Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथातो वातव्याधिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
34. vātavyādhicikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਵਾਯੁਰਾਯੁਰ੍ਬਲਂ ਵਾਯੁਰ੍ਵਾਯੁਰ੍ਧਾਤਾ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍| ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਭੁਰ੍ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ||੩||
View original
वायुरायुर्बलं वायुर्वायुर्धाता शरीरिणाम्| वायुर्विश्वमिदं सर्वं प्रभुर्वायुश्च कीर्तितः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਅਵ੍ਯਾਹਤਗਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਃ ਪ੍ਰਕਤੌ ਸ੍ਥਿਤਃ| ਵਾਯੁਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸੋਧਿਕਂ ਜੀਵੇਦ੍ਵੀਤਰੋਗਃ ਸਮਾਃ ਸ਼ਤਮ੍||੪||
View original
अव्याहतगतिर्यस्य स्थानस्थः प्रकृतौ स्थितः| वायुः स्यात्सोऽधिकं जीवेद्वीतरोगः समाः शतम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-11) · Śloka 11
ਪ੍ਰਾਣੋਦਾਨਸਮਾਨਾਖ੍ਯਵ੍ਯਾਨਾਪਾਨੈਃ ਸ ਪਞ੍ਚਧਾ| ਦੇਹਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਯਤੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਥਾਨੇਸ੍ਵਵ੍ਯਾਹਤਸ਼੍ਚਰਨ੍||੫|| ਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧੋਰਃਕਣ੍ਠਜਿਹ੍ਵਾਸ੍ਯਨਾਸਿਕਾਃ | ਸ੍ਠੀਵਨਕ੍ਸਵਥੂਦ੍ਗਾਰਸ਼੍ਵਾਸਾਹਾਰਾਦਿ ਕਰ੍ਮ ਚ||੬|| ਉਦਾਨਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਨਾਭ੍ਯੁਰਃ ਕਣ੍ਠ ਏਵ ਚ| ਵਾਕ੍ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੌਰ੍ਜੋਬਲਵਰ੍ਣਾਦਿ ਕਰ੍ਮ ਚ||੭|| ਸ੍ਵੇਦਦੋਸਾਮ੍ਬੁਵਾਹੀਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸਮਧਿਸ੍ਠਿਤਃ| ਅਨ੍ਤਰਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਃ ਸਮਾਨੋਗ੍ਨਿਬਲਪ੍ਰਦਃ||੮|| ਦੇਹਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਤੁ ਵ੍ਯਾਨਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਤਿਰ੍ਨਣਾਮ੍| ਗਤਿਪ੍ਰਸਾਰਣਾਕ੍ਸੇਪਨਿਮੇਸਾਦਿਕ੍ਰਿਯਃ ਸਦਾ||੯|| ਵਸਣੌ ਬਸ੍ਤਿਮੇਢ੍ਰਂ ਚ ਨਾਭ੍ਯੂਰੂ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣੌ ਗੁਦਮ੍| ਅਪਾਨਸ੍ਥਾਨਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਥਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਨ੍ਤਿ ਚ||੧੦|| ਸਜਤ੍ਯਾਰ੍ਤਵਗਰ੍ਭੌ ਚ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤਾਸ਼੍ਚ ਤੇ| ਸ੍ਵਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਦੇਹੋ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਤੈਰਨਾਮਯਃ||੧੧||
View original
प्राणोदानसमानाख्यव्यानापानैः स पञ्चधा| देहं तन्त्रयते सम्यक् स्थानेष्वव्याहतश्चरन्||५|| स्थानं प्राणस्य मूर्धोरःकण्ठजिह्वास्यनासिकाः | ष्ठीवनक्षवथूद्गारश्वासाहारादि कर्म च||६|| उदानस्य पुनः स्थानं नाभ्युरः कण्ठ एव च| वाक्प्रवृत्तिः प्रयत्नौर्जोबलवर्णादि कर्म च||७|| स्वेददोषाम्बुवाहीनि स्रोतांसि समधिष्ठितः| अन्तरग्नेश्च पार्श्वस्थः समानोऽग्निबलप्रदः||८|| देहं व्याप्नोति सर्वं तु व्यानः शीघ्रगतिर्नृणाम्| गतिप्रसारणाक्षेपनिमेषादिक्रियः सदा||९|| वृषणौ बस्तिमेढ्रं च नाभ्यूरू वङ्क्षणौ गुदम्| अपानस्थानमन्त्रस्थः शुक्रमूत्रशकृन्ति च||१०|| सृजत्यार्तवगर्भौ च युक्ताः स्थानस्थिताश्च ते| स्वकर्म कुर्वते देहो धार्यते तैरनामयः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (12-14) · Śloka 14
ਵਿਮਾਰ੍ਗਸ੍ਥਾ ਹ੍ਯਯੁਕ੍ਤਾ ਵਾ ਰੋਗੈਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਕਰ੍ਮਜੈਃ| ਸ਼ਰੀਰਂ ਪੀਡਯਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਸ਼ੁ ਹਰਨ੍ਤਿ ਚ||੧੨|| ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮਪ੍ਯਤਿਵਤ੍ਤਾਨਾਂ ਤਜ੍ਜਾਨਾਂ ਹਿ ਪ੍ਰਧਾਨਤਃ| ਅਸ਼ੀਤਿਰ੍ਨਖਭੇਦਾਦ੍ਯਾ ਰੋਗਾਃ ਸੂਤ੍ਰੇ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ||੧੩|| ਤਾਨੁਚ੍ਯਮਾਨਾਨ੍ ਪਰ੍ਯਾਯੈਃ ਸਹੇਤੂਪਕ੍ਰਮਾਞ੍ਛਣੁ| ਕੇਵਲਂ ਵਾਯੁਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਭੇਦਾਤ੍ਤਥਾਵਤਮ੍||੧੪||
View original
विमार्गस्था ह्ययुक्ता वा रोगैः स्वस्थानकर्मजैः| शरीरं पीडयन्त्येते प्राणानाशु हरन्ति च||१२|| सङ्ख्यामप्यतिवृत्तानां तज्जानां हि प्रधानतः| अशीतिर्नखभेदाद्या रोगाः सूत्रे निदर्शिताः||१३|| तानुच्यमानान् पर्यायैः सहेतूपक्रमाञ्छृणु| केवलं वायुमुद्दिश्य स्थानभेदात्तथाऽऽवृतम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (15-18) · Śloka 19
ਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਾਲ੍ਪਲਘ੍ਵਨ੍ਨਵ੍ਯਵਾਯਾਤਿਪ੍ਰਜਾਗਰੈਃ| ਵਿਸਮਾਦੁਪਚਾਰਾਚ੍ਚ ਦੋਸਾਸਕ੍ਸ੍ਰਵਣਾਦਤਿ||੧੫|| ਲਙ੍ਘਨਪ੍ਲਵਨਾਤ੍ਯਧ੍ਵਵ੍ਯਾਯਾਮਾਤਿਵਿਚੇਸ੍ਟਿਤੈਃ| ਧਾਤੂਨਾਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਚ੍ਚਿਨ੍ਤਾਸ਼ੋਕਰੋਗਾਤਿਕਰ੍ਸਣਾਤ੍||੧੬|| ਦੁਃਖਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਾਤ੍ ਕ੍ਰੋਧਾਦ੍ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦ੍ਭਯਾਦਪਿ| ਵੇਗਸਨ੍ਧਾਰਣਾਦਾਮਾਦਭਿਘਾਤਾਦਭੋਜਨਾਤ੍||੧੭|| ਮਰ੍ਮਾਘਾਤਾਦ੍ਗਜੋਸ੍ਟ੍ਰਾਸ਼੍ਵਸ਼ੀਘ੍ਰਯਾਨਾਪਤਂਸਨਾਤ੍| ਦੇਹੇ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਰਿਕ੍ਤਾਨਿ ਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾਨਿਲੋ ਬਲੀ||੧੮|| ਕਰੋਤਿ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੈਕਾਙ੍ਗਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍|੧੯|
View original
रूक्षशीताल्पलघ्वन्नव्यवायातिप्रजागरैः| विषमादुपचाराच्च दोषासृक्स्रवणादति||१५|| लङ्घनप्लवनात्यध्वव्यायामातिविचेष्टितैः| धातूनां सङ्क्षयाच्चिन्ताशोकरोगातिकर्षणात्||१६|| दुःखशय्यासनात् क्रोधाद्दिवास्वप्नाद्भयादपि| वेगसन्धारणादामादभिघातादभोजनात्||१७|| मर्माघाताद्गजोष्ट्राश्वशीघ्रयानापतंसनात्| देहे स्रोतांसि रिक्तानि पूरयित्वाऽनिलो बली||१८|| करोति विविधान् व्याधीन् सर्वाङ्गैकाङ्गसंश्रितान्|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (19) · Śloka 20
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਤੇਸਾਂ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮਿਤਿ ਸ੍ਮਤਮ੍||੧੯|| ਆਤ੍ਮਰੂਪਂ ਤੁ ਤਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਪਾਯੋ ਲਘੁਤਾ ਪੁਨਃ|੨੦|
View original
अव्यक्तं लक्षणं तेषां पूर्वरूपमिति स्मृतम्||१९|| आत्मरूपं तु तद्व्यक्तमपायो लघुता पुनः|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (20-23) · Śloka 24
ਸਙ੍ਕੋਚਃ ਪਰ੍ਵਣਾਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਭੇਦੋਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਪਰ੍ਵਣਾਮਪਿ||੨੦|| ਲੋਮਹਰ੍ਸਃ ਪ੍ਰਲਾਪਸ਼੍ਚ ਪਾਣਿਪਸ੍ਠਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰਹਃ| ਖਾਞ੍ਜ੍ਯਪਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਕੁਬ੍ਜਤ੍ਵਂ ਸ਼ੋਸੋਙ੍ਗਾਨਾਮਨਿਦ੍ਰਤਾ||੨੧|| ਗਰ੍ਭਸ਼ੁਕ੍ਰਰਜੋਨਾਸ਼ਃ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਗਾਤ੍ਰਸੁਪ੍ਤਤਾ| ਸ਼ਿਰੋਨਾਸਾਕ੍ਸਿਜਤ੍ਰੂਣਾਂ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਹੁਣ੍ਡਨਮ੍||੨੨|| ਭੇਦਸ੍ਤੋਦਾਰ੍ਤਿਰਾਕ੍ਸੇਪੋ ਮੋਹਸ਼੍ਚਾਯਾਸ ਏਵ ਚ| ਏਵਂਵਿਧਾਨਿ ਰੂਪਾਣਿ ਕਰੋਤਿ ਕੁਪਿਤੋਨਿਲਃ||੨੩|| ਹੇਤੁਸ੍ਥਾਨਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਚ ਭਵੇਦ੍ਰੋਗਵਿਸ਼ੇਸਕਤ੍|੨੪|
View original
सङ्कोचः पर्वणां स्तम्भो भेदोऽस्थ्नां पर्वणामपि||२०|| लोमहर्षः प्रलापश्च पाणिपृष्ठशिरोग्रहः| खाञ्ज्यपाङ्गुल्यकुब्जत्वं शोषोऽङ्गानामनिद्रता||२१|| गर्भशुक्ररजोनाशः स्पन्दनं गात्रसुप्तता| शिरोनासाक्षिजत्रूणां ग्रीवायाश्चापि हुण्डनम्||२२|| भेदस्तोदार्तिराक्षेपो मोहश्चायास एव च| एवंविधानि रूपाणि करोति कुपितोऽनिलः||२३|| हेतुस्थानविशेषाच्च भवेद्रोगविशेषकृत्|२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (24-37) · Śloka 38
ਤਤ੍ਰ ਕੋਸ੍ਠਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਦੁਸ੍ਟੇ ਨਿਗ੍ਰਹੋ ਮੂਤ੍ਰਵਰ੍ਚਸੋਃ||੨੪|| ਬ੍ਰਧ੍ਨਹਦ੍ਰੋਗਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਂ ਚ ਮਾਰੁਤੇ| ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਕੁਪਿਤੇ ਵਾਤੇ ਗਾਤ੍ਰਸ੍ਫੁਰਣਭਞ੍ਜਨੇ||੨੫|| ਵੇਦਨਾਭਿਃ ਪਰੀਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਫੁਟਨ੍ਤੀਵਾਸ੍ਯ ਸਨ੍ਧਯਃ| ਗ੍ਰਹੋ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਾਤਾਨਾਂ ਸ਼ੂਲਾਧ੍ਮਾਨਾਸ਼੍ਮਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ||੨੬|| ਜਙ੍ਘੋਰੁਤ੍ਰਿਕਪਾਤ੍ਪਸ੍ਠਰੋਗਸ਼ੋਸੌ ਗੁਦਸ੍ਥਿਤੇ| ਹਨ੍ਨਾਭਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਦਰਰੁਕ੍ਤਸ੍ਣੋਦ੍ਗਾਰਵਿਸੂਚਿਕਾਃ||੨੭|| ਕਾਸਃ ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਸ਼ੋਸਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਵਾਸਸ਼੍ਚਾਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥਿਤੇ| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥੋਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜਂ ਸ਼ੂਲਾਟੋਪੌ ਕਰੋਤਿ ਚ||੨੮|| ਕਚ੍ਛ੍ਰਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਤ੍ਵਮਾਨਾਹਂ ਤ੍ਰਿਕਵੇਦਨਾਮ੍| ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦਿਸ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦੁਸ੍ਟਸਮੀਰਣਃ||੨੯|| ਤ੍ਵਗ੍ਰੂਕ੍ਸਾ ਸ੍ਫੁਟਿਤਾ ਸੁਪ੍ਤਾ ਕਸ਼ਾ ਕਸ੍ਣਾ ਚ ਤੁਦ੍ਯਤੇ| ਆਤਨ੍ਯਤੇ ਸਰਾਗਾ ਚ ਪਰ੍ਵਰੁਕ੍ ਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਥਿਤੇਨਿਲੇ||੩੦|| ਰੁਜਸ੍ਤੀਵ੍ਰਾਃ ਸਸਨ੍ਤਾਪਾ ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਕਸ਼ਤਾਰੁਚਿਃ| ਗਾਤ੍ਰੇ ਚਾਰੂਂਸਿ ਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼੍ਚਾਸਗ੍ਗਤੇਨਿਲੇ||੩੧|| ਗੁਰ੍ਵਙ੍ਗਂ ਤੁਦ੍ਯਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦਣ੍ਡਮੁਸ੍ਟਿਹਤਂ ਤਥਾ| ਸਰੁਕ੍ ਸ਼੍ਰਮਿਤਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮਾਂਸਮੇਦੋਗਤੇਨਿਲੇ||੩੨|| ਭੇਦੋਸ੍ਥਿਪਰ੍ਵਣਾਂ ਸਨ੍ਧਿਸ਼ੂਲਂ ਮਾਂਸਬਲਕ੍ਸਯਃ| ਅਸ੍ਵਪ੍ਨਃ ਸਨ੍ਤਤਾ ਰੁਕ੍ ਚ ਮਜ੍ਜਾਸ੍ਥਿਕੁਪਿਤੇਨਿਲੇ||੩੩|| ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਮੁਞ੍ਚਤਿ ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਗਰ੍ਭਮਥਾਪਿ ਵਾ| ਵਿਕਤਿਂ ਜਨਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਥਃ ਕੁਪਿਤੋਨਿਲਃ||੩੪|| ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਮਾਯਾਮਂ ਖਲ੍ਲਿਂ ਕੁਬ੍ਜਤ੍ਵਮੇਵ ਚ| ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੈਕਾਙ੍ਗਰੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨਾਯੁਗਤੋਨਿਲਃ||੩੫|| ਸ਼ਰੀਰਂ ਮਨ੍ਦਰੁਕ੍ਸ਼ੋਫਂ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਤਥਾ| ਸੁਪ੍ਤਾਸ੍ਤਨ੍ਵ੍ਯੋ ਮਹਤ੍ਯੋ ਵਾ ਸਿਰਾ ਵਾਤੇ ਸਿਰਾਗਤੇ||੩੬|| ਵਾਤਪੂਰ੍ਣਦਤਿਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਃ ਸ਼ੋਥਃ ਸਨ੍ਧਿਗਤੇਨਿਲੇ| ਪ੍ਰਸਾਰਣਾਕੁਞ੍ਚਨਯੋਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸਵੇਦਨਾ||੩੭|| (ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਥਾਨਭੇਦੇਨ ਵਾਯੋਰ੍ਲਕ੍ਸਣਮੇਵ ਚ)|੩੮|
View original
तत्र कोष्ठाश्रिते दुष्टे निग्रहो मूत्रवर्चसोः||२४|| ब्रध्नहृद्रोगगुल्मार्शःपार्श्वशूलं च मारुते| सर्वाङ्गकुपिते वाते गात्रस्फुरणभञ्जने||२५|| वेदनाभिः परीतश्च स्फुटन्तीवास्य सन्धयः| ग्रहो विण्मूत्रवातानां शूलाध्मानाश्मशर्कराः||२६|| जङ्घोरुत्रिकपात्पृष्ठरोगशोषौ गुदस्थिते| हृन्नाभिपार्श्वोदररुक्तृष्णोद्गारविसूचिकाः||२७|| कासः कण्ठास्यशोषश्च श्वासश्चामाशयस्थिते| पक्वाशयस्थोऽन्त्रकूजं शूलाटोपौ करोति च||२८|| कृच्छ्रमूत्रपुरीषत्वमानाहं त्रिकवेदनाम्| श्रोत्रादिष्विन्द्रियवधं कुर्याद्दुष्टसमीरणः||२९|| त्वग्रूक्षा स्फुटिता सुप्ता कृशा कृष्णा च तुद्यते| आतन्यते सरागा च पर्वरुक् त्वक्स्थितेऽनिले||३०|| रुजस्तीव्राः ससन्तापा वैवर्ण्यं कृशताऽरुचिः| गात्रे चारूंषि भुक्तस्य स्तम्भश्चासृग्गतेऽनिले||३१|| गुर्वङ्गं तुद्यतेऽत्यर्थं दण्डमुष्टिहतं तथा| सरुक् श्रमितमत्यर्थं मांसमेदोगतेऽनिले||३२|| भेदोऽस्थिपर्वणां सन्धिशूलं मांसबलक्षयः| अस्वप्नः सन्तता रुक् च मज्जास्थिकुपितेऽनिले||३३|| क्षिप्रं मुञ्चति बध्नाति शुक्रं गर्भमथापि वा| विकृतिं जनयेच्चापि शुक्रस्थः कुपितोऽनिलः||३४|| बाह्याभ्यन्तरमायामं खल्लिं कुब्जत्वमेव च| सर्वाङ्गैकाङ्गरोगांश्च कुर्यात् स्नायुगतोऽनिलः||३५|| शरीरं मन्दरुक्शोफं शुष्यति स्पन्दते तथा| सुप्तास्तन्व्यो महत्यो वा सिरा वाते सिरागते||३६|| वातपूर्णदृतिस्पर्शः शोथः सन्धिगतेऽनिले| प्रसारणाकुञ्चनयोः प्रवृत्तिश्च सवेदना||३७|| (इत्युक्तं स्थानभेदेन वायोर्लक्षणमेव च)|३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (38-42) · Śloka 42
ਅਤਿਵਦ੍ਧਃ ਸ਼ਰੀਰਾਰ੍ਧਮੇਕਂ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ| ਯਦਾ ਤਦੋਪਸ਼ੋਸ੍ਯਾਸਗ੍ਬਾਹੁਂ ਪਾਦਂ ਚ ਜਾਨੁ ਚ||੩੮|| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਙ੍ਕੋਚਯਤ੍ਯਰ੍ਧੇ ਮੁਖਂ ਜਿਹ੍ਮਂ ਕਰੋਤਿ ਚ| ਵਕ੍ਰੀਕਰੋਤਿ ਨਾਸਾਭ੍ਰੂਲਲਾਟਾਕ੍ਸਿਹਨੂਸ੍ਤਥਾ||੩੯|| ਤਤੋ ਵਕ੍ਰਂ ਵ੍ਰਜਤ੍ਯਾਸ੍ਯੇ ਭੋਜਨਂ ਵਕ੍ਰਨਾਸਿਕਮ੍ | ਸ੍ਤਬ੍ਧਂ ਨੇਤ੍ਰਂ ਕਥਯਤਃ ਕ੍ਸਵਥੁਸ਼੍ਚ ਨਿਗਹ੍ਯਤੇ||੪੦|| ਦੀਨਾ ਜਿਹ੍ਮਾ ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਾ ਕਲਾ ਸਜ੍ਜਤਿ ਚਾਸ੍ਯ ਵਾਕ੍| ਦਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚਲਨ੍ਤਿ ਬਾਧ੍ਯੇਤੇ ਸ਼੍ਰਵਣੌ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਰਃ||੪੧|| ਪਾਦਹਸ੍ਤਾਕ੍ਸਿਜਙ੍ਘੋਰੁਸ਼ਙ੍ਖਸ਼੍ਰਵਣਗਣ੍ਡਰੁਕ੍ | ਅਰ੍ਧੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮੁਖਾਰ੍ਧੇ ਵਾ ਕੇਵਲੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦਰ੍ਦਿਤਮ੍||੪੨||
View original
अतिवृद्धः शरीरार्धमेकं वायुः प्रपद्यते| यदा तदोपशोष्यासृग्बाहुं पादं च जानु च||३८|| तस्मिन् सङ्कोचयत्यर्धे मुखं जिह्मं करोति च| वक्रीकरोति नासाभ्रूललाटाक्षिहनूस्तथा||३९|| ततो वक्रं व्रजत्यास्ये भोजनं वक्रनासिकम् | स्तब्धं नेत्रं कथयतः क्षवथुश्च निगृह्यते||४०|| दीना जिह्मा समुत्क्षिप्ता कला सज्जति चास्य वाक्| दन्ताश्चलन्ति बाध्येते श्रवणौ भिद्यते स्वरः||४१|| पादहस्ताक्षिजङ्घोरुशङ्खश्रवणगण्डरुक् | अर्धे तस्मिन्मुखार्धे वा केवले स्यात्तदर्दितम्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (43-44) · Śloka 45
ਮਨ੍ਯੇ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਵਾਤੋਨ੍ਤਰ੍ਯਦਾ ਨਾਡੀਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ| ਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਤਦਾ ਕੁਰ੍ਯਾਦਨ੍ਤਰਾਯਾਮਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਮ੍||੪੩|| ਅਨ੍ਤਰਾਯਮ੍ਯਤੇ ਗ੍ਰੀਵਾ ਮਨ੍ਯਾ ਚ ਸ੍ਤਭ੍ਯਤੇ ਭਸ਼ਮ੍| ਦਨ੍ਤਾਨਾਂ ਦਂਸ਼ਨਂ ਲਾਲਾ ਪਸ੍ਠਾਯਾਮਃ ਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰਹਃ||੪੪|| ਜਮ੍ਭਾ ਵਦਨਸਙ੍ਗਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨ੍ਤਰਾਯਾਮਲਕ੍ਸਣਮ੍| (ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਤਰਾਯਾਮੋ ...|੪੫|
View original
मन्ये संश्रित्य वातोऽन्तर्यदा नाडीः प्रपद्यते| मन्यास्तम्भं तदा कुर्यादन्तरायामसञ्ज्ञितम्||४३|| अन्तरायम्यते ग्रीवा मन्या च स्तभ्यते भृशम्| दन्तानां दंशनं लाला पृष्ठायामः शिरोग्रहः||४४|| जृम्भा वदनसङ्गश्चाप्यन्तरायामलक्षणम्| (इत्युक्तस्त्वन्तरायामो ...|४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (45-48) · Śloka 48
...ਬਹਿਰਾਯਾਮ ਉਚ੍ਯਤੇ)||੪੫|| ਪਸ੍ਠਮਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਬਾਹ੍ਯਾਃ ਸ਼ੋਸਯਿਤ੍ਵਾ ਸਿਰਾ ਬਲੀ| ਵਾਯੁਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧਨੁਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਬਹਿਰਾਯਾਮਸਞ੍ਜ੍ਞਕਮ੍||੪੬|| ਚਾਪਵਨ੍ਨਾਮ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਪਸ੍ਠਤੋ ਨੀਯਤੇ ਸ਼ਿਰਃ| ਉਰ ਉਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯਤੇ ਮਨ੍ਯਾ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾ ਗ੍ਰੀਵਾਵਮਦ੍ਯਤੇ||੪੭|| ਦਨ੍ਤਾਨਾਂ ਦਸ਼ਨਂ ਜਮ੍ਭਾ ਲਾਲਾਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚ ਵਾਗ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਜਾਤਵੇਗੋ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯੇਸ ਵੈਕਲ੍ਯਂ ਵਾ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ||੪੮||
View original
...बहिरायाम उच्यते)||४५|| पृष्ठमन्याश्रिता बाह्याः शोषयित्वा सिरा बली| वायुः कुर्याद्धनुस्तम्भं बहिरायामसञ्ज्ञकम्||४६|| चापवन्नाम्यमानस्य पृष्ठतो नीयते शिरः| उर उत्क्षिप्यते मन्या स्तब्धा ग्रीवाऽवमृद्यते||४७|| दन्तानां दशनं जृम्भा लालास्रावश्च वाग्ग्रहः| जातवेगो निहन्त्येष वैकल्यं वा प्रयच्छति||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (49) · Śloka 50
ਹਨੁਮੂਲੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਬਨ੍ਧਾਤ੍ ਸਂਸ੍ਰਯਤ੍ਯਨਿਲੋ ਹਨੂ| ਵਿਵਤਾਸ੍ਯਤ੍ਵਮਥਵਾ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਤਬ੍ਧਮਵੇਦਨਮ੍||੪੯|| ਹਨੁਗ੍ਰਹਂ ਚ ਸਂਸ੍ਤਭ੍ਯ ਹਨੁਂ(ਨੂ)ਸਂਵਤਵਕ੍ਰਤਾਮ੍|੫੦|
View original
हनुमूले स्थितो बन्धात् संस्रयत्यनिलो हनू| विवृतास्यत्वमथवा कुर्यात् स्तब्धमवेदनम्||४९|| हनुग्रहं च संस्तभ्य हनुं(नू)संवृतवक्रताम्|५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (50) · Śloka 51
ਮੁਹੁਰਾਕ੍ਸਿਪਤਿ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਗਾਤ੍ਰਾਣ੍ਯਾਕ੍ਸੇਪਕੋਨਿਲਃ||੫੦|| ਪਾਣਿਪਾਦਂ ਚ ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯ ਸਿਰਾਃ ਸਸ੍ਨਾਯੁਕਣ੍ਡਰਾਃ|੫੧|
View original
मुहुराक्षिपति क्रुद्धो गात्राण्याक्षेपकोऽनिलः||५०|| पाणिपादं च संशोष्य सिराः सस्नायुकण्डराः|५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (51) · Śloka 52
ਪਾਣਿਪਾਦਸ਼ਿਰਃਪਸ੍ਠਸ਼੍ਰੋਣੀਃ ਸ੍ਤਭ੍ਨਾਤਿ ਮਾਰੁਤਃ||੫੧|| ਦਣ੍ਡਵਤ੍ਸ੍ਤਬ੍ਧਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਦਣ੍ਡਕਃ ਸੋਨੁਪਕ੍ਰਮਃ|੫੨|
View original
पाणिपादशिरःपृष्ठश्रोणीः स्तभ्नाति मारुतः||५१|| दण्डवत्स्तब्धगात्रस्य दण्डकः सोऽनुपक्रमः|५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (52) · Śloka 53
ਸ੍ਵਸ੍ਥਃ ਸ੍ਯਾਦਰ੍ਦਿਤਾਦੀਨਾਂ ਮੁਹੁਰ੍ਵੇਗੇ ਗਤੇਗਤੇ||੫੨|| ਪੀਡ੍ਯਤੇ ਪੀਡਨੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਭਿਸਗੇਤਾਨ੍ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|੫੩|
View original
स्वस्थः स्यादर्दितादीनां मुहुर्वेगे गतेऽगते||५२|| पीड्यते पीडनैस्तैस्तैर्भिषगेतान् विवर्जयेत्|५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (53-55) · Śloka 55
ਹਤ੍ਵੈਕਂ ਮਾਰੁਤਃ ਪਕ੍ਸਂ ਦਕ੍ਸਿਣਂ ਵਾਮਮੇਵ ਵਾ||੫੩|| ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚੇਸ੍ਟਾਨਿਵਤ੍ਤਿਂ ਹਿ ਰੁਜਂ ਵਾਕ੍ਸ੍ਤਮ੍ਭਮੇਵ ਚ| ਗਹੀਤ੍ਵਾਰ੍ਧਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਸਿਰਾਃ ਸ੍ਨਾਯੂਰ੍ਵਿਸ਼ੋਸ੍ਯ ਚ||੫੪|| ਪਾਦਂ ਸਙ੍ਕੋਚਯਤ੍ਯੇਕਂ ਹਸ੍ਤਂ ਵਾ ਤੋਦਸ਼ੂਲਕਤ੍| ਏਕਾਙ੍ਗਰੋਗਂ ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਂ ਸਰ੍ਵਦੇਹਜਮ੍||੫੫||
View original
हत्वैकं मारुतः पक्षं दक्षिणं वाममेव वा||५३|| कुर्याच्चेष्टानिवृत्तिं हि रुजं वाक्स्तम्भमेव च| गृहीत्वाऽर्धं शरीरस्य सिराः स्नायूर्विशोष्य च||५४|| पादं सङ्कोचयत्येकं हस्तं वा तोदशूलकृत्| एकाङ्गरोगं तं विद्यात् सर्वाङ्गं सर्वदेहजम्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (56-57) · Śloka 57
ਸ੍ਫਿਕ੍ਪੂਰ੍ਵਾ ਕਟਿਪਸ੍ਠੋਰੁਜਾਨੁਜਙ੍ਘਾਪਦਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਗਧ੍ਰਸੀ ਸ੍ਤਮ੍ਭਰੁਕ੍ਤੋਦੈਰ੍ਗਹ੍ਣਾਤਿ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਮੁਹੁਃ||੫੬|| ਵਾਤਾਦ੍ਵਾਤਕਫਾਤ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਗੌਰਵਾਰੋਚਕਾਨ੍ਵਿਤਾ| ਖਲ੍ਲੀ ਤੁ ਪਾਦਜਙ੍ਘੋਰੁਕਰਮੂਲਾਵਮੋਟਨੀ||੫੭||
View original
स्फिक्पूर्वा कटिपृष्ठोरुजानुजङ्घापदं क्रमात्| गृध्रसी स्तम्भरुक्तोदैर्गृह्णाति स्पन्दते मुहुः||५६|| वाताद्वातकफात्तन्द्रागौरवारोचकान्विता| खल्ली तु पादजङ्घोरुकरमूलावमोटनी||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (58) · Śloka 58
ਸ੍ਥਾਨਾਨਾਮਨੁਰੂਪੈਸ਼੍ਚ ਲਿਙ੍ਗੈਃ ਸ਼ੇਸਾਨ੍ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍|੫੮|
View original
स्थानानामनुरूपैश्च लिङ्गैः शेषान् विनिर्दिशेत्|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (58-60) · Śloka 61
ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਤੇਸੁ ਸਂਸਰ੍ਗਂ ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਯੈਰੁਪਲਕ੍ਸਯੇਤ੍||੫੮|| ਵਾਯੋਰ੍ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਾਤ੍ ਕੋਪੋ ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯਾਵਰਣੇਨ ਚ (ਵਾ)| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾ ਦੇਹੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਰੋਤੋਨੁਸਾਰਿਣਃ||੫੯|| ਵਾਯੁਰੇਵ ਹਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤ੍ਵਾਦ੍ਦ੍ਵਯੋਸ੍ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਦੀਰਣਃ | ਕੁਪਿਤਸ੍ਤੌ ਸਮੁਦ੍ਧੂਯ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸਿਪਨ੍ ਗਦਾਨ੍||੬੦|| ਕਰੋਤ੍ਯਾਵਤਮਾਰ੍ਗਤ੍ਵਾਦ੍ਰਸਾਦੀਂਸ਼੍ਚੋਪਸ਼ੋਸਯੇਤ੍|੬੧|
View original
सर्वेष्वेतेषु संसर्गं पित्ताद्यैरुपलक्षयेत्||५८|| वायोर्धातुक्षयात् कोपो मार्गस्यावरणेन च (वा)| वातपित्तकफा देहे सर्वस्रोतोऽनुसारिणः||५९|| वायुरेव हि सूक्ष्मत्वाद्द्वयोस्तत्राप्युदीरणः | कुपितस्तौ समुद्धूय तत्र तत्र क्षिपन् गदान्||६०|| करोत्यावृतमार्गत्वाद्रसादींश्चोपशोषयेत्|६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (61-71) · Śloka 72
ਲਿਙ੍ਗਂ ਪਿਤ੍ਤਾਵਤੇ ਦਾਹਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਸ਼ੂਲਂ ਭ੍ਰਮਸ੍ਤਮਃ ||੬੧|| ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣੋਸ੍ਣੈਸ਼੍ਚ ਵਿਦਾਹਃ ਸ਼ੀਤਕਾਮਿਤਾ| ਸ਼ੈਤ੍ਯਗੌਰਵਸ਼ੂਲਾਨਿ ਕਟ੍ਵਾਦ੍ਯੁਪਸ਼ਯੋਧਿਕਮ੍||੬੨|| ਲਙ੍ਘਨਾਯਾਸਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਕਾਮਿਤਾ ਚ ਕਫਾਵਤੇ| ਰਕ੍ਤਾਵਤੇ ਸਦਾਹਾਰ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਾਨ੍ਤਰਜੋ ਭਸ਼ਮ੍||੬੩|| ਭਵੇਤ੍ ਸਰਾਗਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਚ| ਕਠਿਨਾਸ਼੍ਚ ਵਿਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਪਿਡਕਾਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਸ੍ਤਥਾ||੬੪|| ਹਰ੍ਸਃ ਪਿਪੀਲਿਕਾਨਾਂ ਚ ਸਞ੍ਚਾਰ ਇਵ ਮਾਂਸਗੇ| ਚਲਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਮਦੁਃ ਸ਼ੀਤਃ ਸ਼ੋਫੋਙ੍ਗੇਸ੍ਵਰੁਚਿਸ੍ਤਥਾ||੬੫|| ਆਢ੍ਯਵਾਤ ਇਤਿ ਜ੍ਞੇਯਃ ਸ ਕਚ੍ਛ੍ਰੋ ਮੇਦਸਾਵਤਃ| ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਸ੍ਥ੍ਨਾਵਤੇ ਤੂਸ੍ਣਂ ਪੀਡਨਂ ਚਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ||੬੬|| ਸਮ੍ਭਜ੍ਯਤੇ ਸੀਦਤਿ ਚ ਸੂਚੀਭਿਰਿਵ ਤੁਦ੍ਯਤੇ| ਮਜ੍ਜਾਵਤੇ ਵਿਨਾਮਃ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜਮ੍ਭਣਂ ਪਰਿਵੇਸ੍ਟਨਮ੍||੬੭|| ਸ਼ੂਲਂ ਤੁ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨੇ ਚ ਪਾਣਿਭ੍ਯਾਂ ਲਭਤੇ ਸੁਖਮ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਵੇਗੋਤਿਵੇਗੋ ਵਾ ਨਿਸ੍ਫਲਤ੍ਵਂ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਗੇ||੬੮|| ਭੁਕ੍ਤੇ ਕੁਕ੍ਸੌ ਚ ਰੁਗ੍ਜੀਰ੍ਣੇ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਨਾਵਤੇਨਿਲੇ| ਮੂਤ੍ਰਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰਾਧ੍ਮਾਨਂ ਬਸ੍ਤੌ ਮੂਤ੍ਰਾਵਤੇਨਿਲੇ||੬੯|| ਵਰ੍ਚਸੋਤਿਵਿਬਨ੍ਧੋਧਃ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਪਰਿਕਨ੍ਤਤਿ| ਵ੍ਰਜਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਜਰਾਂ ਸ੍ਨੇਹੋ ਭੁਕ੍ਤੇ ਚਾਨਹ੍ਯਤੇ ਨਰਃ||੭੦|| ਚਿਰਾਤ੍ ਪੀਡਿਤਮਨ੍ਨੇਨ ਦੁਃਖਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਸ਼ਕਤ੍ ਸਜੇਤ੍| ਸ਼੍ਰੋਣੀਵਙ੍ਕ੍ਸਣਪਸ੍ਠੇਸੁ ਰੁਗ੍ਵਿਲੋਮਸ਼੍ਚ ਮਾਰੁਤਃ||੭੧|| ਅਸ੍ਵਸ੍ਥਂ ਹਦਯਂ ਚੈਵ ਵਰ੍ਚਸਾ ਤ੍ਵਾਵਤੇਨਿਲੇ|੭੨|
View original
लिङ्गं पित्तावृते दाहस्तृष्णा शूलं भ्रमस्तमः ||६१|| कट्वम्ललवणोष्णैश्च विदाहः शीतकामिता| शैत्यगौरवशूलानि कट्वाद्युपशयोऽधिकम्||६२|| लङ्घनायासरूक्षोष्णकामिता च कफावृते| रक्तावृते सदाहार्तिस्त्वङ्मांसान्तरजो भृशम्||६३|| भवेत् सरागः श्वयथुर्जायन्ते मण्डलानि च| कठिनाश्च विवर्णाश्च पिडकाः श्वयथुस्तथा||६४|| हर्षः पिपीलिकानां च सञ्चार इव मांसगे| चलः स्निग्धो मृदुः शीतः शोफोऽङ्गेष्वरुचिस्तथा||६५|| आढ्यवात इति ज्ञेयः स कृच्छ्रो मेदसाऽऽवृतः| स्पर्शमस्थ्नाऽऽवृते तूष्णं पीडनं चाभिनन्दति||६६|| सम्भज्यते सीदति च सूचीभिरिव तुद्यते| मज्जावृते विनामः स्याज्जृम्भणं परिवेष्टनम्||६७|| शूलं तु पीड्यमाने च पाणिभ्यां लभते सुखम्| शुक्रावेगोऽतिवेगो वा निष्फलत्वं च शुक्रगे||६८|| भुक्ते कुक्षौ च रुग्जीर्णे शाम्यत्यन्नावृतेऽनिले| मूत्राप्रवृत्तिराध्मानं बस्तौ मूत्रावृतेऽनिले||६९|| वर्चसोऽतिविबन्धोऽधः स्वे स्थाने परिकृन्तति| व्रजत्याशु जरां स्नेहो भुक्ते चानह्यते नरः||७०|| चिरात् पीडितमन्नेन दुःखं शुष्कं शकृत् सृजेत्| श्रोणीवङ्क्षणपृष्ठेषु रुग्विलोमश्च मारुतः||७१|| अस्वस्थं हृदयं चैव वर्चसा त्वावृतेऽनिले|७२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (72-74) · Śloka 74
ਸਨ੍ਧਿਚ੍ਯੁਤਿਰ੍ਹਨੁਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਕੁਞ੍ਚਨਂ ਕੁਬ੍ਜਤਾਰ੍ਦਿਤਃ||੭੨|| ਪਕ੍ਸਾਘਾਤੋਙ੍ਗਸਂਸ਼ੋਸਃ ਪਙ੍ਗੁਤ੍ਵਂ ਖੁਡਵਾਤਤਾ| ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਚਾਢ੍ਯਵਾਤਸ਼੍ਚ ਰੋਗਾ ਮਜ੍ਜਾਸ੍ਥਿਗਾਸ਼੍ਚ ਯੇ||੭੩|| ਏਤੇ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਯ ਗਾਮ੍ਭੀਰ੍ਯਾਦ੍ਯਤ੍ਨਾਤ੍ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਾ ਨ ਵਾ| ਨਵਾਨ੍ ਬਲਵਤਸ੍ਤ੍ਵੇਤਾਨ੍ ਸਾਧਯੇਨ੍ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍||੭੪||
View original
सन्धिच्युतिर्हनुस्तम्भः कुञ्चनं कुब्जताऽर्दितः||७२|| पक्षाघातोऽङ्गसंशोषः पङ्गुत्वं खुडवातता| स्तम्भनं चाढ्यवातश्च रोगा मज्जास्थिगाश्च ये||७३|| एते स्थानस्य गाम्भीर्याद्यत्नात् सिध्यन्ति वा न वा| नवान् बलवतस्त्वेतान् साधयेन्निरुपद्रवान्||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (75-82) · Śloka 83
ਕ੍ਰਿਯਾਮਤਃ ਪਰਂ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਵਾਤਰੋਗਾਪਹਾਂ ਸ਼ਣੁ| ਕੇਵਲਂ ਨਿਰੁਪਸ੍ਤਮ੍ਭਮਾਦੌ ਸ੍ਨੇਹੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍||੭੫|| ਵਾਯੁਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਸਾਤੈਲਮਜ੍ਜਪਾਨੈਰ੍ਨਰਂ ਤਤਃ| ਸ੍ਨੇਹਕ੍ਲਾਨ੍ਤਂ ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਪਯੋਭਿਃ ਸ੍ਨੇਹਯੇਤ੍ ਪੁਨਃ||੭੬|| ਯੂਸੈਰ੍ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਮ੍ਬੁਜਾਨੂਪਰਸੈਰ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਤੈਃ| ਪਾਯਸੈਃ ਕਸ਼ਰੈਃ ਸਾਮ੍ਲਲਵਣੈਰਨੁਵਾਸਨੈਃ||੭੭|| ਨਾਵਨੈਸ੍ਤਰ੍ਪਣੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੈਃ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍ਤਤਃ| ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਨਾਡੀਪ੍ਰਸ੍ਤਰਸਙ੍ਕਰੈਃ||੭੮|| ਤਥਾਨ੍ਯੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਃ ਸ੍ਵੇਦੈਰ੍ਯਥਾਯੋਗਮੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਾਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਙ੍ਗਂ ਤੁ ਵਕ੍ਰਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧਮਥਾਪਿ ਵਾ||੭੯|| ਸ਼ਨੈਰ੍ਨਾਮਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਯਥੇਸ੍ਟਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਦਾਰੁਵਤ੍| ਹਰ੍ਸਤੋਦਰੁਗਾਯਾਮਸ਼ੋਥਸ੍ਤਮ੍ਭਗ੍ਰਹਾਦਯਃ||੮੦|| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਚੋਪਜਾਯਤੇ| ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚ ਧਾਤੂਨ੍ਸਂਸ਼ੁਸ੍ਕਾਨ੍ ਪੁਸ੍ਣਾਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਃ||੮੧|| ਬਲਮਗ੍ਨਿਬਲਂ ਪੁਸ੍ਟਿਂ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਭਿਵਰ੍ਧਯੇਤ੍| ਅਸਕਤ੍ਤਂ ਪੁਨਃ ਸ੍ਨੇਹੈਃ ਸ੍ਵੇਦੈਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਪਾਦਯੇਤ੍||੮੨|| ਤਥਾ ਸ੍ਨੇਹਮਦੌ ਕੋਸ੍ਠੇ ਨ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤ੍ਯਨਿਲਾਮਯਾਃ|੮੩|
View original
क्रियामतः परं सिद्धां वातरोगापहां शृणु| केवलं निरुपस्तम्भमादौ स्नेहैरुपाचरेत्||७५|| वायुं सर्पिर्वसातैलमज्जपानैर्नरं ततः| स्नेहक्लान्तं समाश्वास्य पयोभिः स्नेहयेत् पुनः||७६|| यूषैर्ग्राम्याम्बुजानूपरसैर्वा स्नेहसंयुतैः| पायसैः कृशरैः साम्ललवणैरनुवासनैः||७७|| नावनैस्तर्पणैश्चान्नैः सुस्निग्धं स्वेदयेत्ततः| स्वभ्यक्तं स्नेहसंयुक्तैर्नाडीप्रस्तरसङ्करैः||७८|| तथाऽन्यैर्विविधैः स्वेदैर्यथायोगमुपाचरेत्| स्नेहाक्तं स्विन्नमङ्गं तु वक्रं स्तब्धमथापि वा||७९|| शनैर्नामयितुं शक्यं यथेष्टं शुष्कदारुवत्| हर्षतोदरुगायामशोथस्तम्भग्रहादयः||८०|| स्विन्नस्याशु प्रशाम्यन्ति मार्दवं चोपजायते| स्नेहश्च धातून्संशुष्कान् पुष्णात्याशु प्रयोजितः||८१|| बलमग्निबलं पुष्टिं प्राणांश्चाप्यभिवर्धयेत्| असकृत्तं पुनः स्नेहैः स्वेदैश्चाप्युपपादयेत्||८२|| तथा स्नेहमृदौ कोष्ठे न तिष्ठन्त्यनिलामयाः|८३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (83-88) · Śloka 89
ਯਦ੍ਯਨੇਨ ਸਦੋਸਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਣਾ ਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ||੮੩|| ਮਦੁਭਿਃ ਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਕ੍ਤੈਰੌਸਧੈਸ੍ਤਂ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਘਤਂ ਤਿਲ੍ਵਕਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਸਾਤਲਾਸਿਦ੍ਧਮੇਵ ਵਾ||੮੪|| ਪਯਸੈਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਵਾ ਪਿਬੇਦ੍ਦੋਸਹਰਂ ਸ਼ਿਵਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣੋਸ੍ਣਾਦ੍ਯੈਰਾਹਾਰੈਰ੍ਹਿ ਮਲਸ਼੍ਚਿਤਃ||੮੫|| ਸ੍ਰੋਤੋ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾਨਿਲਂ ਰੁਨ੍ਧ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਮਨੁਲੋਮਯੇਤ੍ | ਦੁਰ੍ਬਲੋ ਯੋਵਿਰੇਚ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਂ ਨਿਰੂਹੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍||੮੬|| ਪਾਚਨੈਰ੍ਦੀਪਨੀਯੈਰ੍ਵਾ ਭੋਜਨੈਸ੍ਤਦ੍ਯੁਤੈਰ੍ਨਰਮ੍| ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯੋਤ੍ਥਿਤੇ ਚਾਗ੍ਨੌ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਪੁਨਰ੍ਹਿਤੌ||੮੭|| ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰਾਹਾਰੈਃ ਸਤਤਂ ਪੁਨਃ| ਨਾਵਨੈਰ੍ਧੂਮਪਾਨੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਨੇਵੋਪਪਾਦਯੇਤ੍||੮੮|| ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਾਤਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍|੮੯|
View original
यद्यनेन सदोषत्वात् कर्मणा न प्रशाम्यति||८३|| मृदुभिः स्नेहसंयुक्तैरौषधैस्तं विशोधयेत्| घृतं तिल्वकसिद्धं वा सातलासिद्धमेव वा||८४|| पयसैरण्डतैलं वा पिबेद्दोषहरं शिवम्| स्निग्धाम्ललवणोष्णाद्यैराहारैर्हि मलश्चितः||८५|| स्रोतो बद्ध्वाऽनिलं रुन्ध्यात्तस्मात्तमनुलोमयेत् | दुर्बलो योऽविरेच्यः स्यात्तं निरूहैरुपाचरेत्||८६|| पाचनैर्दीपनीयैर्वा भोजनैस्तद्युतैर्नरम्| संशुद्धस्योत्थिते चाग्नौ स्नेहस्वेदौ पुनर्हितौ||८७|| स्वाद्वम्ललवणस्निग्धैराहारैः सततं पुनः| नावनैर्धूमपानैश्च सर्वानेवोपपादयेत्||८८|| इति सामान्यतः प्रोक्तं वातरोगचिकित्सितम्|८९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (89-98) · Śloka 99
ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਥੇ ਵਾਤੇ ਕ੍ਸਾਰਂ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ||੮੯|| ਪਾਚਨੈਰ੍ਦੀਪਨੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੈਰਮ੍ਲੈਰ੍ਵਾ ਪਾਚਯੇਨ੍ਮਲਾਨ੍| ਗੁਦਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਤੁ ਕਰ੍ਮੋਦਾਵਰ੍ਤਨੁਦ੍ਧਿਤਮ੍||੯੦|| ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਯਥਾਦੋਸਹਰੀਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ| ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਕੁਪਿਤੇਭ੍ਯਙ੍ਗੋ ਬਸ੍ਤਯਃ ਸਾਨੁਵਾਸਨਾਃ||੯੧|| ਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਵਗਾਹਾਸ਼੍ਚ ਹਦ੍ਯਂ ਚਾਨ੍ਨਂ ਤ੍ਵਗਾਸ਼੍ਰਿਤੇ| ਸ਼ੀਤਾਃ ਪ੍ਰਦੇਹਾ ਰਕ੍ਤਸ੍ਥੇ ਵਿਰੇਕੋ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣਮ੍||੯੨|| ਵਿਰੇਕੋ ਮਾਂਸਮੇਦਃਸ੍ਥੇ ਨਿਰੂਹਾਃ ਸ਼ਮਨਾਨਿ ਚ| ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਤਃ ਸ੍ਨੇਹੈਰਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਗਤਂ ਜਯੇਤ੍||੯੩|| ਹਰ੍ਸੋਨ੍ਨਪਾਨਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਥੇ ਬਲਸ਼ੁਕ੍ਰਕਰਂ ਹਿਤਮ੍| ਵਿਬਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਵਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੯੪|| ਵਿਰਿਕ੍ਤਪ੍ਰਤਿਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਂ ਕਾਰਯੇਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍| ਗਰ੍ਭੇ ਸ਼ੁਸ੍ਕੇ ਤੁ ਵਾਤੇਨ ਬਾਲਾਨਾਂ ਚਾਪਿ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਾਮ੍||੯੫|| ਸਿਤਾਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਮਧੁਕੈਰ੍ਹਿਤਮੁਤ੍ਥਾਪਨੇ ਪਯਃ| ਹਦਿ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੇ ਸਿਦ੍ਧਮਂਸ਼ੁਮਤ੍ਯਾ ਪਯੋ ਹਿਤਮ੍||੯੬|| ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਾਭਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ਸ੍ਥੇ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ ਬਿਲ੍ਵਸ਼ਲਾਟੁਭਿਃ| ਵਾਯੁਨਾ ਵੇਸ੍ਟ੍ਯਮਾਨੇ ਤੁ ਗਾਤ੍ਰੇ ਸ੍ਯਾਦੁਪਨਾਹਨਮ੍||੯੭|| ਤੈਲਂ ਸਙ੍ਕੁਚਿਤੇਭ੍ਯਙ੍ਗੋ ਮਾਸਸੈਨ੍ਧਵਸਾਧਿਤਮ੍| ਬਾਹੁਸ਼ੀਰ੍ਸਗਤੇ ਨਸ੍ਯਂ ਪਾਨਂ ਚੌਤ੍ਤਰਭਕ੍ਤਿਕਮ੍||੯੮|| ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਤ੍ਵਧੋ ਨਾਭੇਃ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਚਾਵਪੀਡਕਃ|੯੯|
View original
विशेषतस्तु कोष्ठस्थे वाते क्षारं पिबेन्नरः||८९|| पाचनैर्दीपनैर्युक्तैरम्लैर्वा पाचयेन्मलान्| गुदपक्वाशयस्थे तु कर्मोदावर्तनुद्धितम्||९०|| आमाशयस्थे शुद्धस्य यथादोषहरीः क्रियाः| सर्वाङ्गकुपितेऽभ्यङ्गो बस्तयः सानुवासनाः||९१|| स्वेदाभ्यङ्गावगाहाश्च हृद्यं चान्नं त्वगाश्रिते| शीताः प्रदेहा रक्तस्थे विरेको रक्तमोक्षणम्||९२|| विरेको मांसमेदःस्थे निरूहाः शमनानि च| बाह्याभ्यन्तरतः स्नेहैरस्थिमज्जगतं जयेत्||९३|| हर्षोऽन्नपानं शुक्रस्थे बलशुक्रकरं हितम्| विबद्धमार्गं दृष्ट्वा वा शुक्रं दद्याद्विरेचनम्||९४|| विरिक्तप्रतिभुक्तस्य पूर्वोक्तां कारयेत् क्रियाम्| गर्भे शुष्के तु वातेन बालानां चापि शुष्यताम्||९५|| सिताकाश्मर्यमधुकैर्हितमुत्थापने पयः| हृदि प्रकुपिते सिद्धमंशुमत्या पयो हितम्||९६|| मत्स्यान्नाभिप्रदेशस्थे सिद्धान् बिल्वशलाटुभिः| वायुना वेष्ट्यमाने तु गात्रे स्यादुपनाहनम्||९७|| तैलं सङ्कुचितेऽभ्यङ्गो माषसैन्धवसाधितम्| बाहुशीर्षगते नस्यं पानं चौत्तरभक्तिकम्||९८|| बस्तिकर्म त्वधो नाभेः शस्यते चावपीडकः|९९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (99-103) · Śloka 103
ਅਰ੍ਦਿਤੇ ਨਾਵਨਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਤੈਲਂ ਤਰ੍ਪਣਮੇਵ ਚ||੯੯|| ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦੋਪਨਾਹਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਾਨੂਪਪਿਸ਼ਿਤੈਰ੍ਹਿਤਾਃ| ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪਕ੍ਸਾਘਾਤੇ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੧੦੦|| ਅਨ੍ਤਰਾਕਣ੍ਡਰਾਗੁਲ੍ਫਂ ਸਿਰਾ ਬਸ੍ਤ੍ਯਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ ਚ| ਗਧ੍ਰਸੀਸੁ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਖਲ੍ਲ੍ਯਾਂ ਤੂਸ੍ਣੋਪਨਾਹਨਮ੍||੧੦੧|| ਪਾਯਸੈਃ ਕਸ਼ਰੈਰ੍ਮਾਂਸੈਃ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਤੈਲਘਤਾਨ੍ਵਿਤੈਃ| ਵ੍ਯਾਤ੍ਤਾਨਨੇ ਹਨੁਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਮਙ੍ਗੁਸ੍ਠਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯ ਚ||੧੦੨|| ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀਭ੍ਯਾਂ ਚੋਨ੍ਨਾਭ੍ਯ ਚਿਬੁਕੋਨ੍ਨਾਮਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਸ੍ਰਸ੍ਤਂ ਸ੍ਵਂ ਗਮਯੇਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਵਿਨਾਮਯੇਤ੍||੧੦੩||
View original
अर्दिते नावनं मूर्ध्नि तैलं तर्पणमेव च||९९|| नाडीस्वेदोपनाहाश्चाप्यानूपपिशितैर्हिताः| स्वेदनं स्नेहसंयुक्तं पक्षाघाते विरेचनम्||१००|| अन्तराकण्डरागुल्फं सिरा बस्त्यग्निकर्म च| गृध्रसीषु प्रयुञ्जीत खल्ल्यां तूष्णोपनाहनम्||१०१|| पायसैः कृशरैर्मांसैः शस्तं तैलघृतान्वितैः| व्यात्तानने हनुं स्विन्नामङ्गुष्ठाभ्यां प्रपीड्य च||१०२|| प्रदेशिनीभ्यां चोन्नाभ्य चिबुकोन्नामनं हितम्| स्रस्तं स्वं गमयेत्स्थानं स्तब्धं स्विन्नं विनामयेत्||१०३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (104) · Śloka 104
ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸ੍ਥਾਨਦੂਸ੍ਯਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਵੈਸ਼ੇਸ੍ਯਮਾਚਰੇਤ੍ |੧੦੪|
View original
प्रत्येकं स्थानदूष्यादिक्रियावैशेष्यमाचरेत् |१०४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (104-105) · Śloka 106
ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਵਸਾਮਜ੍ਜਸੇਕਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਬਸ੍ਤਯਃ ||੧੦੪|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਸ੍ਵੇਦਾ ਨਿਵਾਤਂ ਚ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਾਵਰਣਾਨਿ ਚ| ਰਸਾਃ ਪਯਾਂਸਿ ਭੋਜ੍ਯਾਨਿ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਾਨਿ ਚ||੧੦੫|| ਬਂਹਣਂ ਯਚ੍ਚ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਵਾਤਰੋਗਿਣਾਮ੍|੧੦੬|
View original
सर्पिस्तैलवसामज्जसेकाभ्यञ्जनबस्तयः ||१०४|| स्निग्धाः स्वेदा निवातं च स्थानं प्रावरणानि च| रसाः पयांसि भोज्यानि स्वाद्वम्ललवणानि च||१०५|| बृंहणं यच्च तत् सर्वं प्रशस्तं वातरोगिणाम्|१०६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (106-117) · Śloka 118
ਬਲਾਯਾਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲਸ੍ਯ ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ ਵਾ ਰਸੇ||੧੦੬|| ਅਜਸ਼ੀਰ੍ਸਾਮ੍ਬੁਜਾਨੂਪਮਾਂਸਾਦਪਿਸ਼ਿਤੈਃ ਪਥਕ੍| ਸਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਰਸਾਨ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ਦਧ੍ਯਮ੍ਲਵ੍ਯੋਸਸਂਸ੍ਕਤਾਨ੍||੧੦੭|| ਭੋਜਯੇਦ੍ਵਾਤਰੋਗਾਰ੍ਤਂ ਤੈਰ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਲਵਣੈਰ੍ਨਰਮ੍| ਏਤੈਰੇਵੋਪਨਾਹਾਂਸ਼੍ਚ ਪਿਸ਼ਿਤੈਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੧੦੮|| ਘਤਤੈਲਯੁਤੈਃ ਸਾਮ੍ਲੈਃ ਕ੍ਸੁਣ੍ਣਸ੍ਵਿਨ੍ਨੈਰਨਸ੍ਥਿਭਿਃ| ਪਤ੍ਰੋਤ੍ਕ੍ਵਾਥਪਯਸ੍ਤੈਲਦ੍ਰੋਣ੍ਯਃ ਸ੍ਯੁਰਵਗਾਹਨੇ||੧੦੯|| ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸੇਕਾਸ਼੍ਚਾਨਿਲਰੋਗਿਣਾਮ੍| ਆਨੂਪੌਦਕਮਾਂਸਾਨਿ ਦਸ਼ਮੂਲਂ ਸ਼ਤਾਵਰੀਮ੍||੧੧੦|| ਕੁਲਤ੍ਥਾਨ੍ ਬਦਰਾਨ੍ਮਾਸਾਂਸ੍ਤਿਲਾਨ੍ਰਾਸ੍ਨਾਂ ਯਵਾਨ੍ ਬਲਾਮ੍| ਵਸਾਦਧ੍ਯਾਰਨਾਲਾਮ੍ਲੈਃ ਸਹ ਕੁਮ੍ਭ੍ਯਾਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍||੧੧੧|| ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਪਿਸ੍ਟੈਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਨਾਹਨਮ੍| ਤੈਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਤੈਲਮਭ੍ਯਙ੍ਗਂ ਪਾਨਮੇਵ ਚ||੧੧੨|| ਮੁਸ੍ਤਂ ਕਿਣ੍ਵਂ ਤਿਲਾਃ ਕੁਸ੍ਠਂ ਸੁਰਾਹ੍ਵਂ ਲਵਣਂ ਨਤਮ੍| ਦਧਿਕ੍ਸੀਰਚਤੁਃਸ੍ਨੇਹੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਯਾਦੁਪਨਾਹਨਮ੍||੧੧੩|| ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾਵੇਸਵਾਰਕ੍ਸੀਰਮਾਸਤਿਲੌਦਨੈਃ| ਏਰਣ੍ਡਬੀਜਗੋਧੂਮਯਵਕੋਲਸ੍ਥਿਰਾਦਿਭਿਃ||੧੧੪|| ਸਸ੍ਨੇਹੈਃ ਸਰੁਜਂ ਗਾਤ੍ਰਮਾਲਿਪ੍ਯ ਬਹਲਂ ਭਿਸਕ੍| ਏਰਣ੍ਡਪਤ੍ਰੈਰ੍ਬਧ੍ਨੀਯਾਦ੍ਰਾਤ੍ਰੌ ਕਲ੍ਯਂ ਵਿਮੋਕ੍ਸਯੇਤ੍||੧੧੫|| ਕ੍ਸੀਰਾਮ੍ਬੁਨਾ ਤਤਃ ਸਿਕ੍ਤਂ ਪੁਨਸ਼੍ਚੈਵੋਪਨਾਹਿਤਮ੍| ਮੁਞ੍ਚੇਦ੍ਰਾਤ੍ਰੌ ਦਿਵਾਬਦ੍ਧਂ ਚਰ੍ਮਭਿਸ਼੍ਚ ਸਲੋਮਭਿਃ||੧੧੬|| ਫਲਾਨਾਂ ਤੈਲਯੋਨੀਨਾਮਮ੍ਲਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਸੁਸ਼ੀਤਲਾਨ੍| ਪ੍ਰਦੇਹਾਨੁਪਨਾਹਾਂਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧੈਰ੍ਵਾਤਹਰੈਰਪਿ||੧੧੭|| ਪਾਯਸੈਃ ਕਸ਼ਰੈਸ਼੍ਚੈਵ ਕਾਰਯੇਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਤੈਃ|੧੧੮|
View original
बलायाः पञ्चमूलस्य दशमूलस्य वा रसे||१०६|| अजशीर्षाम्बुजानूपमांसादपिशितैः पृथक्| साधयित्वा रसान् स्निग्धान्दध्यम्लव्योषसंस्कृतान्||१०७|| भोजयेद्वातरोगार्तं तैर्व्यक्तलवणैर्नरम्| एतैरेवोपनाहांश्च पिशितैः सम्प्रकल्पयेत्||१०८|| घृततैलयुतैः साम्लैः क्षुण्णस्विन्नैरनस्थिभिः| पत्रोत्क्वाथपयस्तैलद्रोण्यः स्युरवगाहने||१०९|| स्वभ्यक्तानां प्रशस्यन्ते सेकाश्चानिलरोगिणाम्| आनूपौदकमांसानि दशमूलं शतावरीम्||११०|| कुलत्थान् बदरान्माषांस्तिलान्रास्नां यवान् बलाम्| वसादध्यारनालाम्लैः सह कुम्भ्यां विपाचयेत्||१११|| नाडीस्वेदं प्रयुञ्जीत पिष्टैश्चाप्युपनाहनम्| तैश्च सिद्धं घृतं तैलमभ्यङ्गं पानमेव च||११२|| मुस्तं किण्वं तिलाः कुष्ठं सुराह्वं लवणं नतम्| दधिक्षीरचतुःस्नेहैः सिद्धं स्यादुपनाहनम्||११३|| उत्कारिकावेसवारक्षीरमाषतिलौदनैः| एरण्डबीजगोधूमयवकोलस्थिरादिभिः||११४|| सस्नेहैः सरुजं गात्रमालिप्य बहलं भिषक्| एरण्डपत्रैर्बध्नीयाद्रात्रौ कल्यं विमोक्षयेत्||११५|| क्षीराम्बुना ततः सिक्तं पुनश्चैवोपनाहितम्| मुञ्चेद्रात्रौ दिवाबद्धं चर्मभिश्च सलोमभिः||११६|| फलानां तैलयोनीनामम्लपिष्टान् सुशीतलान्| प्रदेहानुपनाहांश्च गन्धैर्वातहरैरपि||११७|| पायसैः कृशरैश्चैव कारयेत् स्नेहसंयुतैः|११८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (118-135) · Śloka 136
ਰੂਕ੍ਸਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਿਲਾਰ੍ਤਾਨਾਮਤਃ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ||੧੧੮|| ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਵਿਵਿਧਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਸ਼ਮਾਯਾਮਤੋਪਮਾਨ੍| ਦ੍ਰੋਣੇਮ੍ਭਸਃ ਪਚੇਦ੍ਭਾਗਾਨ੍ ਦਸ਼ਮੂਲਾਚ੍ਚਤੁਸ੍ਪਲਾਨ੍||੧੧੯|| ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਭਾਗੈਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥੋਨ੍ਮਿਤੈਃ ਸਹ| ਪਾਦਸ਼ੇਸੇ ਰਸੇ ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਜੀਵਨੀਯੈਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰੈਃ||੧੨੦|| ਤਥਾ ਖਰ੍ਜੂਰਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਬਦਰਫਲ੍ਗੁਭਿਃ| ਸਕ੍ਸੀਰੈਃ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਃ ਸਿਦ੍ਧਃ ਕੇਵਲਵਾਤਨੁਤ੍||੧੨੧|| ਨਿਰਤ੍ਯਯਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਃ ਪਾਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਬਸ੍ਤਿਸੁ| ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਨਾਗਰਂ ਰਾਸ੍ਨਾਂ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਸ਼ਟੀਮ੍||੧੨੨|| ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਾਤਰੋਗਹਰਂ ਪਰਮ੍| ਬਲਾਬਿਲ੍ਵਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸੀਰੇ ਘਤਮਣ੍ਡਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍||੧੨੩|| ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਕੁਞ੍ਚੋ ਵਾ ਨਸ੍ਯਂ ਮੂਰ੍ਧਗਤੇਨਿਲੇ| ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨੂਪੌਦਕਾਨਾਂ ਤੁ ਭਿਤ੍ਵਾਸ੍ਥੀਨਿ ਪਚੇਜ੍ਜਲੇ||੧੨੪|| ਤਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ ਕਸਾਯੇਣ ਪੁਨਃ ਪਚੇਤ੍| ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕਾਸ੍ਫੋਤਾਵਿਦਾਰੀਕਪਿਕਚ੍ਛੁਭਿਃ||੧੨੫|| ਵਾਤਘ੍ਨੈਰ੍ਜੀਵਨੀਯੈਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਦ੍ਵਿਕ੍ਸੀਰਭਾਗਿਕਮ੍| ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਂ ਨਾਵਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਤ੍ਤਥਾ ਪਾਨਾਨੁਵਾਸਨਾਤ੍||੧੨੬|| ਸਿਰਾਪਰ੍ਵਾਸ੍ਥਿਕੋਸ੍ਠਸ੍ਥਂ ਪ੍ਰਣੁਦਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਮਾਰੁਤਮ੍| ਯੇ ਸ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸੀਣਮਜ੍ਜਾਨਃ ਕ੍ਸੀਣਸ਼ੁਕ੍ਰੌਜਸਸ਼੍ਚ ਯੇ||੧੨੭|| ਬਲਪੁਸ੍ਟਿਕਰਂ ਤੇਸਾਮੇਤਤ੍ ਸ੍ਯਾਦਮਤੋਪਮਮ੍| ਤਦ੍ਵਤ੍ਸਿਦ੍ਧਾ ਵਸਾ ਨਕ੍ਰਮਤ੍ਸ੍ਯਕੂਰ੍ਮਚੁਲੂਕਜਾ||੧੨੮|| ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਾ ਵਿਧਿਨਾਨੇਨ ਨਸ੍ਯਪਾਨੇਸੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਸ੍ਥਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਸ੍ਤੁ ਕੁਲਤ੍ਥਕੁਡਵਦ੍ਵਯਮ੍||੧੨੯|| ਕਸ੍ਣਗਨ੍ਧਾਤ੍ਵਗਾਢਕ੍ਯੋਃ ਪਥਕ੍ ਪਞ੍ਚਪਲਂ ਭਵੇਤ੍| ਰਾਸ੍ਨਾਚਿਤ੍ਰਕਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਦਸ਼ਮੂਲਂ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤਮ੍||੧੩੦|| ਜਲਦ੍ਰੋਣੇ ਪਚੇਤ੍ ਪਾਦਸ਼ੇਸੇ ਪ੍ਰਸ੍ਥੋਨ੍ਮਿਤਂ ਪਥਕ੍| ਸੁਰਾਰਨਾਲਦਧ੍ਯਮ੍ਲਸੌਵੀਰਕਤੁਸੋਦਕਮ੍||੧੩੧|| ਕੋਲਦਾਡਿਮਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਰਸਂ ਤੈਲਂ ਵਸਾਂ ਘਤਮ੍| ਮਜ੍ਜਾਨਂ ਚ ਪਯਸ਼੍ਚੈਵ ਜੀਵਨੀਯਪਲਾਨਿ ਸਟ੍||੧੩੨|| ਕਲ੍ਕਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਸ੍ਨੇਹਂ ਸਮ੍ਯਗੇਨਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਸਿਰਾਮਜ੍ਜਾਸ੍ਥਿਗੇ ਵਾਤੇ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੈਕਾਙ੍ਗਰੋਗਿਸੁ||੧੩੩|| ਵੇਪਨਾਕ੍ਸੇਪਸ਼ੂਲੇਸੁ ਤਦਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡ੍ਯਾ ਮੂਲਪਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਰਸਂ ਤਤਃ||੧੩੪|| ਤੇਨ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਮਂ ਤੈਲਂ ਨਾਡੀਕੁਸ੍ਠਾਨਿਲਾਰ੍ਤਿਸੁ| ਹਿਤਂ ਪਾਮਾਪਚੀਨਾਂ ਚ ਪਾਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਪੂਰਣਮ੍||੧੩੫|| ਕਾਰ੍ਪਾਸਾਸ੍ਥਿਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਰਸੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਚ ਵਾਤਨੁਤ੍|੧੩੬|
View original
रूक्षशुद्धानिलार्तानामतः स्नेहान् प्रचक्ष्महे||११८|| विविधान् विविधव्याधिप्रशमायामृतोपमान्| द्रोणेऽम्भसः पचेद्भागान् दशमूलाच्चतुष्पलान्||११९|| यवकोलकुलत्थानां भागैः प्रस्थोन्मितैः सह| पादशेषे रसे पिष्टैर्जीवनीयैः सशर्करैः||१२०|| तथा खर्जूरकाश्मर्यद्राक्षाबदरफल्गुभिः| सक्षीरैः सर्पिषः प्रस्थः सिद्धः केवलवातनुत्||१२१|| निरत्ययः प्रयोक्तव्यः पानाभ्यञ्जनबस्तिषु| चित्रकं नागरं रास्नां पौष्करं पिप्पलीं शटीम्||१२२|| पिष्ट्वा विपाचयेत् सर्पिर्वातरोगहरं परम्| बलाबिल्वशृते क्षीरे घृतमण्डं विपाचयेत्||१२३|| तस्य शुक्तिः प्रकुञ्चो वा नस्यं मूर्धगतेऽनिले| ग्राम्यानूपौदकानां तु भित्वाऽस्थीनि पचेज्जले||१२४|| तं स्नेहं दशमूलस्य कषायेण पुनः पचेत्| जीवकर्षभकास्फोताविदारीकपिकच्छुभिः||१२५|| वातघ्नैर्जीवनीयैश्च कल्कैर्द्विक्षीरभागिकम्| तत्सिद्धं नावनाभ्यङ्गात्तथा पानानुवासनात्||१२६|| सिरापर्वास्थिकोष्ठस्थं प्रणुदत्याशु मारुतम्| ये स्युः प्रक्षीणमज्जानः क्षीणशुक्रौजसश्च ये||१२७|| बलपुष्टिकरं तेषामेतत् स्यादमृतोपमम्| तद्वत्सिद्धा वसा नक्रमत्स्यकूर्मचुलूकजा||१२८|| प्रत्यग्रा विधिनाऽनेन नस्यपानेषु शस्यते| प्रस्थः स्यात्त्रिफलायास्तु कुलत्थकुडवद्वयम्||१२९|| कृष्णगन्धात्वगाढक्योः पृथक् पञ्चपलं भवेत्| रास्नाचित्रकयोर्द्वे द्वे दशमूलं पलोन्मितम्||१३०|| जलद्रोणे पचेत् पादशेषे प्रस्थोन्मितं पृथक्| सुरारनालदध्यम्लसौवीरकतुषोदकम्||१३१|| कोलदाडिमवृक्षाम्लरसं तैलं वसां घृतम्| मज्जानं च पयश्चैव जीवनीयपलानि षट्||१३२|| कल्कं दत्त्वा महास्नेहं सम्यगेनं विपाचयेत्| सिरामज्जास्थिगे वाते सर्वाङ्गैकाङ्गरोगिषु||१३३|| वेपनाक्षेपशूलेषु तदभ्यङ्गे प्रयोजयेत्| निर्गुण्ड्या मूलपत्राभ्यां गृहीत्वा स्वरसं ततः||१३४|| तेन सिद्धं समं तैलं नाडीकुष्ठानिलार्तिषु| हितं पामापचीनां च पानाभ्यञ्जनपूरणम्||१३५|| कार्पासास्थिकुलत्थानां रसे सिद्धं च वातनुत्|१३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (136-137) · Śloka 138
ਮੂਲਕਸ੍ਵਰਸੇ ਕ੍ਸੀਰਸਮੇ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਂ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਦਧਿ||੧੩੬|| ਤਸ੍ਯਾਮ੍ਲਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥੈਸ੍ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸ਼ਰ੍ਕਰਾਰਾਸ੍ਨਾਲਵਣਾਰ੍ਦ੍ਰਕਨਾਗਰੈਃ||੧੩੭|| ਸੁਪਿਸ੍ਟੈਃ ਪਲਿਕੈਃ ਪਾਨਾਤ੍ਤਦਭ੍ਯਙ੍ਗਾਚ੍ਚ ਵਾਤਨੁਤ੍|੧੩੮|
View original
मूलकस्वरसे क्षीरसमे स्थाप्यं त्र्यहं दधि||१३६|| तस्याम्लस्य त्रिभिः प्रस्थैस्तैलप्रस्थं विपाचयेत्| यष्ट्याह्वशर्करारास्नालवणार्द्रकनागरैः||१३७|| सुपिष्टैः पलिकैः पानात्तदभ्यङ्गाच्च वातनुत्|१३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (138-141) · Śloka 142
ਪਞ੍ਚਮੂਲਕਸਾਯੇਣ ਪਿਣ੍ਯਾਕਂ ਬਹੁਵਾਰ੍ਸਿਕਮ੍||੧੩੮|| ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਰਸਂ ਪੂਤ੍ਵਾ ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਪਯਸਾਸ੍ਟਗੁਣੇਨੈਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਵਾਤਵਿਕਾਰਨੁਤ੍||੧੩੯|| ਸਂਸਸ੍ਟੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਚੈਤਦ੍ਵਾਤੇ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਾਤ੍||੧੪੦|| ਬਿਲ੍ਵਾਚ੍ਚਾਞ੍ਜਲਿਮੇਕੈਕਂ ਦ੍ਰਵੈਰਮ੍ਲੈਰ੍ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਤੇਨ ਤੈਲਂ ਕਸਾਯੇਣ ਫਲਾਮ੍ਲੈਃ ਕਟੁਭਿਸ੍ਤਥਾ||੧੪੧|| ਪਿਸ੍ਟੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਮਹਾਵਾਤੈਰਾਰ੍ਤਃ ਸ਼ੀਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍|੧੪੨|
View original
पञ्चमूलकषायेण पिण्याकं बहुवार्षिकम्||१३८|| पक्त्वा तस्य रसं पूत्वा तैलप्रस्थं विपाचयेत्| पयसाऽष्टगुणेनैतत् सर्ववातविकारनुत्||१३९|| संसृष्टे श्लेष्मणा चैतद्वाते शस्तं विशेषतः| यवकोलकुलत्थानां श्रेयस्याः शुष्कमूलकात्||१४०|| बिल्वाच्चाञ्जलिमेकैकं द्रवैरम्लैर्विपाचयेत्| तेन तैलं कषायेण फलाम्लैः कटुभिस्तथा||१४१|| पिष्टैः सिद्धं महावातैरार्तः शीते प्रयोजयेत्|१४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (142-156) · Śloka 156
ਸਰ੍ਵਵਾਤਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਤੈਲਾਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨ੍ਯਤਃ ਸ਼ਣੁ||੧੪੨|| ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਯੋਗਾਣ੍ਯਾਯੁਸ੍ਯਬਲਵਰ੍ਣਕਰਾਣਿ ਚ| ਰਜਃਸ਼ੁਕ੍ਰਪ੍ਰਦੋਸਘ੍ਨਾਨ੍ਯਪਤ੍ਯਜਨਨਾਨਿ ਚ||੧੪੩|| ਨਿਰਤ੍ਯਯਾਨਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਸਰ੍ਵਦੋਸਹਰਾਣਿ ਚ| ਸਹਾਚਰਤੁਲਾਯਾਸ਼੍ਚ ਰਸੇ ਤੈਲਾਢਕਂ ਪਚੇਤ੍||੧੪੪|| ਮੂਲਕਲ੍ਕਾਦ੍ਦਸ਼ਪਲਂ ਪਯੋ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍| ਸਿਦ੍ਧੇਸ੍ਮਿਞ੍ਛਰ੍ਕਰਾਚੂਰ੍ਣਾਦਸ੍ਟਾਦਸ਼ਪਲਂ ਭਿਸਕ੍||੧੪੫|| ਵਿਨੀਯ ਦਾਰੁਣੇਸ੍ਵੇਤਦ੍ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਸੁ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਸ੍ਵਰਸਪ੍ਰਸ੍ਥੌ ਦ੍ਵੌ ਸਮੌ ਪਯਸਾ ਸਹ||੧੪੬|| ਸਟ੍ਪਲਂ ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਸ੍ਯ ਗੁਡਸ੍ਯਾਸ੍ਟਪਲਂ ਤਥਾ| ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਤੈਰ੍ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਨਿਲਾਰ੍ਤਿਸੁ||੧੪੭|| ਜੀਰ੍ਣੇ ਤੈਲੇ ਚ ਦੁਗ੍ਧੇਨ ਪੇਯਾਕਲ੍ਪਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਬਲਾਸ਼ਤਂ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਾਦਂ ਰਾਸ੍ਨਾਸ੍ਟਭਾਗਿਕਮ੍||੧੪੮|| ਜਲਾਢਕਸ਼ਤੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦਸ਼ਭਾਗਸ੍ਥਿਤੇ ਰਸੇ| ਦਧਿਮਸ੍ਤ੍ਵਿਕ੍ਸੁਨਿਰ੍ਯਾਸਸ਼ੁਕ੍ਤੈਸ੍ਤੈਲਾਢਕਂ ਸਮੈਃ||੧੪੯|| ਪਚੇਤ੍ ਸਾਜਪਯੋਰ੍ਧਾਂਸ਼ੈਃ ਕਲ੍ਕੈਰੇਭਿਃ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤੈਃ| ਸ਼ਟੀਸਰਲਦਾਰ੍ਵੇਲਾਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਗੁਰੁਚਨ੍ਦਨੈਃ||੧੫੦|| ਪਦ੍ਮਕਾਤਿਵਿਸਾਮੁਸ੍ਤਸੂਰ੍ਪਪਰ੍ਣੀਹਰੇਣੁਭਿਃ| ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸੁਰਸਵ੍ਯਾਘ੍ਰਨਖਰ੍ਸਭਕਜੀਵਕੈਃ||੧੫੧|| ਪਲਾਸ਼ਰਸਕਸ੍ਤੂਰੀਨਲਿਕਾਜਾਤਿਕੋਸਕੈਃ| ਸ੍ਪਕ੍ਕਾਕੁਙ੍ਕੁਮਸ਼ੈਲੇਯਜਾਤੀਕਟੁਫਲਾਮ੍ਬੁਭਿਃ||੧੫੨|| ਤ੍ਵਚਾਕੁਨ੍ਦੁਰੁਕਰ੍ਪੂਰਤੁਰੁਸ੍ਕਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਕੈਃ | ਲਵਙ੍ਗਨਖਕਕ੍ਕੋਲਕੁਸ੍ਠਮਾਂਸੀਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਭਿਃ||੧੫੩|| ਸ੍ਥੌਣੇਯਤਗਰਧ੍ਯਾਮਵਚਾਮਦਨਪਲ੍ਲਵੈਃ| ਸਨਾਗਕੇਸ਼ਰੈਃ ਸਿਦ੍ਧੇ ਕ੍ਸਿਪੇਚ੍ਚਾਤ੍ਰਾਵਤਾਰਿਤੇ||੧੫੪|| ਪਤ੍ਰਕਲ੍ਕਂ ਤਤਃ ਪੂਤਂ ਵਿਧਿਨਾ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਕਾਸਂ ਜ੍ਵਰਂ ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਛਰ੍ਦਿਂ ਗੁਲ੍ਮਾਨ੍ ਕ੍ਸਤਂ ਕ੍ਸਯਮ੍||੧੫੫|| ਪ੍ਲੀਹਸ਼ੋਸਾਵਪਸ੍ਮਾਰਮਲਕ੍ਸ੍ਮੀਂ ਚ ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਯੇਤ੍| ਬਲਾਤੈਲਮਿਦਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍||੧੫੬|| (ਅਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਾਯ ਗੁਰੁਣਾ ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯੇਣ ਭਾਸਿਤਮ੍)| ਇਤਿ ਬਲਾਤੈਲਮ੍|
View original
सर्ववातविकाराणां तैलान्यन्यान्यतः शृणु||१४२|| चतुष्प्रयोगाण्यायुष्यबलवर्णकराणि च| रजःशुक्रप्रदोषघ्नान्यपत्यजननानि च||१४३|| निरत्ययानि सिद्धानि सर्वदोषहराणि च| सहाचरतुलायाश्च रसे तैलाढकं पचेत्||१४४|| मूलकल्काद्दशपलं पयो दत्त्वा चतुर्गुणम्| सिद्धेऽस्मिञ्छर्कराचूर्णादष्टादशपलं भिषक्||१४५|| विनीय दारुणेष्वेतद्वातव्याधिषु योजयेत्| श्वदंष्ट्रास्वरसप्रस्थौ द्वौ समौ पयसा सह||१४६|| षट्पलं शृङ्गवेरस्य गुडस्याष्टपलं तथा| तैलप्रस्थं विपक्वं तैर्दद्यात् सर्वानिलार्तिषु||१४७|| जीर्णे तैले च दुग्धेन पेयाकल्पः प्रशस्यते| बलाशतं गुडूच्याश्च पादं रास्नाष्टभागिकम्||१४८|| जलाढकशते पक्त्वा दशभागस्थिते रसे| दधिमस्त्विक्षुनिर्यासशुक्तैस्तैलाढकं समैः||१४९|| पचेत् साजपयोऽर्धांशैः कल्कैरेभिः पलोन्मितैः| शटीसरलदार्वेलामञ्जिष्ठागुरुचन्दनैः||१५०|| पद्मकातिविषामुस्तसूर्पपर्णीहरेणुभिः| यष्ट्याह्वसुरसव्याघ्रनखर्षभकजीवकैः||१५१|| पलाशरसकस्तूरीनलिकाजातिकोषकैः| स्पृक्काकुङ्कुमशैलेयजातीकटुफलाम्बुभिः||१५२|| त्वचाकुन्दुरुकर्पूरतुरुष्कश्रीनिवासकैः | लवङ्गनखकक्कोलकुष्ठमांसीप्रियङ्गुभिः||१५३|| स्थौणेयतगरध्यामवचामदनपल्लवैः| सनागकेशरैः सिद्धे क्षिपेच्चात्रावतारिते||१५४|| पत्रकल्कं ततः पूतं विधिना तत् प्रयोजयेत्| श्वासं कासं ज्वरं हिक्कां छर्दिं गुल्मान् क्षतं क्षयम्||१५५|| प्लीहशोषावपस्मारमलक्ष्मीं च प्रणाशयेत्| बलातैलमिदं श्रेष्ठं वातव्याधिविनाशनम्||१५६|| (अग्निवेशाय गुरुणा कृष्णात्रेयेण भाषितम्)| इति बलातैलम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (157-164) · Śloka 164
ਅਮਤਾਯਾਸ੍ਤੁਲਾਃ ਪਞ੍ਚ ਦ੍ਰੋਣੇਸ੍ਵਸ੍ਟਸ੍ਵਪਾਂ ਪਚੇਤ੍||੧੫੭|| ਪਾਦਸ਼ੇਸੇ ਸਮਕ੍ਸੀਰਂ ਤੈਲਸ੍ਯ ਦ੍ਵ੍ਯਾਢਕਂ ਪਚੇਤ੍| ਏਲਾਮਾਂਸੀਨਤੋਸ਼ੀਰਸਾਰਿਵਾਕੁਸ੍ਠਚਨ੍ਦਨੈਃ||੧੫੮|| ਬਲਾਤਾਮਲਕੀਮੇਦਾਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਰ੍ਧਿਜੀਵਕੈਃ | ਕਾਕੋਲੀਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀਸ਼੍ਰਾਵਣ੍ਯਤਿਬਲਾਨਖੈਃ||੧੫੯|| ਮਹਾਸ਼੍ਰਾਵਣਿਜੀਵਨ੍ਤੀਵਿਦਾਰੀਕਪਿਕਚ੍ਛੁਭਿਃ| ਸ਼ਤਾਵਰੀਮਹਾਮੇਦਾਕਰ੍ਕਟਾਖ੍ਯਾਹਰੇਣੁਭਿਃ||੧੬੦|| ਵਚਾਗੋਕ੍ਸੁਰਕੈਰਣ੍ਡਰਾਸ੍ਨਾਕਾਲਾਸਹਾਚਰੈਃ| ਵੀਰਾਸ਼ਲ੍ਲਕਿਮੁਸ੍ਤਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਰ੍ਸਭਕਬਾਲਕੈਃ||੧੬੧|| ਸਹੈਲਾਕੁਙ੍ਕੁਮਸ੍ਪਕ੍ਕਾਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਹ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਸਿਕੈਃ| ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਕਰ੍ਸੇਣ ਮਧੁਕਾਸ੍ਟਪਲੇਨ ਚ||੧੬੨|| ਕਲ੍ਕੈਸ੍ਤਤ੍ ਕ੍ਸੀਣਵੀਰ੍ਯਾਗ੍ਨਿਬਲਸਮ੍ਮੂਢਚੇਤਸਃ| ਉਨ੍ਮਾਦਾਰਤ੍ਯਪਸ੍ਮਾਰੈਰਾਰ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਨਯੇਤ੍||੧੬੩|| ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਹਰਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਤੈਲਾਗ੍ਰ੍ਯਮਮਤਾਹ੍ਵਯਮ੍| (ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯੇਣ ਗੁਰੁਣਾ ਭਾਸਿਤਂ ਵੈਦ੍ਯਪੂਜਿਤਮ੍)||੧੬੪|| ਇਤ੍ਯਮਤਾਦ੍ਯਂ ਤੈਲਮ੍|
View original
अमृतायास्तुलाः पञ्च द्रोणेष्वष्टस्वपां पचेत्||१५७|| पादशेषे समक्षीरं तैलस्य द्व्याढकं पचेत्| एलामांसीनतोशीरसारिवाकुष्ठचन्दनैः||१५८|| बलातामलकीमेदाशतपुष्पर्धिजीवकैः | काकोलीक्षीरकाकोलीश्रावण्यतिबलानखैः||१५९|| महाश्रावणिजीवन्तीविदारीकपिकच्छुभिः| शतावरीमहामेदाकर्कटाख्याहरेणुभिः||१६०|| वचागोक्षुरकैरण्डरास्नाकालासहाचरैः| वीराशल्लकिमुस्तत्वक्पत्रर्षभकबालकैः||१६१|| सहैलाकुङ्कुमस्पृक्कात्रिदशाह्वैश्च कार्षिकैः| मञ्जिष्ठायास्त्रिकर्षेण मधुकाष्टपलेन च||१६२|| कल्कैस्तत् क्षीणवीर्याग्निबलसम्मूढचेतसः| उन्मादारत्यपस्मारैरार्तांश्च प्रकृतिं नयेत्||१६३|| वातव्याधिहरं श्रेष्ठं तैलाग्र्यममृताह्वयम्| (कृष्णात्रेयेण गुरुणा भाषितं वैद्यपूजितम्)||१६४|| इत्यमृताद्यं तैलम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (165-166) · Śloka 166
ਰਾਸ੍ਨਾਸਹਸ੍ਰਨਿਰ੍ਯੂਹੇ ਤੈਲਦ੍ਰੋਣਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਗਨ੍ਧੈਰ੍ਹੈਮਵਤੈਃ ਪਿਸ੍ਟੈਰੇਲਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚਾਨਿਲਾਰ੍ਤਿਨੁਤ੍||੧੬੫|| ਕਲ੍ਪੋਯਮਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਯਾਂ ਪ੍ਰਸਾਰਣ੍ਯਾਂ ਬਲਾਦ੍ਵਯੇ| ਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕਪਯੋਭਿਰ੍ਵਾ ਬਲਾਦੀਨਾਂ ਪਚੇਤ੍ ਪਥਕ੍||੧੬੬|| ਇਤਿ ਰਾਸ੍ਨਾਤੈਲਮ੍|
View original
रास्नासहस्रनिर्यूहे तैलद्रोणं विपाचयेत्| गन्धैर्हैमवतैः पिष्टैरेलाद्यैश्चानिलार्तिनुत्||१६५|| कल्पोऽयमश्वगन्धायां प्रसारण्यां बलाद्वये| क्वाथकल्कपयोभिर्वा बलादीनां पचेत् पृथक्||१६६|| इति रास्नातैलम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (167-171) · Śloka 171
ਮੂਲਕਸ੍ਵਰਸਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਤੈਲਂ ਦਧ੍ਯਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍| ਤੁਲ੍ਯਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍ ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਬਲਾਚਿਤ੍ਰਕਸੈਨ੍ਧਵੈਃ||੧੬੭|| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਤਿਵਿਸਾਰਾਸ੍ਨਾਚਵਿਕਾਗੁਰੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਕੈਃ| ਭਲ੍ਲਾਤਕਵਚਾਕੁਸ੍ਠਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜੈਃ||੧੬੮|| ਪੁਸ੍ਕਰਾਹ੍ਵਸ਼ਟੀਬਿਲ੍ਵਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਨਤਦਾਰੁਭਿਃ| ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਂ ਪੀਤਮਤ੍ਯੁਗ੍ਰਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਵਾਤਾਤ੍ਮਕਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍||੧੬੯|| ਇਤਿ ਮੂਲਕਾਦ੍ਯਂ ਤੈਲਮ੍| ਵਸਮੂਲਗੁਡੂਚ੍ਯੋਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਸ਼ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਤਸ੍ਯ ਚ| ਚਿਤ੍ਰਕਾਤ੍ ਸਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਚ੍ਚ ਕ੍ਵਾਥੇ ਤੈਲਾਢਕਂ ਪਚੇਤ੍||੧੭੦|| ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾਯੁਨਾ ਭਗ੍ਨੇ ਦਦ੍ਯਾਜ੍ਜਰ੍ਜਰਿਤੇ ਤਥਾ| ਪ੍ਰਾਕ੍ਤੈਲਾਵਾਪਸਿਦ੍ਧਂ ਚ ਭਵੇਦੇਤਦ੍ਗੁਣੋਤ੍ਤਰਮ੍||੧੭੧|| ਇਤਿ ਵਸਮੂਲਾਦਿਤੈਲਮ੍|
View original
मूलकस्वरसं क्षीरं तैलं दध्यम्लकाञ्जिकम्| तुल्यं विपाचयेत् कल्कैर्बलाचित्रकसैन्धवैः||१६७|| पिप्पल्यतिविषारास्नाचविकागुरुशिग्रुकैः| भल्लातकवचाकुष्ठश्वदंष्ट्राविश्वभेषजैः||१६८|| पुष्कराह्वशटीबिल्वशताह्वानतदारुभिः| तत्सिद्धं पीतमत्युग्रान् हन्ति वातात्मकान् गदान्||१६९|| इति मूलकाद्यं तैलम्| वृषमूलगुडूच्योश्च द्विशतस्य शतस्य च| चित्रकात् साश्वगन्धाच्च क्वाथे तैलाढकं पचेत्||१७०|| सक्षीरं वायुना भग्ने दद्याज्जर्जरिते तथा| प्राक्तैलावापसिद्धं च भवेदेतद्गुणोत्तरम्||१७१|| इति वृषमूलादितैलम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (172-182) · Śloka 182
ਰਾਸ੍ਨਾਸ਼ਿਰੀਸਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸਹਚਰਾਮਤਾਃ||੧੭੨|| ਸ੍ਯੋਨਾਕਦਾਰੁਸ਼ਮ੍ਪਾਕਹਯਗਨ੍ਧਾਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕਾਃ| ਏਸਾਂ ਦਸ਼ਪਲਾਨ੍ ਭਾਗਾਨ੍ ਕਸਾਯਮੁਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੧੭੩|| ਤਤਸ੍ਤੇਨ ਕਸਾਯੇਣ ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਸਿਕੈਃ| ਦਧ੍ਯਾਰਨਾਲਮਾਸਾਮ੍ਬੁਮੂਲਕੇਕ੍ਸੁਰਸੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ||੧੭੪|| ਪਥਕ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਥੋਨ੍ਮਿਤੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਪ੍ਲੀਹਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਹਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਮਾਰੁਤਰੋਗਨੁਤ੍ ||੧੭੫|| ਏਤਨ੍ਮੂਲਕਤੈਲਾਖ੍ਯਂ ਵਰ੍ਣਾਯੁਰ੍ਬਲਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਇਤਿ ਮੂਲਕਤੈਲਮ੍| ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਬਿਲ੍ਵਯੋਃ| ਰਸੇਨ ਮੂਲਕਾਨਾਂ ਚ ਤੈਲਂ ਦਧਿਪਯੋਨ੍ਵਿਤਮ੍||੧੭੬|| ਸਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਭਿਸਗ੍ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਵਾਤਾਮਯਾਪਹਮ੍| ਲਸ਼ੁਨਸ੍ਵਰਸੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਮੇਭਿਸ਼੍ਚ ਵਾਤਨੁਤ੍||੧੭੭|| ਤੈਲਾਨ੍ਯੇਤਾਨ੍ਯਤੁਸ੍ਨਾਤਾਮਙ੍ਗਨਾਂ ਪਾਯਯੇਤ ਚ| ਪੀਤ੍ਵਾਨ੍ਯਤਮਮੇਸਾਂ ਹਿ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪਿ ਜਨਯੇਤ੍ ਸੁਤਮ੍||੧੭੮|| ਯਚ੍ਚ ਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰੇ ਤੈਲਮਗੁਰ੍ਵਾਦ੍ਯਮੁਦਾਹਤਮ੍| ਅਨੇਕਸ਼ਤਸ਼ਸ੍ਤਚ੍ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਰੋਗਨੁਤ੍||੧੭੯|| ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਾਨਿ ਤੈਲਾਨਿ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਕੇਪਿ ਚ| ਤਾਨਿ ਚਾਨਿਲਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਿਦ੍ਧਿਕਾਮਃ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੧੮੦|| ਨਾਸ੍ਤਿ ਤੈਲਾਤ੍ ਪਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੌਸਧਂ ਮਾਰੁਤਾਪਹਮ੍| ਵ੍ਯਵਾਯ੍ਯੁਸ੍ਣਗੁਰੁਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਦ੍ਵਲਵਤ੍ਤਰਮ੍||੧੮੧|| ਗਣੈਰ੍ਵਾਤਹਰੈਸ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਤਸ਼ੋਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਤਰਂ ਹਨ੍ਤਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮਾਰ੍ਗਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍||੧੮੨||
View original
रास्नाशिरीषयष्ट्याह्वशुण्ठीसहचरामृताः||१७२|| स्योनाकदारुशम्पाकहयगन्धात्रिकण्टकाः| एषां दशपलान् भागान् कषायमुपकल्पयेत्||१७३|| ततस्तेन कषायेण सर्वगन्धैश्च कार्षिकैः| दध्यारनालमाषाम्बुमूलकेक्षुरसैः शुभैः||१७४|| पृथक् प्रस्थोन्मितैः सार्धं तैलप्रस्थं विपाचयेत्| प्लीहमूत्रग्रहश्वासकासमारुतरोगनुत् ||१७५|| एतन्मूलकतैलाख्यं वर्णायुर्बलवर्धनम्| इति मूलकतैलम्| यवकोलकुलत्थानां मत्स्यानां शिग्रुबिल्वयोः| रसेन मूलकानां च तैलं दधिपयोन्वितम्||१७६|| साधयित्वा भिषग्दद्यात् सर्ववातामयापहम्| लशुनस्वरसे सिद्धं तैलमेभिश्च वातनुत्||१७७|| तैलान्येतान्यृतुस्नातामङ्गनां पाययेत च| पीत्वाऽन्यतममेषां हि वन्ध्याऽपि जनयेत् सुतम्||१७८|| यच्च शीतज्वरे तैलमगुर्वाद्यमुदाहृतम्| अनेकशतशस्तच्च सिद्धं स्याद्वातरोगनुत्||१७९|| वक्ष्यन्ते यानि तैलानि वातशोणितकेऽपि च| तानि चानिलशान्त्यर्थं सिद्धिकामः प्रयोजयेत्||१८०|| नास्ति तैलात् परं किञ्चिदौषधं मारुतापहम्| व्यवाय्युष्णगुरुस्नेहात् संस्काराद्वलवत्तरम्||१८१|| गणैर्वातहरैस्तस्माच्छतशोऽथ सहस्रशः| सिद्धं क्षिप्रतरं हन्ति सूक्ष्ममार्गस्थितान् गदान्||१८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (183-188) · Śloka 188
ਕ੍ਰਿਯਾ ਸਾਧਾਰਣੀ ਸਰ੍ਵਾ ਸਂਸਸ੍ਟੇ ਚਾਪਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਵਾਤੇ ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਰੋਤਃਸ੍ਵਾਵਤੇਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||੧੮੩|| ਪਿਤ੍ਤਾਵਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ੀਤਾਮੁਸ੍ਣਾਂ ਤਥਾ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍| ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਕਾਰਯੇਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਜੀਵਨੀਯਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੧੮੪|| ਧਨ੍ਵਮਾਂਸਂ ਯਵਾਃ ਸ਼ਾਲਿਰ੍ਯਾਪਨਾਃ ਕ੍ਸੀਰਬਸ੍ਤਯਃ| ਵਿਰੇਕਃ ਕ੍ਸੀਰਪਾਨਂ ਚ ਪਞ੍ਚਮੂਲੀਬਲਾਸ਼ਤਮ੍||੧੮੫|| ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਬਲਾਤੈਲਘਤਕ੍ਸੀਰੈਸ਼੍ਚ ਸੇਚਨਮ੍| ਪਞ੍ਚਮੂਲਕਸਾਯੇਣ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਸ਼ੀਤਵਾਰਿਣਾ||੧੮੬|| ਕਫਾਵਤੇ ਯਵਾਨ੍ਨਾਨਿ ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਮਗਪਕ੍ਸਿਣਃ| ਸ੍ਵੇਦਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਨਿਰੂਹਾਸ਼੍ਚ ਵਮਨਂ ਸਵਿਰੇਚਨਮ੍||੧੮੭|| ਜੀਰ੍ਣਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤਥਾ ਤੈਲਂ ਤਿਲਸਰ੍ਸਪਜਂ ਹਿਤਮ੍| ਸਂਸਸ੍ਟੇ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪਿਤ੍ਤਮਾਦੌ ਵਿਨਿਰ੍ਜਯੇਤ੍||੧੮੮||
View original
क्रिया साधारणी सर्वा संसृष्टे चापि शस्यते| वाते पित्तादिभिः स्रोतःस्वावृतेषु विशेषतः||१८३|| पित्तावृते विशेषेण शीतामुष्णां तथा क्रियाम्| व्यत्यासात् कारयेत् सर्पिर्जीवनीयं च शस्यते||१८४|| धन्वमांसं यवाः शालिर्यापनाः क्षीरबस्तयः| विरेकः क्षीरपानं च पञ्चमूलीबलाशृतम्||१८५|| मधुयष्टिबलातैलघृतक्षीरैश्च सेचनम्| पञ्चमूलकषायेण कुर्याद्वा शीतवारिणा||१८६|| कफावृते यवान्नानि जाङ्गला मृगपक्षिणः| स्वेदास्तीक्ष्णा निरूहाश्च वमनं सविरेचनम्||१८७|| जीर्णं सर्पिस्तथा तैलं तिलसर्षपजं हितम्| संसृष्टे कफपित्ताभ्यां पित्तमादौ विनिर्जयेत्||१८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (189-198) · Śloka 199
ਆਮਾਸ਼ਯਗਤਂ ਮਤ੍ਵਾ ਕਫਂ ਵਮਨਮਾਚਰੇਤ੍||੧੮੯|| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇ ਵਿਰੇਕਂ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਗੇ ਤਥਾ| ਸ੍ਵੇਦੈਰ੍ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਯਦਾ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਃ||੧੯੦|| ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਲ੍ਲਿਙ੍ਗਂ ਬਸ੍ਤਿਭਿਸ੍ਤੌ ਵਿਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਨੁਗਤਂ ਵਾਤਮੁਸ੍ਣੈਰ੍ਗੋਮੂਤ੍ਰਸਂਯੁਤੈਃ||੧੯੧|| ਨਿਰੂਹੈਃ ਪਿਤ੍ਤਸਂਸਸ੍ਟਂ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਸਂਯੁਤੈਃ| ਮਧੁਰੌਸਧਸਿਦ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਤੈਲੈਸ੍ਤਮਨੁਵਾਸਯੇਤ੍||੧੯੨|| ਸ਼ਿਰੋਗਤੇ ਤੁ ਸਕਫੇ ਧੂਮਨਸ੍ਯਾਦਿ ਕਾਰਯੇਤ੍| ਹਤੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਕਫੇ ਯਃ ਸ੍ਯਾਦੁਰਃਸ੍ਰੋਤੋਨੁਗੋਨਿਲਃ||੧੯੩|| ਸਸ਼ੇਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾ ਤਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਕੇਵਲਵਾਤਿਕੀ| ਸ਼ੋਣਿਤੇਨਾਵਤੇ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਕੀਂ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍||੧੯੪|| ਪ੍ਰਮੇਹਵਾਤਮੇਦੋਘ੍ਨੀਮਾਮਵਾਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਙ੍ਗਰਸਕ੍ਸੀਰਸ੍ਨੇਹਾ ਮਾਂਸਾਵਤੇ ਹਿਤਾਃ||੧੯੫|| ਮਹਾਸ੍ਨੇਹੋਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਸ੍ਥੇ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਰੇਤਸਾਵਤੇ| ਅਨ੍ਨਾਵਤੇ ਤਦੁਲ੍ਲੇਖਃ ਪਾਚਨਂ ਦੀਪਨਂ ਲਘੁ||੧੯੬|| ਮੂਤ੍ਰਲਾਨਿ ਤੁ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸ੍ਵੇਦਾਃ ਸੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਯਃ| ਸ਼ਕਤਾ ਤੈਲਮੈਰਣ੍ਡਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਦਾਵਰ੍ਤਵਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾ ||੧੯੭|| ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥੋ ਬਲੀ ਦੋਸਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਤਂ ਸ੍ਵੈਰੌਸਧੈਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਵਮਨੈਰ੍ਵਾ ਵਿਰੇਕੈਰ੍ਵਾ ਬਸ੍ਤਿਭਿਃ ਸ਼ਮਨੇਨ ਵਾ||੧੯੮|| (ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮਾਵਤੇ ਵਾਤੇ ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਭਿਰ੍ਯਥਾਯਥਮ੍ )|੧੯੯|
View original
आमाशयगतं मत्वा कफं वमनमाचरेत्||१८९|| पक्वाशये विरेकं तु पित्ते सर्वत्रगे तथा| स्वेदैर्विष्यन्दितः श्लेष्मा यदा पक्वाशये स्थितः||१९०|| पित्तं वा दर्शयेल्लिङ्गं बस्तिभिस्तौ विनिर्हरेत्| श्लेष्मणाऽनुगतं वातमुष्णैर्गोमूत्रसंयुतैः||१९१|| निरूहैः पित्तसंसृष्टं निर्हरेत् क्षीरसंयुतैः| मधुरौषधसिद्धैश्च तैलैस्तमनुवासयेत्||१९२|| शिरोगते तु सकफे धूमनस्यादि कारयेत्| हृते पित्ते कफे यः स्यादुरःस्रोतोऽनुगोऽनिलः||१९३|| सशेषः स्यात् क्रिया तत्र कार्या केवलवातिकी| शोणितेनावृते कुर्याद्वातशोणितकीं क्रियाम्||१९४|| प्रमेहवातमेदोघ्नीमामवाते प्रयोजयेत्| स्वेदाभ्यङ्गरसक्षीरस्नेहा मांसावृते हिताः||१९५|| महास्नेहोऽस्थिमज्जस्थे पूर्ववद्रेतसाऽऽवृते| अन्नावृते तदुल्लेखः पाचनं दीपनं लघु||१९६|| मूत्रलानि तु मूत्रेण स्वेदाः सोत्तरबस्तयः| शकृता तैलमैरण्डं स्निग्धोदावर्तवत्क्रिया ||१९७|| स्वस्थानस्थो बली दोषः प्राक् तं स्वैरौषधैर्जयेत्| वमनैर्वा विरेकैर्वा बस्तिभिः शमनेन वा||१९८|| (इत्युक्तमावृते वाते पित्तादिभिर्यथायथम् )|१९९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (199-205) · Śloka 206
ਮਾਰੁਤਾਨਾਂ ਹਿ ਪਞ੍ਚਾਨਾਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਾਵਰਣੇ ਸ਼ਣੁ||੧੯੯|| ਲਿਙ੍ਗਂ ਵ੍ਯਾਸਸਮਾਸਾਭ੍ਯਾਮੁਚ੍ਯਮਾਨਂ ਮਯਾਨਘ!| ਪ੍ਰਾਣੋ ਵਣੋਤ੍ਯੁਦਾਨਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਂ ਵਣ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤੇਪਿ ਚ||੨੦੦|| ਉਦਾਨਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍| ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਵਰਣਾਨ੍ਯੇਤਾਨ੍ਯੁਲ੍ਬਣਾਨਾਂ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍||੨੦੧|| ਮਾਰੁਤਾਨਾਂ ਹਿ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਤਾਨਿ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਤਰ੍ਕਯੇਤ੍| ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ੍ਮਤਿਬਲਕ੍ਸਯਮ੍||੨੦੨|| ਵ੍ਯਾਨੇ ਪ੍ਰਾਣਾਵਤੇ ਲਿਙ੍ਗਂ ਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ਰੋਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਕਮ੍| ਸ੍ਵੇਦੋਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਲੋਮਹਰ੍ਸਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਃ ਸੁਪ੍ਤਗਾਤ੍ਰਤਾ||੨੦੩|| ਪ੍ਰਾਣੇ ਵ੍ਯਾਨਾਵਤੇ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਪ੍ਰਾਣਾਵਤੇ ਸਮਾਨੇ ਸ੍ਯੁਰ੍ਜਡਗਦ੍ਗਦਮੂਕਤਾਃ||੨੦੪|| ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਯੋਗਾਃ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਨੇਹਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਯਾਪਨਾਃ| ਸਮਾਨੇਨਾਵਤੇਪਾਨੇ ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਹਦ੍ਗਦਾਃ||੨੦੫|| ਸ਼ੂਲਂ ਚਾਮਾਸ਼ਯੇ ਤਤ੍ਰ ਦੀਪਨਂ ਸਰ੍ਪਿਰਿਸ੍ਯਤੇ|੨੦੬|
View original
मारुतानां हि पञ्चानामन्योन्यावरणे शृणु||१९९|| लिङ्गं व्याससमासाभ्यामुच्यमानं मयाऽनघ!| प्राणो वृणोत्युदानादीन् प्राणं वृण्वन्ति तेऽपि च||२००|| उदानाद्यास्तथाऽन्योन्यं सर्व एव यथाक्रमम्| विंशतिर्वरणान्येतान्युल्बणानां परस्परम्||२०१|| मारुतानां हि पञ्चानां तानि सम्यक् प्रतर्कयेत्| सर्वेन्द्रियाणां शून्यत्वं ज्ञात्वा स्मृतिबलक्षयम्||२०२|| व्याने प्राणावृते लिङ्गं कर्म तत्रोर्ध्वजत्रुकम्| स्वेदोऽत्यर्थं लोमहर्षस्त्वग्दोषः सुप्तगात्रता||२०३|| प्राणे व्यानावृते तत्र स्नेहयुक्तं विरेचनम्| प्राणावृते समाने स्युर्जडगद्गदमूकताः||२०४|| चतुष्प्रयोगाः शस्यन्ते स्नेहास्तत्र सयापनाः| समानेनावृतेऽपाने ग्रहणीपार्श्वहृद्गदाः||२०५|| शूलं चामाशये तत्र दीपनं सर्पिरिष्यते|२०६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (206-213) · Śloka 217
ਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰਹਃ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੋ ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ||੨੦੬|| ਹਦ੍ਰੋਗੋ ਮੁਖਸ਼ੋਸਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਦਾਨੇ ਪ੍ਰਾਣਸਂਵਤੇ| ਤਤ੍ਰੋਰ੍ਧ੍ਵਭਾਗਿਕਂ ਕਰ੍ਮ ਕਾਰ੍ਯਮਾਸ਼੍ਵਾਸਨਂ ਤਥਾ||੨੦੭|| ਕਰ੍ਮੌਜੋਬਲਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਨਾਸ਼ੋ ਮਤ੍ਯੁਰਥਾਪਿ ਵਾ| ਉਦਾਨੇਨਾਵਤੇ ਪ੍ਰਾਣੇ ਤਂ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ੀਤਵਾਰਿਣਾ||੨੦੮|| ਸਿਞ੍ਚੇਦਾਸ਼੍ਵਾਸਯੇਚ੍ਚੈਨਂ ਸੁਖਂ ਚੈਵੋਪਪਾਦਯੇਤ੍| ਉਰ੍ਧ੍ਵਗੇਨਾਵਤੇਪਾਨੇ ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਵਾਸਾਦਯੋ ਗਦਾਃ||੨੦੯|| ਸ੍ਯੁਰ੍ਵਾਤੇ ਤਤ੍ਰ ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦਿ ਭੋਜ੍ਯਂ ਚੈਵਾਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਮੋਹੋਲ੍ਪੋਗ੍ਨਿਰਤੀਸਾਰ ਊਰ੍ਧ੍ਵਗੇਪਾਨਸਂਵਤੇ||੨੧੦|| ਵਾਤੇ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਮਨਂ ਤਤ੍ਰ ਦੀਪਨਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਚਾਸ਼ਨਮ੍| ਵਮ੍ਯਾਧ੍ਮਾਨਮੁਦਾਵਰ੍ਤਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਤਿਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾਃ||੨੧੧|| ਲਿਙ੍ਗਂ ਵ੍ਯਾਨਾਵਤੇਪਾਨੇ ਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰਨੁਲੋਮਯੇਤ੍| ਅਪਾਨੇਨਾਵਤੇ ਵ੍ਯਾਨੇ ਭਵੇਦ੍ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਰੇਤਸਾਮ੍||੨੧੨|| ਅਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਸ੍ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸਰ੍ਵਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਮਤਮ੍| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਪ੍ਰਲਾਪੋਙ੍ਗਸਾਦੋਗ੍ਨ੍ਯੋਜੋਬਲਕ੍ਸਯਃ||੨੧੩|| ਸਮਾਨੇਨਾਵਤੇ ਵ੍ਯਾਨੇ ਵ੍ਯਾਯਾਮੋ ਲਘੁਭੋਜਨਮ੍| ਸ੍ਤਬ੍ਧਤਾਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਤਾਸ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਾਹਾਨਿਰ੍ਨਿਮੀਲਨਮ੍||੨੧੪|| ਉਦਾਨੇਨਾਵਤੇ ਵ੍ਯਾਨੇ ਤਤ੍ਰ ਪਥ੍ਯਂ ਮਿਤਂ ਲਘੁ| ਪਞ੍ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਾਵਤਾਨੇਵਂ ਵਾਤਾਨ੍ ਬੁਧ੍ਯੇਤ ਲਕ੍ਸਣੈਃ||੨੧੫|| ਏਸਾਂ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾਂ ਹਾਨਿਰ੍ਵਦ੍ਧਿਰ੍ਵਾਵਰਣੇ ਮਤਾ| ਯਥਾਸ੍ਥੂਲਂ ਸਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਮੇਤਦਾਵਰਣੇਸ੍ਟਕਮ੍||੨੧੬|| ਸਲਿਙ੍ਗਭੇਸਜਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਬੁਧਾਨਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਵਦ੍ਧਯੇ|੨੧੭|
View original
शिरोग्रहः प्रतिश्यायो निःश्वासोच्छ्वाससङ्ग्रहः||२०६|| हृद्रोगो मुखशोषश्चाप्युदाने प्राणसंवृते| तत्रोर्ध्वभागिकं कर्म कार्यमाश्वासनं तथा||२०७|| कर्मौजोबलवर्णानां नाशो मृत्युरथापि वा| उदानेनावृते प्राणे तं शनैः शीतवारिणा||२०८|| सिञ्चेदाश्वासयेच्चैनं सुखं चैवोपपादयेत्| उर्ध्वगेनावृतेऽपाने छर्दिश्वासादयो गदाः||२०९|| स्युर्वाते तत्र बस्त्यादि भोज्यं चैवानुलोमनम्| मोहोऽल्पोऽग्निरतीसार ऊर्ध्वगेऽपानसंवृते||२१०|| वाते स्याद्वमनं तत्र दीपनं ग्राहि चाशनम्| वम्याध्मानमुदावर्तगुल्मार्तिपरिकर्तिकाः||२११|| लिङ्गं व्यानावृतेऽपाने तं स्निग्धैरनुलोमयेत्| अपानेनावृते व्याने भवेद्विण्मूत्ररेतसाम्||२१२|| अतिप्रवृत्तिस्तत्रापि सर्वं सङ्ग्रहणं मतम्| मूर्च्छा तन्द्रा प्रलापोऽङ्गसादोऽग्न्योजोबलक्षयः||२१३|| समानेनावृते व्याने व्यायामो लघुभोजनम्| स्तब्धताऽल्पाग्निताऽस्वेदश्चेष्टाहानिर्निमीलनम्||२१४|| उदानेनावृते व्याने तत्र पथ्यं मितं लघु| पञ्चान्योन्यावृतानेवं वातान् बुध्येत लक्षणैः||२१५|| एषां स्वकर्मणां हानिर्वृद्धिर्वाऽऽवरणे मता| यथास्थूलं समुद्दिष्टमेतदावरणेऽष्टकम्||२१६|| सलिङ्गभेषजं सम्यग्बुधानां बुद्धिवृद्धये|२१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (217-218) · Śloka 219
ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਵਾਤਾਨਾਂ ਵਦ੍ਧਿਂ ਹਾਨਿਂ ਚ ਕਰ੍ਮਣਾਮ੍||੨੧੭|| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਵਰਣਾਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨ੍ਯਭਿਲਕ੍ਸ੍ਯ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਦਭ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਨੇਹਪਾਨਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ||੨੧੮|| ਕ੍ਰਮਮੁਸ੍ਣਮਨੁਸ੍ਣਂ ਵਾ ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਦਵਚਾਰਯੇਤ੍|੨੧੯|
View original
स्थानान्यवेक्ष्य वातानां वृद्धिं हानिं च कर्मणाम्||२१७|| द्वादशावरणान्यन्यान्यभिलक्ष्य भिषग्जितम्| कुर्यादभ्यञ्जनस्नेहपानबस्त्यादि सर्वशः||२१८|| क्रममुष्णमनुष्णं वा व्यत्यासादवचारयेत्|२१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (219-220) · Śloka 221
ਉਦਾਨਂ ਯੋਜਯੇਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਪਾਨਂ ਚਾਨੁਲੋਮਯੇਤ੍||੨੧੯|| ਸਮਾਨਂ ਸ਼ਮਯੇਚ੍ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਧਾ ਵ੍ਯਾਨਂ ਤੁ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਾਣੋ ਰਕ੍ਸ੍ਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭ੍ਯੋਪਿ ਸ੍ਥਾਨੇ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ਧ੍ਰੁਵਾ||੨੨੦|| ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਗਮਯੇਦੇਵਂ ਵਤਾਨੇਤਾਨ੍ ਵਿਮਾਰ੍ਗਗਾਨ੍|੨੨੧|
View original
उदानं योजयेदूर्ध्वमपानं चानुलोमयेत्||२१९|| समानं शमयेच्चैव त्रिधा व्यानं तु योजयेत्| प्राणो रक्ष्यश्चतुर्भ्योऽपि स्थाने ह्यस्य स्थितिर्ध्रुवा||२२०|| स्वं स्थानं गमयेदेवं वृतानेतान् विमार्गगान्|२२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (221-230) · Śloka 231
ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਦਾਹੋ ਭ੍ਰਮਃ ਸ਼ੂਲਂ ਵਿਦਾਹਃ ਸ਼ੀਤਕਾਮਿਤਾ||੨੨੧|| ਛਰ੍ਦਨਂ ਚ ਵਿਦਗ੍ਧਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣੇ ਪਿਤ੍ਤਸਮਾਵਤੇ| ਸ੍ਠੀਵਨਂ ਕ੍ਸਵਥੂਦ੍ਗਾਰਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ||੨੨੨|| ਪ੍ਰਾਣੇ ਕਫਾਵਤੇ ਰੂਪਾਣ੍ਯਰੁਚਿਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰੇਵ ਚ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦ੍ਯਾਨਿ ਚ ਰੂਪਾਣਿ ਦਾਹੋ ਨਾਭ੍ਯੁਰਸਃ ਕ੍ਲਮਃ||੨੨੩|| ਓਜੋਭ੍ਰਂਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਾਦਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਦਾਨੇ ਪਿਤ੍ਤਸਂਵਤੇ| ਆਵਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਦਾਨੇ ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਵਾਕ੍ਸ੍ਵਰਗ੍ਰਹਃ||੨੨੪|| ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਗੁਰੁਗਾਤ੍ਰਤ੍ਵਮਰੁਚਿਸ਼੍ਚੋਪਜਾਯਤੇ| ਅਤਿਸ੍ਵੇਦਸ੍ਤਸਾ ਦਾਹੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚਾਰੁਚਿਰੇਵ ਚ||੨੨੫|| ਪਿਤ੍ਤਾਵਤੇ ਸਮਾਨੇ ਸ੍ਯਾਦੁਪਘਾਤਸ੍ਤਥੋਸ੍ਮਣਃ| ਅਸ੍ਵੇਦੋ ਵਹ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਂ ਚ ਲੋਮਹਰ੍ਸਸ੍ਤਥੈਵ ਚ||੨੨੬|| ਕਫਾਵਤੇ ਸਮਾਨੇ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਚਾਤਿਸ਼ੀਤਤਾ| ਵ੍ਯਾਨੇ ਪਿਤ੍ਤਾਵਤੇ ਤੁ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਾਹਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਗਃ ਕ੍ਲਮਃ||੨੨੭|| ਗਾਤ੍ਰਵਿਕ੍ਸੇਪਸਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਸਸਨ੍ਤਾਪਃ ਸਵੇਦਨਃ| ਗੁਰੁਤਾ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਜਾ ਰੁਜਃ||੨੨੮|| ਵ੍ਯਾਨੇ ਕਫਾਵਤੇ ਲਿਙ੍ਗਂ ਗਤਿਸਙ੍ਗਸ੍ਤਥਾਧਿਕਃ | ਹਾਰਿਦ੍ਰਮੂਤ੍ਰਵਰ੍ਚਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤਾਪਸ਼੍ਚ ਗੁਦਮੇਢ੍ਰਯੋਃ||੨੨੯|| ਲਿਙ੍ਗਂ ਪਿਤ੍ਤਾਵਤੇਪਾਨੇ ਰਜਸਸ਼੍ਚਾਤਿਵਰ੍ਤਨਮ੍| ਭਿਨ੍ਨਾਮਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਂਸਸ੍ਟਗੁਰੁਵਰ੍ਚਃਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍||੨੩੦|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਸਂਵਤੇਪਾਨੇ ਕਫਮੇਹਸ੍ਯ ਚਾਗਮਃ|੨੩੧|
View original
मूर्च्छा दाहो भ्रमः शूलं विदाहः शीतकामिता||२२१|| छर्दनं च विदग्धस्य प्राणे पित्तसमावृते| ष्ठीवनं क्षवथूद्गारनिःश्वासोच्छ्वाससङ्ग्रहः||२२२|| प्राणे कफावृते रूपाण्यरुचिश्छर्दिरेव च| मूर्च्छाद्यानि च रूपाणि दाहो नाभ्युरसः क्लमः||२२३|| ओजोभ्रंशश्च सादश्चाप्युदाने पित्तसंवृते| आवृते श्लेष्मणोदाने वैवर्ण्यं वाक्स्वरग्रहः||२२४|| दौर्बल्यं गुरुगात्रत्वमरुचिश्चोपजायते| अतिस्वेदस्तृषा दाहो मूर्च्छा चारुचिरेव च||२२५|| पित्तावृते समाने स्यादुपघातस्तथोष्मणः| अस्वेदो वह्निमान्द्यं च लोमहर्षस्तथैव च||२२६|| कफावृते समाने स्याद्गात्राणां चातिशीतता| व्याने पित्तावृते तु स्याद्दाहः सर्वाङ्गगः क्लमः||२२७|| गात्रविक्षेपसङ्गश्च ससन्तापः सवेदनः| गुरुता सर्वगात्राणां सर्वसन्ध्यस्थिजा रुजः||२२८|| व्याने कफावृते लिङ्गं गतिसङ्गस्तथाऽधिकः | हारिद्रमूत्रवर्चस्त्वं तापश्च गुदमेढ्रयोः||२२९|| लिङ्गं पित्तावृतेऽपाने रजसश्चातिवर्तनम्| भिन्नामश्लेष्मसंसृष्टगुरुवर्चःप्रवर्तनम्||२३०|| श्लेष्मणा संवृतेऽपाने कफमेहस्य चागमः|२३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (231-235) · Śloka 236
ਲਕ੍ਸਣਾਨਾਂ ਤੁ ਮਿਸ਼੍ਰਤ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਕਫਸ੍ਯ ਚ||੨੩੧|| ਉਪਲਕ੍ਸ੍ਯ ਭਿਸਗ੍ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਮਿਸ਼੍ਰਮਾਵਰਣਂ ਵਦੇਤ੍| ਯਦ੍ਯਸ੍ਯ ਵਾਯੋਰ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਤ੍ਰੇਤਰੌ ਸ੍ਥਿਤੌ||੨੩੨|| ਦੋਸੌ ਬਹੁਵਿਧਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤਾਂ ਯਥਾਨਿਜਾਨ੍| ਆਵਤਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਣਂ ਚੋਦਾਨਮੇਵ ਚ||੨੩੩|| ਗਰੀਯਸ੍ਤ੍ਵੇਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਭਿਸਜਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਚਕ੍ਸੁਸਃ| ਵਿਸ਼ੇਸਾਜ੍ਜੀਵਿਤਂ ਪ੍ਰਾਣੇ ਉਦਾਨੇ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਂ ਬਲਮ੍||੨੩੪|| ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਯੋਃ ਪੀਡਨਾਦ੍ਧਾਨਿਰਾਯੁਸਸ਼੍ਚ ਬਲਸ੍ਯ ਚ| ਸਰ੍ਵੇਪ੍ਯੇਤੇਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾਃ ਪਰਿਸਂਵਤ੍ਸਰਾਸ੍ਤਥਾ||੨੩੫|| ਉਪੇਕ੍ਸਣਾਦਸਾਧ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰਥਵਾ ਦੁਰੁਪਕ੍ਰਮਾਃ |੨੩੬|
View original
लक्षणानां तु मिश्रत्वं पित्तस्य च कफस्य च||२३१|| उपलक्ष्य भिषग्विद्वान् मिश्रमावरणं वदेत्| यद्यस्य वायोर्निर्दिष्टं स्थानं तत्रेतरौ स्थितौ||२३२|| दोषौ बहुविधान् व्याधीन् दर्शयेतां यथानिजान्| आवृतं श्लेष्मपित्ताभ्यां प्राणं चोदानमेव च||२३३|| गरीयस्त्वेन पश्यन्ति भिषजः शास्त्रचक्षुषः| विशेषाज्जीवितं प्राणे उदाने संश्रितं बलम्||२३४|| स्यात्तयोः पीडनाद्धानिरायुषश्च बलस्य च| सर्वेऽप्येतेऽपरिज्ञाताः परिसंवत्सरास्तथा||२३५|| उपेक्षणादसाध्याः स्युरथवा दुरुपक्रमाः |२३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (236-245) · Śloka 245
ਹਦ੍ਰੋਗੋ ਵਿਦ੍ਰਧਿਃ ਪ੍ਲੀਹਾ ਗੁਲ੍ਮੋਤੀਸਾਰ ਏਵ ਚ||੨੩੬|| ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਾਸ੍ਤੇਸਾਮਾਵਤਾਨਾਮੁਪੇਕ੍ਸਣਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਦਾਵਰਣਂ ਵੈਦ੍ਯਃ ਪਵਨਸ੍ਯੋਪਲਕ੍ਸਯੇਤ੍||੨੩੭|| ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਕਸ੍ਯ ਵਾਤੇਨ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਪਿ ਵਾ| ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮਤਃ ਸਮ੍ਯਗੁਪਲਕ੍ਸ੍ਯ ਸਮਾਚਰੇਤ੍||੨੩੮|| ਅਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਭਿਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਃ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਾਰਕੈਃ| ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਯਦ੍ਯਚ੍ਚ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍||੨੩੯|| ਸਰ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਵਤੇਪ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਾਰੁਤੇ ਹਿਤਮ੍| ਯਾਪਨਾ ਬਸ੍ਤਯਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਮਧੁਰਾਃ ਸਾਨੁਵਾਸਨਾਃ||੨੪੦|| ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਬਲਾਧਿਕ੍ਯਂ ਮਦੁ ਵਾ ਸ੍ਰਂਸਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਰਸਾਯਨਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੁਪਯੋਗਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੨੪੧|| ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਜਤੁਨੋਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਯਸਾ ਗੁਗ੍ਗੁਲੋਸ੍ਤਥਾ| ਲੇਹਂ ਵਾ ਭਾਰ੍ਗਵਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਭ੍ਯਸੇਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਭੁਙ੍ਨਰਃ||੨੪੨|| ਅਭਯਾਮਲਕੀਯੋਕ੍ਤਮੇਕਾਦਸ਼ਸਿਤਾਸ਼ਤਮ੍ | ਅਪਾਨੇਨਾਵਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਦੀਪਨਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਭੇਸਜਮ੍||੨੪੩|| ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਂ ਯਚ੍ਚ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਇਤਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਾਵਤਾਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੨੪੪|| ਪ੍ਰਾਣਾਦੀਨਾਂ ਭਿਸਕ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਤਰ੍ਕ੍ਯ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਤਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਾਵਤੇ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੈਰ੍ਮਾਰੁਤਸ੍ਯਾਵਿਰੋਧਿਭਿਃ| ਕਫਾਵਤੇ ਕਫਘ੍ਨੈਸ੍ਤੁ ਮਾਰੁਤਸ੍ਯਾਨੁਲੋਮਨੈਃ||੨੪੫||
View original
हृद्रोगो विद्रधिः प्लीहा गुल्मोऽतीसार एव च||२३६|| भवन्त्युपद्रवास्तेषामावृतानामुपेक्षणात्| तस्मादावरणं वैद्यः पवनस्योपलक्षयेत्||२३७|| पञ्चात्मकस्य वातेन पित्तेन श्लेष्मणाऽपि वा| भिषग्जितमतः सम्यगुपलक्ष्य समाचरेत्||२३८|| अनभिष्यन्दिभिः स्निग्धैः स्रोतसां शुद्धिकारकैः| कफपित्ताविरुद्धं यद्यच्च वातानुलोमनम्||२३९|| सर्वस्थानावृतेऽप्याशु तत् कार्यं मारुते हितम्| यापना बस्तयः प्रायो मधुराः सानुवासनाः||२४०|| प्रसमीक्ष्य बलाधिक्यं मृदु वा स्रंसनं हितम्| रसायनानां सर्वेषामुपयोगः प्रशस्यते||२४१|| शैलस्य जतुनोऽत्यर्थं पयसा गुग्गुलोस्तथा| लेहं वा भार्गवप्रोक्तमभ्यसेत् क्षीरभुङ्नरः||२४२|| अभयामलकीयोक्तमेकादशसिताशतम् | अपानेनावृते सर्वं दीपनं ग्राहि भेषजम्||२४३|| वातानुलोमनं यच्च पक्वाशयविशोधनम्| इति सङ्क्षेपतः प्रोक्तमावृतानां चिकित्सितम्||२४४|| प्राणादीनां भिषक् कुर्याद्वितर्क्य स्वयमेव तत्| पित्तावृते तु पित्तघ्नैर्मारुतस्याविरोधिभिः| कफावृते कफघ्नैस्तु मारुतस्यानुलोमनैः||२४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (246) · Śloka 246
ਲੋਕੇ ਵਾਯ੍ਵਰ੍ਕਸੋਮਾਨਾਂ ਦੁਰ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਯਥਾ ਗਤਿਃ| ਤਥਾ ਸ਼ਰੀਰੇ ਵਾਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਕਫਸ੍ਯ ਚ||੨੪੬||
View original
लोके वाय्वर्कसोमानां दुर्विज्ञेया यथा गतिः| तथा शरीरे वातस्य पित्तस्य च कफस्य च||२४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (247) · Śloka 247
ਕ੍ਸਯਂ ਵਦ੍ਧਿਂ ਸਮਤ੍ਵਂ ਚ ਤਥੈਵਾਵਰਣਂ ਭਿਸਕ੍| ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਪਵਨਾਦੀਨਾਂ ਨ ਪ੍ਰਮੁਹ੍ਯਤਿ ਕਰ੍ਮਸੁ||੨੪੭||
View original
क्षयं वृद्धिं समत्वं च तथैवावरणं भिषक्| विज्ञाय पवनादीनां न प्रमुह्यति कर्मसु||२४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (248-249) · Śloka 249
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕੌ- ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਨਃ ਸ੍ਥਾਨਵਸ਼ਾਚ੍ਛਰੀਰੇ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਚ ਦੇਹਧਾਤੋਃ| ਪ੍ਰਕੋਪਹੇਤੁਃ ਕੁਪਿਤਸ਼੍ਚ ਰੋਗਾਨ੍ ਸ੍ਥਾਨੇਸੁ ਚਾਨ੍ਯੇਸੁ ਵਤੋਵਤਸ਼੍ਚ||੨੪੮|| ਪ੍ਰਾਣੇਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਾਣਭਤਾਂ ਕਰੋਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾ ਚ ਤੇਸਾਮਖਿਲਾ ਨਿਰੁਕ੍ਤਾ| ਤਾਂ ਦੇਸ਼ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਰ੍ਤੁਬਲਾਨ੍ਯਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਮਤਾਨੁਸਾਰੀ||੨੪੯||
View original
तत्र श्लोकौ- पञ्चात्मनः स्थानवशाच्छरीरे स्थानानि कर्माणि च देहधातोः| प्रकोपहेतुः कुपितश्च रोगान् स्थानेषु चान्येषु वृतोऽवृतश्च||२४८|| प्राणेश्वरः प्राणभृतां करोति क्रिया च तेषामखिला निरुक्ता| तां देशसात्म्यर्तुबलान्यवेक्ष्य प्रयोजयेच्छास्त्रमतानुसारी||२४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 28
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮਾਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੮||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने वातव्याधिचिकित्सितं नामाष्टाविंशोऽध्यायः||२८||
🔊 Audio coming soon