7. śyāmātrivr̥tkalpaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാതഃ ശ്യാമാത്രിവൃത്കല്പം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

വിരേചനേ ത്രിവൃന്മൂലം ശ്രേഷ്ഠമാഹുര്മനീഷിണഃ | തസ്യാഃ സഞ്ജ്ഞാ ഗുണാഃ കര്മ ഭേദഃ കല്പശ്ച വക്ഷ്യതേ||൩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ത്രിഭണ്ഡീ ത്രിവൃതാ ചൈവ ശ്യാമാ കൂടരണാ തഥാ| സര്വാനുഭൂതിഃ സുവഹാ ശബ്ദൈഃ പര്യായവാചകൈഃ||൪||

Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6

കഷായാ മധുരാ രൂക്ഷാ വിപാകേ കടുകാ ച സാ| കഫപിത്തപ്രശമനീ രൌക്ഷ്യാച്ചാനിലകോപനീ||൫|| സേദാനീമൌഷധൈര്യുക്താ വാതപിത്തകഫാപഹൈഃ| കല്പവൈശേഷ്യമാസാദ്യ സര്വരോഗഹരാ ഭവേത്||൬||

Adhikarana 5 (7-9) · Śloka 9

മൂലം തു ദ്വിവിധം തസ്യാഃ ശ്യാമം ചാരുണമേവ ച| തയോര്മുഖ്യതരം വിദ്ധി മൂലം യദരുണപ്രഭമ്||൭|| സുകുമാരേ ശിശൌ വൃദ്ധേ മൃദുകോഷ്ഠേ ച തച്ഛുഭമ് | മോഹയേദാശുകാരിത്വാച്ഛ്യാമാ ക്ഷിണ്വീത മൂര്ച്ഛയേത് ||൮|| തൈക്ഷ്ണ്യാത് കര്ഷതി ഹൃത്കണ്ഠമാശു ദോഷം ഹരത്യപി| ശസ്യതേ ബഹുദോഷാണാം ക്രൂരകോഷ്ഠാശ്ച യേ നരാഃ||൯||

Adhikarana 6 (10-11) · Śloka 11

ഗുണവത്യാം തയോര്ഭൂമൌ ജാതം മൂലം സമുദ്ധരേത്| ഉപോഷ്യ പ്രയതഃ ശുക്ലേ ശുക്ലവാസാഃ സമാഹിതഃ||൧൦|| ഗമ്ഭീരാനുഗതം ശ്ലക്ഷ്ണമതിര്യഗ്വിസൃതം ച യത്| തദ്വിപാട്യോദ്ധരേദ്ഗര്ഭം ത്വചം ശുഷ്കാം നിധാപയേത്||൧൧||

Adhikarana 7 (12) · Śloka 12

സ്നിഗ്ധസ്വിന്നോ വിരേച്യസ്തു പേയാമാത്രോഷിതഃ സുഖമ്|൧൨|

Adhikarana 8 (12-13) · Śloka 13

അക്ഷമാത്രം തയോഃ പിണ്ഡം വിനീയാമ്ലേന നാ പിബേത്||൧൨|| ഗോऽവ്യജാമഹിഷീമൂത്രസൌവീരകതുഷോദകൈഃ| പ്രസന്നയാ ത്രിഫലയാ ശൃതയാ ച പൃഥക് പിബേത്||൧൩||

Adhikarana 9 (14) · Śloka 14

ഏകൈകം സൈന്ധവാദീനാം ദ്വാദശാനാം സനാഗരമ്| ത്രിവൃദ്ദ്വിഗുണസംയുക്തം ചൂര്ണമുഷ്ണാമ്ബുനാ പിബേത്||൧൪||

Adhikarana 10 (15-16) · Śloka 17

പിപ്പലീ പിപ്പലീമൂലം മരിചം ഗജപിപ്പലീ| സരലഃ കിലിമം ഹിങ്ഗു ഭാര്ഗീ തേജോവതീ തഥാ||൧൫|| മുസ്തം ഹൈമവതീ പഥ്യാ ചിത്രകോ രജനീ വചാ| സ്വര്ണക്ഷീര്യജമോദാ ച ശൃങ്ഗവേരം ച തൈഃ പൃഥക്||൧൬|| ഏകൈകാര്ധാംശസംയുക്തം പിബേദ്ഗോമൂത്രസംയുതമ്|൧൭|

Adhikarana 11 (17) · Śloka 17

മധുകാര്ധാംശസംയുക്തം ശര്കരാമ്ബുയുതം പിബേത്||൧൭||

Adhikarana 12 (18-19) · Śloka 20

ജീവകര്ഷഭകൌ മേദാം ശ്രാവണീം കര്കാടാഹ്വയാമ്| മുദ്ഗമാഷാഖ്യപര്ണ്യൌ ച മഹതീം ശ്രാവണീം തഥാ||൧൮|| കാകോലീം ക്ഷീരകാകോലീമിന്ദ്രാം ഛിന്നരുഹാം തഥാ| ക്ഷീരശുക്ലാം പയസ്യാം ച യഷ്ട്യാഹ്വം വിധിനാ പിബേത്||൧൯|| വാതപിത്തഹിതാന്യേതാന്യന്യാനി തു കഫാനിലേ|൨൦|

Adhikarana 13 (20) · Śloka 21

ക്ഷീരമാംസേക്ഷുകാശ്മര്യദ്രാക്ഷാപീലുരസൈഃ പൃഥക്||൨൦|| സര്പിഷാ വാ തയോശ്ചൂര്ണമഭയാര്ധാംശികം പിബേത്|൨൧|

Adhikarana 14 (21-32) · Śloka 32

ലിഹ്യാദ്വാ മധുസര്പിര്ഭ്യാം സംയുക്തം സസിതോപലമ്||൨൧|| അജഗന്ധാ തുഗാക്ഷീരീ വിദാരീ ശര്കരാ ത്രിവൃത്| ചൂര്ണിതം ക്ഷൌദ്രസര്പിര്ഭ്യാം ലീഢ്വാ സാധു വിരിച്യതേ||൨൨|| സന്നിപാതജ്വരസ്തമ്ഭദാഹതൃഷ്ണാര്ദിതോ നരഃ| ശ്യാമാത്രിവൃത്കഷായേണ കല്കേന ച സശര്കരമ്||൨൩|| സാധയേദ്വിധിവല്ലേഹം ലിഹ്യാത് പാണിതലം തതഃ| സക്ഷൌദ്രാം ശര്കരാം പക്ത്വാ കുര്യാന്മൃദ്ഭാജനേ നവേ||൨൪|| ക്ഷിപേച്ഛീതേ ത്രിവൃച്ചൂര്ണം ത്വക്പത്രമരിചൈഃ സഹ| മാത്രയാ ലേഹയേദേതദീശ്വരാണാം വിരേചനമ്||൨൫|| കുഡവാംശാന് രസാനിക്ഷുദ്രാക്ഷാപീലുപരുഷകാത്| സിതോപലാപലം ക്ഷൌദ്രാത് കുഡവാര്ധം ച സാധയേത്||൨൬|| തം ലേഹം യോജയേച്ഛീതം ത്രിവൃച്ചൂര്ണേന ശാസ്ത്രവിത്| ഏതദുത്സന്നപിത്താനാമീശ്വരാണാം വിരേചനമ്||൨൭|| ശര്കരാമോദകാന് വര്തീര്ഗുലികാമാംസപൂപകാന്| അനേന വിധിനാ കുര്യാത് പൈത്തികാനാം വിരേചനമ്||൨൮|| പിപ്പലീം നാഗരം ക്ഷാരം ശ്യാമാം ത്രിവൃതയാ സഹ| ലേഹയേന്മധുനാ സാര്ധം ശ്ലേഷ്മലാനാം വിരേചനമ്||൨൯|| മാതുലുങ്ഗാഭയാധാത്രീശ്രീപര്ണീകോലദാഡിമാത്| സുഭൃഷ്ടാന് സ്വരസാംസ്തൈലേ സാധയേത്തത്ര ചാവപേത്||൩൦|| സഹകാരാത് കപിത്ഥാച്ച മധ്യമമ്ലം ച യത് ഫലമ്| പൂര്വവദ്ബഹലീഭൂതേ ത്രിവൃച്ചൂര്ണം സമാവപേത്||൩൧|| ത്വക്പത്രകേശരൈലാനാം ചൂര്ണം മധു ച മാത്രയാ| ലേഹോऽയം കഫപൂര്ണാനാമീശ്വരാണാം വിരേചനമ്||൩൨||

Adhikarana 15 (33) · Śloka 33

പാനകാനി രസാന് യൂഷാന്മോദകാന് രാഗഷാഡവാന്| അനേന വിധിനാ കുര്യാദ്വിരേകാര്ഥം കഫാധികേ||൩൩||

Adhikarana 16 (34-35) · Śloka 35

ഭൃങ്ഗൈലാഭ്യാം സമാ നീലീ തൈസ്ത്രിവൃത്തൈശ്ച ശര്കരാ| ചൂര്ണം ഫലരസക്ഷൌദ്രശക്തുഭിസ്തര്പണം പിബേത്||൩൪|| വാതപിത്തകഫോത്ഥേഷു രോഗേഷ്വല്പാനലേഷു ച| നരേഷു സുകുമാരേഷു നിരപായം വിരേചനമ്||൩൫||

Adhikarana 17 (36) · Śloka 36

ശര്കരാത്രിഫലാശ്യാമാത്രിവൃത്പിപ്പലിമാക്ഷികൈഃ| മോദകഃ സന്നിപാതോര്ധ്വരക്തപിത്തജ്വരാപഹഃ||൩൬||

Adhikarana 18 (37-39) · Śloka 39

ത്രിവൃച്ഛാണാ മതാസ്തിസ്രസ്തിസ്രശ്ച ത്രിഫലാത്വചഃ| വിഡങ്ഗപിപ്പലീക്ഷാരശാണാസ്തിസ്രശ്ച ചൂര്ണിതാഃ||൩൭|| ലിഹ്യാത് സര്പിര്മധുഭ്യാം ച മോദകം വാ ഗുഡേന തു| ഭക്ഷയേന്നിഷ്പരീഹാരമേതച്ഛോധനമുത്തമമ് ||൩൮|| ഗുല്മം പ്ലീഹോദരം ശ്വാസം ഹലീമകമരോചകമ്| കഫവാതകൃതാംശ്ചാന്യാന് വ്യാധീനേതഹ്യപോഹതി||൩൯||

Adhikarana 19 (40-45) · Śloka 46

വിഡങ്ഗപിപ്പലീമൂലത്രിഫലാധാന്യചിത്രകാന്| മരിചേന്ദ്രയവാജാജീപിപ്പലീഹസ്തിപിപ്പലീഃ||൪൦|| ലവണാന്യജമോദാം ച ചൂര്ണിതം കാര്ഷികം പൃഥക്| തിലതൈലത്രിവൃച്ചൂര്ണഭാഗൌ ചാഷ്ടപലോന്മിതൌ||൪൧|| ധാത്രീഫലരസപ്രസ്ഥാംസ്ത്രീന് ഗുഡാര്ധതുലാം തഥാ| പക്ത്വാ മൃദ്വഗ്നിനാ ഖാദേദ്ബദരോദുമ്ബരോപമാന്||൪൨|| ഗുഡാന് കൃത്വാ ന ചാത്ര സ്യാദ്വിഹാരാഹാരയന്ത്രണാ| മന്ദാഗ്നിത്വം ജ്വരം മൂര്ച്ഛാം മൂത്രകൃച്ഛ്രമരോചകമ്||൪൩|| അസ്വപ്നം ഗാത്രശൂലം ച കാസം ശ്വാസം ഭ്രമം ക്ഷയമ്| കുഷ്ഠാര്ശഃകാമലാമേഹഗുല്മോദരഭഗന്ദരാന്||൪൪|| ഗ്രഹണീപാണ്ഡുരോഗാംശ്ച ഹന്യുഃ പുംസവനാശ്ച തേ| കല്യാണകാ ഇതി ഖ്യാതാഃ സര്വേഷ്വൃതുഷു യൌഗികാഃ||൪൫|| ഇതി കല്യാണകഗുഡഃ|൪൬|

Adhikarana 20 (46-49) · Śloka 50

വ്യോഷത്വക്പത്രമുസ്തൈലാവിഡങ്ഗാമലകാഭയാഃ | സമഭാഗാ ഭിഷഗ്ദദ്യാദ്ദ്വിഗുണം ച മുകൂലകമ്||൪൬|| ത്രിവൃതോऽഷ്ടഗുണം ഭാഗം ശര്കരായാശ്ച ഷഡ്ഗുണമ്| ചൂര്ണിതം ഗുഡികാഃ കൃത്വാ ക്ഷൌദ്രേണ പലസമ്മിതാഃ||൪൭|| ഭക്ഷയേത് കല്യമുത്ഥായ ശീതം ചാനു പിബേജ്ജലമ്| മൂത്രകൃച്ഛ്രേ ജ്വരേ വമ്യാം കാസേ ശ്വാസേ ഭ്രമേ ക്ഷയേ||൪൮|| താപേ പാണ്ഡ്വാമയേऽല്പേऽഗ്നൌ ശസ്താ നിര്യന്ത്രണാശിനഃ| യോഗഃ സര്വവിഷാണാം ച മതഃ ശ്രേഷ്ഠോ വിരേചനേ||൪൯|| മൂത്രജാനാം ച രോഗാണാം വിധിജ്ഞേനാവചാരിതഃ|൫൦|

Adhikarana 21 (50) · Śloka 51

പഥ്യാധാത്ര്യുരുബൂകാണാം പ്രസൃതൌ ദ്വൌ ത്രിവൃത്പലമ്||൫൦|| ദശ താന്മോദകാന് കുര്യാദീശ്വരാണാം വിരേചനമ്|൫൧|

Adhikarana 22 (51-55) · Śloka 55

ത്രിവൃദ്ധൈമവതീ ശ്യാമാ നീലിനീ ഹസ്തിപിപ്പലീ||൫൧|| സമൂലാ പിപ്പലീ മുസ്തമജമോദാ ദുരാലഭാ| കാര്ഷികം നാഗരപലം ഗുഡസ്യ പലവിംശതിമ്||൫൨|| ചൂര്ണിതം മോദകാന് കുര്യാദുദുമ്ബരഫലോപമാന്| ഹിങ്ഗുസൌവര്ചലവ്യോഷയവാനീബിഡജീരകൈഃ||൫൩|| വചാജഗന്ധാത്രിഫലാചവ്യചിത്രകധാന്യകൈഃ| മോദകാന് വേഷ്ടയേച്ചൂര്ണൈസ്താന് സതുമ്ബുരുദാഡിമൈഃ||൫൪|| ത്രികവങ്ക്ഷണഹൃദ്ബസ്തികോഷ്ഠാര്ശഃപ്ലീഹശൂലിനാമ്| ഹിക്കാകാസാരുചിശ്വാസകഫോദാവര്തിനാം ശുഭാഃ ||൫൫||

Adhikarana 23 (56-64) · Śloka 64

ത്രിവൃതാം കൌടജം ബീജം പിപ്പലീം വിശ്വഭേഷജമ്| ക്ഷൌദ്രദ്രാക്ഷാരസോപേതം വര്ഷാസ്വേതദ്വിരേചനമ്||൫൬|| ത്രിവൃദ്ദുരാലഭാമുസ്തശര്കരോദീച്യചന്ദനമ്| ദ്രാക്ഷാമ്ബുനാ സയഷ്ട്യാഹ്വസാതലം ജലദാത്യയേ||൫൭|| ത്രിവൃതാം ചിത്രകം പാഠാമജാജീം സരലം വചാമ്| സ്വര്ണക്ഷീരീം ച ഹേമന്തേ പിഷ്ട്വാ തൂഷ്ണാമ്ബുനാ പിബേത്||൫൮|| ശര്കരാ ത്രിവൃതാ തുല്യാ ഗ്രീഷ്മകാലേ വിരേചനമ്| ത്രിവൃത്ത്രായന്തിഹപുഷാഃ സാതലാം കടുരോഹിണീമ് ||൫൯|| സ്വര്ണക്ഷീരീം ച സഞ്ചൂര്ണ്യ ഗോമൂത്രേ ഭാവയേത്ത്ര്യഹമ്| ഏഷ സര്വര്തുകോ യോഗഃ സ്നിഗ്ധാനാം മലദോഷഹൃത്||൬൦|| ത്രിവൃച്ഛ്യാമാ ദുരാലമ്ഭാ വത്സകം ഹസ്തിപിപ്പലീ| നീലിനീ ത്രിഫലാ മുസ്തം കടുകാ ച സുചൂര്ണിതമ്||൬൧|| സര്പിര്മാംസരസോഷ്ണാമ്ബുയുക്തം പാണിതലം തതഃ| പിബേത് സുഖതമം ഹ്യേതദ്രൂക്ഷാണാമപി ശസ്യതേ||൬൨|| ത്ര്യൂഷണം ത്രിഫലാ ഹിങ്ഗു കാര്ഷികം ത്രിവൃതാപലമ്| സൌവര്ചലാര്ധകര്ഷം ച പലാര്ധം ചാമ്ലവേതസാത്||൬൩|| തച്ചൂര്ണം ശര്കരാതുല്യം മദ്യേനാമ്ലേന വാ പിബേത്| ഗുല്മപാര്ശ്വാര്തിനുത്സിദ്ധം ജീര്ണേ ചാദ്യാദ്രസൌദനമ്||൬൪||

Adhikarana 24 (65) · Śloka 66

ത്രിവൃതാം ത്രിഫലാം ദന്തീം സപ്തലാം വ്യോഷസൈന്ധവമ്| കൃത്വാ ചൂര്ണം തു സപ്താഹം ഭാവ്യമാമലകീരസേ||൬൫|| തദ്യോജ്യം തര്പണേ യൂഷേ പിശിതേ രാഗയുക്തിഷു|൬൬|

Adhikarana 25 (66-68) · Śloka 68

തുല്യാമ്ലം ത്രിവൃതാകല്കസിദ്ധം ഗുല്മഹരം ഘൃതമ്||൬൬|| ശ്യാമാത്രിവൃതയോര്മൂലം പചേദാമലകൈഃ സഹ| ജലേ തേന കഷായേണ പക്ത്വാ സര്പിഃ പിബേന്നരഃ||൬൭|| ശ്യാമാത്രിവൃത്കഷായേണ സിദ്ധം സര്പിഃ പിബേത്തഥാ| സാധിതം വാ പയസ്താഭ്യാം സുഖം തേന വിരിച്യതേ||൬൮||

Adhikarana 26 (69-71) · Śloka 71

ത്രിവൃന്മുഷ്ടീംസ്തു സനഖാനഷ്ടൌ ദ്രോണേऽമ്ഭസഃ പചേത് | പാദശേഷം കഷായം തം പൂതം ഗുഡതുലായുതമ്||൬൯|| സ്നിഗ്ധേ സ്ഥാപ്യം ഘടേ ക്ഷൌദ്രപിപ്പലീഫലചിത്രകൈഃ| പ്രലിപ്തേ മധുനാ മാസം ജാതം തന്മാത്രയാ പിബേത്||൭൦|| ഗ്രഹണീപാണ്ഡുരോഗഘ്നം ഗുല്മശ്വയഥുനാശനമ്| സുരാം വാ ത്രിവൃതായോഗകിണ്വാം തത്ക്വാഥസംയുതാമ്||൭൧||

Adhikarana 27 (72-73) · Śloka 73

യവൈഃ ശ്യാമാത്രിവൃത്ക്വാഥസ്വിന്നൈഃ കുല്മാഷമമ്ഭസാ| ആസുതം ഷഡഹം പല്ലേ ജാതം സൌവീരകം പിബേത്||൭൨|| ഭൃഷ്ടാന് വാ സതുഷാഞ്ഛുദ്ധാന് യവാംസ്തച്ചൂര്ണസംയുതാന്| ആസുതാനമ്ഭസാ തദ്വത് പിബേജ്ജാതം തുഷോദകമ്||൭൩||

Adhikarana 28 (74) · Śloka 74

തഥാ മദനകല്പോക്താന് ഷാഡവാദീന് പൃഥഗ്ദശ| ത്രിവൃച്ചൂര്ണേന സംയോജ്യ വിരേകാര്ഥം പ്രയോജയേത്||൭൪||

Adhikarana 29 (75-76) · Śloka 76

ഭവതശ്ചാത്ര- ത്വക്കേശരാമ്രാതകദാഡിമൈലാസിതോപലാമാക്ഷികമാതുലുങ്ഗൈഃ| മദ്യൈസ്തഥാऽമ്ലൈശ്ച മനോനുകൂലൈര്യുക്താനി ദേയാനി വിരേചനാനി||൭൫|| ശീതാമ്ബുനാ പീതവതശ്ച തസ്യ സിഞ്ചേന്മുഖം ഛര്ദിവിഘാതഹേതോഃ| ഹൃദ്യാംശ്ച മൃത്പുഷ്പഫലപ്രവാലാനമ്ലം ച ദദ്യാദുപജിഘ്രണാര്ഥമ്||൭൬||

Adhikarana 30 (77-80) · Śloka 80

തത്ര ശ്ലോകാഃ- ഏകോऽമ്ലാദിഭിരഷ്ടൌ ച ദശ ദ്വൌ സൈന്ധവാദിഭിഃ| മൂത്രേऽഷ്ടാദശ യഷ്ട്യാം ദ്വൌ ജീവകാദൌ ചതുര്ദശ||൭൭|| ക്ഷീരാദൌ സപ്ത ലേഹേऽഷ്ടൌ ചത്വാരഃ സിതയാऽപി ച| പാനകാദിഷു പഞ്ചൈവ ഷഡൃതൌ പഞ്ച മോദകാഃ||൭൮|| ചത്വാരശ്ച ഘൃതേ ക്ഷീരേ ദ്വൌ ചൂര്ണേ തര്പണേ തഥാ| ദ്വൌ മദ്യേ കാഞ്ജികേ ദ്വൌ ച ദശാന്യേ ഷാഡവാദിഷു||൭൯|| ശ്യാമായാസ്ത്രിവൃതായാശ്ച കല്പേऽസ്മിന് സമുദാഹൃതമ്| ശതം ദശോത്തരം സിദ്ധം യോഗാനാം പരമര്ഷിണാ||൮൦||

Adhikarana puShpikA · Śloka 7

ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലസമ്പൂരിതേ കല്പസ്ഥാനേ ശ്യാമാത്രിവൃത്കല്പോ നാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ||൭||