Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
அதாதஃ பரிமர்ஶநீயமிந்த்ரியஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧||
இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||
வர்ணே ஸ்வரே ச கந்தே ச ரஸே சோக்தஂ பதக் பதக்|
லிங்கஂ முமூர்ஷதாஂ ஸம்யக் ஸ்பர்ஶேஷ்வபி நிபோதத||௩||
View original
अथातः परिमर्शनीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः||१||
इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
वर्णे स्वरे च गन्धे च रसे चोक्तं पृथक् पृथक्|
लिङ्गं मुमूर्षतां सम्यक् स्पर्शेष्वपि निबोधत||३||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
ஸ்பர்ஶப்ராதாந்யேநைவாதுரஸ்யாயுஷஃ ப்ரமாணாவஶேஷஂ ஜிஜ்ஞாஸுஃ ப்ரகதிஸ்தேந பாணிநா ஶரீரமஸ்ய கேவலஂ ஸ்பஶேத், பரிமர்ஶயேத்வாऽந்யேந|
பரிமஶதா து கல்வாதுரஶரீரமிமே பாவாஸ்தத்ர தத்ராவபோத்தவ்யா பவந்தி|
தத்யதா- ஸததஂ ஸ்பந்தமாநாநாஂ ஶரீரதேஶாநாமஸ்பந்தநஂ, நித்யோஷ்மணாஂ ஶீதீபாவஃ, மதூநாஂ தாருணத்வஂ, ஶ்லக்ஷ்ணாநாஂ கரத்வஂ, ஸதாமஸத்பாவஃ , ஸந்தீநாஂ ஸ்ரஂஸப்ரஂஶச்யவநாநி; மாஂஸஶோணிதயோர்வீதீபாவஃ, தாருணத்வஂ, ஸ்வேதாநுபந்தஃ, ஸ்தம்போ வா; யச்சாந்யதபி கிஞ்சிதீதஶஂ ஸ்பர்ஶாநாஂ லக்ஷணஂ பஶவிகதமநிமித்தஂ ஸ்யாத்|
இதி லக்ஷணஂ ஸ்பஶ்யாநாஂ பாவாநாமுக்தஂ ஸமாஸேந||௪||
View original
स्पर्शप्राधान्येनैवातुरस्यायुषः प्रमाणावशेषं जिज्ञासुः प्रकृतिस्थेन पाणिना शरीरमस्य केवलं स्पृशेत्, परिमर्शयेद्वाऽन्येन|
परिमृशता तु खल्वातुरशरीरमिमे भावास्तत्र तत्रावबोद्धव्या भवन्ति|
तद्यथा- सततं स्पन्दमानानां शरीरदेशानामस्पन्दनं, नित्योष्मणां शीतीभावः, मृदूनां दारुणत्वं, श्लक्ष्णानां खरत्वं, सतामसद्भावः , सन्धीनां स्रंसभ्रंशच्यवनानि; मांसशोणितयोर्वीतीभावः, दारुणत्वं, स्वेदानुबन्धः, स्तम्भो वा; यच्चान्यदपि किञ्चिदीदृशं स्पर्शानां लक्षणं भृशविकृतमनिमित्तं स्यात्|
इति लक्षणं स्पृश्यानां भावानामुक्तं समासेन||४||
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 6
தத்வ்யாஸதோऽநுவ்யாக்யாஸ்யாமஃ- தஸ்ய சேத் பரிமஶ்யமாநஂ பதக்த்வேந பாதஜங்கோருஸ்பிகுதரபார்ஶ்வபஷ்டேஷிகாபாணிக்ரீவாதால்வோஷ்டலலாடஂ ஸ்விந்நஂ ஶீதஂ ஸ்தப்தஂ தாருணஂ வீதமாஂஸஶோணிதஂ வா ஸ்யாத், பராஸுரயஂ புருஷோ ந சிராத் காலஂ மரிஷ்யதீதி வித்யாத்|
தஸ்ய சேத் பரிமஶ்யமாநாநி பதக்த்வேந குல்பஜாநுவங்க்ஷணகுதவஷணமேட்ரநாப்யஂஸஸ்தநமணிகபர்ஶுகாஹநுநாஸிகாகர்ணாக்ஷிப்ரூஶங்காதீநி ஸ்ரஸ்தாநி வ்யஸ்தாநி ச்யுதாநி ஸ்தாநேப்யஃ ஸ்கந்நாநி வா ஸ்யுஃ, பராஸுரயஂ புருஷோऽசிராத் காலஂ மரிஷ்யதீதி வித்யாத்||௫||
ததாऽஸ்யோச்ச்வாஸமந்யாதந்தபக்ஷ்மசக்ஷுஃகேஶலோமோதரநகாங்குலீராலக்ஷயேத்|
தஸ்ய சேதுச்ச்வாஸோऽதிதீர்கோऽதிஹ்ரஸ்வோ வா ஸ்யாத், பராஸுரிதி வித்யாத்|
தஸ்ய சேந்மந்யே பரிமஶ்யமாநே ந ஸ்பந்தேயாதாஂ, பராஸுரிதி வித்யாத்|
தஸ்ய சேத்தந்தாஃ பரிகீர்ணாஃ ஶ்வேதா ஜாதஶர்கராஃ ஸ்யுஃ, பராஸுரிதி வித்யாத்|
தஸ்ய சேத் பக்ஷ்மாணி ஜடாபத்தாநி ஸ்யுஃ, பராஸுரிதி வித்யாத்|
தஸ்ய சேச்சக்ஷுஷீ ப்ரகதிஹீநே, விகதியுக்தே- அத்யுத்பிண்டிதே, அதிப்ரவிஷ்டே, அதிஜிஹ்மே, அதிவிஷமே, அதிமுக்தபந்தநே, அதிப்ரஸ்ருதே, ஸததோந்மிஷிதே, ஸததநிமிஷிதே, நிமிஷோந்மேஷாதிப்ரவத்தே, விப்ராந்ததஷ்டிகே, விபரீததஷ்டிகே, ஹீநதஷ்டிகே, வ்யஸ்ததஷ்டிகே , நகுலாந்தே, கபோதாந்தே, அலாதவர்ணே, கஷ்ணபீதநீலஶ்யாவதாம்ரஹரிதஹாரித்ரஶுக்லவைகாரிகாணாஂ வர்ணாநாமந்யதமேநாதிப்லுதே வா ஸ்யாதாஂ, ததா பராஸுரிதி வித்யாத்|
அதாஸ்ய கேஶலோமாந்யாயச்சேத், தஸ்ய சேத் கேஶலோமாந்யாயம்யமாநாநி ப்ரலுச்யேரந் ந சேத்வேதயேயுஸ்தஂ பராஸுரிதி வித்யாத்|
தஸ்ய சேதுதரே ஸிராஃ ப்ரகாஶேரஞ் ஶ்யாவதாம்ரநீலஹாரித்ரஶுக்லா வா ஸ்யுஃ, பராஸுரிதி வித்யாத்|
தஸ்ய சேந்நகா வீதமாஂஸஶோணிதாஃ பக்வஜாம்பவவர்ணாஃ ஸ்யுஃ, பராஸுரிதி வித்யாத்|
அதாஸ்யாங்குலீராயச்சேத்; தஸ்ய சேதங்குலய ஆயம்யமாநா ந ஸ்புடேயுஃ, பராஸுரிதி வித்யாத்||௬||
View original
तद्व्यासतोऽनुव्याख्यास्यामः- तस्य चेत् परिमृश्यमानं पृथक्त्वेन पादजङ्घोरुस्फिगुदरपार्श्वपृष्ठेषिकापाणिग्रीवाताल्वोष्ठललाटं स्विन्नं शीतं स्तब्धं दारुणं वीतमांसशोणितं वा स्यात्, परासुरयं पुरुषो न चिरात् कालं मरिष्यतीति विद्यात्|
तस्य चेत् परिमृश्यमानानि पृथक्त्वेन गुल्फजानुवङ्क्षणगुदवृषणमेढ्रनाभ्यंसस्तनमणिकपर्शुकाहनुनासिकाकर्णाक्षिभ्रूशङ्खादीनि स्रस्तानि व्यस्तानि च्युतानि स्थानेभ्यः स्कन्नानि वा स्युः, परासुरयं पुरुषोऽचिरात् कालं मरिष्यतीति विद्यात्||५||
तथाऽस्योच्छ्वासमन्यादन्तपक्ष्मचक्षुःकेशलोमोदरनखाङ्गुलीरालक्षयेत्|
तस्य चेदुच्छ्वासोऽतिदीर्घोऽतिह्रस्वो वा स्यात्, परासुरिति विद्यात्|
तस्य चेन्मन्ये परिमृश्यमाने न स्पन्देयातां, परासुरिति विद्यात्|
तस्य चेद्दन्ताः परिकीर्णाः श्वेता जातशर्कराः स्युः, परासुरिति विद्यात्|
तस्य चेत् पक्ष्माणि जटाबद्धानि स्युः, परासुरिति विद्यात्|
तस्य चेच्चक्षुषी प्रकृतिहीने, विकृतियुक्ते- अत्युत्पिण्डिते, अतिप्रविष्टे, अतिजिह्मे, अतिविषमे, अतिमुक्तबन्धने, अतिप्रस्रुते, सततोन्मिषिते, सततनिमिषिते, निमिषोन्मेषातिप्रवृत्ते, विभ्रान्तदृष्टिके, विपरीतदृष्टिके, हीनदृष्टिके, व्यस्तदृष्टिके , नकुलान्धे, कपोतान्धे, अलातवर्णे, कृष्णपीतनीलश्यावताम्रहरितहारिद्रशुक्लवैकारिकाणां वर्णानामन्यतमेनातिप्लुते वा स्यातां, तदा परासुरिति विद्यात्|
अथास्य केशलोमान्यायच्छेत्, तस्य चेत् केशलोमान्यायम्यमानानि प्रलुच्येरन् न चेद्वेदयेयुस्तं परासुरिति विद्यात्|
तस्य चेदुदरे सिराः प्रकाशेरञ् श्यावताम्रनीलहारिद्रशुक्ला वा स्युः, परासुरिति विद्यात्|
तस्य चेन्नखा वीतमांसशोणिताः पक्वजाम्बववर्णाः स्युः, परासुरिति विद्यात्|
अथास्याङ्गुलीरायच्छेत्; तस्य चेदङ्गुलय आयम्यमाना न स्फुटेयुः, परासुरिति विद्यात्||६||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
தத்ர ஶ்லோகஃ- ஏதாந் ஸ்பஶ்யாந் பஹூந் பாவாந் யஃ ஸ்பஶந்நவபுத்யதே|
ஆதுரே ந ஸ ஸம்மோஹமாயுர்ஜ்ஞாநஸ்ய கச்சதி||௭||
View original
तत्र श्लोकः- एतान् स्पृश्यान् बहून् भावान् यः स्पृशन्नवबुध्यते|
आतुरे न स सम्मोहमायुर्ज्ञानस्य गच्छति||७||
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதே இந்த்ரியஸ்தாநே பரிமர்ஶநீயமிந்த்ரியஂ நாம ததீயோऽத்யாயஃ||௩||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थाने परिमर्शनीयमिन्द्रियं नाम तृतीयोऽध्यायः||३||