ| ലേഹം വാ ഭാര്ഗവപ്രോക്തമഭ്യസേത് ക്ഷീരഭുങ്നരഃ||൨൪൨|| അഭയാമലകീയോക്തമേകാദശസിതാശതമ് | അപാനേനാവൃതേ സര്വം ദീപനം ഗ്രാഹി ഭേഷജമ്||൨൪൩|| വാതാനുലോമനം യച്ച പക്വാശയവിശോധനമ്| ഇതി സങ്ക്ഷേപതഃ പ്രോക്തമാവൃതാനാം ചികിത്സിതമ്||൨൪൪|| പ്രാണാദീനാം ഭിഷക് കുര്യാദ്വിതര്ക്യ സ്വയമേവ തത്| പിത്താവൃതേ തു പിത്തഘ്നൈര്മാരുതസ്യാവിരോധിഭിഃ| കഫാവൃതേ കഫഘ്നൈസ്തു മാരുതസ്യാനുലോമനൈഃ||൨൪൫||
View original
हृद्रोगो विद्रधिः प्लीहा गुल्मोऽतीसार एव च||२३६|| भवन्त्युपद्रवास्तेषामावृतानामुपेक्षणात्| तस्मादावरणं वैद्यः पवनस्योपलक्षयेत्||२३७|| पञ्चात्मकस्य वातेन पित्तेन श्लेष्मणाऽपि वा| भिषग्जितमतः सम्यगुपलक्ष्य समाचरेत्||२३८|| अनभिष्यन्दिभिः स्निग्धैः स्रोतसां शुद्धिकारकैः| कफपित्ताविरुद्धं यद्यच्च वातानुलोमनम्||२३९|| सर्वस्थानावृतेऽप्याशु तत् कार्यं मारुते हितम्| यापना बस्तयः प्रायो मधुराः सानुवासनाः||२४०|| प्रसमीक्ष्य बलाधिक्यं मृदु वा स्रंसनं हितम्| रसायनानां सर्वेषामुपयोगः प्रशस्यते||२४१|| शैलस्य जतुनोऽत्यर्थं पयसा गुग्गुलोस्तथा| लेहं वा भार्गवप्रोक्तमभ्यसेत् क्षीरभुङ्नरः||२४२|| अभयामलकीयोक्तमेकादशसिताशतम् | अपानेनावृते सर्वं दीपनं ग्राहि भेषजम्||२४३|| वातानुलोमनं यच्च पक्वाशयविशोधनम्| इति सङ्क्षेपतः प्रोक्तमावृतानां चिकित्सितम्||२४४|| प्राणादीनां भिषक् कुर्याद्वितर्क्य स्वयमेव तत्| पित्तावृते तु पित्तघ्नैर्मारुतस्याविरोधिभिः| कफावृते कफघ्नैस्तु मारुतस्यानुलोमनैः||२४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (246) · Śloka 246
ലോകേ വായ്വര്കസോമാനാം ദുര്വിജ്ഞേയാ യഥാ ഗതിഃ| തഥാ ശരീരേ വാതസ്യ പിത്തസ്യ ച കഫസ്യ ച||൨൪൬||
View original
लोके वाय्वर्कसोमानां दुर्विज्ञेया यथा गतिः| तथा शरीरे वातस्य पित्तस्य च कफस्य च||२४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (247) · Śloka 247
ക്ഷയം വൃദ്ധിം സമത്വം ച തഥൈവാവരണം ഭിഷക്| വിജ്ഞായ പവനാദീനാം ന പ്രമുഹ്യതി കര്മസു||൨൪൭||
View original
क्षयं वृद्धिं समत्वं च तथैवावरणं भिषक्| विज्ञाय पवनादीनां न प्रमुह्यति कर्मसु||२४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (248-249) · Śloka 249
തത്ര ശ്ലോകൌ- പഞ്ചാത്മനഃ സ്ഥാനവശാച്ഛരീരേ സ്ഥാനാനി കര്മാണി ച ദേഹധാതോഃ| പ്രകോപഹേതുഃ കുപിതശ്ച രോഗാന് സ്ഥാനേഷു ചാന്യേഷു വൃതോऽവൃതശ്ച||൨൪൮|| പ്രാണേശ്വരഃ പ്രാണഭൃതാം കരോതി ക്രിയാ ച തേഷാമഖിലാ നിരുക്താ| താം ദേശസാത്മ്യര്തുബലാന്യവേക്ഷ്യ പ്രയോജയേച്ഛാസ്ത്രമതാനുസാരീ||൨൪൯||
View original
तत्र श्लोकौ- पञ्चात्मनः स्थानवशाच्छरीरे स्थानानि कर्माणि च देहधातोः| प्रकोपहेतुः कुपितश्च रोगान् स्थानेषु चान्येषु वृतोऽवृतश्च||२४८|| प्राणेश्वरः प्राणभृतां करोति क्रिया च तेषामखिला निरुक्ता| तां देशसात्म्यर्तुबलान्यवेक्ष्य प्रयोजयेच्छास्त्रमतानुसारी||२४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 28
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലസമ്പൂരിതേ ചികിത്സാസ്ഥാനേ വാതവ്യാധിചികിത്സിതം നാമാഷ്ടാവിംശോऽധ്യായഃ||൨൮||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने वातव्याधिचिकित्सितं नामाष्टाविंशोऽध्यायः||२८||
🔊 Audio coming soon