Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

4. indriyānīkamindriyam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாத இந்த்ரியாநீகமிந்த்ரியஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||

View original

अथात इन्द्रियानीकमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4

இந்த்ரியாணி யதா ஜந்தோஃ பரீக்ஷேத விஶேஷவித்| ஜ்ஞாதுமிச்சந் பிஷங்மாநமாயுஷஸ்தந்நிபோதத ||௩|| அநுமாநாத் பரீக்ஷேத தர்ஶநாதீநி தத்த்வதஃ| அத்தா ஹி விதிதஂ ஜ்ஞாநமிந்த்ரியாணாமதீந்த்ரியம்||௪||

View original

इन्द्रियाणि यथा जन्तोः परीक्षेत विशेषवित्| ज्ञातुमिच्छन् भिषङ्मानमायुषस्तन्निबोधत ||३|| अनुमानात् परीक्षेत दर्शनादीनि तत्त्वतः| अद्धा हि विदितं ज्ञानमिन्द्रियाणामतीन्द्रियम्||४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 6

ஸ்வஸ்தேப்யோ விகதஂ யஸ்ய ஜ்ஞாநமிந்த்ரியஸஂஶ்ரயம் | ஆலக்ஷ்யேதாநிமித்தேந லக்ஷணஂ மரணஸ்ய தத்||௫|| இத்யுக்தஂ லக்ஷணஂ ஸம்யகிந்த்ரியேஷ்வஶுபோதயம்| ததேவ து புநர்பூயோ விஸ்தரேண நிபோதத||௬||

View original

स्वस्थेभ्यो विकृतं यस्य ज्ञानमिन्द्रियसंश्रयम् | आलक्ष्येतानिमित्तेन लक्षणं मरणस्य तत्||५|| इत्युक्तं लक्षणं सम्यगिन्द्रियेष्वशुभोदयम्| तदेव तु पुनर्भूयो विस्तरेण निबोधत||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (7) · Śloka 7

கநீபூதமிவாகாஶமாகாஶமிவ மேதிநீம்| விகீதமுபயஂ ஹ்யேதத் பஶ்யந் மரணமச்சதி||௭||

View original

घनीभूतमिवाकाशमाकाशमिव मेदिनीम्| विगीतमुभयं ह्येतत् पश्यन् मरणमृच्छति||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (8) · Śloka 8

யஸ்ய தர்ஶநமாயாதி மாருதோऽம்பரகோசரஃ| அக்நிர்நாயாதி சாதீப்தஸ்தஸ்யாயுஃக்ஷயமாதிஶேத்||௮||

View original

यस्य दर्शनमायाति मारुतोऽम्बरगोचरः| अग्निर्नायाति चादीप्तस्तस्यायुःक्षयमादिशेत्||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (9) · Śloka 9

ஜலே ஸுவிமலே ஜாலமஜாலாவததே நரஃ| ஸ்திதே கச்சதி வா தஷ்ட்வா ஜீவிதாத் பரிமுச்யதே||௯||

View original

जले सुविमले जालमजालावतते नरः| स्थिते गच्छति वा दृष्ट्वा जीवितात् परिमुच्यते||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (10) · Śloka 10

ஜாக்ரத் பஶ்யதி யஃ ப்ரேதாந் ரக்ஷாஂஸி விவிதாநி ச| அந்யத்வாऽப்யத்புதஂ கிஞ்சிந்ந ஸ ஜீவிதுமர்ஹதி||௧௦||

View original

जाग्रत् पश्यति यः प्रेतान् रक्षांसि विविधानि च| अन्यद्वाऽप्यद्भुतं किञ्चिन्न स जीवितुमर्हति||१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (11) · Śloka 11

யோऽக்நிஂ ப்ரகதிவர்ணஸ்தஂ நீலஂ பஶ்யதி நிஷ்ப்ரபம்| கஷ்ணஂ வா யதி வா ஶுக்லஂ நிஶாஂ வ்ரஜதி ஸப்தமீம்||௧௧||

View original

योऽग्निं प्रकृतिवर्णस्थं नीलं पश्यति निष्प्रभम्| कृष्णं वा यदि वा शुक्लं निशां व्रजति सप्तमीम्||११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (12) · Śloka 12

மரீசீநஸதோ மேகாந்மேகாந் வாऽப்யஸதோऽம்பரே| வித்யுதோ வா விநா மேகைஃ பஶ்யந் மரணமச்சதி||௧௨||

View original

मरीचीनसतो मेघान्मेघान् वाऽप्यसतोऽम्बरे| विद्युतो वा विना मेघैः पश्यन् मरणमृच्छति||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (13-18) · Śloka 18

மந்மயீமிவ யஃ பாத்ரீஂ கஷ்ணாம்பரஸமாவதாம்| ஆதித்யமீக்ஷதே ஶுத்தஂ சந்த்ரஂ வா ந ஸ ஜீவதி||௧௩|| அபர்வணி யதா பஶ்யேத் ஸூர்யாசந்த்ரமஸோர்க்ரஹம்| அவ்யாதிதோ வ்யாதிதோ வா ததந்தஂ தஸ்ய ஜீவிதம்||௧௪|| நக்தஂ ஸூர்யமஹஶ்சந்த்ரமநக்நௌ தூமமுத்திதம்| அக்நிஂ வா நிஷ்ப்ரபஂ ராத்ரௌ தஷ்ட்வா மரணமச்சதி||௧௫|| ப்ரபாவதஃ ப்ரபாஹீநாந்நிஷ்ப்ரபாஂஶ்ச ப்ரபாவதஃ| நரா விலிங்காந் பஶ்யந்தி பாவாந் பாவாஞ்ஜிஹாஸவஃ ||௧௬|| வ்யாகதீநி விவர்ணாநி விஸங்க்யோபகதாநி ச| விநிமித்தாநி பஶ்யந்தி ரூபாண்யாயுஃக்ஷயே நராஃ||௧௭|| யஶ்ச பஶ்யத்யதஶ்யாந் வை தஶ்யாந் யஶ்ச ந பஶ்யதி| தாவுபௌ பஶ்யதஃ க்ஷிப்ரஂ யமக்ஷயமஸஂஶயம்||௧௮||

View original

मृन्मयीमिव यः पात्रीं कृष्णाम्बरसमावृताम्| आदित्यमीक्षते शुद्धं चन्द्रं वा न स जीवति||१३|| अपर्वणि यदा पश्येत् सूर्याचन्द्रमसोर्ग्रहम्| अव्याधितो व्याधितो वा तदन्तं तस्य जीवितम्||१४|| नक्तं सूर्यमहश्चन्द्रमनग्नौ धूममुत्थितम्| अग्निं वा निष्प्रभं रात्रौ दृष्ट्वा मरणमृच्छति||१५|| प्रभावतः प्रभाहीनान्निष्प्रभांश्च प्रभावतः| नरा विलिङ्गान् पश्यन्ति भावान् भावाञ्जिहासवः ||१६|| व्याकृतीनि विवर्णानि विसङ्ख्योपगतानि च| विनिमित्तानि पश्यन्ति रूपाण्यायुःक्षये नराः||१७|| यश्च पश्यत्यदृश्यान् वै दृश्यान् यश्च न पश्यति| तावुभौ पश्यतः क्षिप्रं यमक्षयमसंशयम्||१८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (19-20) · Śloka 20

அஶப்தஸ்ய ச யஃ ஶ்ரோதா ஶப்தாந் யஶ்ச ந புத்யதே| த்வாவப்யேதௌ யதா ப்ரேதௌ ததா ஜ்ஞேயௌ விஜாநதா ||௧௯|| ஸஂவத்யாங்குலிபிஃ கர்ணௌ ஜ்வாலாஶப்தஂ ய ஆதுரஃ| ந ஶணோதி கதாஸுஂ தஂ புத்திமாந் பரிவர்ஜயேத்||௨௦||

View original

अशब्दस्य च यः श्रोता शब्दान् यश्च न बुध्यते| द्वावप्येतौ यथा प्रेतौ तथा ज्ञेयौ विजानता ||१९|| संवृत्याङ्गुलिभिः कर्णौ ज्वालाशब्दं य आतुरः| न शृणोति गतासुं तं बुद्धिमान् परिवर्जयेत्||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (21) · Śloka 21

விபர்யயேண யோ வித்யாத்கந்தாநாஂ ஸாத்வஸாதுதாம்| ந வா தாந் ஸர்வஶோ வித்யாத்தஂ வித்யாத்விகதாயுஷம்||௨௧||

View original

विपर्ययेण यो विद्याद्गन्धानां साध्वसाधुताम्| न वा तान् सर्वशो विद्यात्तं विद्याद्विगतायुषम्||२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (22) · Śloka 22

யோ ரஸாந்ந விஜாநாதி ந வா ஜாநாதி தத்த்வதஃ| முகபாகாததே பக்வஂ தமாஹுஃ குஶலா நரம்||௨௨||

View original

यो रसान्न विजानाति न वा जानाति तत्त्वतः| मुखपाकादृते पक्वं तमाहुः कुशला नरम्||२२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (23) · Śloka 23

உஷ்ணாஞ்சீதாந் கராஞ்ச்லக்ஷ்ணாந்மதூநபி ச தாருணாந்| ஸ்பஶ்யாந் ஸ்பஷ்ட்வா ததோऽந்யத்வஂ முமூர்ஷுஸ்தேஷு மந்யதே||௨௩||

View original

उष्णाञ्छीतान् खराञ्छ्लक्ष्णान्मृदूनपि च दारुणान्| स्पृश्यान् स्पृष्ट्वा ततोऽन्यत्वं मुमूर्षुस्तेषु मन्यते||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (24-25) · Śloka 25

அந்தரேண தபஸ்தீவ்ரஂ யோகஂ வா விதிபூர்வகம்| இந்த்ரியைரதிகஂ பஶ்யந் பஞ்சத்வமதிகச்சதி||௨௪|| இந்த்ரியாணாமதே தஷ்டேரிந்த்ரியார்தாநதோஷஜாந்| நரஃ பஶ்யதி யஃ கஶ்சிதிந்த்ரியைர்ந ஸ ஜீவதி||௨௫||

View original

अन्तरेण तपस्तीव्रं योगं वा विधिपूर्वकम्| इन्द्रियैरधिकं पश्यन् पञ्चत्वमधिगच्छति||२४|| इन्द्रियाणामृते दृष्टेरिन्द्रियार्थानदोषजान्| नरः पश्यति यः कश्चिदिन्द्रियैर्न स जीवति||२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (26) · Śloka 26

ஸ்வஸ்தாஃ ப்ரஜ்ஞாவிபர்யாஸைரிந்த்ரியார்தேஷு வைகதம்| பஶ்யந்தி யேऽஸத்பஹுஶஸ்தேஷாஂ மரணமாதிஶேத்||௨௬||

View original

स्वस्थाः प्रज्ञाविपर्यासैरिन्द्रियार्थेषु वैकृतम्| पश्यन्ति येऽसद्बहुशस्तेषां मरणमादिशेत्||२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (27) · Śloka 27

தத்ர ஶ்லோகஃ- ஏததிந்த்ரியவிஜ்ஞாநஂ யஃ பஶ்யதி யதாததம்| மரணஂ ஜீவிதஂ சைவ ஸ பிஷக் ஜ்ஞாதுமர்ஹதி||௨௭||

View original

तत्र श्लोकः- एतदिन्द्रियविज्ञानं यः पश्यति यथातथम्| मरणं जीवितं चैव स भिषक् ज्ञातुमर्हति||२७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 4

இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதே இந்த்ரியஸ்தாநே இந்த்ரியாநீகமிந்த்ரியஂ நாம சதுர்தோऽத்யாயஃ||௪||

View original

इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थाने इन्द्रियानीकमिन्द्रियं नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||

🔊 Audio coming soon

4. indriyānīkamindriyam — Charaka Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi